Абу Заррнинг фазилатлари

حَدَّثَنَا هَدَّابُ بْنُ خَالِدٍ الأَزْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ، أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ هِلاَلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ، قَالَ قَالَ أَبُو ذَرٍّ خَرَجْنَا مِنْ قَوْمِنَا غِفَارٍ وَكَانُوا يُحِلُّونَ الشَّهْرَ الْحَرَامَ فَخَرَجْتُ أَنَا وَأَخِي أُنَيْسٌ وَأُمُّنَا فَنَزَلْنَا عَلَى خَالٍ لَنَا فَأَكْرَمَنَا خَالُنَا وَأَحْسَنَ إِلَيْنَا فَحَسَدَنَا قَوْمُهُ فَقَالُوا إِنَّكَ إِذَا خَرَجْتَ عَنْ أَهْلِكَ خَالَفَ إِلَيْهِمْ أُنَيْسٌ فَجَاءَ خَالُنَا فَنَثَا عَلَيْنَا الَّذِي قِيلَ لَهُ فَقُلْتُ لَهُ أَمَّا مَا مَضَى مِنْ مَعْرُوفِكَ فَقَدْ كَدَّرْتَهُ وَلاَ جِمَاعَ لَكَ فِيمَا بَعْدُ ‏.‏ فَقَرَّبْنَا صِرْمَتَنَا فَاحْتَمَلْنَا عَلَيْهَا وَتَغَطَّى خَالُنَا ثَوْبَهُ فَجَعَلَ يَبْكِي فَانْطَلَقْنَا حَتَّى نَزَلْنَا بِحَضْرَةِ مَكَّةَ فَنَافَرَ أُنَيْسٌ عَنْ صِرْمَتِنَا وَعَنْ مِثْلِهَا فَأَتَيَا الْكَاهِنَ فَخَيَّرَ أُنَيْسًا فَأَتَانَا أُنَيْسٌ بِصِرْمَتِنَا وَمِثْلِهَا مَعَهَا - قَالَ - وَقَدْ صَلَّيْتُ يَا ابْنَ أَخِي قَبْلَ أَنْ أَلْقَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِثَلاَثِ سِنِينَ ‏.‏ قُلْتُ لِمَنْ قَالَ لِلَّهِ ‏.‏ قُلْتُ فَأَيْنَ تَوَجَّهُ قَالَ أَتَوَجَّهُ حَيْثُ يُوَجِّهُنِي رَبِّي أُصَلِّي عِشَاءً حَتَّى إِذَا كَانَ مِنْ آخِرِ اللَّيْلِ أُلْقِيتُ كَأَنِّي خِفَاءٌ حَتَّى تَعْلُوَنِي الشَّمْسُ ‏.‏ فَقَالَ أُنَيْسٌ إِنَّ لِي حَاجَةً بِمَكَّةَ فَاكْفِنِي ‏.‏ فَانْطَلَقَ أُنَيْسٌ حَتَّى أَتَى مَكَّةَ فَرَاثَ عَلَىَّ ثُمَّ جَاءَ فَقُلْتُ مَا صَنَعْتَ قَالَ لَقِيتُ رَجُلاً بِمَكَّةَ عَلَى دِينِكَ يَزْعُمُ أَنَّ اللَّهَ أَرْسَلَهُ ‏.‏ قُلْتُ فَمَا يَقُولُ النَّاسُ قَالَ يَقُولُونَ شَاعِرٌ كَاهِنٌ سَاحِرٌ ‏.‏ وَكَانَ أُنَيْسٌ أَحَدَ الشُّعَرَاءِ ‏.‏ قَالَ أُنَيْسٌ لَقَدْ سَمِعْتُ قَوْلَ الْكَهَنَةِ فَمَا هُوَ بِقَوْلِهِمْ وَلَقَدْ وَضَعْتُ قَوْلَهُ عَلَى أَقْرَاءِ الشِّعْرِ فَمَا يَلْتَئِمُ عَلَى لِسَانِ أَحَدٍ بَعْدِي أَنَّهُ شِعْرٌ وَاللَّهِ إِنَّهُ لَصَادِقٌ وَإِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ فَاكْفِنِي حَتَّى أَذْهَبَ فَأَنْظُرَ ‏.‏ قَالَ فَأَتَيْتُ مَكَّةَ فَتَضَعَّفْتُ رَجُلاً مِنْهُمْ فَقُلْتُ أَيْنَ هَذَا الَّذِي تَدْعُونَهُ الصَّابِئَ فَأَشَارَ إِلَىَّ فَقَالَ الصَّابِئَ ‏.‏ فَمَالَ عَلَىَّ أَهْلُ الْوَادِي بِكُلِّ مَدَرَةٍ وَعَظْمٍ حَتَّى خَرَرْتُ مَغْشِيًّا عَلَىَّ - قَالَ - فَارْتَفَعْتُ حِينَ ارْتَفَعْتُ كَأَنِّي نُصُبٌ أَحْمَرُ - قَالَ - فَأَتَيْتُ زَمْزَمَ فَغَسَلْتُ عَنِّي الدِّمَاءَ وَشَرِبْتُ مِنْ مَائِهَا وَلَقَدْ لَبِثْتُ يَا ابْنَ أَخِي ثَلاَثِينَ بَيْنَ لَيْلَةٍ وَيَوْمٍ مَا كَانَ لِي طَعَامٌ إِلاَّ مَاءُ زَمْزَمَ فَسَمِنْتُ حَتَّى تَكَسَّرَتْ عُكَنُ بَطْنِي وَمَا وَجَدْتُ عَلَى كَبِدِي سُخْفَةَ جُوعٍ - قَالَ - فَبَيْنَا أَهْلُ مَكَّةَ فِي لَيْلَةٍ قَمْرَاءَ إِضْحِيَانَ إِذْ ضُرِبَ عَلَى أَسْمِخَتِهِمْ فَمَا يَطُوفُ بِالْبَيْتِ أَحَدٌ وَامْرَأَتَيْنِ مِنْهُمْ تَدْعُوَانِ إِسَافًا وَنَائِلَةَ - قَالَ - فَأَتَتَا عَلَىَّ فِي طَوَافِهِمَا فَقُلْتُ أَنْكِحَا أَحَدَهُمَا الأُخْرَى - قَالَ - فَمَا تَنَاهَتَا عَنْ قَوْلِهِمَا - قَالَ - فَأَتَتَا عَلَىَّ فَقُلْتُ هَنٌ مِثْلُ الْخَشَبَةِ غَيْرَ أَنِّي لاَ أَكْنِي ‏.‏ فَانْطَلَقَتَا تُوَلْوِلاَنِ وَتَقُولاَنِ لَوْ كَانَ هَا هُنَا أَحَدٌ مِنْ أَنْفَارِنَا ‏.‏ قَالَ فَاسْتَقْبَلَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ وَهُمَا هَابِطَانِ قَالَ ‏"‏ مَا لَكُمَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَتَا الصَّابِئُ بَيْنَ الْكَعْبَةِ وَأَسْتَارِهَا قَالَ ‏"‏ مَا قَالَ لَكُمَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَتَا إِنَّهُ قَالَ لَنَا كَلِمَةً تَمْلأُ الْفَمَ ‏.‏ وَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى اسْتَلَمَ الْحَجَرَ وَطَافَ بِالْبَيْتِ هُوَ وَصَاحِبُهُ ثُمَّ صَلَّى فَلَمَّا قَضَى صَلاَتَهُ قَالَ أَبُو ذَرٍّ ‏.‏ فَكُنْتُ أَنَا أَوَّلُ مَنْ حَيَّاهُ بِتَحِيَّةِ الإِسْلاَمِ - قَالَ - فَقُلْتُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ وَعَلَيْكَ وَرَحْمَةُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ مَنْ أَنْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ مِنْ غِفَارٍ - قَالَ - فَأَهْوَى بِيَدِهِ فَوَضَعَ أَصَابِعَهُ عَلَى جَبْهَتِهِ فَقُلْتُ فِي نَفْسِي كَرِهَ أَنِ انْتَمَيْتُ إِلَى غِفَارٍ ‏.‏ فَذَهَبْتُ آخُذُ بِيَدِهِ فَقَدَعَنِي صَاحِبُهُ وَكَانَ أَعْلَمَ بِهِ مِنِّي ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ مَتَى كُنْتَ هَا هُنَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ قَدْ كُنْتُ هَا هُنَا مُنْذُ ثَلاَثِينَ بَيْنَ لَيْلَةٍ وَيَوْمٍ قَالَ ‏"‏ فَمَنْ كَانَ يُطْعِمُكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ مَا كَانَ لِي طَعَامٌ إِلاَّ مَاءُ زَمْزَمَ ‏.‏ فَسَمِنْتُ حَتَّى تَكَسَّرَتْ عُكَنُ بَطْنِي وَمَا أَجِدُ عَلَى كَبِدِي سُخْفَةَ جُوعٍ قَالَ ‏"‏ إِنَّهَا مُبَارَكَةٌ إِنَّهَا طَعَامُ طُعْمٍ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ ائْذَنْ لِي فِي طَعَامِهِ اللَّيْلَةَ ‏.‏ فَانْطَلَقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ وَانْطَلَقْتُ مَعَهُمَا فَفَتَحَ أَبُو بَكْرٍ بَابًا فَجَعَلَ يَقْبِضُ لَنَا مِنْ زَبِيبِ الطَّائِفِ وَكَانَ ذَلِكَ أَوَّلَ طَعَامٍ أَكَلْتُهُ بِهَا ثُمَّ غَبَرْتُ مَا غَبَرْتُ ثُمَّ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ إِنَّهُ قَدْ وُجِّهَتْ لِي أَرْضٌ ذَاتُ نَخْلٍ لاَ أُرَاهَا إِلاَّ يَثْرِبَ فَهَلْ أَنْتَ مُبَلِّغٌ عَنِّي قَوْمَكَ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَنْفَعَهُمْ بِكَ وَيَأْجُرَكَ فِيهِمْ ‏"‏ ‏.‏ فَأَتَيْتُ أُنَيْسًا فَقَالَ مَا صَنَعْتَ قُلْتُ صَنَعْتُ أَنِّي قَدْ أَسْلَمْتُ وَصَدَّقْتُ ‏.‏ قَالَ مَا بِي رَغْبَةٌ عَنْ دِينِكَ فَإِنِّي قَدْ أَسْلَمْتُ وَصَدَّقْتُ ‏.‏ فَأَتَيْنَا أُمَّنَا فَقَالَتْ مَا بِي رَغْبَةٌ عَنْ دِينِكُمَا فَإِنِّي قَدْ أَسْلَمْتُ وَصَدَّقْتُ ‏.‏ فَاحْتَمَلْنَا حَتَّى أَتَيْنَا قَوْمَنَا غِفَارًا فَأَسْلَمَ نِصْفُهُمْ وَكَانَ يَؤُمُّهُمْ إِيمَاءُ بْنُ رَحَضَةَ الْغِفَارِيُّ وَكَانَ سَيِّدَهُمْ ‏.‏ وَقَالَ نِصْفُهُمْ إِذَا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ أَسْلَمْنَا ‏.‏ فَقَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ فَأَسْلَمَ نِصْفُهُمُ الْبَاقِي وَجَاءَتْ أَسْلَمُ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِخْوَتُنَا نُسْلِمُ عَلَى الَّذِي أَسْلَمُوا عَلَيْهِ ‏.‏ فَأَسْلَمُوا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ غِفَارُ غَفَرَ اللَّهُ لَهَا وَأَسْلَمُ سَالَمَهَا اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ҳаддоб ибн Холид ал-Аздий ҳадис айтди, бизга Сулаймон ибн ал-Муғира ҳадис айтди, бизга Ҳумайд ибн Ҳилол Абдуллаҳ ибн ас-Сомитдан ривоят қилиб хабар бериб айтди: Абу Зарр деди: Биз қавмимиз Ғифордан чиқдик, улар ҳаром ойни ҳалол қилар эдилар. Мен, акам Унайс ва онамиз чиқдик ва бир тоғамизникига тушдик. Тоғамиз бизни иззат қилди ва бизга яхшилик қилди. Шунда унинг қавми бизга ҳасад қилди ва: «Сен аҳлингдан чиқиб кетганингда Унайс уларга оралашади», дедилар. Тоғамиз келиб, унга айтилган нарсани бизга тўкиб солди. Мен унга: «Ўтган яхшилигингни эса лойқалаб ташладинг, бундан кейин сен билан қўшилиш йўқ», дедим. Сўнг туяларимизни яқинлаштириб, уларга юк ортдик. Тоғамиз матоси билан ўраниб, йиғлай бошлади. Биз йўлга тушиб, Макка атрофига тушдик. Унайс бизнинг туяларимиз ва шу каби нарса устида (ким ортиқлиги ҳақида) мусобақалашди. Сўнг икковлари коҳиннинг олдига келдилар ва у Унайсни устун қилди. Унайс бизнинг туяларимизни ва шу кабисини бирга олиб келди. У деди: Эй жияним, мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга учрашишимдан уч йил олдин намоз ўқиган эдим. Мен: «Кимга?» дедим. У: «Аллаҳга», деди. Мен: «Қайси томонга юзланар эдинг?» дедим. У: «Роббим мени қаёққа йўналтирса, ўша томонга юзланардим. Хуфтон намозини ўқиб, кечанинг охири бўлганда гўё тўшалдим, қуёш мени қоплагунича (ётардим)», деди. Сўнг Унайс: «Менинг Маккада бир ҳожатим бор, сен менга бу ерда етар», деди. Сўнг Унайс йўлга чиқиб, Маккага келди, менга (қайтиши) кечикди, сўнг келди. Мен: «Нима қилдинг?» дедим. У: «Маккада сенинг динингда бўлган, Аллаҳ уни юборганини даъво қилаётган бир кишига учрадим», деди. Мен: «Одамлар нима дейди?» дедим. У: «Улар: шоир, коҳин, сеҳргар дейдилар», деди. Унайс эса шоирлардан бири эди. Унайс: «Мен коҳинларнинг сўзини эшитганман, бу уларнинг сўзи эмас. Мен унинг сўзини шоир вазнларига солиб кўрдим, мендан кейин бирор кишининг тилида бу шеър деб мос келмайди. Валлаҳи, у ростгўйдир, улар эса ёлғончидирлар», деди. У деди: Мен: «Сен менга (бу ерда) етар, мен бориб кўриб келай», дедим. У деди: Сўнг Маккага келдим ва улардан бир заиф кишини топиб: «Сиз Собий деб чақираётган у киши қаерда?» дедим. У менга ишора қилиб: «Собий!» деди. Шунда водий аҳли менга ҳар хил кесак ва суяк билан ташландилар, мен ҳушимни йўқотиб йиқилдим. У деди: Ўрнимдан турганимда, гўё қизил бут каби (қонга беланган) эдим. Сўнг Замзамга келдим, устимдаги қонларни ювдим ва унинг сувидан ичдим. Эй жияним, мен у ерда ўттиз кун-кеча турдим, Замзам сувидан ўзга таомим йўқ эди. Шунда мен семириб, қорнимнинг бурмалари ҳосил бўлди ва жигаримда очлик ҳолсизлигини сезмадим. У деди: Макка аҳли ойдин, ёруғ бир кечада (уйқудан) қулоғлари урилган (ухлаб қолган) ҳолатда эдилар, Байтни ҳеч ким тавоф қилмасди, улардан икки аёлдан бошқа, улар Исоф ва Ноилани чақирар эдилар. У деди: Тавофларида улар менинг олдимга келдилар. Мен: «Бировингизни иккинчисига никоҳлаб қўйинг», дедим. У деди: Улар сўзларидан тўхтамадилар. У деди: Яна менинг олдимга келдилар, мен очиқчасига (уят сўзни) айтдим, фақат киноя қилмадим. Шунда улар дод солиб: «Агар бу ерда қавмимиздан бирор киши бўлганда эди», деб кетдилар. У деди: Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ва Абу Бакр уларга рўбарў бўлдилар, улар иккови (тепаликдан) тушиб келаётган эдилар. У: «Сизларга нима бўлди?» дедилар. Улар: «Собий Каъба билан унинг пардалари орасида», дедилар. У: «У сизларга нима деди?» дедилар. Улар: «У бизга оғизни тўлдирадиган бир сўзни айтди», дедилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам келиб, Ҳажарни истилом қилдилар ва ўзлари ҳамда ҳамроҳлари Байтни тавоф қилдилар, сўнг намоз ўқидилар. Намозларини адо этганларида, Абу Зарр деди: Мен уни Ислом саломи билан биринчи бўлиб саломлаган киши эдим. У деди: Мен: «Ассалому алайка, эй Аллаҳнинг Расули», дедим. У: «Ва алайка ва раҳматуллаҳи», дедилар. Сўнг: «Сен кимсан?» дедилар. У деди: Мен: «Ғифорданман», дедим. У деди: Сўнг қўлларини чўзиб, бармоқларини пешоналарига қўйдилар. Мен ичимда: «Ғифорга мансублигимни айтганим учун ёқмади», деб ўйладим. Сўнг қўлларидан ушламоқчи бўлдим, ҳамроҳлари мени қайтарди — у мендан кўра уни яхшироқ билар эди. Сўнг бошларини кўтариб: «Бу ерга қачондан бери келгансан?» дедилар. У деди: Мен: «Бу ерда ўттиз кун-кечадан бериман», дедим. У: «Сенга ким овқат берарди?» дедилар. У деди: Мен: «Менга Замзам сувидан ўзга таом йўқ эди, шунда семириб, қорнимнинг бурмалари ҳосил бўлди ва жигаримда очлик ҳолсизлигини сезмадим», дедим. У: «Албатта у баракали, у тўйдирадиган таомдир», дедилар. Сўнг Абу Бакр: «Эй Аллаҳнинг Расули, бу кеча уни боқишга менга изн беринг», деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ва Абу Бакр йўлга чиқдилар, мен ҳам улар билан бирга чиқдим. Абу Бакр бир эшикни очиб, биз учун Тоиф майизидан ола бошлади. Бу мен у ерда еган биринчи таом эди. Сўнг қанча туришим керак бўлса турдим, кейин Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдиларига келдим. У: «Менга хурмозор бир ер кўрсатилди, мен уни Ясрибдан бошқа жой деб ўйламайман. Сен мендан қавмингга етказасанми? Шояд Аллаҳ сен орқали уларга фойда бериб, улар ҳақида сенга ажр берса», дедилар. Сўнг мен Унайснинг олдига келдим. У: «Нима қилдинг?» деди. Мен: «Мен Ислом келтириб, тасдиқладим», дедим. У: «Менинг сенинг динингдан юз ўгиришим йўқ, мен ҳам Ислом келтириб, тасдиқладим», деди. Сўнг онамизнинг олдига келдик, у: «Менинг икковингизнинг динингиздан юз ўгиришим йўқ, мен ҳам Ислом келтириб, тасдиқладим», деди. Сўнг (асбобларимизни) кўтариб, қавмимиз Ғифорга келдик. Уларнинг ярми Ислом келтирди, уларга Имо ибн Раҳаза ал-Ғифорий имомлик қилар эди, у уларнинг сарориди. Ярми эса: «Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Мадинага келганда, Ислом келтирамиз», дедилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Мадинага келдилар, қолган ярми ҳам Ислом келтирди. Аслам (қабиласи) ҳам келиб: «Эй Аллаҳнинг Расули, улар бизнинг биродарларимиз, биз ҳам улар Ислом келтирган нарса устида Ислом келтирамиз», дедилар. Сўнг Ислом келтирдилар. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Ғифор — Аллаҳ уни мағфират қилди, Аслам — Аллаҳ унга саломатлик берди», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، أَخْبَرَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، بْنُ الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ هِلاَلٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ وَزَادَ بَعْدَ قَوْلِهِ قُلْتُ فَاكْفِنِي حَتَّى أَذْهَبَ فَأَنْظُرَ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ وَكُنْ عَلَى حَذَرٍ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ فَإِنَّهُمْ قَدْ شَنِفُوا لَهُ وَتَجَهَّمُوا ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим ал-Ҳанзалий ҳадис айтди, бизга ан-Назр ибн Шумайл хабар берди, бизга Сулаймон ибн ал-Муғира ҳадис айтди, бизга Ҳумайд ибн Ҳилол шу иснод билан ҳадис айтди ва у: «Сен менга етар, мен бориб кўриб келай», деган сўзидан кейин шуни қўшди: «(Унайс) деди: Ҳа, ва Макка аҳлидан эҳтиёт бўл, чунки улар унга ғазабланиб, қош чимирдилар».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى الْعَنَزِيُّ، حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ، قَالَ قَالَ أَبُو ذَرٍّ يَا ابْنَ أَخِي صَلَّيْتُ سَنَتَيْنِ قَبْلَ مَبْعَثِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ قُلْتُ فَأَيْنَ كُنْتَ تَوَجَّهُ قَالَ حَيْثُ وَجَّهَنِيَ اللَّهُ ‏.‏ وَاقْتَصَّ الْحَدِيثَ بِنَحْوِ حَدِيثِ سُلَيْمَانَ بْنِ الْمُغِيرَةِ وَقَالَ فِي الْحَدِيثِ فَتَنَافَرَا إِلَى رَجُلٍ مِنَ الْكُهَّانِ ‏.‏ قَالَ فَلَمْ يَزَلْ أَخِي أُنَيْسٌ يَمْدَحُهُ حَتَّى غَلَبَهُ - قَالَ - فَأَخَذْنَا صِرْمَتَهُ فَضَمَمْنَاهَا إِلَى صِرْمَتِنَا ‏.‏ وَقَالَ أَيْضًا فِي حَدِيثِهِ قَالَ فَجَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَطَافَ بِالْبَيْتِ وَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ خَلْفَ الْمَقَامِ - قَالَ - فَأَتَيْتُهُ فَإِنِّي لأَوَّلُ النَّاسِ حَيَّاهُ بِتَحِيَّةِ الإِسْلاَمِ - قَالَ - قُلْتُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَعَلَيْكَ السَّلاَمُ مَنْ أَنْتَ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي حَدِيثِهِ أَيْضًا فَقَالَ ‏"‏ مُنْذُ كَمْ أَنْتَ هَا هُنَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ مُنْذُ خَمْسَ عَشْرَةَ ‏.‏ وَفِيهِ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَتْحِفْنِي بِضِيَافَتِهِ اللَّيْلَةَ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ал-Аназий ҳадис айтди, менга Ибн Абу Адий ҳадис айтиб деди: бизга Ибн Авн Ҳумайд ибн Ҳилолдан, у Абдуллаҳ ибн ас-Сомитдан ривоят қилиб хабар бериб айтди: Абу Зарр деди: Эй жияним, мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг баъсат (пайғамбар бўлиб жўнатилиши)ларидан икки йил олдин намоз ўқиган эдим. У деди: Мен: «Қайси томонга юзланар эдинг?» дедим. У: «Аллаҳ мени қайси томонга йўналтирса», деди. Сўнг у ҳадисни Сулаймон ибн ал-Муғира ҳадиси каби нақл қилди ва ҳадисда: «Улар икковлари коҳинлардан бир киши олдига (мусобақага) бордилар», деди. У деди: «Акам Унайс уни (ўз туяларини) мақташда давом этди ва уни енгди. Сўнг унинг туясини олиб, ўз туямизга қўшдик», деди. Яна ўз ҳадисида шундай деди: «Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам келиб, Байтни тавоф қилдилар ва Мақом орқасида икки ракат намоз ўқидилар. Сўнг мен уларнинг олдиларига келдим, мен уни Ислом саломи билан саломлаган одамларнинг биринчиси эдим. Мен: Ассалому алайка, эй Аллаҳнинг Расули, дедим. У: Ва алайкассалом, сен кимсан? дедилар». Яна ўз ҳадисида: «У: Сен бу ерда қачондан беридасан? дедилар. Мен: Ўн беш кундан бериман, дедим», деди. Унда: «Абу Бакр: Бу кеча уни меҳмон қилишни менга инъом эт, деди», ҳам бор.

وَحَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنُ عَرْعَرَةَ السَّامِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، - وَتَقَارَبَا فِي سِيَاقِ الْحَدِيثِ وَاللَّفْظُ لاِبْنِ حَاتِمٍ - قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا الْمُثَنَّى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ أَبِي جَمْرَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ لَمَّا بَلَغَ أَبَا ذَرٍّ مَبْعَثُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمَكَّةَ قَالَ لأَخِيهِ ارْكَبْ إِلَى هَذَا الْوَادِي فَاعْلَمْ لِي عِلْمَ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ يَأْتِيهِ الْخَبَرُ مِنَ السَّمَاءِ فَاسْمَعْ مِنْ قَوْلِهِ ثُمَّ ائْتِنِي ‏.‏ فَانْطَلَقَ الآخَرُ حَتَّى قَدِمَ مَكَّةَ وَسَمِعَ مِنْ قَوْلِهِ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى أَبِي ذَرٍّ فَقَالَ رَأَيْتُهُ يَأْمُرُ بِمَكَارِمِ الأَخْلاَقِ وَكَلاَمًا مَا هُوَ بِالشِّعْرِ ‏.‏ فَقَالَ مَا شَفَيْتَنِي فِيمَا أَرَدْتُ ‏.‏ فَتَزَوَّدَ وَحَمَلَ شَنَّةً لَهُ فِيهَا مَاءٌ حَتَّى قَدِمَ مَكَّةَ فَأَتَى الْمَسْجِدَ فَالْتَمَسَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَلاَ يَعْرِفُهُ وَكَرِهَ أَنْ يَسْأَلَ عَنْهُ حَتَّى أَدْرَكَهُ - يَعْنِي اللَّيْلَ - فَاضْطَجَعَ فَرَآهُ عَلِيٌّ فَعَرَفَ أَنَّهُ غَرِيبٌ فَلَمَّا رَآهُ تَبِعَهُ فَلَمْ يَسْأَلْ وَاحِدٌ مِنْهُمَا صَاحِبَهُ عَنْ شَىْءٍ حَتَّى أَصْبَحَ ثُمَّ احْتَمَلَ قُرَيْبَتَهُ وَزَادَهُ إِلَى الْمَسْجِدِ فَظَلَّ ذَلِكَ الْيَوْمَ وَلاَ يَرَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَمْسَى فَعَادَ إِلَى مَضْجَعِهِ فَمَرَّ بِهِ عَلِيٌّ فَقَالَ مَا أَنَى لِلرَّجُلِ أَنْ يَعْلَمَ مَنْزِلَهُ فَأَقَامَهُ فَذَهَبَ بِهِ مَعَهُ وَلاَ يَسْأَلُ وَاحِدٌ مِنْهُمَا صَاحِبَهُ عَنْ شَىْءٍ حَتَّى إِذَا كَانَ يَوْمُ الثَّالِثِ فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ فَأَقَامَهُ عَلِيٌّ مَعَهُ ثُمَّ قَالَ لَهُ أَلاَ تُحَدِّثُنِي مَا الَّذِي أَقْدَمَكَ هَذَا الْبَلَدَ قَالَ إِنْ أَعْطَيْتَنِي عَهْدًا وَمِيثَاقًا لَتُرْشِدَنِّي فَعَلْتُ ‏.‏ فَفَعَلَ فَأَخْبَرَهُ فَقَالَ فَإِنَّهُ حَقٌّ وَهُوَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا أَصْبَحْتَ فَاتَّبِعْنِي فَإِنِّي إِنْ رَأَيْتُ شَيْئًا أَخَافُ عَلَيْكَ قُمْتُ كَأَنِّي أُرِيقُ الْمَاءَ فَإِنْ مَضَيْتُ فَاتَّبِعْنِي حَتَّى تَدْخُلَ مَدْخَلِي ‏.‏ فَفَعَلَ فَانْطَلَقَ يَقْفُوهُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَدَخَلَ مَعَهُ فَسَمِعَ مِنْ قَوْلِهِ وَأَسْلَمَ مَكَانَهُ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ ارْجِعْ إِلَى قَوْمِكَ فَأَخْبِرْهُمْ حَتَّى يَأْتِيَكَ أَمْرِي ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لأَصْرُخَنَّ بِهَا بَيْنَ ظَهْرَانَيْهِمْ ‏.‏ فَخَرَجَ حَتَّى أَتَى الْمَسْجِدَ فَنَادَى بِأَعْلَى صَوْتِهِ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ ‏.‏ وَثَارَ الْقَوْمُ فَضَرَبُوهُ حَتَّى أَضْجَعُوهُ فَأَتَى الْعَبَّاسُ فَأَكَبَّ عَلَيْهِ فَقَالَ وَيْلَكُمْ أَلَسْتُمْ تَعْلَمُونَ أَنَّهُ مِنْ غِفَارٍ وَأَنَّ طَرِيقَ تُجَّارِكُمْ إِلَى الشَّامِ عَلَيْهِمْ ‏.‏ فَأَنْقَذَهُ مِنْهُمْ ثُمَّ عَادَ مِنَ الْغَدِ بِمِثْلِهَا وَثَارُوا إِلَيْهِ فَضَرَبُوهُ فَأَكَبَّ عَلَيْهِ الْعَبَّاسُ فَأَنْقَذَهُ ‏.‏

Ва менга Иброҳим ибн Муҳаммад ибн Аръара ас-Сомий ва Муҳаммад ибн Ҳотим — иккаласи ҳадисни келтиришда яқин, лафз Ибн Ҳотимники — ҳадис айтиб дедилар: бизга Абдурраҳмон ибн Маҳдий ҳадис айтди, бизга ал-Мусанно ибн Саъид Абу Жамрадан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди: Абу Заррга Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг Маккада баъсат қилинишлари хабари етганда, акасига: «Бу водийга (Маккага) мин, мен учун осмондан унга хабар келишини даъво қилаётган бу кишининг хабарини билиб кел, унинг сўзидан эшит, сўнг олдимга кел», деди. Сўнг акаси йўлга чиқиб, Маккага келди ва унинг сўзидан эшитди, сўнг Абу Заррнинг олдига қайтиб: «Мен уни яхши ахлоқларга буюраётганини ва шеър бўлмаган сўзни (айтаётганини) кўрдим», деди. У: «Сен мени хоҳлаган нарсамда қониқтирмадинг», деди. Сўнг озуқа олиб, ичида суви бор бир меш кўтариб, Маккага келди. Масжидга келиб, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламни қидирди, лекин уни танимасди ва у ҳақда сўрашни ёқтирмасди, ҳатто кеч кирди. Сўнг ётди, уни Али кўриб, унинг ғариб (бегона) эканлигини билди. Уни кўрганида, унга эргашди, улардан бири иккинчисидан тонг отгунича ҳеч нарса сўрамади. Сўнг мешини ва озуқасини кўтариб, масжидга келди ва ўша кунни Набий соллаллаҳу алайҳи васалламни кўрмай ўтказди, ҳатто кеч кирди. Сўнг ётар жойига қайтди, олдидан Али ўтди ва: «Кишига турар жойини билиш пайти келмадими?» деди. Сўнг уни турғизиб, ўзи билан олиб кетди, улардан бири иккинчисидан ҳеч нарса сўрамади, ҳатто учинчи кун бўлганда яна шундай қилди. Али уни ўзи билан турғизди, сўнг унга: «Бу шаҳарга сени нима келтирганини менга айтиб бермайсанми?» деди. У: «Агар менга мени тўғри йўлга бошлашинг ҳақида аҳд ва мисоқ берсанг, айтаман», деди. У шундай қилди. Сўнг унга хабар берди. У: «Албатта у ҳақ ва у Аллаҳнинг Расулидир. Тонг отганда менга эргаш, агар мен сенга хавф ҳис қилсам, гўё сув тўкаётгандек тўхтайман, агар йўлда давом этсам, менга эргашиб, мен кирган жойга киргин», деди. У шундай қилди ва унинг изидан бориб, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдиларига кирди, у ҳам у билан кирди ва унинг сўзидан эшитиб, ўша жойда Ислом келтирди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Қавмингга қайт ва уларга хабар бер, ҳатто сен учун менинг ишим (буйруғим) етиб келгунча», дедилар. У: «Жони Қўлида бўлган Зот билан қасамки, мен буни уларнинг ораларида баланд овоз билан эълон қиламан», деди. Сўнг чиқиб, масжидга келди ва баланд овози билан: «Ашҳаду ан ло илоҳа иллаллаҳ ва анна Муҳаммадан Расулуллаҳ» деб нидо қилди. Шунда жамоа қўзғолиб, уни урдилар, ҳатто йиқитдилар. Шунда Аббос келиб, унинг устига энгашиб: «Ҳолингизга вой бўлсин! Унинг Ғифордан эканлигини ва Шомга (борадиган) савдогарларингизнинг йўли улар устидан ўтишини билмайсизми?» деди. Шунда уни улардан қутқарди. Сўнг эртаси куни яна шундай қилди, улар яна унга қўзғолиб, уни урдилар. Аббос унинг устига энгашиб, уни қутқарди.