باب الأَحْكَامِ الَّتِي تُعْرَفُ بِالدَّلاَئِلِ، وَكَيْفَ مَعْنَى الدِّلاَلَةِ وَتَفْسِيرِهَا
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ السَّمَّانِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْخَيْلُ لِثَلاَثَةٍ لِرَجُلٍ أَجْرٌ، وَلِرَجُلٍ سِتْرٌ، وَعَلَى رَجُلٍ وِزْرٌ، فَأَمَّا الَّذِي لَهُ أَجْرٌ فَرَجُلٌ رَبَطَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَأَطَالَ فِي مَرْجٍ أَوْ رَوْضَةٍ، فَمَا أَصَابَتْ فِي طِيَلِهَا ذَلِكَ الْمَرْجِ وَالرَّوْضَةِ كَانَ لَهُ حَسَنَاتٍ، وَلَوْ أَنَّهَا قَطَعَتْ طِيَلَهَا فَاسْتَنَّتْ شَرَفًا أَوْ شَرَفَيْنِ كَانَتْ آثَارُهَا وَأَرْوَاثُهَا حَسَنَاتٍ لَهُ، وَلَوْ أَنَّهَا مَرَّتْ بِنَهَرٍ فَشَرِبَتْ مِنْهُ وَلَمْ يُرِدْ أَنْ يَسْقِيَ بِهِ كَانَ ذَلِكَ حَسَنَاتٍ لَهُ، وَهِيَ لِذَلِكَ الرَّجُلِ أَجْرٌ، وَرَجُلٌ رَبَطَهَا تَغَنِّيًا وَتَعَفُّفًا وَلَمْ يَنْسَ حَقَّ اللَّهِ فِي رِقَابِهَا وَلاَ ظُهُورِهَا، فَهْىَ لَهُ سِتْرٌ، وَرَجُلٌ رَبَطَهَا فَخْرًا وَرِيَاءً، فَهِيَ عَلَى ذَلِكَ وِزْرٌ ". وَسُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْحُمُرِ قَالَ " مَا أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَىَّ فِيهَا إِلاَّ هَذِهِ الآيَةَ الْفَاذَّةَ الْجَامِعَةَ {فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ * وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ}"
Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу) (ривоят қилди): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "От уч (тоифа киши) учун(дир): бир кишига ажр, бир кишига парда (ҳимоя), бир кишига эса визр (юк/гуноҳ). Ажр (бўладиган)и — уни Аллаҳ йўлида боғлаб, ўтлоқ ёки боғда узун (арқонда) қўйган киши: у от ўша ўтлоқ ва боғда ўз арқони (етган жойида) еган нарсаси унга ҳасанат (савоб) бўлади; агар у арқонини узиб, бир-икки тепалик чопса, унинг излари ва тезаклари унга ҳасанат бўлади; агар у бир дарёдан ўтиб, ундан ичса — у (эгаси) суғоришни қасд қилмаган бўлса ҳам — бу унга ҳасанат бўлади. Мана шу от у киши учун ажрдир. Ва бир киши уни — (бойлик билан) ўзини бой тутиш (сўрашдан сақланиш) ва иффат учун — боғлаб, унинг бўйни ва орқасидаги Аллаҳнинг ҳақини (закот/ёрдам) унутмаса — у унга парда (ҳимоя)дир. Ва бир киши уни — фахр (мақтаниш) ва риё учун — боғласа, у унга визр (гуноҳ)дир." Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эшаклар ҳақида сўралди. У: "Аллаҳ менга улар ҳақида — мана шу ягона, жамловчи оятдан бошқа — (нарса) нозил қилмаган: «Ким зарра миқдорича яхшилик қилса, уни кўради; ким зарра миқдорича ёмонлик қилса, уни кўради»" деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ مَنْصُورِ بْنِ صَفِيَّةَ، عَنْ أُمِّهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ امْرَأَةً، سَأَلَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم. حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ ـ هُوَ ابْنُ عُقْبَةَ ـ حَدَّثَنَا الْفُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ النُّمَيْرِيُّ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا مَنْصُورُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ابْنُ شَيْبَةَ حَدَّثَتْنِي أُمِّي عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ امْرَأَةً سَأَلَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْحَيْضِ كَيْفَ تَغْتَسِلُ مِنْهُ قَالَ " تَأْخُذِينَ فِرْصَةً مُمَسَّكَةً فَتَوَضَّئِينَ بِهَا ". قَالَتْ كَيْفَ أَتَوَضَّأُ بِهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " تَوَضَّئِي ". قَالَتْ كَيْفَ أَتَوَضَّأُ بِهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " تَوَضَّئِينَ بِهَا ". قَالَتْ عَائِشَةُ فَعَرَفْتُ الَّذِي يُرِيدُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَذَبْتُهَا إِلَىَّ فَعَلَّمْتُهَا.
Оиша (розияллаҳу анҳо) (ривоят қилди): Бир аёл Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ҳайздан қандай ғусл қилиши ҳақида сўради. У: "Мушк сурилган бир парча (пахта/мато) олиб, у билан поклан" деди. У: "Уни билан қандай покланаман, эй Расулуллаҳ?" деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "У билан поклан" деди. У: "Уни билан қандай покланаман, эй Расулуллаҳ?" деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "У билан покланасан" деди. Оиша: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) нима истаётганини англадим ва уни ўзимга тортиб, унга ўргатдим (қон изларига суришни).
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ أُمَّ حُفَيْدٍ بِنْتَ الْحَارِثِ بْنِ حَزْنٍ، أَهْدَتْ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم سَمْنًا وَأَقِطًا وَأَضُبًّا، فَدَعَا بِهِنَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأُكِلْنَ عَلَى مَائِدَتِهِ، فَتَرَكَهُنَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم كَالْمُتَقَذِّرِ لَهُ، وَلَوْ كُنَّ حَرَامًا مَا أُكِلْنَ عَلَى مَائِدَتِهِ، وَلاَ أَمَرَ بِأَكْلِهِنَّ.
Ибн Аббос (ривоят қилди): Умму Ҳуфайд бинти ал-Ҳорис ибн Ҳазн Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га сариёғ, қурут ва калтакесаклар (дабб) ҳадя қилди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларни сўраб (чақириб), унинг дастурхонида ейилди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларни (калтакесакни) — ундан жиркангандек — тарк этди (емади). Агар улар ҳаром бўлганида, унинг дастурхонида ейилмас эди ва уларни еишга буюрмас эди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عَطَاءُ بْنُ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَنْ أَكَلَ ثُومًا أَوْ بَصَلاً، فَلْيَعْتَزِلْنَا أَوْ لِيَعْتَزِلْ مَسْجِدَنَا، وَلْيَقْعُدْ فِي بَيْتِهِ ". وَإِنَّهُ أُتِيَ بِبَدْرٍ ـ قَالَ ابْنُ وَهْبٍ يَعْنِي طَبَقًا ـ فِيهِ خَضِرَاتٌ مِنْ بُقُولٍ، فَوَجَدَ لَهَا رِيحًا فَسَأَلَ عَنْهَا ـ أُخْبِرَ بِمَا فِيهَا مِنَ الْبُقُولِ ـ فَقَالَ قَرِّبُوهَا فَقَرَّبُوهَا إِلَى بَعْضِ أَصْحَابِهِ كَانَ مَعَهُ، فَلَمَّا رَآهُ كَرِهَ أَكْلَهَا قَالَ " كُلْ، فَإِنِّي أُنَاجِي مَنْ لاَ تُنَاجِي ". وَقَالَ ابْنُ عُفَيْرٍ عَنِ ابْنِ وَهْبٍ بِقِدْرٍ فِيهِ خَضِرَاتٌ. وَلَمْ يَذْكُرِ اللَّيْثُ وَأَبُو صَفْوَانَ عَنْ يُونُسَ قِصَّةَ الْقِدْرِ، فَلاَ أَدْرِي هُوَ مِنْ قَوْلِ الزُّهْرِيِّ أَوْ فِي الْحَدِيثِ.
Жобир ибн Абдуллаҳ айтди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Ким саримсоқ ёки пиёз еса, биздан — ёки: бизнинг масжидимиздан — четлансин ва ўз уйида ўтирсин" деди. Унга бир бадр (Ибн Ваҳб: яъни бир лагун) келтирилди — унда кўкатлардан (сабзавотлардан) яшил нарсалар бор эди. У ундан бир ҳид топиб, ундан сўради — унга ундаги кўкатлар ҳақида хабар берилди. У: "Уни (фалон ашобимга) яқинлаштиринглар" деди. Уни — у билан бирга бўлган ашобларидан бирига — яқинлаштирдилар. У (ашоб) уни еишни ёқтирмаганини кўргач, (Набий): "Е, чунки мен сен нажволашмайдиган (суҳбатлашмайдиган) Зот билан нажволашаман (Жаброил билан)" деди.
حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي وَعَمِّي، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ أَبِيهِ، أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ جُبَيْرٍ، أَنَّ أَبَاهُ، جُبَيْرَ بْنَ مُطْعِمٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ امْرَأَةً أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَلَّمَتْهُ فِي شَىْءٍ، فَأَمَرَهَا بِأَمْرٍ فَقَالَتْ أَرَأَيْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ لَمْ أَجِدْكَ قَالَ " إِنْ لَمْ تَجِدِينِي فَأْتِي أَبَا بَكْرٍ ". زَادَ الْحُمَيْدِيُّ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ كَأَنَّهَا تَعْنِي الْمَوْتَ.
Жубайр ибн Мутъим (ривоят қилди): Бир аёл Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келиб, у билан бир нарсада гаплашди. (Набий) унга бир иш буюрди. У: "Айтинг-чи, эй Расулуллаҳ, агар сени топмасам (нима қилай)?" деди. У: "Агар мени топмасанг, Абу Бакрнинг олдига бор" деди. (Ҳумайдий қўшди: гўё у ўлимни назарда тутар эди.)