أَخْبَرَنَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ مُحَمَّدَ بْنَ قَيْسِ بْنِ مَخْرَمَةَ، يَقُولُ سَمِعْتُ عَائِشَةَ، تُحَدِّثُ قَالَتْ : أَلاَ أُحَدِّثُكُمْ عَنِّي وَعَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قُلْنَا : بَلَى . قَالَتْ : لَمَّا كَانَتْ لَيْلَتِي الَّتِي هُوَ عِنْدِي تَعْنِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم انْقَلَبَ فَوَضَعَ نَعْلَيْهِ عِنْدَ رِجْلَيْهِ، وَبَسَطَ طَرَفَ إِزَارِهِ عَلَى فِرَاشِهِ، فَلَمْ يَلْبَثْ إِلاَّ رَيْثَمَا ظَنَّ أَنِّي قَدْ رَقَدْتُ، ثُمَّ انْتَعَلَ رُوَيْدًا وَأَخَذَ رِدَاءَهُ رُوَيْدًا، ثُمَّ فَتَحَ الْبَابَ رُوَيْدًا وَخَرَجَ رُوَيْدًا وَجَعَلْتُ دِرْعِي فِي رَأْسِي وَاخْتَمَرْتُ وَتَقَنَّعْتُ إِزَارِي، وَانْطَلَقْتُ فِي إِثْرِهِ حَتَّى جَاءَ الْبَقِيعَ، فَرَفَعَ يَدَيْهِ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ فَأَطَالَ، ثُمَّ انْحَرَفَ فَانْحَرَفْتُ، فَأَسْرَعَ فَأَسْرَعْتُ، فَهَرْوَلَ فَهَرْوَلْتُ، فَأَحْضَرَ فَأَحْضَرْتُ وَسَبَقْتُهُ فَدَخَلْتُ، فَلَيْسَ إِلاَّ أَنِ اضْطَجَعْتُ فَدَخَلَ فَقَالَ : " مَا لَكِ يَا عَائِشَةُ حَشْيَا رَابِيَةً " . قَالَتْ : لاَ . قَالَ : " لَتُخْبِرِنِّي أَوْ لَيُخْبِرَنِّي اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ " . قُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي، فَأَخْبَرْتُهُ الْخَبَرَ . قَالَ : " فَأَنْتِ السَّوَادُ الَّذِي رَأَيْتُ أَمَامِي " . قَالَتْ : نَعَمْ، فَلَهَزَنِي فِي صَدْرِي لَهْزَةً أَوْجَعَتْنِي، ثُمَّ قَالَ : " أَظَنَنْتِ أَنْ يَحِيفَ اللَّهُ عَلَيْكِ وَرَسُولُهُ " . قُلْتُ : مَهْمَا يَكْتُمُ النَّاسُ فَقَدْ عَلِمَهُ اللَّهُ . قَالَ : " فَإِنَّ جِبْرِيلَ أَتَانِي حِينَ رَأَيْتِ وَلَمْ يَدْخُلْ عَلَىَّ وَقَدْ وَضَعْتِ ثِيَابَكِ فَنَادَانِي، فَأَخْفَى مِنْكِ فَأَجَبْتُهُ فَأَخْفَيْتُهُ مِنْكِ، فَظَنَنْتُ أَنْ قَدْ رَقَدْتِ وَكَرِهْتُ أَنْ أُوقِظَكِ، وَخَشِيتُ أَنْ تَسْتَوْحِشِي، فَأَمَرَنِي أَنْ آتِيَ الْبَقِيعَ فَأَسْتَغْفِرَ لَهُمْ " . قُلْتُ : كَيْفَ أَقُولُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ : " قُولِي السَّلاَمُ عَلَى أَهْلِ الدِّيَارِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُسْلِمِينَ، يَرْحَمُ اللَّهُ الْمُسْتَقْدِمِينَ مِنَّا وَالْمُسْتَأْخِرِينَ، وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اللَّهُ بِكُمْ لاَحِقُونَ " .
Бизга Юсуф ибн Саид хабар бериб, деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, Ибн Журайждан, у деди: менга Абдуллаҳ ибн Абу Мулайка хабар берди, у Муҳаммад ибн Қайс ибн Махрамани: «Мен Оиша (розияллаҳу анҳо)ни гапираётганини эшитдим, у деди: Мен сизларга ўзим ва Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳақида бир нарса айтайми?» деганини эшитди. Биз: «Албатта,» дедик. У деди: «У (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам) менинг ёнимда бўлган тунимда, у қайтиб (келиб), наълайнларини оёғи томонида қўйди ва изорининг бир учини тўшагига ёйди. Мен ухлаб қолдим деб ўйлагунча вақт ўтмади, сўнг секин наълайнини кийди ва секин ридосини олди, сўнг эшикни секин очди ва секин чиқди. Мен ҳам кўйлагимни бошимга кийдим, рўмол ўрадим ва изоримни ўраб, унинг орқасидан йўлга тушдим. Ниҳоят у Бақиъ (қабристони)га келди, қўлларини уч марта кўтариб узоқ (дуо) қилди, сўнг бурилди, мен ҳам бурилдим. У тезлашди, мен ҳам тезлашдим. У югуриб кетди, мен ҳам югурдим. У яна тезроқ юрди, мен ҳам тезроқ юрдим ва ундан ўзиб, (уйга) кирдим. Эндигина ётган эдим, у кириб келди ва: «Сенга нима бўлди, эй Оиша, нафасинг тезлашиб, кўксинг кўтарилиб турибди?» дедилар. Мен: «Ҳеч нарса,» дедим. У: «Албатта менга айтасан, ёки менга ал-Латиф ал-Хабир (Аллаҳ) хабар беради,» дедилар. Мен: «Эй Расулуллаҳ, ота-онам сенга фидо бўлсин,» деб унга воқеани айтиб бердим. У: «Демак, менинг олдимда кўрган қора нарса сен экансан?» дедилар. Мен: «Ҳа,» дедим. Шунда у кўксимга бир туртки берди, оғридим. Сўнг: «Аллаҳ ва Унинг Расули сенга зулм қилади деб ўйлаганмидинг?» дедилар. Мен: «Одамлар нимани яширмасинлар, Аллаҳ уни билади,» дедим. У: «Албатта сен кўрганингда Жибрил менга келди. У сен кийимингни ечиб қўйганинг учун менинг олдимга кирмади ва мени чақирди, сендан яшириб. Мен унга жавоб бердим ва уни сендан яширдим. Мен сен ухлаб қолган деб ўйлаб, сени уйғотишни хоҳламадим ва қўрқиб кетишингдан эҳтиёт бўлдим. Шунда у менга Бақиъга бориб, улар учун мағфират сўрашимни буюрди,» дедилар. Мен: «Қандай айтай, эй Расулуллаҳ?» дедим. У: «Айт: Мўминлар ва мусулмонлардан бўлган бу маскан аҳлига салом бўлсин. Аллаҳ биздан олдин кетганларга ва кейин қолувчиларга раҳм қилсин. Албатта биз ҳам, иншааллаҳ, сизларга қўшиламиз,» дедилар.»
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ أَبِي عَلْقَمَةَ، عَنْ أُمِّهِ، أَنَّهَا سَمِعَتْ عَائِشَةَ، تَقُولُ : قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ لَيْلَةٍ فَلَبِسَ ثِيَابَهُ ثُمَّ خَرَجَ - قَالَتْ - فَأَمَرْتُ جَارِيَتِي بَرِيرَةَ تَتْبَعُهُ فَتَبِعَتْهُ حَتَّى جَاءَ الْبَقِيعَ، فَوَقَفَ فِي أَدْنَاهُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَقِفَ، ثُمَّ انْصَرَفَ فَسَبَقَتْهُ بَرِيرَةُ فَأَخْبَرَتْنِي، فَلَمْ أَذْكُرْ لَهُ شَيْئًا حَتَّى أَصْبَحْتُ، ثُمَّ ذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ : " إِنِّي بُعِثْتُ إِلَى أَهْلِ الْبَقِيعِ لأُصَلِّيَ عَلَيْهِمْ " .
Менга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин хабар бериб — унга (китоб) ўқиб берилди, мен эшитиб турардим, лафз уники — Ибн ал-Қосимдан (ривоят қилдилар), у деди: менга Молик ривоят қилди, Алқама ибн Абу Алқамадан, у онасидан (ривоят қилдики), у Оиша (розияллаҳу анҳо)ни: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир кечаси туриб, кийимларини кийди, сўнг чиқиб кетдилар,» деганини эшитди. У (Оиша) деди: «Мен жориям Барирани унинг ортидан эргашишни буюрдим. У эса эргашди, ниҳоят у Бақиъга келди ва унинг четида Аллаҳ хоҳлаганча турди, сўнг қайтди. Барира ундан олдин (қайтиб) менга хабар берди. Мен унга тонггача ҳеч нарса айтмадим. Сўнг буни унга эслатдим. У: «Мен Бақиъ аҳлига улар учун (мағфират) дуосини қилишим учун юборилдим,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، - وَهُوَ ابْنُ أَبِي نَمِرٍ - عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كُلَّمَا كَانَتْ لَيْلَتُهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَخْرُجُ فِي آخِرِ اللَّيْلِ إِلَى الْبَقِيعِ فَيَقُولُ : " السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ دَارَ قَوْمٍ مُؤْمِنِينَ، وَإِنَّا وَإِيَّاكُمْ مُتَوَاعِدُونَ غَدًا أَوْ مُوَاكِلُونَ، وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اللَّهُ بِكُمْ لاَحِقُونَ، اللَّهُمَّ اغْفِرْ لأَهْلِ بَقِيعِ الْغَرْقَدِ " .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар бериб, деди: бизга Исмоил ривоят қилди, деди: бизга Шарик — у Ибн Абу Намир — ривоят қилди, Атодан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ўзига (тегишли) тун бўлганида, туннинг охирида Бақиъга чиқиб, шундай дердилар: «Сизларга салом бўлсин, эй мўмин қавмнинг маскани. Албатта биз ва сизлар (эртага) ваъдалашганмиз, албатта биз ҳам, иншааллаҳ, сизларга қўшилувчимиз. Аллаҳим, Бақиъул-Ғарқад аҳлини мағфират қил.»
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَرَمِيُّ بْنُ عُمَارَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، : أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَتَى عَلَى الْمَقَابِرِ فَقَالَ : " السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الدِّيَارِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُسْلِمِينَ، وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اللَّهُ بِكُمْ لاَحِقُونَ، أَنْتُمْ لَنَا فَرَطٌ وَنَحْنُ لَكُمْ تَبَعٌ، أَسْأَلُ اللَّهَ الْعَافِيَةَ لَنَا وَلَكُمْ " .
Бизга Убайдуллаҳ ибн Саид хабар бериб, деди: бизга Ҳарамий ибн Умора ривоят қилди, деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Алқама ибн Марсаддан, у Сулаймон ибн Бурайдадан, у отасидан (ривоят қилдики): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қабристонга келганларида шундай дердилар: «Мўминлар ва мусулмонлардан бўлган бу маскан аҳлига салом бўлсин. Албатта биз ҳам, иншааллаҳ, сизларга қўшилувчимиз. Сизлар биздан олдин кетувчиларсиз, биз эса сизларга эргашувчимиз. Аллаҳдан ўзимиз ва сизлар учун офият (саломатлик) сўрайман.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ : لَمَّا مَاتَ النَّجَاشِيُّ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم : " اسْتَغْفِرُوا لَهُ " .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Суфён ривоят қилди, аз-Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Нажоший вафот этганида, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Унинг учун мағфират сўранглар,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ، وَابْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، أَخْبَرَهُمَا : أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَعَى لَهُمُ النَّجَاشِيَّ صَاحِبَ الْحَبَشَةِ فِي الْيَوْمِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ فَقَالَ : " اسْتَغْفِرُوا لأَخِيكُمْ " .
Бизга Абу Довуд хабар бериб, деди: бизга Яъқуб ривоят қилди, деди: бизга отам ривоят қилди, Солиҳдан, у Ибн Шиҳобдан, у деди: менга Абу Салама ва Ибн ал-Мусайяб ривоят қилишди, Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу) уларга хабар беришича: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Ҳабашистон (подшоҳи) Нажошийнинг вафотини улар вафот этган кунда эълон қилдилар ва: «Биродарингиз учун мағфират сўранглар,» дедилар.»