باب فِي الْهِبَةِ وَالشُّفْعَةِ
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " الْعَائِدُ فِي هِبَتِهِ كَالْكَلْبِ يَعُودُ فِي قَيْئِهِ، لَيْسَ لَنَا مَثَلُ السَّوْءِ ".
Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо) айтди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) деди: "Ҳадясига қайтувчи (қайтариб олувчи) — қусиғига қайтувчи ит кабидир. Бизга (пайғамбарларга) ёмон мисол (ножоиз)."
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ إِنَّمَا جَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الشُّفْعَةَ فِي كُلِّ مَا لَمْ يُقْسَمْ، فَإِذَا وَقَعَتِ الْحُدُودُ وَصُرِّفَتِ الطُّرُقُ فَلاَ شُفْعَةَ. وَقَالَ بَعْضُ النَّاسِ الشُّفْعَةُ لِلْجِوَارِ. ثُمَّ عَمَدَ إِلَى مَا شَدَّدَهُ فَأَبْطَلَهُ، وَقَالَ إِنِ اشْتَرَى دَارًا فَخَافَ أَنْ يَأْخُذَ الْجَارُ بِالشُّفْعَةِ، فَاشْتَرَى سَهْمًا مِنْ مِائَةِ سَهْمٍ، ثُمَّ اشْتَرَى الْبَاقِيَ، وَكَانَ لِلْجَارِ الشُّفْعَةُ فِي السَّهْمِ الأَوَّلِ، وَلاَ شُفْعَةَ لَهُ فِي بَاقِي الدَّارِ، وَلَهُ أَنْ يَحْتَالَ فِي ذَلِكَ.
Жобир ибн Абдуллаҳ айтди: "Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шуфъани (шерик/қўшнининг олдиндан сотиб олиш ҳақи)ни фақат тақсим қилинмаган ҳар бир нарсада белгилади; ҳудуд (чегаралар) қўйилса ва йўллар ажратилса, шуфъа йўқ." Баъзи одамлар (ҳийла қилувчилар): "Шуфъа — қўшничилик (учун)" деди; кейин ўзи қаттиқ тутган нарсани бузди ва: "Агар (киши) бир уй сотиб олса, қўшни шуфъа билан (улуш) олишидан қўрқиб, юз улушдан бир улуш сотиб олса, кейин қолганини сотиб олса — қўшнига биринчи улушда шуфъа бўлади, уйнинг қолганида унга шуфъа йўқ; ва унга бунда ҳийла қилиш мумкин" деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مَيْسَرَةَ، سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ الشَّرِيدِ، قَالَ جَاءَ الْمِسْوَرُ بْنُ مَخْرَمَةَ فَوَضَعَ يَدَهُ عَلَى مَنْكِبِي، فَانْطَلَقْتُ مَعَهُ إِلَى سَعْدٍ فَقَالَ أَبُو رَافِعٍ لِلْمِسْوَرِ أَلاَ تَأْمُرُ هَذَا أَنْ يَشْتَرِيَ مِنِّي بَيْتِي الَّذِي فِي دَارِي. فَقَالَ لاَ أَزِيدُهُ عَلَى أَرْبَعِمِائَةٍ، إِمَّا مُقَطَّعَةٍ وَإِمَّا مُنَجَّمَةٍ. قَالَ أُعْطِيتُ خَمْسَمِائَةٍ نَقْدًا، فَمَنَعْتُهُ، وَلَوْلاَ أَنِّي سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الْجَارُ أَحَقُّ بِصَقَبِهِ ". مَا بِعْتُكَهُ أَوْ قَالَ مَا أَعْطَيْتُكَهُ. قُلْتُ لِسُفْيَانَ إِنَّ مَعْمَرًا لَمْ يَقُلْ هَكَذَا. قَالَ لَكِنَّهُ قَالَ لِي هَكَذَا. وَقَالَ بَعْضُ النَّاسِ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَبِيعَ الشُّفْعَةَ فَلَهُ أَنْ يَحْتَالَ حَتَّى يُبْطِلَ الشُّفْعَةَ فَيَهَبُ الْبَائِعُ لِلْمُشْتَرِي الدَّارَ، وَيَحُدُّهَا وَيَدْفَعُهَا إِلَيْهِ، وَيُعَوِّضُهُ الْمُشْتَرِي أَلْفَ دِرْهَمٍ، فَلاَ يَكُونُ لِلشَّفِيعِ فِيهَا شُفْعَةٌ.
Амр ибн аш-Шарид айтди: Мисвар ибн Махрама келиб, қўлини елкамга қўйди, мен у билан Саъдга бордим. Абу Рафиъ Мисварга: "Буни — менинг ҳовлимдаги уйимни мендан сотиб олишга — буюрмайсанми?" деди. (Саъд): "Мен унга тўрт юздан ортиқ бермайман — ё бўлиб-бўлиб, ё муддатли" деди. (Абу Рафиъ): "Менга нақд беш юз берилган эди, мен уни ман қилдим (рад этдим). Агар Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни «Қўшни ўзининг яқинлигига (сақабига) ҳақлироқдир» деганини эшитмаганимда, мен уни сенга сотмас — ёки: бермас — эдим" деди. Баъзи одамлар (ҳийла қилувчилар): "Агар (киши) шуфъани бекор қилишни хоҳласа, ҳийла қилиши мумкин: сотувчи харидорга уйни ҳадя қилади, уни чегаралайди ва унга топширади, харидор унга минг дирҳам (бадал) беради — шунда шафеъга (шуфъа эгасига) унда шуфъа бўлмайди" деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مَيْسَرَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الشَّرِيدِ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، أَنَّ سَعْدًا، سَاوَمَهُ بَيْتًا بِأَرْبَعِمِائَةِ مِثْقَالٍ فَقَالَ لَوْلاَ أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الْجَارُ أَحَقُّ بِصَقَبِهِ ". لَمَا أَعْطَيْتُكَ. وَقَالَ بَعْضُ النَّاسِ إِنِ اشْتَرَى نَصِيبَ دَارٍ، فَأَرَادَ أَنْ يُبْطِلَ الشُّفْعَةَ، وَهَبَ لاِبْنِهِ الصَّغِيرِ وَلاَ يَكُونُ عَلَيْهِ يَمِينٌ.
Абу Рафиъ (ривоят қилди): Саъд ундан бир уйни тўрт юз мисқолга савдолашди. (Абу Рафиъ): "Агар мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни «Қўшни ўз яқинлигига ҳақлироқдир» деганини эшитмаганимда, сенга бермас эдим" деди. Баъзи одамлар (ҳийла қилувчилар): "Агар (киши) бир уйнинг улушини сотиб олса, шуфъани бекор қилишни хоҳлаб, кичик ўғлига ҳадя қилса, унга (ёлғон қилмаганига) қасам ҳам йўқ" деди.