حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ دِينَارِ، وَابْنُ أَبِي عُمَرَ الْمَكِّيُّ، وَأَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، الضَّبِّيُّ جَمِيعًا عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ حَاتِمٍ وَابْنِ دِينَارٍ - قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ، عُيَيْنَةَ عَنْ عَمْرٍو، عَنْ طَاوُسٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " احْتَجَّ آدَمُ وَمُوسَى فَقَالَ مُوسَى يَا آدَمُ أَنْتَ أَبُونَا خَيَّبْتَنَا وَأَخْرَجْتَنَا مِنَ الْجَنَّةِ فَقَالَ لَهُ آدَمُ أَنْتَ مُوسَى اصْطَفَاكَ اللَّهُ بِكَلاَمِهِ وَخَطَّ لَكَ بِيَدِهِ أَتَلُومُنِي عَلَى أَمْرٍ قَدَّرَهُ اللَّهُ عَلَىَّ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَنِي بِأَرْبَعِينَ سَنَةً " . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " فَحَجَّ آدَمُ مُوسَى فَحَجَّ آدَمُ مُوسَى " . وَفِي حَدِيثِ ابْنِ أَبِي عُمَرَ وَابْنِ عَبْدَةَ قَالَ أَحَدُهُمَا خَطَّ . وَقَالَ الآخَرُ كَتَبَ لَكَ التَّوْرَاةَ بِيَدِهِ .
Менга Муҳаммад ибн Ҳотим, Иброҳим ибн Динор, Ибн Абу Умар ал-Маккий ва Аҳмад ибн Абда аз-Заббий, барчаси Ибн Уяйнадан ривоят қилди — матн Ибн Ҳотим ва Ибн Динорники — улар: бизга Суфён ибн Уяйна Амрдан, у Товусдан ривоят қилди, дедилар. У деди: мен Абу Ҳурайрани: «Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам шундай деди» деганини эшитдим: «Одам ва Мусо баҳслашдилар. Мусо: ‹Эй Одам, сен отамизсан, бизни ноумид қилдинг ва бизни жаннатдан чиқардинг› деди. Одам унга: ‹Сен Мусосанки, Аллаҳ сени Ўз каломи билан танлади ва сен учун Ўз қўли билан (Тавротни) ёзди. Аллаҳ мени яратишдан қирқ йил олдин мен устимга тақдир қилган иш учун мени маломат қиласанми?› деди». Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Бас, Одам Мусони (далилда) енгди, Одам Мусони енгди». Ибн Абу Умар ва Ибн Абданинг ҳадисида улардан бири «хатта (ёзди)» деди, бошқаси эса «сен учун Тавротни Ўз қўли билан ёзди» деди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، فِيمَا قُرِئَ عَلَيْهِ عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " تَحَاجَّ آدَمُ وَمُوسَى فَحَجَّ آدَمُ مُوسَى فَقَالَ لَهُ مُوسَى أَنْتَ آدَمُ الَّذِي أَغْوَيْتَ النَّاسَ وَأَخْرَجْتَهُمْ مِنَ الْجَنَّةِ فَقَالَ آدَمُ أَنْتَ الَّذِي أَعْطَاهُ اللَّهُ عِلْمَ كُلِّ شَىْءٍ وَاصْطَفَاهُ عَلَى النَّاسِ بِرِسَالَتِهِ قَالَ نَعَمْ . قَالَ فَتَلُومُنِي عَلَى أَمْرٍ قُدِّرَ عَلَىَّ قَبْلَ أَنْ أُخْلَقَ " .
Бизга Қутайба ибн Саъид Молик ибн Анасдан, унга ўқиб берилганлар ичида, у Абуз-Зиноддан, у Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилдики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Одам ва Мусо баҳслашдилар, бас, Одам Мусони енгди. Мусо унга: ‹Сен одамларни адаштирган ва уларни жаннатдан чиқарган Одамсан› деди. Одам: ‹Сен Аллаҳ ҳар бир нарсанинг илмини берган ва сени рисолати билан одамлардан устун қилиб танлаган кишисан› деди. ‹Ҳа›, деди (Мусо). ‹Бас, сен мени яратилишимдан олдин устимга тақдир қилинган иш учун маломат қиласанми?› деди (Одам).»
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُوسَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ، حَدَّثَنِي الْحَارِثُ بْنُ أَبِي ذُبَابٍ، عَنْ يَزِيدَ، - وَهُوَ ابْنُ هُرْمُزَ - وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ قَالاَ سَمِعْنَا أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " احْتَجَّ آدَمُ وَمُوسَى عَلَيْهِمَا السَّلاَمُ عِنْدَ رَبِّهِمَا فَحَجَّ آدَمُ مُوسَى قَالَ مُوسَى أَنْتَ آدَمُ الَّذِي خَلَقَكَ اللَّهُ بِيَدِهِ وَنَفَخَ فِيكَ مِنْ رُوحِهِ وَأَسْجَدَ لَكَ مَلاَئِكَتَهُ وَأَسْكَنَكَ فِي جَنَّتِهِ ثُمَّ أَهْبَطْتَ النَّاسَ بِخَطِيئَتِكَ إِلَى الأَرْضِ فَقَالَ آدَمُ أَنْتَ مُوسَى الَّذِي اصْطَفَاكَ اللَّهُ بِرِسَالَتِهِ وَبِكَلاَمِهِ وَأَعْطَاكَ الأَلْوَاحَ فِيهَا تِبْيَانُ كُلِّ شَىْءٍ وَقَرَّبَكَ نَجِيًّا فَبِكَمْ وَجَدْتَ اللَّهَ كَتَبَ التَّوْرَاةَ قَبْلَ أَنْ أُخْلَقَ قَالَ مُوسَى بِأَرْبَعِينَ عَامًا . قَالَ آدَمُ فَهَلْ وَجَدْتَ فِيهَا { وَعَصَى آدَمُ رَبَّهُ فَغَوَى} قَالَ نَعَمْ . قَالَ أَفَتَلُومُنِي عَلَى أَنْ عَمِلْتُ عَمَلاً كَتَبَهُ اللَّهُ عَلَىَّ أَنْ أَعْمَلَهُ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَنِي بِأَرْبَعِينَ سَنَةً قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَحَجَّ آدَمُ مُوسَى " .
Бизга Ишоқ ибн Мусо ибн Абдуллаҳ ибн Мусо ибн Абдуллаҳ ибн Язид ал-Ансорий ривоят қилди, бизга Анас ибн Иёз ривоят қилди, менга ал-Ҳорис ибн Абу Зубоб Язиддан — у ибн Ҳурмуздир — ва Абдурраҳмон ал-Аъраждан ривоят қилди, улар: биз Абу Ҳурайрадан эшитдик, дедилар. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Одам ва Мусо алайҳимассалом ўз Робблари ҳузурида баҳслашдилар, бас, Одам Мусони енгди. Мусо: ‹Сен Аллаҳ Ўз қўли билан яратган, сенга Ўз руҳидан пуфлаган, малоикаларини сенга сажда қилдирган ва сени жаннатида жойлаштирган Одамсан, сўнг ўз хатойинг билан одамларни ерга туширдинг› деди. Одам: ‹Сен Аллаҳ сени рисолати ва каломи билан танлаган, сенга ҳар бир нарсанинг баёни бўлган лавҳларни берган ва сени яқин сўзлашувчи қилиб яқинлаштирган Мусосан. Аллаҳ Тавротни мен яратилишимдан неча (йил) олдин ёзганини топдинг?› деди. Мусо: ‹Қирқ йил олдин› деди. Одам: ‹Унда сен унда: «Одам Роббига осий бўлди ва адашди» (деган оятни) топдингми?› деди. ‹Ҳа›, деди. ‹Бас, Аллаҳ мени яратишдан қирқ йил олдин мен устимга ёзган, қилишимни белгилаган амални қилганим учун мени маломат қиласанми?› деди». Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Бас, Одам Мусони енгди.»
حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَابْنُ، حَاتِمٍ قَالاَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " احْتَجَّ آدَمُ وَمُوسَى فَقَالَ لَهُ مُوسَى أَنْتَ آدَمُ الَّذِي أَخْرَجَتْكَ خَطِيئَتُكَ مِنَ الْجَنَّةِ فَقَالَ لَهُ آدَمُ أَنْتَ مُوسَى الَّذِي اصْطَفَاكَ اللَّهُ بِرِسَالَتِهِ وَبِكَلاَمِهِ ثُمَّ تَلُومُنِي عَلَى أَمْرٍ قَدْ قُدِّرَ عَلَىَّ قَبْلَ أَنْ أُخْلَقَ فَحَجَّ آدَمُ مُوسَى " .
Менга Зуҳайр ибн Ҳарб ва Ибн Ҳотим ривоят қилди, улар: бизга Яъқуб ибн Иброҳим ривоят қилди, бизга отам Ибн Шиҳобдан, у Ҳумайд ибн Абдурраҳмондан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди, дедилар. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Одам ва Мусо баҳслашдилар. Мусо унга: ‹Сен хатойинг жаннатдан чиқарган Одамсан› деди. Одам унга: ‹Сен Аллаҳ сени рисолати ва каломи билан танлаган Мусосан, сўнг мени яратилишимдан олдин устимга тақдир қилинган иш учун маломат қиласанми?› деди. Бас, Одам Мусони енгди.»
حَدَّثَنِي عَمْرٌو النَّاقِدُ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ بْنُ النَّجَّارِ الْيَمَامِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ح
Менга Амр ан-Ноқид ривоят қилди, бизга Айюб ибнун-Нажжор ал-Ямомий ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Абу Касир Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилди (ҳ)
وَحَدَّثَنَا ابْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنْ أَبِي، هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمَعْنَى حَدِيثِهِمْ .
Бизга Ибн Рофиъ ривоят қилди, бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, бизга Маъмар Ҳаммом ибн Мунаббиҳдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан уларнинг ҳадиси маъносида хабар берди.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مِنْهَالٍ الضَّرِيرُ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ حَدِيثِهِمْ .
Бизга Муҳаммад ибн Минҳол аз-Зарир ривоят қилди, бизга Язид ибн Зурайъ ривоят қилди, бизга Ҳишом ибн Ҳассон Муҳаммад ибн Сириндан, у Абу Ҳурайрадан, у Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан уларнинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилди.
حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ حَدَّثَنَا ابْنُ، وَهْبٍ أَخْبَرَنِي أَبُو هَانِئٍ الْخَوْلاَنِيُّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو، بْنِ الْعَاصِ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " كَتَبَ اللَّهُ مَقَادِيرَ الْخَلاَئِقِ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ بِخَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ - قَالَ - وَعَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ " .
Менга Абут-Тоҳир Аҳмад ибн Амр ибн Абдуллаҳ ибн Амр ибн Сарҳ ривоят қилди, бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, менга Абу Ҳони ал-Хавлоний Абу Абдурраҳмон ал-Ҳубулийдан, у Абдуллаҳ ибн Амр ибнул-Осдан хабар берди. У деди: мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг шундай деганини эшитдим: «Аллаҳ осмонлар ва ерни яратишдан эллик минг йил олдин халойиқнинг тақдирларини ёзди — ва Унинг Арши сув устида эди.»
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا الْمُقْرِئُ، حَدَّثَنَا حَيْوَةُ، ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ سَهْلٍ التَّمِيمِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا نَافِعٌ، - يَعْنِي ابْنَ يَزِيدَ - كِلاَهُمَا عَنْ أَبِي هَانِئٍ، . بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ غَيْرَ أَنَّهُمَا لَمْ يَذْكُرَا وَعَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ .
Бизга Ибн Аби Умар ривоят қилди, бизга ал-Муқриъ ривоят қилди, бизга Ҳайва ривоят қилди; (ҳ) менга Муҳаммад ибн Саҳл ат-Тамимий ҳам ривоят қилди, бизга Ибн Аби Марям ривоят қилди, бизга Нофиъ — яъни Ибн Язид — хабар берди; иккаласи Абу Ҳониъдан, ушбу иснод билан худди шундай ривоят қилдилар, фақат улар «Унинг Арши сув устида эди» деган жумлани зикр қилмадилар.