باب جَوَازِ حَلْقِ الرَّأْسِ لِلْمُحْرِمِ إِذَا كَانَ بِهِ أَذًى وَوُجُوبِ الْفِدْيَةِ لِحَلْقِهِ وَبَيَانِ قَدْرِهَا
وَحَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْقَوَارِيرِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، - يَعْنِي ابْنَ زَيْدٍ - عَنْ أَيُّوبَ، ح وَحَدَّثَنِي أَبُو الرَّبِيعِ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، قَالَ سَمِعْتُ مُجَاهِدًا، يُحَدِّثُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، - رضى الله عنه - قَالَ أَتَى عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَمَنَ الْحُدَيْبِيَةِ وَأَنَا أُوقِدُ تَحْتَ - قَالَ الْقْوَارِيرِيُّ قِدْرٍ لِي . وَقَالَ أَبُو الرَّبِيعِ بُرْمَةٍ لِي - وَالْقَمْلُ يَتَنَاثَرُ عَلَى وَجْهِي فَقَالَ " أَيُؤْذِيكَ هَوَامُّ رَأْسِكَ " . قَالَ قُلْتُ نَعَمْ . قَالَ " فَاحْلِقْ وَصُمْ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ أَوْ أَطْعِمْ سِتَّةَ مَسَاكِينَ أَوِ انْسُكْ نَسِيكَةً " . قَالَ أَيُّوبُ فَلاَ أَدْرِي بِأَىِّ ذَلِكَ بَدَأَ .
Каъб ибн Ужра (розияллаҳу анҳу) айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Ҳудайбия замонида менинг олдимга келди — мен (Қаворирий: ‹ўз қозоним›, Абур-Рабиъ: ‹ўз бурмам (сопол қозоним)›) остида (ўт) ёқиб турар эдим ва бит юзимга тўкилиб турар эди. У: «Бошинг ҳашоратлари (битлари) сени азият беряптими?» деди. Мен: «Ҳа» дедим. У: «Ундай бўлса, (сочни) қирдир ва уч кун рўза тут ёки олти мискинга таом бер ёки бир қурбонлик сўй» деди. Айюб: «Бас мен у (қайси бирини) билан бошлаганини билмайман» деди.
حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ السَّعْدِيُّ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَيَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، جَمِيعًا عَنِ ابْنِ عُلَيَّةَ، عَنْ أَيُّوبَ، فِي هَذَا الإِسْنَادِ . بِمِثْلِهِ .
(Бу ҳадис) Ибн Улайя(дан) Айюб(дан) шу иснодда — унинг мисли(да ривоят қилинди).
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، - رضى الله عنه - قَالَ فِيَّ أُنْزِلَتْ هَذِهِ الآيَةُ { فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ بِهِ أَذًى مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ} قَالَ فَأَتَيْتُهُ فَقَالَ " ادْنُهْ " . فَدَنَوْتُ فَقَالَ " ادْنُهْ " . فَدَنَوْتُ . فَقَالَ صلى الله عليه وسلم " أَيُؤْذِيكَ هَوَامُّكَ " . قَالَ ابْنُ عَوْنٍ وَأَظُنُّهُ قَالَ نَعَمْ . قَالَ فَأَمَرَنِي بِفِدْيَةٍ مِنْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ مَا تَيَسَّرَ .
Каъб ибн Ужра (розияллаҳу анҳу) айтди: Менинг ҳақимда шу оят — {Бас сизлардан ким касал бўлса ёки унинг бошида азият (касаллик) бўлса, рўза ёки садақа ёки қурбонликдан фидя (берсин)} — нозил бўлди. (Каъб:) Мен унга келдим; у: «Яқинлаш» деди. Мен яқинлашди м. У: «Яқинлаш» деди. Мен яқинлашди м. Бас у (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳашоратларинг (битларинг) сени азият беряптими?» деди. Ибн Авн: «Ўйлайманки, у: ‹Ҳа› деди» деди. (Каъб:) Бас у менга рўза ёки садақа ёки қурбонликдан — қайси бири осон бўлса — фидя билан буюрди.
وَحَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا سَيْفٌ، قَالَ سَمِعْتُ مُجَاهِدًا، يَقُولُ حَدَّثَنِي عَبْدُ، الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى حَدَّثَنِي كَعْبُ بْنُ عُجْرَةَ، - رضى الله عنه - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَفَ عَلَيْهِ وَرَأْسُهُ يَتَهَافَتُ قَمْلاً فَقَالَ " أَيُؤْذِيكَ هَوَامُّكَ " . قُلْتُ نَعَمْ . قَالَ " فَاحْلِقْ رَأْسَكَ " . قَالَ فَفِيَّ نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ { فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ بِهِ أَذًى مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ} فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " صُمْ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ أَوْ تَصَدَّقْ بِفَرَقٍ بَيْنَ سِتَّةِ مَسَاكِينَ أَوِ انْسُكْ مَا تَيَسَّرَ " .
Каъб ибн Ужра (розияллаҳу анҳу) (ривоят қилди)ки: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг олдида тўхтади — унинг боши битдан тўкилиб турар эди. У: «Ҳашоратларинг сени азият беряптими?» деди. Мен: «Ҳа» дедим. У: «Ундай бўлса, бошингни қирдир» деди. (Каъб:) Менинг ҳақимда шу оят — {Бас сизлардан ким касал бўлса ёки унинг бошида азият бўлса, рўза ёки садақа ёки қурбонликдан фидя (берсин)} — нозил бўлди. Бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга: «Уч кун рўза тут ёки бир фарақ(ўлчов)ни олти мискин орасида садақа қил ёки — қайси бири осон бўлса — қурбонлик сўй» деди.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، وَأَيُّوبَ، وَحُمَيْدٍ، وَعَبْدِ، الْكَرِيمِ عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، - رضى الله عنه - أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِهِ وَهُوَ بِالْحُدَيْبِيَةِ قَبْلَ أَنْ يَدْخُلَ مَكَّةَ وَهُوَ مُحْرِمٌ وَهُوَ يُوقِدُ تَحْتَ قِدْرٍ وَالْقَمْلُ يَتَهَافَتُ عَلَى وَجْهِهِ فَقَالَ " أَيُؤْذِيكَ هَوَامُّكَ هَذِهِ " . قَالَ نَعَمْ . قَالَ " فَاحْلِقْ رَأْسَكَ وَأَطْعِمْ فَرَقًا بَيْنَ سِتَّةِ مَسَاكِينَ - وَالْفَرَقُ ثَلاَثَةُ آصُعٍ - أَوْ صُمْ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ أَوِ انْسُكْ نَسِيكَةً " . قَالَ ابْنُ أَبِي نَجِيحٍ " أَوِ اذْبَحْ شَاةً " .
Каъб ибн Ужра (розияллаҳу анҳу) (ривоят қилди)ки: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг олдидан ўтди — у Ҳудайбияда, Маккага кирмасдан олдин, муҳрим ҳолда эди ва қозон остида (ўт) ёқар эди, бит юзига тўкилиб турар эди. У: «Сенинг мана бу ҳашоратларинг сени азият беряптими?» деди. У: «Ҳа» деди. У: «Ундай бўлса, бошингни қирдир ва бир фарақни олти мискин орасида (таом қилиб) бер — фарақ уч сў(дир) — ёки уч кун рўза тут ёки бир қурбонлик сўй» деди. Ибн Абу Нажиҳ: «ёки бир қўй сўй» деди.
وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِهِ زَمَنَ الْحُدَيْبِيَةِ فَقَالَ لَهُ " آذَاكَ هَوَامُّ رَأْسِكَ " . قَالَ نَعَمْ . فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " احْلِقْ رَأْسَكَ ثُمَّ اذْبَحْ شَاةً نُسُكًا أَوْ صُمْ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ أَوْ أَطْعِمْ ثَلاَثَةَ آصُعٍ مِنْ تَمْرٍ عَلَى سِتَّةِ مَسَاكِينَ " .
Каъб ибн Ужра (розияллаҳу анҳу) (ривоят қилди)ки: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Ҳудайбия замонида унинг олдидан ўтди ва унга: «Бошинг ҳашоратлари сени азият бердими?» деди. У: «Ҳа» деди. Бас Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Бошингни қирдир, кейин қурбонлик (қилиб) бир қўй сўй ёки уч кун рўза тут ёки олти мискинга хурмодан уч сў таом бер» деди.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَصْبَهَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْقِلٍ، قَالَ قَعَدْتُ إِلَى كَعْبٍ - رضى الله عنه - وَهُوَ فِي الْمَسْجِدِ فَسَأَلْتُهُ عَنْ هَذِهِ الآيَةِ { فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ} فَقَالَ كَعْبٌ رضى الله عنه نَزَلَتْ فِيَّ كَانَ بِي أَذًى مِنْ رَأْسِي فَحُمِلْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالْقَمْلُ يَتَنَاثَرُ عَلَى وَجْهِي فَقَالَ " مَا كُنْتُ أُرَى أَنَّ الْجَهْدَ بَلَغَ مِنْكَ مَا أَرَى أَتَجِدُ شَاةً " . فَقُلْتُ لاَ فَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ { فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ} قَالَ صَوْمُ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ أَوْ إِطْعَامُ سِتَّةِ مَسَاكِينَ نِصْفَ صَاعٍ طَعَامًا لِكُلِّ مِسْكِينٍ - قَالَ - فَنَزَلَتْ فِيَّ خَاصَّةً وَهْىَ لَكُمْ عَامَّةً .
Абдуллаҳ ибн Маъқил айтди: Мен Каъб (розияллаҳу анҳу)нинг ёнига ўтирдим — у масжидда эди — ва ундан шу оят — {Бас рўза ёки садақа ёки қурбонликдан фидя (берсин)} — ҳақида сўрадим. Каъб (розияллаҳу анҳу): «У менинг ҳақимда нозил бўлди; бошимда азият (касаллик) бор эди; бас мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га олиб борилдим — бит юзимга тўкилиб турар эди. У: ‹Мен сени азият шу даражага етган деб ўйламаган эдим; бир қўй топасанми?› деди. Мен: ‹Йўқ› дедим. Бас шу оят — {Бас рўза ёки садақа ёки қурбонликдан фидя (берсин)} — нозил бўлди. У: ‹Уч кун рўза ёки олти мискинга таом (бериш) — ҳар бир мискинга ярим сў таом› деди. Бас у менинг ҳақимда хусусий нозил бўлди, у эса сизлар учун умумий(дир)» деди.
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ زَكَرِيَّاءَ بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الأَصْبَهَانِيِّ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَعْقِلٍ، حَدَّثَنِي كَعْبُ بْنُ عُجْرَةَ، - رضى الله عنه - أَنَّهُ خَرَجَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُحْرِمًا فَقَمِلَ رَأْسُهُ وَلِحْيَتُهُ فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَرْسَلَ إِلَيْهِ فَدَعَا الْحَلاَّقَ فَحَلَقَ رَأْسَهُ ثُمَّ قَالَ لَهُ " هَلْ عِنْدَكَ نُسُكٌ " . قَالَ مَا أَقْدِرُ عَلَيْهِ . فَأَمَرَهُ أَنْ يَصُومَ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ أَوْ يُطْعِمَ سِتَّةَ مَسَاكِينَ لِكُلِّ مِسْكِينَيْنِ صَاعٌ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِيهِ خَاصَّةً { فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ بِهِ أَذًى مِنْ رَأْسِهِ} ثُمَّ كَانَتْ لِلْمُسْلِمِينَ عَامَّةً .
Каъб ибн Ужра (розияллаҳу анҳу) (ривоят қилди)ки: У Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан муҳрим ҳолда чиқди; бас боши ва соқоли битлаб кетди. Бу Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га етди; у унга (одам) жўнатди, сартарошни чақирди ва унинг бошини қирди, кейин унга: «Сенда қурбонлик борми?» деди. У: «Мен унга қодир эмасман» деди. Бас у унга уч кун рўза тутишни ёки олти мискинга таом беришни — ҳар икки мискинга бир сў — буюрди. Бас Аллаҳ азза ва жалла унинг ҳақимда хусусий: {Бас сизлардан ким касал бўлса ёки унинг бошида азият бўлса...} (оятини) нозил қилди; кейин у мусулмонлар учун умумий бўлди.