حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى الْعَنَزِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ، أَنَّ سَعْدَ بْنَ هِشَامِ بْنِ عَامِرٍ، أَرَادَ أَنْ يَغْزُوَ، فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ فَأَرَادَ أَنْ يَبِيعَ عَقَارًا لَهُ بِهَا فَيَجْعَلَهُ فِي السِّلاَحِ وَالْكُرَاعِ وَيُجَاهِدَ الرُّومَ حَتَّى يَمُوتَ فَلَمَّا قَدِمَ الْمَدِينَةَ لَقِيَ أُنَاسًا مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ فَنَهَوْهُ عَنْ ذَلِكَ وَأَخْبَرُوهُ أَنَّ رَهْطًا سِتَّةً أَرَادُوا ذَلِكَ فِي حَيَاةِ نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنَهَاهُمْ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ " أَلَيْسَ لَكُمْ فِيَّ أُسْوَةٌ " . فَلَمَّا حَدَّثُوهُ بِذَلِكَ رَاجَعَ امْرَأَتَهُ وَقَدْ كَانَ طَلَّقَهَا وَأَشْهَدَ عَلَى رَجْعَتِهَا فَأَتَى ابْنَ عَبَّاسٍ فَسَأَلَهُ عَنْ وِتْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَلاَ أَدُلُّكَ عَلَى أَعْلَمِ أَهْلِ الأَرْضِ بِوِتْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ مَنْ قَالَ عَائِشَةُ . فَأْتِهَا فَاسْأَلْهَا ثُمَّ ائْتِنِي فَأَخْبِرْنِي بِرَدِّهَا عَلَيْكَ فَانْطَلَقْتُ إِلَيْهَا فَأَتَيْتُ عَلَى حَكِيمِ بْنِ أَفْلَحَ فَاسْتَلْحَقْتُهُ إِلَيْهَا فَقَالَ مَا أَنَا بِقَارِبِهَا لأَنِّي نَهَيْتُهَا أَنْ تَقُولَ فِي هَاتَيْنِ الشِّيعَتَيْنِ شَيْئًا فَأَبَتْ فِيهِمَا إِلاَّ مُضِيًّا . - قَالَ - فَأَقْسَمْتُ عَلَيْهِ فَجَاءَ فَانْطَلَقْنَا إِلَى عَائِشَةَ فَاسْتَأْذَنَّا عَلَيْهَا فَأَذِنَتْ لَنَا فَدَخَلْنَا عَلَيْهَا . فَقَالَتْ أَحَكِيمٌ فَعَرَفَتْهُ . فَقَالَ نَعَمْ . فَقَالَتْ مَنْ مَعَكَ قَالَ سَعْدُ بْنُ هِشَامٍ . قَالَتْ مَنْ هِشَامٌ قَالَ ابْنُ عَامِرٍ فَتَرَحَّمَتْ عَلَيْهِ وَقَالَتْ خَيْرًا - قَالَ قَتَادَةُ وَكَانَ أُصِيبَ يَوْمَ أُحُدٍ . فَقُلْتُ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ أَنْبِئِينِي عَنْ خُلُقِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَتْ أَلَسْتَ تَقْرَأُ الْقُرْآنَ قُلْتُ بَلَى . قَالَتْ فَإِنَّ خُلُقَ نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ الْقُرْآنَ . - قَالَ - فَهَمَمْتُ أَنْ أَقُومَ وَلاَ أَسْأَلَ أَحَدًا عَنْ شَىْءٍ حَتَّى أَمُوتَ ثُمَّ بَدَا لِي فَقُلْتُ أَنْبِئِينِي عَنْ قِيَامِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَقَالَتْ أَلَسْتَ تَقْرَأُ { يَا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ} قُلْتُ بَلَى . قَالَتْ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ افْتَرَضَ قِيَامَ اللَّيْلِ فِي أَوَّلِ هَذِهِ السُّورَةِ فَقَامَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ حَوْلاً وَأَمْسَكَ اللَّهُ خَاتِمَتَهَا اثْنَىْ عَشَرَ شَهْرًا فِي السَّمَاءِ حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ فِي آخِرِ هَذِهِ السُّورَةِ التَّخْفِيفَ فَصَارَ قِيَامُ اللَّيْلِ تَطَوُّعًا بَعْدَ فَرِيضَةٍ . - قَالَ - قُلْتُ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ أَنْبِئِينِي عَنْ وِتْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَقَالَتْ كُنَّا نُعِدُّ لَهُ سِوَاكَهُ وَطَهُورَهُ فَيَبْعَثُهُ اللَّهُ مَا شَاءَ أَنْ يَبْعَثَهُ مِنَ اللَّيْلِ فَيَتَسَوَّكُ وَيَتَوَضَّأُ وَيُصَلِّي تِسْعَ رَكَعَاتٍ لاَ يَجْلِسُ فِيهَا إِلاَّ فِي الثَّامِنَةِ فَيَذْكُرُ اللَّهَ وَيَحْمَدُهُ وَيَدْعُوهُ ثُمَّ يَنْهَضُ وَلاَ يُسَلِّمُ ثُمَّ يَقُومُ فَيُصَلِّي التَّاسِعَةَ ثُمَّ يَقْعُدُ فَيَذْكُرُ اللَّهَ وَيَحْمَدُهُ وَيَدْعُوهُ ثُمَّ يُسَلِّمُ تَسْلِيمًا يُسْمِعُنَا ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ بَعْدَ مَا يُسَلِّمُ وَهُوَ قَاعِدٌ فَتِلْكَ إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً يَا بُنَىَّ فَلَمَّا أَسَنَّ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَخَذَ اللَّحْمَ أَوْتَرَ بِسَبْعٍ وَصَنَعَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ مِثْلَ صَنِيعِهِ الأَوَّلِ فَتِلْكَ تِسْعٌ يَا بُنَىَّ وَكَانَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا صَلَّى صَلاَةً أَحَبَّ أَنْ يُدَاوِمَ عَلَيْهَا وَكَانَ إِذَا غَلَبَهُ نَوْمٌ أَوْ وَجَعٌ عَنْ قِيَامِ اللَّيْلِ صَلَّى مِنَ النَّهَارِ ثِنْتَىْ عَشْرَةَ رَكْعَةً وَلاَ أَعْلَمُ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ الْقُرْآنَ كُلَّهُ فِي لَيْلَةٍ وَلاَ صَلَّى لَيْلَةً إِلَى الصُّبْحِ وَلاَ صَامَ شَهْرًا كَامِلاً غَيْرَ رَمَضَانَ . - قَالَ - فَانْطَلَقْتُ إِلَى ابْنِ عَبَّاسِ فَحَدَّثْتُهُ بِحَدِيثِهَا فَقَالَ صَدَقَتْ لَوْ كُنْتُ أَقْرَبُهَا أَوْ أَدْخُلُ عَلَيْهَا لأَتَيْتُهَا حَتَّى تُشَافِهَنِي بِهِ . - قَالَ - قُلْتُ لَوْ عَلِمْتُ أَنَّكَ لاَ تَدْخُلُ عَلَيْهَا مَا حَدَّثْتُكَ حَدِيثَهَا .
Зуроро (ривоят қилди)ки: Саъд ибн Ҳишом ибн Омир Аллаҳ йўлида ғазот қилишни истади; бас Мадинага келди ва у ерда ўз мол-мулкини сотиб, уни қурол ва отга сарфлаб, то ўлгунга қадар румликлар билан жиҳод қилишни истади. Мадинага келганида, Мадина аҳлидан баъзи кишиларни учратди; улар уни бундан қайтарди ва унга хабар бердиларки, ҳаётида Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида олти кишилик бир гуруҳ шуни (уйланмай жиҳодга бағишланишни) истаган эди; Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларни қайтарди ва: «Сизларга менда ўрнак йўқми?» деди. Улар буни унга айтганларида, у хотини билан қайтди (қайтарди) — уни талоқ қилган эди — ва унинг қайтарилишига (ражъатига) гувоҳ келтирди. Кейин Ибн Аббоснинг олдига келди ва ундан Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг витри ҳақида сўради. Ибн Аббос: «Сенга ер аҳлидан Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг витрини энг билувчини кўрсатайми?» деди. У: «Ким?» деди. У: «Оиша; унинг олдига бориб, ундан сўраб, кейин менга келиб, унинг сенга берган жавобини хабар бер» деди. Бас мен унинг (Оишанинг) олдига йўл олдим ва Ҳаким ибн Афлаҳнинг ёнига келдим, ундан унинг олдига бирга боришни сўрадим. У: «Мен унга яқинлашмайман; чунки мен уни шу икки гуруҳ (тоифа)да бирор нарса демасликка қайтарган эдим; у эса уларда (ўз фикрида) давом этишдан бошқани рад этди» деди. Мен унга қасам ичдим; бас у келди ва биз Оишанинг олдига йўл олдик. Унга изн сўрадик, у бизга изн берди; бас унинг олдига кирдик. У: «Ҳакимми?» деди — уни таниди. У: «Ҳа» деди. У: «Сен билан ким бор?» деди. У: «Саъд ибн Ҳишом» деди. У: «Ҳишом ким?» деди. У: «Ибн Омир» деди. Бас у унга раҳмат тилади ва яхши (гап) айтди — Қатода: У Уҳуд куни шаҳид бўлган эди, деди. Мен: «Эй Уммул-мўминин, менга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг хулқи ҳақида хабар бер» дедим. У: «Сен Қуръан ўқимайсанми?» деди. Мен: «Ҳа» дедим. У: «Бас Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг хулқи — Қуръан эди» деди. Мен ўрнимдан туриб, то ўлгунимча ҳеч кимдан ҳеч нарса сўрамасликни қасд қилдим; кейин менга (бошқа фикр) зоҳир бўлди ва: «Менга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг (кечадаги) қиёми (тикка туриши) ҳақида хабар бер» дедим. У: «Сен ‹Ё айюҳал-муззаммил›ни ўқимайсанми?» деди. Мен: «Ҳа» дедим. У: «Албатта Аллаҳ азза ва жалла кеча қиёмини шу суранинг бошида фарз қилди; бас Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ва саҳобалари бир йил (қиём учун) турди; ва Аллаҳ унинг хотимасини (охирини) ўн икки ой осмонда ушлаб турди, то Аллаҳ шу суранинг охирида енгилликни нозил қилгунга қадар; бас кеча қиёми — фарздан кейин — нафл (татаввуъ) бўлиб қолди» деди. Мен: «Эй Уммул-мўминин, менга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг витри ҳақида хабар бер» дедим. У: «Биз унга мисвокини ва таҳорат (суви)ни тайёрлаб қўяр эдик; бас Аллаҳ уни кечадан Ўзи хоҳлаган (пайтда) уйғотар; у мисвок урар, таҳорат олар ва тўққиз ракат ўқир — уларда фақат саккизинчисида(гина) ўтирар — Аллаҳни зикр қилар, унга ҳамд айтар ва унга дуо қилар, кейин салом бермасдан турар; кейин туриб тўққизинчини ўқир, кейин ўтириб Аллаҳни зикр қилар, унга ҳамд айтар ва унга дуо қилар, кейин бизга эшиттириб салом берар; кейин салом бергандан кейин — ўтирган ҳолда — икки ракат ўқир эди. Бас бу — ўн бир ракат, эй ўғлим. Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) кексайиб ва гўшт олганида (семирганида), етти (ракат) билан витр қилди ва икки ракатда аввалги қилган (иш)и каби қилди; бас бу — тўққиз, эй ўғлим. Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир намозни ўқиса, унга давомли (доимий) бўлишни яхши кўрар эди; уни уйқу ёки оғриқ кеча қиёмидан енгса (тўсса), кундуздан ўн икки ракат ўқир эди. Мен Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни бир кечада бутун Қуръанни ўқиган, ёки бир кечани субҳга қадар (ухламай) намоз ўқиган, ёки рамазондан бошқа бир ойни комил (тўлиқ) рўза тутган деб билмаймман» деди. Мен Ибн Аббоснинг олдига бориб, унга унинг (Оишанинг) ҳадисини айтдим. У: «Рост айтди; агар мен унга яқинлашадиган ёки унинг олдига кирадиган бўлсам эди, уни оғзаки менга айтгунга қадар унинг олдига борар эдим» деди. Мен: «Агар унинг олдига кирмасликни билганимда эди, сенга унинг ҳадисини айтмас эдим» дедим.