وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو صَفْوَانَ الأُمَوِيُّ، عَنْ يُونُسَ الأَيْلِيِّ، ح وَحَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ، شِهَابٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُؤْتَى بِالرَّجُلِ الْمَيِّتِ عَلَيْهِ الدَّيْنُ فَيَسْأَلُ " هَلْ تَرَكَ لِدَيْنِهِ مِنْ قَضَاءٍ " . فَإِنْ حُدِّثَ أَنَّهُ تَرَكَ وَفَاءً صَلَّى عَلَيْهِ وَإِلاَّ قَالَ " صَلُّوا عَلَى صَاحِبِكُمْ " . فَلَمَّا فَتَحَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْفُتُوحَ قَالَ " أَنَا أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ فَمَنْ تُوُفِّيَ وَعَلَيْهِ دَيْنٌ فَعَلَىَّ قَضَاؤُهُ وَمَنْ تَرَكَ مَالاً فَهُوَ لِوَرَثَتِهِ " .
Менга Зуҳайр ибн Ҳарб ривоят қилди, бизга Абу Сафвон ал-Умавий Юнус ал-Айлийдан ривоят қилди, (ҳ) менга Ҳармала ибн Яҳё — лафз уники — ривоят қилиб деди: Бизга Абдуллаҳ ибн Ваҳб хабар берди, менга Юнус ибн Шиҳобдан, у Абу Салама ибн Абдурраҳмондан, у Абу Ҳурайрадан хабар берди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳузурларига зиммасида қарз бўлган ўлган киши келтирилса, сўрардилар: «Қарзини тўлаш учун (мол) қолдирганми?» Агар унга (киши) қарзини қоплайдиган нарса қолдиргани айтилса, унга (жаноза) намозини ўқирдилар. Акс ҳолда: «Шерикларингизга (жаноза) намозини ўқинглар», дердилар. Аллаҳ у зотга фатҳ-ғалабаларни ато қилгач, дедилар: «Мен мўминларга ўзларидан кўра ҳақлироқман. Ким вафот этса-ю зиммасида қарз бўлса, уни тўлаш менинг зиммамда; ким мол қолдирса, у ворислариники.»
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، ح وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، كُلُّهُمْ عَنِ الزُّهْرِيِّ، بِهَذَا الإِسْنَادِ هَذَا الْحَدِيثَ .
Бизга Абдулмалик ибн Шуайб ибнул-Лайс ривоят қилди, менга отам бобомдан ривоят қилди, менга Уқайл ривоят қилди, (ҳ) менга Зуҳайр ибн Ҳарб ривоят қилди, бизга Яъқуб ибн Иброҳим ривоят қилди, бизга ибн Шиҳобнинг жияни ривоят қилди, (ҳ) бизга ибн Нумайр ривоят қилди, бизга отам ривоят қилди, бизга ибн Абий Зиъб ривоят қилди — ҳаммаси Зуҳрийдан, шу иснод билан шу ҳадисни (ривоят қилдилар).
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ، قَالَ حَدَّثَنِي وَرْقَاءُ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ إِنْ عَلَى الأَرْضِ مِنْ مُؤْمِنٍ إِلاَّ أَنَا أَوْلَى النَّاسِ بِهِ فَأَيُّكُمْ مَا تَرَكَ دَيْنًا أَوْ ضَيَاعًا فَأَنَا مَوْلاَهُ وَأَيُّكُمْ تَرَكَ مَالاً فَإِلَى الْعَصَبَةِ مَنْ كَانَ " .
Менга Муҳаммад ибн Рофиъ ривоят қилди, бизга Шабобат ривоят қилди, у деди: Менга Варқў Абуз-Зиноддан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилди, у зот дедилар: «Муҳаммаднинг жони Қўлида бўлган Зот билан қасамки, ер юзида бўлган ҳар бир мўминга мен инсонлар ичида энг ҳақлироқман. Сизлардан ким қарз ёки муҳтож (оила) қолдирса, мен унинг эгасиман (ҳомийсиман); сизлардан ким мол қолдирса, у асабага (отанасил эркак қариндошларга) — ким бўлишидан қатъи назар — (тегишлидир).»
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، قَالَ هَذَا مَا حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ أَحَادِيثَ مِنْهَا وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَنَا أَوْلَى النَّاسِ بِالْمُؤْمِنِينَ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَأَيُّكُمْ مَا تَرَكَ دَيْنًا أَوْ ضَيْعَةً فَادْعُونِي فَأَنَا وَلِيُّهُ وَأَيُّكُمْ مَا تَرَكَ مَالاً فَلْيُؤْثَرْ بِمَالِهِ عَصَبَتُهُ مَنْ كَانَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ ривоят қилди, бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, бизга Маъмар Ҳаммом ибн Мунаббиҳдан хабар берди, у деди: Бу Абу Ҳурайра бизга Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилган нарсадир. Сўнг бир неча ҳадисни зикр қилди, улардан бири: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Мен Аллаҳнинг азза ва жалла Китобида мўминларга инсонлар ичида энг ҳақлироқман. Сизлардан ким қарз ёки муҳтож (оила) қолдирса, мени чақиринглар, мен унинг эгасиман (ҳомийсиман); сизлардан ким мол қолдирса, унинг моли асабасига — ким бўлишидан қатъи назар — берилади.»
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَدِيٍّ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " مَنْ تَرَكَ مَالاً فَلِلْوَرَثَةِ وَمَنْ تَرَكَ كَلاًّ فَإِلَيْنَا " .
Бизга Убайдуллаҳ ибн Муъоз ал-Анбарий ривоят қилди, бизга отам ривоят қилди, бизга Шуъба Адийдан ривоят қилди, у Абу Ҳозимнинг Абу Ҳурайрадан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан (ривоят қилиб) шундай деганини эшитди: «Ким мол қолдирса, у ворисларга (тегишли); ким оғир юк (қарз ёки муҳтож оила) қолдирса, у бизнинг зиммамизда.»
وَحَدَّثَنِيهِ أَبُو بَكْرِ بْنُ نَافِعٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، ح وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ، الرَّحْمَنِ - يَعْنِي ابْنَ مَهْدِيٍّ - قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، بِهَذَا الإِسْنَادِ . غَيْرَ أَنَّ فِي، حَدِيثِ غُنْدَرٍ " وَمَنْ تَرَكَ كَلاًّ وَلِيتُهُ " .
Менга буни Абу Бакр ибн Нофиъ ривоят қилди, бизга Ғундар ривоят қилди, (ҳ) менга Зуҳайр ибн Ҳарб ривоят қилди, бизга Абдурраҳмон — яъни ибн Маҳдий — ривоят қилди, иккиси деди: Бизга Шуъба шу иснод билан ривоят қилди, фақат Ғундарнинг ҳадисида: «Ким оғир юк (қарз ёки муҳтож оила) қолдирса, мен унинг ҳомийсиман» (дейилган).