Зулмнинг ҳаромлиги

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ بَهْرَامَ الدَّارِمِيُّ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ، - يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ الدِّمَشْقِيَّ - حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِيمَا رَوَى عَنِ اللَّهِ، تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَنَّهُ قَالَ ‏ "‏ يَا عِبَادِي إِنِّي حَرَّمْتُ الظُّلْمَ عَلَى نَفْسِي وَجَعَلْتُهُ بَيْنَكُمْ مُحَرَّمًا فَلاَ تَظَالَمُوا يَا عِبَادِي كُلُّكُمْ ضَالٌّ إِلاَّ مَنْ هَدَيْتُهُ فَاسْتَهْدُونِي أَهْدِكُمْ يَا عِبَادِي كُلُّكُمْ جَائِعٌ إِلاَّ مَنْ أَطْعَمْتُهُ فَاسْتَطْعِمُونِي أُطْعِمْكُمْ يَا عِبَادِي كُلُّكُمْ عَارٍ إِلاَّ مَنْ كَسَوْتُهُ فَاسْتَكْسُونِي أَكْسُكُمْ يَا عِبَادِي إِنَّكُمْ تُخْطِئُونَ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَأَنَا أَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا فَاسْتَغْفِرُونِي أَغْفِرْ لَكُمْ يَا عِبَادِي إِنَّكُمْ لَنْ تَبْلُغُوا ضَرِّي فَتَضُرُّونِي وَلَنْ تَبْلُغُوا نَفْعِي فَتَنْفَعُونِي يَا عِبَادِي لَوْ أَنَّ أَوَّلَكُمْ وَآخِرَكُمْ وَإِنْسَكُمْ وَجِنَّكُمْ كَانُوا عَلَى أَتْقَى قَلْبِ رَجُلٍ وَاحِدٍ مِنْكُمْ مَا زَادَ ذَلِكَ فِي مُلْكِي شَيْئًا يَا عِبَادِي لَوْ أَنَّ أَوَّلَكُمْ وَآخِرَكُمْ وَإِنْسَكُمْ وَجِنَّكُمْ كَانُوا عَلَى أَفْجَرِ قَلْبِ رَجُلٍ وَاحِدٍ مَا نَقَصَ ذَلِكَ مِنْ مُلْكِي شَيْئًا يَا عِبَادِي لَوْ أَنَّ أَوَّلَكُمْ وَآخِرَكُمْ وَإِنْسَكُمْ وَجِنَّكُمْ قَامُوا فِي صَعِيدٍ وَاحِدٍ فَسَأَلُونِي فَأَعْطَيْتُ كُلَّ إِنْسَانٍ مَسْأَلَتَهُ مَا نَقَصَ ذَلِكَ مِمَّا عِنْدِي إِلاَّ كَمَا يَنْقُصُ الْمِخْيَطُ إِذَا أُدْخِلَ الْبَحْرَ يَا عِبَادِي إِنَّمَا هِيَ أَعْمَالُكُمْ أُحْصِيهَا لَكُمْ ثُمَّ أُوَفِّيكُمْ إِيَّاهَا فَمَنْ وَجَدَ خَيْرًا فَلْيَحْمَدِ اللَّهَ وَمَنْ وَجَدَ غَيْرَ ذَلِكَ فَلاَ يَلُومَنَّ إِلاَّ نَفْسَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ سَعِيدٌ كَانَ أَبُو إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيُّ إِذَا حَدَّثَ بِهَذَا الْحَدِيثِ جَثَا عَلَى رُكْبَتَيْهِ ‏.‏

Бизга Абдуллаҳ ибн Абдурраҳмон ибн Баҳром ад-Доримий ривоят қилди, бизга Марвон — яъни ибн Муҳаммад ад-Димашқий — ривоят қилди, бизга Саъийд ибн Абдулазиз Рабийъа ибн Язиддан, у Абу Идрис ал-Хавлонийдан, у Абу Заррдан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан — ул зот Аллаҳ табарака ва таолодан ривоят қилган нарсада — ривоят қилди. Ул зот дедилар: «Эй бандаларим! Мен зулмни Ўзимга ҳаром қилдим ва уни сизларнинг ораларингизда ҳам ҳаром қилдим, бас, бир-бирингизга зулм қилмангиз. Эй бандаларим! Мен ҳидоят қилганимдан бошқа ҳаммангиз адашгансиз, бас, Мендан ҳидоят сўрангиз, сизни ҳидоят қиламан. Эй бандаларим! Мен таомлантирганимдан бошқа ҳаммангиз очсиз, бас, Мендан таом сўрангиз, сизни таомлантираман. Эй бандаларим! Мен кийинтирганимдан бошқа ҳаммангиз яланғочсиз, бас, Мендан кийим сўрангиз, сизни кийинтираман. Эй бандаларим! Сизлар кечаю кундуз хато қиласизлар, Мен эса ҳамма гуноҳларни кечираман, бас, Мендан мағфират сўрангиз, сизни кечираман. Эй бандаларим! Сизлар Менга зарар етказишга қодир бўлиб Менга зарар етказа олмайсизлар, Менга фойда етказишга қодир бўлиб Менга фойда етказа олмайсизлар. Эй бандаларим! Агар аввалингиз ва охирингиз, инсингиз ва жинингиз сизлардан энг тақводор бир кишининг қалби мисолида бўлсангиз, бу Менинг мулкимга ҳеч нарса қўшмайди. Эй бандаларим! Агар аввалингиз ва охирингиз, инсингиз ва жинингиз энг фожир бир кишининг қалби мисолида бўлсангиз, бу Менинг мулкимдан ҳеч нарса камайтирмайди. Эй бандаларим! Агар аввалингиз ва охирингиз, инсингиз ва жинингиз бир майдонда туриб Мендан сўрасангиз ва Мен ҳар бир инсонга сўраганини берсам, бу Менинг ҳузуримдаги нарсадан — игна денгизга ботирилганда камайтирадиган миқдордан бошқа — ҳеч нарсани камайтирмайди. Эй бандаларим! Булар фақат сизларнинг амалларингиздир, Мен уларни сизлар учун санаб қўяман, сўнг уларни сизларга тўла қайтараман. Бас, ким яхшилик топса, Аллаҳга ҳамд айтсин, ким бундан ўзгасини топса, фақат ўзини маломат қилсин.» Саъийд деди: Абу Идрис ал-Хавлоний бу ҳадисни ривоят қилганда тиззалари устига чўккалаб ўтирар эди.

حَدَّثَنِيهِ أَبُو بَكْرِ بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُسْهِرٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ غَيْرَ أَنَّ مَرْوَانَ أَتَمُّهُمَا حَدِيثًا ‏.‏

Менга буни Абу Бакр ибн Ишоқ ривоят қилди, бизга Абу Мушир ривоят қилди, бизга Саъийд ибн Абдулазиз шу иснод билан ривоят қилди, фақат Марвон икковидан ҳадисни тўлиқроқ келтирди.

قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ حَدَّثَنَا بِهَذَا الْحَدِيثِ الْحَسَنُ، وَالْحُسَيْنُ، ابْنَا بِشْرٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو مُسْهِرٍ، ‏.‏ فَذَكَرُوا الْحَدِيثَ بِطُولِهِ ‏.‏

Абу Ишоқ деди: Бизга бу ҳадисни Ҳасан ва Ҳусайн — иккови Бишрнинг ўғиллари — ҳамда Муҳаммад ибн Яҳё ривоят қилиб: бизга Абу Мушир ривоят қилди, дедилар. Сўнг улар ҳадисни тўлиқ зикр қилдилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، كِلاَهُمَا عَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ عَبْدِ، الْوَارِثِ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي أَسْمَاءَ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيمَا يَرْوِي عَنْ رَبِّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى ‏ "‏ إِنِّي حَرَّمْتُ عَلَى نَفْسِي الظُّلْمَ وَعَلَى عِبَادِي فَلاَ تَظَالَمُوا ‏"‏ ‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِنَحْوِهِ وَحَدِيثُ أَبِي إِدْرِيسَ الَّذِي ذَكَرْنَاهُ أَتَمُّ مِنْ هَذَا ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим ва Муҳаммад ибн ал-Мусанно, иккови Абдуссамад ибн Абдулворисдан ривоят қилди: бизга Ҳаммом ривоят қилди, бизга Қатода Абу Қилобадан, у Абу Асмодан, у Абу Заррдан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Робби табарака ва таолодан ривоят қилган нарсада дедилар: «Мен зулмни Ўзимга ва бандаларимга ҳаром қилдим, бас, бир-бирингизга зулм қилмангиз.» Сўнг ҳадисни шунга ўхшаш келтирди. Биз зикр қилган Абу Идриснинг ҳадиси бундан тўлиқроқдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ بْنِ قَعْنَبٍ، حَدَّثَنَا دَاوُدُ، - يَعْنِي ابْنَ قَيْسٍ - عَنْ عُبَيْدِ، اللَّهِ بْنِ مِقْسَمٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ اتَّقُوا الظُّلْمَ فَإِنَّ الظُّلْمَ ظُلُمَاتٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَاتَّقُوا الشُّحَّ فَإِنَّ الشُّحَّ أَهْلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ حَمَلَهُمْ عَلَى أَنْ سَفَكُوا دِمَاءَهُمْ وَاسْتَحَلُّوا مَحَارِمَهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абдуллаҳ ибн Маслама ибн Қаънаб ривоят қилди, бизга Довуд — яъни ибн Қайс — Убайдуллаҳ ибн Миқсамдан, у Жобир ибн Абдуллаҳдан ривоят қилди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Зулмдан сақланингиз, зеро зулм Қиёмат куни зулматлардир. Очкўзликдан сақланингиз, зеро очкўзлик сизлардан олдингиларни ҳалок қилди: у уларни қонларини тўкишга ва ҳаромларини ҳалол санашга олиб борди.»

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ الْمَاجِشُونُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِنَّ الظُّلْمَ ظُلُمَاتٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Менга Муҳаммад ибн Ҳотим ривоят қилди, бизга Шабаба ривоят қилди, бизга Абдулазиз ал-Можишун Абдуллаҳ ибн Динордан, у Ибн Умардан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Албатта, зулм Қиёмат куни зулматлардир.»

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ لاَ يَظْلِمُهُ وَلاَ يُسْلِمُهُ مَنْ كَانَ فِي حَاجَةِ أَخِيهِ كَانَ اللَّهُ فِي حَاجَتِهِ وَمَنْ فَرَّجَ عَنْ مُسْلِمٍ كُرْبَةً فَرَّجَ اللَّهُ عَنْهُ بِهَا كُرْبَةً مِنْ كُرَبِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَمَنْ سَتَرَ مُسْلِمًا سَتَرَهُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба ибн Саъийд ривоят қилди, бизга Лайс Уқайлдан, у Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан ривоят қилди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Мусулмон мусулмоннинг биродаридир, унга зулм қилмайди ва уни қўлга топшириб қўймайди. Ким биродарининг ҳожатини адо этишда бўлса, Аллаҳ унинг ҳожатини адо этишда бўлади. Ким бир мусулмондан бир кулфатни арилтирса, Аллаҳ у билан ундан Қиёмат куни кулфатларидан бир кулфатни арилтиради. Ким бир мусулмонни ёпса (айбини беркитса), Аллаҳ уни Қиёмат куни ёпади.»

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - وَهُوَ ابْنُ جَعْفَرٍ - عَنِ الْعَلاَءِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَتَدْرُونَ مَا الْمُفْلِسُ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا الْمُفْلِسُ فِينَا مَنْ لاَ دِرْهَمَ لَهُ وَلاَ مَتَاعَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ الْمُفْلِسَ مِنْ أُمَّتِي يَأْتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِصَلاَةٍ وَصِيَامٍ وَزَكَاةٍ وَيَأْتِي قَدْ شَتَمَ هَذَا وَقَذَفَ هَذَا وَأَكَلَ مَالَ هَذَا وَسَفَكَ دَمَ هَذَا وَضَرَبَ هَذَا فَيُعْطَى هَذَا مِنْ حَسَنَاتِهِ وَهَذَا مِنْ حَسَنَاتِهِ فَإِنْ فَنِيَتْ حَسَنَاتُهُ قَبْلَ أَنْ يُقْضَى مَا عَلَيْهِ أُخِذَ مِنْ خَطَايَاهُمْ فَطُرِحَتْ عَلَيْهِ ثُمَّ طُرِحَ فِي النَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба ибн Саъийд ва Али ибн Ҳужр ривоят қилиб, иккови: бизга Исмоил — у ибн Жаъфар — ал-Алоодан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди, деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Муфлис ким эканини биласизми?», дедилар. Улар: ‹Бизнинг орамизда муфлис дирҳами ҳам, мол-матоси ҳам йўқ кишидир›, дедилар. Шунда ул зот: «Умматимдан муфлис шу кишики, Қиёмат куни намоз, рўза ва закот билан келади, аммо у бунисини сўккан, бунисига туҳмат қилган, бунисининг молини еган, бунисининг қонини тўккан, бунисини урган ҳолда келади. Бас, бунисига унинг яхшиликларидан, бунисига унинг яхшиликларидан берилади. Агар зиммасидаги ҳақ ҳал қилинмасдан туриб яхшиликлари тугаб қолса, уларнинг хатоларидан олиниб, унинг устига ташланади, сўнг у дўзахга ташланади», дедилар.