حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، - وَاللَّفْظُ مُتَقَارِبٌ - أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَدِيِّ بْنِ الْخِيَارِ، عَنِ الْمِقْدَادِ بْنِ الأَسْوَدِ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ لَقِيتُ رَجُلاً مِنَ الْكُفَّارِ فَقَاتَلَنِي فَضَرَبَ إِحْدَى يَدَىَّ بِالسَّيْفِ فَقَطَعَهَا . ثُمَّ لاَذَ مِنِّي بِشَجَرَةٍ فَقَالَ أَسْلَمْتُ لِلَّهِ . أَفَأَقْتُلُهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ بَعْدَ أَنْ قَالَهَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَقْتُلْهُ " . قَالَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ قَدْ قَطَعَ يَدِي ثُمَّ قَالَ ذَلِكَ بَعْدَ أَنْ قَطَعَهَا أَفَأَقْتُلُهُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَقْتُلْهُ فَإِنْ قَتَلْتَهُ فَإِنَّهُ بِمَنْزِلَتِكَ قَبْلَ أَنْ تَقْتُلَهُ وَإِنَّكَ بِمَنْزِلَتِهِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ كَلِمَتَهُ الَّتِي قَالَ " .
Миқдод ибн ал-Асвад (ривоят қилди): У: "Эй Расулуллаҳ, айтинг-чи, агар мен куффордан бир кишини учратсам, у мен билан жанг қилса, қилич билан қўлларимдан бирини уриб, уни кесса, кейин мендан бир дарахтга паноҳ тутиб: ‹Аллаҳга таслим бўлдим (Ислом қабул қилдим)› деса — уни шу (калима)ни айтгандан кейин ўлдирайманми, эй Расулуллаҳ?" деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Уни ўлдирма" деди. Мен: "Эй Расулуллаҳ, у қўлимни кесди, кейин шу (калима)ни кесгандан кейин айтди — уни ўлдирайманми?" дедим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Уни ўлдирма; агар уни ўлдирсанг, у — сен уни ўлдиришдан олдинги (ҳолатда) сен каби (қони ҳаром мўмин)дир; сен эса — у ўзининг айтган калимасини айтишдан олдинги (ҳолатда) у каби (қони мубоҳ)сан" деди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالاَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، جَمِيعًا عَنِ الزُّهْرِيِّ، بِهَذَا الإِسْنَادِ أَمَّا الأَوْزَاعِيُّ وَابْنُ جُرَيْجٍ فَفِي حَدِيثِهِمَا قَالَ أَسْلَمْتُ لِلَّهِ . كَمَا قَالَ اللَّيْثُ فِي حَدِيثِهِ . وَأَمَّا مَعْمَرٌ فَفِي حَدِيثِهِ فَلَمَّا أَهْوَيْتُ لأَقْتُلَهُ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ .
Зуҳрий шу санад билан (ривоят қилди): Авзоий ва Ибн Журайж ҳадисида: "‹Аллаҳга таслим бўлдим› деди" — Лайс ўз ҳадисида айтгандек. Маъмар ҳадисида эса: "Мен уни ўлдирмоқчи бўлиб (қилични) кўтарганимда, у ‹ла илаҳа иллаллаҳ› деди" (дейилди).
وَحَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ اللَّيْثِيُّ، ثُمَّ الْجُنْدَعِيُّ أَنَّ عُبَيْدَ، اللَّهِ بْنَ عَدِيِّ بْنِ الْخِيَارِ أَخْبَرَهُ أَنَّ الْمِقْدَادَ بْنَ عَمْرِو بْنِ الأَسْوَدِ الْكِنْدِيَّ - وَكَانَ حَلِيفًا لِبَنِي زُهْرَةَ وَكَانَ مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - أَنَّهُ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ لَقِيتُ رَجُلاً مِنَ الْكُفَّارِ ثُمَّ ذَكَرَ بِمِثْلِ حَدِيثِ اللَّيْثِ .
Миқдод ибн Амр ибн ал-Асвад ал-Киндий — у Бану Зуҳранинг ҳалифи (иттифоқчиси) эди ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан Бадрда ҳозир бўлганлардан эди — (ривоят қилди): У: "Эй Расулуллаҳ, айтинг-чи, агар мен куффордан бир кишини учратсам..." деди — кейин Лайс ҳадиси каби зикр қилди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ، كِلاَهُمَا عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي ظِبْيَانَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، وَهَذَا، حَدِيثُ ابْنِ أَبِي شَيْبَةَ قَالَ بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي سَرِيَّةٍ فَصَبَّحْنَا الْحُرَقَاتِ مِنْ جُهَيْنَةَ فَأَدْرَكْتُ رَجُلاً فَقَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ . فَطَعَنْتُهُ فَوَقَعَ فِي نَفْسِي مِنْ ذَلِكَ فَذَكَرْتُهُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَقَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَقَتَلْتَهُ " . قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّمَا قَالَهَا خَوْفًا مِنَ السِّلاَحِ . قَالَ " أَفَلاَ شَقَقْتَ عَنْ قَلْبِهِ حَتَّى تَعْلَمَ أَقَالَهَا أَمْ لاَ " . فَمَازَالَ يُكَرِّرُهَا عَلَىَّ حَتَّى تَمَنَّيْتُ أَنِّي أَسْلَمْتُ يَوْمَئِذٍ . قَالَ فَقَالَ سَعْدٌ وَأَنَا وَاللَّهِ لاَ أَقْتُلُ مُسْلِمًا حَتَّى يَقْتُلَهُ ذُو الْبُطَيْنِ . يَعْنِي أُسَامَةَ قَالَ قَالَ رَجُلٌ أَلَمْ يَقُلِ اللَّهُ { وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لاَ تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ} فَقَالَ سَعْدٌ قَدْ قَاتَلْنَا حَتَّى لاَ تَكُونَ فِتْنَةٌ وَأَنْتَ وَأَصْحَابُكَ تُرِيدُونَ أَنْ تُقَاتِلُوا حَتَّى تَكُونَ فِتْنَةٌ .
Усома ибн Зайд айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни бир сарийя(қўшин)да юборди, биз Жуҳайнадан Ҳурақотга тонгда (ҳужум) қилдик. Мен бир кишини (қувиб) етиб олдим, у: ‹Ла илаҳа иллаллаҳ› деди. Мен уни (найза билан) санчдим. Бундан (виждонимга) бир нарса тушди (хижил бўлдим), мен буни Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га зикр қилдим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "У ‹ла илаҳа иллаллаҳ› деганда, сен уни ўлдирдингми?" деди. Мен: "Эй Расулуллаҳ, у буни фақат қуролдан қўрқиб айтди" дедим. У: "Унинг қалбини ёриб (очиб) кўрмадингми — уни (чин) айтдими ёки йўқми — билишинг учун?!" деди. У уни менга такрор-такрор айтаверди, ҳатто мен ўша куни (янгидан) Ислом қабул қилган бўлишимни орзу қилдим. Саъд: "Валлаҳи, мен — то (уни) Зул-Бутайн (Усома) ўлдиргунча — бир мусулмонни ўлдирмайман" деди. Бир киши: "Аллаҳ: «Фитна қолмай, дийн бутунлай Аллаҳ учун бўлгунча улар билан жанг қилинглар» демаганмиди?" деди. Саъд: "Биз фитна қолмай (деб) жанг қилдик; сен ва ашобларинг эса фитна бўлиши учун жанг қилишни истайсизлар" деди.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ الدَّوْرَقِيُّ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا حُصَيْنٌ، حَدَّثَنَا أَبُو ظِبْيَانَ، قَالَ سَمِعْتُ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدِ بْنِ حَارِثَةَ، يُحَدِّثُ قَالَ بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْحُرَقَةِ مِنْ جُهَيْنَةَ فَصَبَّحْنَا الْقَوْمَ فَهَزَمْنَاهُمْ وَلَحِقْتُ أَنَا وَرَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ رَجُلاً مِنْهُمْ فَلَمَّا غَشَيْنَاهُ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ . فَكَفَّ عَنْهُ الأَنْصَارِيُّ وَطَعَنْتُهُ بِرُمْحِي حَتَّى قَتَلْتُهُ . قَالَ فَلَمَّا قَدِمْنَا بَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لِي " يَا أُسَامَةُ أَقَتَلْتَهُ بَعْدَ مَا قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ " . قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّمَا كَانَ مُتَعَوِّذًا . قَالَ فَقَالَ " أَقَتَلْتَهُ بَعْدَ مَا قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ " . قَالَ فَمَازَالَ يُكَرِّرُهَا عَلَىَّ حَتَّى تَمَنَّيْتُ أَنِّي لَمْ أَكُنْ أَسْلَمْتُ قَبْلَ ذَلِكَ الْيَوْمِ .
Усома ибн Зайд ибн Ҳориса айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни Жуҳайнадан Ҳурақага юборди. Биз қавмга тонгда (ҳужум) қилдик ва уларни мағлуб этдик. Мен ва ансордан бир киши улардан бир кишини (қувиб) етдик. Биз уни ўраб олганимизда, у: ‹Ла илаҳа иллаллаҳ› деди. Ансорий ундан (қўлини) тортди (тўхтади), мен эса уни найзам билан санчиб ўлдирдим. Қайтиб келганимизда, бу Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га етди. У менга: "Эй Усома, у ‹ла илаҳа иллаллаҳ› дегандан кейин уни ўлдирдингми?" деди. Мен: "Эй Расулуллаҳ, у фақат (жонини) сақлаб қолувчи (сифатида) (айтди)" дедим. У: "У ‹ла илаҳа иллаллаҳ› дегандан кейин уни ўлдирдингми?" деди. У буни менга такрор-такрор айтаверди, ҳатто мен ўша кундан олдин Ислом қабул қилмаган бўлсам эди (деб) орзу қилдим.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ خِرَاشٍ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ، أَنَّ خَالِدًا الأَثْبَجَ ابْنَ أَخِي، صَفْوَانَ بْنِ مُحْرِزٍ حَدَّثَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ مُحْرِزٍ، أَنَّهُ حَدَّثَ أَنَّ جُنْدَبَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِيَّ بَعَثَ إِلَى عَسْعَسِ بْنِ سَلاَمَةَ زَمَنَ فِتْنَةِ ابْنِ الزُّبَيْرِ فَقَالَ اجْمَعْ لِي نَفَرًا مِنْ إِخْوَانِكَ حَتَّى أُحَدِّثَهُمْ . فَبَعَثَ رَسُولاً إِلَيْهِمْ فَلَمَّا اجْتَمَعُوا جَاءَ جُنْدَبٌ وَعَلَيْهِ بُرْنُسٌ أَصْفَرُ فَقَالَ تَحَدَّثُوا بِمَا كُنْتُمْ تَحَدَّثُونَ بِهِ . حَتَّى دَارَ الْحَدِيثُ فَلَمَّا دَارَ الْحَدِيثُ إِلَيْهِ حَسَرَ الْبُرْنُسَ عَنْ رَأْسِهِ فَقَالَ إِنِّي أَتَيْتُكُمْ وَلاَ أُرِيدُ أَنْ أُخْبِرَكُمْ عَنْ نَبِيِّكُمْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ بَعْثًا مِنَ الْمُسْلِمِينَ إِلَى قَوْمٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَإِنَّهُمُ الْتَقَوْا فَكَانَ رَجُلٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ إِذَا شَاءَ أَنْ يَقْصِدَ إِلَى رَجُلٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ قَصَدَ لَهُ فَقَتَلَهُ وَإِنَّ رَجُلاً مِنَ الْمُسْلِمِينَ قَصَدَ غَفْلَتَهُ قَالَ وَكُنَّا نُحَدَّثُ أَنَّهُ أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ فَلَمَّا رَفَعَ عَلَيْهِ السَّيْفَ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ . فَقَتَلَهُ فَجَاءَ الْبَشِيرُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُ فَأَخْبَرَهُ حَتَّى أَخْبَرَهُ خَبَرَ الرَّجُلِ كَيْفَ صَنَعَ فَدَعَاهُ فَسَأَلَهُ فَقَالَ " لِمَ قَتَلْتَهُ " . قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهَ أَوْجَعَ فِي الْمُسْلِمِينَ وَقَتَلَ فُلاَنًا وَفُلاَنًا - وَسَمَّى لَهُ نَفَرًا - وَإِنِّي حَمَلْتُ عَلَيْهِ فَلَمَّا رَأَى السَّيْفَ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَقَتَلْتَهُ " . قَالَ نَعَمْ . قَالَ " فَكَيْفَ تَصْنَعُ بِلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ إِذَا جَاءَتْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " . قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ اسْتَغْفِرْ لِي . قَالَ " وَكَيْفَ تَصْنَعُ بِلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ إِذَا جَاءَتْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " . قَالَ فَجَعَلَ لاَ يَزِيدُهُ عَلَى أَنْ يَقُولَ " كَيْفَ تَصْنَعُ بِلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ إِذَا جَاءَتْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " .
Жундаб ибн Абдуллаҳ ал-Бажалий (ривоят қилди): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мусулмонлардан бир қўшинни мушриклардан бир қавмга юборди. Улар учрашди. Мушриклардан бир киши — қачон мусулмонлардан бир кишини мўлжаллаб (ўлдириш)ни истаса — унга йўналиб, уни ўлдирар эди. Мусулмонлардан бир киши унинг ғафил (пайти)ни мўлжаллади — биз уни Усома ибн Зайд деб (гапир)дик. У унга қилични кўтарганида, у: ‹Ла илаҳа иллаллаҳ› деди. (Усома) уни ўлдирди. Хушхабар элтувчи Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келди, у ундан сўради, у хабар берди, ҳатто унга у кишининг хабарини — қандай қилганини — айтди. (Набий) уни (Усомани) чақириб сўради ва: "Нега уни ўлдирдинг?" деди. У: "Эй Расулуллаҳ, у мусулмонларга озор (зарар) етказди ва фалон-фалонни ўлдирди — бир неча кишини номлади — мен унга ҳужум қилдим; у қилични кўрганида, ‹ла илаҳа иллаллаҳ› деди" деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Уни ўлдирдингми?" деди. У: "Ҳа" деди. У: "‹Ла илаҳа иллаллаҳ› қиёмат куни келганида, у билан қандай қиласан?" деди. У: "Эй Расулуллаҳ, мен учун истиғфор айт" деди. У: "‹Ла илаҳа иллаллаҳ› қиёмат куни келганида, у билан қандай қиласан?" деди. У фақат: "‹Ла илаҳа иллаллаҳ› қиёмат куни келганида, у билан қандай қиласан?" дейишдан бошқани унга кўпайтирмади.