باب اسْتِحْبَابِ صِيَامِ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ وَصَوْمِ يَوْمِ عَرَفَةَ وَعَاشُورَاءَ وَالِاثْنَيْنِ وَالْخَمِيسِ
حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ يَزِيدَ الرِّشْكِ، قَالَ حَدَّثَتْنِي مُعَاذَةُ، الْعَدَوِيَّةُ أَنَّهَا سَأَلَتْ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصُومُ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ قَالَتْ نَعَمْ . فَقُلْتُ لَهَا مِنْ أَىِّ أَيَّامِ الشَّهْرِ كَانَ يَصُومُ قَالَتْ لَمْ يَكُنْ يُبَالِي مِنْ أَىِّ أَيَّامِ الشَّهْرِ يَصُومُ .
Муъоза ал-Адавийя (ривоят қилди)ки: У Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг завжаси Оишадан: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳар ойдан уч кун рўза тутар миди?» деб сўради. У: «Ҳа» деди. Мен унга: «Ойнинг қайси кунларидан рўза тутар эди?» дедим. У: «Ойнинг қайси кунларидан рўза тутишга парво қилмас (эътибор бермас) эди» деди.
وَحَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْمَاءَ الضُّبَعِيُّ، حَدَّثَنَا مَهْدِيٌّ، - وَهُوَ ابْنُ مَيْمُونٍ - حَدَّثَنَا غَيْلاَنُ بْنُ جَرِيرٍ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، - رضى الله عنهما - أَنَّصلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ أَوْ قَالَ لِرَجُلٍ وَهُوَ يَسْمَعُ " يَا فُلاَنُ أَصُمْتَ مِنْ سُرَّةِ هَذَا الشَّهْرِ " . قَالَ لاَ . قَالَ " فَإِذَا أَفْطَرْتَ فَصُمْ يَوْمَيْنِ " .
Имрон ибн Ҳусайн (розияллаҳу анҳумо) (ривоят қилди)ки: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга — ёки у эшитиб турган бир кишига — : «Эй фалон, сен шу ойнинг ўртасидан (кунларидан) рўза тутдингми?» деди. У: «Йўқ» деди. У: «Ундай бўлса, (рамазондан) ифтор қилганингда (чиқиб бўлганингда), икки кун рўза тут» деди.
وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى التَّمِيمِيُّ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، جَمِيعًا عَنْ حَمَّادٍ، - قَالَ يَحْيَى أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، - عَنْ غَيْلاَنَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْبَدٍ الزِّمَّانِيِّ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، رَجُلٌ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ كَيْفَ تَصُومُ فَغَضِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا رَأَى عُمَرُ - رضى الله عنه - غَضَبَهُ قَالَ رَضِينَا بِاللَّهِ رَبًّا وَبِالإِسْلاَمِ دِينًا وَبِمُحَمَّدٍ نَبِيًّا نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ غَضَبِ اللَّهِ وَغَضَبِ رَسُولِهِ . فَجَعَلَ عُمَرُ - رضى الله عنه - يُرَدِّدُ هَذَا الْكَلاَمَ حَتَّى سَكَنَ غَضَبُهُ فَقَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ بِمَنْ يَصُومُ الدَّهْرَ كُلَّهُ قَالَ " لاَ صَامَ وَلاَ أَفْطَرَ - أَوْ قَالَ - لَمْ يَصُمْ وَلَمْ يُفْطِرْ " . قَالَ كَيْفَ مَنْ يَصُومُ يَوْمَيْنِ وَيُفْطِرُ يَوْمًا قَالَ " وَيُطِيقُ ذَلِكَ أَحَدٌ " . قَالَ كَيْفَ مَنْ يَصُومُ يَوْمًا وَيُفْطِرُ يَوْمًا قَالَ " ذَاكَ صَوْمُ دَاوُدَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ " . قَالَ كَيْفَ مَنْ يَصُومُ يَوْمًا وَيُفْطِرُ يَوْمَيْنِ قَالَ " وَدِدْتُ أَنِّي طُوِّقْتُ ذَلِكَ " . ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ثَلاَثٌ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ وَرَمَضَانُ إِلَى رَمَضَانَ فَهَذَا صِيَامُ الدَّهْرِ كُلِّهِ صِيَامُ يَوْمِ عَرَفَةَ أَحْتَسِبُ عَلَى اللَّهِ أَنْ يُكَفِّرَ السَّنَةَ الَّتِي قَبْلَهُ وَالسَّنَةَ الَّتِي بَعْدَهُ وَصِيَامُ يَوْمِ عَاشُورَاءَ أَحْتَسِبُ عَلَى اللَّهِ أَنْ يُكَفِّرَ السَّنَةَ الَّتِي قَبْلَهُ " .
Абу Қатода (розияллаҳу анҳу) (ривоят қилди)ки: Бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га келди ва: «Сен қанай рўза тутасан?» деди. Бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ғазабланди. Умар (розияллаҳу анҳу) унинг ғазабини кўрганида: «Биз Аллаҳни Робб (деб), исломни дийн (деб) ва Муҳаммадни Набий (деб) қабул қилдик (розимиз); Аллаҳнинг ғазабидан ва Расулининг ғазабидан Аллаҳга паноҳ тилаймиз» деди. Бас Умар (розияллаҳу анҳу) шу сўзни — унинг ғазаби тинчигунча — такрорлай бошлади. Бас Умар: «Эй Расулуллаҳ, бутун даҳрни рўза тутган киши қанай (бўлади)?» деди. У: «(У) рўза ҳам тутган эмас, ифтор ҳам қилган эмас — ёки: рўза тутмади, ифтор ҳам қилмади» деди. У: «Икки кун рўза тутиб, бир кун ифтор қилган киши қанай?» деди. У: «Бунга бирор киши қодир бўладими?!» деди. У: «Бир кун рўза тутиб, бир кун ифтор қилган киши қанай?» деди. У: «У — Довуд (алайҳиссалом)нинг рўзаси» деди. У: «Бир кун рўза тутиб, икки кун ифтор қилган киши қанай?» деди. У: «Мен бунга қодир қилишимни (тоқат берилишимни) ёқтирар эдим» деди. Кейин Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳар ойдан уч (кун) ва рамазондан рамазонгача — мана бу бутун даҳр рўзаси(дир); Арафа куни рўзаси — Аллаҳдан ундан олдинги йил ва ундан кейинги йилни каффарат қилишини умид қиламан; Ошуро куни рўзаси — Аллаҳдан ундан олдинги йилни каффарат қилишини умид қиламан» деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى - قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ غَيْلاَنَ بْنِ جَرِيرٍ، سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَعْبَدٍ الزِّمَّانِيَّ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ الأَنْصَارِيِّ، رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ عَنْ صَوْمِهِ قَالَ فَغَضِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ عُمَرُ رضى الله عنه رَضِينَا بِاللَّهِ رَبًّا وَبِالإِسْلاَمِ دِينًا وَبِمُحَمَّدٍ رَسُولاً وَبِبَيْعَتِنَا بَيْعَةً . قَالَ فَسُئِلَ عَنْ صِيَامِ الدَّهْرِ فَقَالَ " لاَ صَامَ وَلاَ أَفْطَرَ " . أَوْ " مَا صَامَ وَمَا أَفْطَرَ " . قَالَ فَسُئِلَ عَنْ صَوْمِ يَوْمَيْنِ وَإِفْطَارِ يَوْمٍ قَالَ " وَمَنْ يُطِيقُ ذَلِكَ " . قَالَ وَسُئِلَ عَنْ صَوْمِ يَوْمٍ وَإِفْطَارِ يَوْمَيْنِ قَالَ " لَيْتَ أَنَّ اللَّهَ قَوَّانَا لِذَلِكَ " . قَالَ وَسُئِلَ عَنْ صَوْمِ يَوْمٍ وَإِفْطَارِ يَوْمٍ قَالَ " ذَاكَ صَوْمُ أَخِي دَاوُدَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ " . قَالَ وَسُئِلَ عَنْ صَوْمِ يَوْمِ الاِثْنَيْنِ قَالَ " ذَاكَ يَوْمٌ وُلِدْتُ فِيهِ وَيَوْمٌ بُعِثْتُ أَوْ أُنْزِلَ عَلَىَّ فِيهِ " . قَالَ فَقَالَ " صَوْمُ ثَلاَثَةٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ وَرَمَضَانَ إِلَى رَمَضَانَ صَوْمُ الدَّهْرِ " . قَالَ وَسُئِلَ عَنْ صَوْمِ يَوْمِ عَرَفَةَ فَقَالَ " يُكَفِّرُ السَّنَةَ الْمَاضِيَةَ وَالْبَاقِيَةَ " . قَالَ وَسُئِلَ عَنْ صَوْمِ يَوْمِ عَاشُورَاءَ فَقَالَ " يُكَفِّرُ السَّنَةَ الْمَاضِيَةَ " . وَفِي هَذَا الْحَدِيثِ مِنْ رِوَايَةِ شُعْبَةَ قَالَ وَسُئِلَ عَنْ صَوْمِ يَوْمِ الاِثْنَيْنِ وَالْخَمِيسِ فَسَكَتْنَا عَنْ ذِكْرِ الْخَمِيسِ لَمَّا نَرَاهُ وَهْمًا .
Абу Қатода ал-Ансорий (розияллаҳу анҳу) (ривоят қилди)ки: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ўз рўзаси ҳақида сўралди. Бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ғазабланди. Бас Умар (розияллаҳу анҳу): «Биз Аллаҳни Робб (деб), исломни дийн (деб), Муҳаммадни Расул (деб) ва ўз байъатимизни байъат (деб) қабул қилдик (розимиз)» деди. (Ровий:) Бас даҳр рўзаси ҳақида сўралди; у: «(У) рўза ҳам тутган эмас, ифтор ҳам қилган эмас» — ёки: «рўза тутмади, ифтор ҳам қилмади» деди. Икки кун рўза, бир кун ифтор ҳақида сўралди; у: «Бунга ким қодир бўлади?!» деди. Бир кун рўза, икки кун ифтор ҳақида сўралди; у: «Кошкиди Аллаҳ бизни бунга қодир қилса эди!» деди. Бир кун рўза, бир кун ифтор ҳақида сўралди; у: «У — биродарим Довуд (алайҳиссалом)нинг рўзаси» деди. Душанба куни рўзаси ҳақида сўралди; у: «У — мен унда туғилган кун ва унда мен (пайғамбар қилиб) юборилган — ёки: унда менга (ваҳий) нозил қилинган — кун» деди. Кейин у: «Ҳар ойдан уч (кун) рўзаси ва рамазондан рамазонгача — даҳр рўзаси(дир)» деди. Арафа куни рўзаси ҳақида сўралди; у: «(У) ўтган ва келажак (келгуси) йилни каффарат қилади» деди. Ошуро куни рўзаси ҳақида сўралди; у: «(У) ўтган йилни каффарат қилади» деди. Шуъбанинг ривоятида(ги) бу ҳадисда: «Душанба ва пайшанба куни рўзаси ҳақида сўралди» деди; биз пайшанбани зикр қилишдан (сақландик) — уни ваҳм (хато) деб кўрганимиз учун.
وَحَدَّثَنَاهُ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي ح، وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، كُلُّهُمْ عَنْ شُعْبَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ.
(Бу ҳадис) уларнинг ҳаммасидан, Шуъба(дан) шу иснодда (ривоят қилинди).
وَحَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الدَّارِمِيُّ، حَدَّثَنَا حَبَّانُ بْنُ هِلاَلٍ، حَدَّثَنَا أَبَانُ الْعَطَّارُ، حَدَّثَنَا غَيْلاَنُ بْنُ جَرِيرٍ، فِي هَذَا الإِسْنَادِ بِمِثْلِ حَدِيثِ شُعْبَةَ غَيْرَ أَنَّهُ ذَكَرَ فِيهِ الاِثْنَيْنِ وَلَمْ يَذْكُرِ الْخَمِيسَ .
(Бу ҳадис) Ғайлон ибн Жарир(дан) шу иснодда — Шуъбанинг ҳадиси мисли(да ривоят қилинди); фақат у унда душанбани зикр қилди ва пайшанбани зикр қилмади.
وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا مَهْدِيُّ بْنُ مَيْمُونٍ، عَنْ غَيْلاَنَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْبَدٍ الزِّمَّانِيِّ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ الأَنْصَارِيِّ، رضى الله عنه أَنَّرَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ عَنْ صَوْمِ الاِثْنَيْنِ فَقَالَ " فِيهِ وُلِدْتُ وَفِيهِ أُنْزِلَ عَلَىَّ " .
Абу Қатода ал-Ансорий (розияллаҳу анҳу) (ривоят қилди)ки: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан душанба (куни) рўзаси ҳақида сўралди. У: «Унда мен туғилдим ва унда менга (ваҳий) нозил қилинди» деди.