أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَتَمَنَّيَنَّ أَحَدٌ مِنْكُمُ الْمَوْتَ إِمَّا مُحْسِنًا فَلَعَلَّهُ أَنْ يَزْدَادَ خَيْرًا وَإِمَّا مُسِيئًا فَلَعَلَّهُ أَنْ يَسْتَعْتِبَ " .
Бизга Ҳорун ибн Абдуллоҳ хабар берди, бизга Маън ривоят қилди, у деди: бизга Иброҳим ибн Саъд ривоят қилди, у Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Утбадан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сиздан биринингиз ўлимни тиламасин: агар яхшилик қилувчи бўлса, эҳтимол у яна кўпроқ яхшилик қилар; агар ёмонлик қилувчи бўлса, эҳтимол у (Аллаҳдан) розилик сўраб тавба қилар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، قَالَ حَدَّثَنَا الزُّبَيْدِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ، عَنْ أَبِي عُبَيْدٍ، مَوْلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَتَمَنَّيَنَّ أَحَدُكُمُ الْمَوْتَ إِمَّا مُحْسِنًا فَلَعَلَّهُ أَنْ يَعِيشَ يَزْدَادُ خَيْرًا وَهُوَ خَيْرٌ لَهُ وَإِمَّا مُسِيئًا فَلَعَلَّهُ أَنْ يَسْتَعْتِبَ " .
Бизга Амр ибн Усмон хабар берди, у деди: бизга Бақийя ривоят қилди, у деди: бизга Зубайдий ривоят қилди, у деди: менга Зуҳрий ривоят қилди, у Абдурраҳмон ибн Авфнинг озод қилинган қули Абу Убайддан (ривоят қилдики), у Абу Ҳурайранинг шундай деганини эшитди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Сиздан биринингиз ўлимни тиламасин: агар яхшилик қилувчи бўлса, эҳтимол у яшаб яна кўпроқ яхшилик қилар ва бу у учун яхшироқдир; агар ёмонлик қилувчи бўлса, эҳтимол у (Аллаҳдан) розилик сўраб тавба қилар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - وَهُوَ ابْنُ زُرَيْعٍ - عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَتَمَنَّيَنَّ أَحَدُكُمُ الْمَوْتَ لِضُرٍّ نَزَلَ بِهِ فِي الدُّنْيَا وَلَكِنْ لِيَقُلِ اللَّهُمَّ أَحْيِنِي مَا كَانَتِ الْحَيَاةُ خَيْرًا لِي وَتَوَفَّنِي إِذَا كَانَتِ الْوَفَاةُ خَيْرًا لِي " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Язид — у Ибн Зурайъ — Ҳумайддан, у Анасдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сиздан биринингиз дунёда бошига тушган бир зарар туфайли ўлимни тиламасин, балки у: ‹Аллоҳим, агар тириклигим мен учун яхши бўлса мени яшат, агар ўлимим мен учун яхши бўлса мени вафот эттир,› десин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ، ح وَأَنْبَأَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَلاَ لاَ يَتَمَنَّى أَحَدُكُمُ الْمَوْتَ لِضُرٍّ نَزَلَ بِهِ فَإِنْ كَانَ لاَ بُدَّ مُتَمَنِّيًا الْمَوْتَ فَلْيَقُلِ اللَّهُمَّ أَحْيِنِي مَا كَانَتِ الْحَيَاةُ خَيْرًا لِي وَتَوَفَّنِي إِذَا كَانَتِ الْوَفَاةُ خَيْرًا لِي " .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Исмоил ибн Улайя ривоят қилди, у Абдулазиздан; (бошқа санад билан ҳам) бизга Имрон ибн Мусо хабар берди, у деди: бизга Абдулворис ривоят қилди, у деди: бизга Абдулазиз ривоят қилди, у Анасдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Огоҳ бўлинглар! Сиздан биринингиз бошига тушган бир зарар туфайли ўлимни тиламасин. Агар ўлимни тилаши муқаррар бўлса, у: ‹Аллоҳим, агар тириклигим мен учун яхши бўлса мени яшат, агар ўлимим мен учун яхши бўлса мени вафот эттир,› десин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَفْصِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ، عَنِ الْحَجَّاجِ، - وَهُوَ الْبَصْرِيُّ - عَنْ يُونُسَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَدْعُوا بِالْمَوْتِ وَلاَ تَتَمَنَّوْهُ فَمَنْ كَانَ دَاعِيًا لاَ بُدَّ فَلْيَقُلِ اللَّهُمَّ أَحْيِنِي مَا كَانَتِ الْحَيَاةُ خَيْرًا لِي وَتَوَفَّنِي إِذَا كَانَتِ الْوَفَاةُ خَيْرًا لِي " .
Бизга Аҳмад ибн Ҳафс ибн Абдуллоҳ хабар берди, у деди: менга отам ривоят қилди, у деди: менга Иброҳим ибн Таҳмон ривоят қилди, у Ҳажжождан — у Басрийдир — у Юнусдан, у Собитдан, у Анасдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ўлимни дуо қилманглар ва уни тиламанглар. Ким (ўлимни) дуо қилишни муқаррар деб билса, у: ‹Аллоҳим, агар тириклигим мен учун яхши бўлса мени яшат, агар ўлимим мен учун яхши бўлса мени вафот эттир,› десин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي قَيْسٌ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى خَبَّابٍ وَقَدِ اكْتَوَى فِي بَطْنِهِ سَبْعًا وَقَالَ لَوْلاَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَانَا أَنْ نَدْعُوَ بِالْمَوْتِ دَعَوْتُ بِهِ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у деди: бизга Исмоил ривоят қилди, у деди: менга Қайс ривоят қилди, у деди: Хаббобнинг олдига кирдим, у қорнини етти марта доғлаган эди, ва у деди: «Агар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни ўлимни дуо қилишдан қайтармаганларида эди, мен албатта уни дуо қилган бўлар эдим.»
أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، ح وَأَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَكْثِرُوا ذِكْرَ هَاذِمِ اللَّذَّاتِ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَالِدُ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ .
Бизга Ҳусайн ибн Ҳурайс хабар берди, у деди: бизга Фазл ибн Мусо хабар берди, у Муҳаммад ибн Амрдан; (бошқа санад билан ҳам) бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Муборак хабар берди, у деди: бизга Язид ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Иброҳим хабар берди, у Муҳаммад ибн Амрдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Лаззатларни йўқ қилувчини (яъни ўлимни) кўп эсланглар,» дедилар. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: Муҳаммад ибн Иброҳим — Абу Бакр ибн Абу Шайбанинг отасидир.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ يَحْيَى، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ حَدَّثَنِي شَقِيقٌ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِذَا حَضَرْتُمُ الْمَرِيضَ فَقُولُوا خَيْرًا فَإِنَّ الْمَلاَئِكَةَ يُؤَمِّنُونَ عَلَى مَا تَقُولُونَ " . فَلَمَّا مَاتَ أَبُو سَلَمَةَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ أَقُولُ قَالَ " قُولِي اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَنَا وَلَهُ وَأَعْقِبْنِي مِنْهُ عُقْبَى حَسَنَةً " . فَأَعْقَبَنِي اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنْهُ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у Яҳёдан, у ал-Аъмашдан (ривоят қилдики), у деди: менга Шақиқ ривоят қилди, у Умму Саламадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шундай деётганларини эшитдим: «Беморнинг олдида ҳозир бўлганингизда яхши (сўз) айтинг, чунки фаришталар сиз айтган нарсага омин дейдилар.» Абу Салама вафот этганида мен: «Ё Расулуллаҳ, нима дейин?» дедим. У: «‹Аллоҳим, бизни ва уни мағфират қил ва менга ундан кейин яхши оқибат бер,› деб айт,» дедилар. Сўнгра Аллаҳ, азза ва жалла, менга ундан кейин Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни (яхши оқибат қилиб) берди.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، قَالَ حَدَّثَنَا عُمَارَةُ بْنُ غَزِيَّةَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عُمَارَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ، ح وَأَنْبَأَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ غَزِيَّةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عُمَارَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَقِّنُوا مَوْتَاكُمْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ " .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Бишр ибн ал-Муфаззал ривоят қилди, у деди: бизга Умора ибн Ғазийя ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Умора ривоят қилди, у деди: Абу Саиднинг шундай деганини эшитдим; (бошқа санад билан ҳам) бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Абдулазиз ривоят қилди, у Умора ибн Ғазийядан, у Яҳё ибн Уморадан, у Абу Саиддан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ўлаётганларингизга ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› (Аллаҳдан ўзга ҳақ маъбуд йўқ) (ни) талқин қилинглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مَنْصُورُ ابْنُ صَفِيَّةَ، عَنْ أُمِّهِ، صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَقِّنُوا هَلْكَاكُمْ قَوْلَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ " .
Бизга Иброҳим ибн Яъқуб хабар берди, у деди: менга Аҳмад ибн Ишоқ ривоят қилди, у деди: бизга Вуҳайб ривоят қилди, у деди: бизга Мансур ибн Сафийя ривоят қилди, у онаси Сафийя бинт Шайбадан, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ўлаётганларингизга ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› (Аллаҳдан ўзга ҳақ маъбуд йўқ) сўзини талқин қилинглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ الْمُثَنَّى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَوْتُ الْمُؤْمِنِ بِعَرَقِ الْجَبِينِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у ал-Мусанно ибн Саиддан, у Қатодадан, у Абдуллоҳ ибн Бурайдадан, у отасидан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мўминнинг ўлими пешана тери билан бўлади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا كَهْمَسٌ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الْمُؤْمِنُ يَمُوتُ بِعَرَقِ الْجَبِينِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Маъмар хабар берди, у деди: бизга Юсуф ибн Яъқуб ривоят қилди, у деди: бизга Каҳмас ривоят қилди, у Ибн Бурайдадан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шундай деётганларини эшитдим: «Мўмин пешана тери билан вафот этади.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ الْهَادِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَاتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِنَّهُ لَبَيْنَ حَاقِنَتِي وَذَاقِنَتِي فَلاَ أَكْرَهُ شِدَّةَ الْمَوْتِ لأَحَدٍ أَبَدًا بَعْدَ مَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Амр ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Юсуф ривоят қилди, у деди: менга ал-Лайс ривоят қилди, у деди: менга Ибнул-Ҳод ривоят қилди, у Абдурраҳмон ибн ал-Қосимдан, у отасидан, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менинг кўкрагим ва иягим орасида эканликларида вафот этдилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни (шу ҳолатда) кўрганимдан кейин мен ҳеч ким учун ўлимнинг шиддатини ҳеч қачон ёмон кўрмадим.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ آخِرُ نَظْرَةٍ نَظَرْتُهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَشَفَ السِّتَارَةَ وَالنَّاسُ صُفُوفٌ خَلْفَ أَبِي بَكْرٍ رضى الله عنه فَأَرَادَ أَبُو بَكْرٍ أَنْ يَرْتَدَّ فَأَشَارَ إِلَيْهِمْ أَنِ امْكُثُوا وَأَلْقَى السِّجْفَ وَتُوُفِّيَ مِنْ آخِرِ ذَلِكَ الْيَوْمِ وَذَلِكَ يَوْمُ الاِثْنَيْنِ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Зуҳрийдан, у Анасдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га қаратган охирги нигоҳимда, улар пардани кўтардилар, одамлар эса Абу Бакр (розияллаҳу анҳу)нинг ортида саф-саф бўлиб турган эди. Абу Бакр (олдинга) чекинмоқчи бўлди, аммо улар: «Ўрнингизда тураверинглар,» деб ишора қилдилар ва пардани туширдилар. Ўша куннинг охирида вафот этдилар, ва у душанба куни эди.
أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي حُيَىُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ مَاتَ رَجُلٌ بِالْمَدِينَةِ مِمَّنْ وُلِدَ بِهَا فَصَلَّى عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ " يَا لَيْتَهُ مَاتَ بِغَيْرِ مَوْلِدِهِ " . قَالُوا وَلِمَ ذَاكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " إِنَّ الرَّجُلَ إِذَا مَاتَ بِغَيْرِ مَوْلِدِهِ قِيسَ لَهُ مِنْ مَوْلِدِهِ إِلَى مُنْقَطَعِ أَثَرِهِ فِي الْجَنَّةِ " .
Бизга Юнус ибн Абдулаъло хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб хабар берди, у деди: менга Ҳуяй ибн Абдуллоҳ хабар берди, у Абу Абдурраҳмон ал-Ҳубулийдан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан (ривоят қилдики), у деди: Мадинада у ерда туғилганлардан бир киши вафот этди, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга (жаноза) намозини ўқидилар, сўнгра: «Қанийди у туғилган жойидан бошқа жойда вафот этганида эди,» дедилар. Улар: «Нега бундай, ё Расулуллаҳ?» дедилар. У: «Албатта, бир киши туғилган жойидан бошқа жойда вафот этса, унга туғилган жойидан то изи узилган (яъни ўлган) жойигача бўлган (масофа) жаннатда ўлчаб берилади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ قَسَامَةَ بْنِ زُهَيْرٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا حُضِرَ الْمُؤْمِنُ أَتَتْهُ مَلاَئِكَةُ الرَّحْمَةِ بِحَرِيرَةٍ بَيْضَاءَ فَيَقُولُونَ اخْرُجِي رَاضِيَةً مَرْضِيًّا عَنْكِ إِلَى رَوْحِ اللَّهِ وَرَيْحَانٍ وَرَبٍّ غَيْرِ غَضْبَانَ . فَتَخْرُجُ كَأَطْيَبِ رِيحِ الْمِسْكِ حَتَّى أَنَّهُ لَيُنَاوِلُهُ بَعْضُهُمْ بَعْضًا حَتَّى يَأْتُونَ بِهِ بَابَ السَّمَاءِ فَيَقُولُونَ مَا أَطْيَبَ هَذِهِ الرِّيحَ الَّتِي جَاءَتْكُمْ مِنَ الأَرْضِ . فَيَأْتُونَ بِهِ أَرْوَاحَ الْمُؤْمِنِينَ فَلَهُمْ أَشَدُّ فَرَحًا بِهِ مِنْ أَحَدِكُمْ بِغَائِبِهِ يَقْدَمُ عَلَيْهِ فَيَسْأَلُونَهُ مَاذَا فَعَلَ فُلاَنٌ مَاذَا فَعَلَ فُلاَنٌ فَيَقُولُونَ دَعُوهُ فَإِنَّهُ كَانَ فِي غَمِّ الدُّنْيَا فَإِذَا قَالَ أَمَا أَتَاكُمْ قَالُوا ذُهِبَ بِهِ إِلَى أُمِّهِ الْهَاوِيَةِ وَإِنَّ الْكَافِرَ إِذَا احْتُضِرَ أَتَتْهُ مَلاَئِكَةُ الْعَذَابِ بِمِسْحٍ فَيَقُولُونَ اخْرُجِي سَاخِطَةً مَسْخُوطًا $$عَلَيْكِ إِلَى عَذَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ . فَتَخْرُجُ كَأَنْتَنِ رِيحِ جِيفَةٍ حَتَّى يَأْتُونَ بِهِ بَابَ الأَرْضِ فَيَقُولُونَ مَا أَنْتَنَ هَذِهِ الرِّيحَ حَتَّى يَأْتُونَ بِهِ أَرْوَاحَ الْكُفَّارِ .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Муоз ибн Ҳишом ривоят қилди, у деди: менга отам ривоят қилди, у Қатодадан, у Қасома ибн Зуҳайрдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мўминнинг (ўлими) ҳозир бўлганида, раҳмат фаришталари унга оқ ипак билан келадилар ва: ‹Рози бўлган ва ўзингдан рози бўлинилган ҳолда Аллаҳнинг раҳмати, райҳони ва ғазаб қилмайдиган Робби томон чиқгин,› дейдилар. Шунда у (руҳ) мискнинг энг хушбўй ҳидидек чиқади, ҳатто улар уни бир-бирларига узатадилар, то уни осмон эшигига олиб келгунча; сўнг улар: ‹Сизларга ердан келган бу ҳид нақадар хушбўй!› дейдилар. Кейин уни мўминларнинг руҳлари олдига олиб келадилар, улар эса ундан, сиздан бирингиз ғойиб бўлган (яқини) қайтиб келганида хурсанд бўлганидан ҳам қаттиқроқ хурсанд бўладилар. Улар ундан: ‹Фалончи нима қилди? Фалончи нима қилди?› деб сўрайдилар. (Бошқалари): ‹Уни қўйиб туринглар, чунки у дунё ғами ичида эди,› дейдилар. У: ‹У сизларнинг олдингизга келмадими?› деганида, улар: ‹У ўз онаси бўлмиш Ҳовия (дўзах)га олиб кетилди,› дейдилар. Кофирнинг (ўлими) ҳозир бўлганида эса, азоб фаришталари унга қил тўшак билан келадилар ва: ‹Ғазабланган ва ўзингдан ғазаб қилинган ҳолда Аллаҳ, азза ва жалла, нинг азоби томон чиқгин,› дейдилар. Шунда у (руҳ) жасаднинг энг бадбўй ҳидидек чиқади, то уни ер эшигига олиб келгунча; сўнг улар: ‹Бу ҳид нақадар бадбўй!› дейдилар, то уни кофирларнинг руҳлари олдига олиб келгунча,» дедилар.
أَخْبَرَنَا هَنَّادٌ، عَنْ أَبِي زُبَيْدٍ، - وَهُوَ عَبْثَرُ بْنُ الْقَاسِمِ - عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ شُرَيْحِ بْنِ هَانِئٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ أَحَبَّ لِقَاءَ اللَّهِ أَحَبَّ اللَّهُ لِقَاءَهُ وَمَنْ كَرِهَ لِقَاءَ اللَّهِ كَرِهَ اللَّهُ لِقَاءَهُ " . قَالَ شُرَيْحٌ فَأَتَيْتُ عَائِشَةَ فَقُلْتُ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ يَذْكُرُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَدِيثًا إِنْ كَانَ كَذَلِكَ فَقَدْ هَلَكْنَا . قَالَتْ وَمَا ذَاكَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ أَحَبَّ لِقَاءَ اللَّهِ أَحَبَّ اللَّهُ لِقَاءَهُ وَمَنْ كَرِهَ لِقَاءَ اللَّهِ كَرِهَ اللَّهُ لِقَاءَهُ " . وَلَكِنْ لَيْسَ مِنَّا أَحَدٌ إِلاَّ وَهُوَ يَكْرَهُ الْمَوْتَ قَالَتْ قَدْ قَالَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَيْسَ بِالَّذِي تَذْهَبُ إِلَيْهِ وَلَكِنْ إِذَا طَمَحَ الْبَصَرُ وَحَشْرَجَ الصَّدْرُ وَاقْشَعَرَّ الْجِلْدُ فَعِنْدَ ذَلِكَ مَنْ أَحَبَّ لِقَاءَ اللَّهِ أَحَبَّ اللَّهُ لِقَاءَهُ وَمَنْ كَرِهَ لِقَاءَ اللَّهِ كَرِهَ اللَّهُ لِقَاءَهُ .
Бизга Ҳаннод хабар берди, у Абу Зубайддан — у Абсар ибн ал-Қосимдир — у Мутаррифдан, у Омирдан, у Шурайҳ ибн Ҳонийдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Аллаҳга рўбарў бўлишни севса, Аллаҳ ҳам унга рўбарў бўлишни севади; ким Аллаҳга рўбарў бўлишни ёмон кўрса, Аллаҳ ҳам унга рўбарў бўлишни ёмон кўради,» дедилар. Шурайҳ деди: Мен Оишанинг олдига келдим ва: «Эй мўминлар онаси, мен Абу Ҳурайранинг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бир ҳадис зикр қилганини эшитдим, агар у шундай бўлса, биз ҳалок бўлибмиз,» дедим. У: «У нима?» деди. Мен: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): ‹Ким Аллаҳга рўбарў бўлишни севса, Аллаҳ ҳам унга рўбарў бўлишни севади; ким Аллаҳга рўбарў бўлишни ёмон кўрса, Аллаҳ ҳам унга рўбарў бўлишни ёмон кўради,› дедилар. Аммо биздан ўлимни ёмон кўрмайдиган ҳеч ким йўқ-ку,» дедим. У деди: «Буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) айтганлар, аммо бу сен тушунаётган нарса эмас. Балки кўз тикилиб қолганда, кўкрак хириллаганда ва тери жунжикканда, ана ўшанда — ким Аллаҳга рўбарў бўлишни севса, Аллаҳ ҳам унга рўбарў бўлишни севади; ким Аллаҳга рўбарў бўлишни ёмон кўрса, Аллаҳ ҳам унга рўбарў бўлишни ёмон кўради.»
أَخْبَرَنَا الْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، ح وَأَنْبَأَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قَالَ اللَّهُ تَعَالَى إِذَا أَحَبَّ عَبْدِي لِقَائِي أَحْبَبْتُ لِقَاءَهُ وَإِذَا كَرِهَ لِقَائِي كَرِهْتُ لِقَاءَهُ " .
Бизга ал-Ҳорис ибн Мискин хабар берди — унга (китоб) қироат қилинаётганда мен ҳам эшитардим — Ибнул-Қосимдан, (у деди:) менга Молик ривоят қилди. (Бошқа йўл билан ҳам) бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Муғийра ривоят қилди, Абуз-Зиноддан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди). У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳ таоло деди: «Қачон бандам Менга учрашишни севса, Мен ҳам унга учрашишни севаман; қачон у Менга учрашишни ёмон кўрса, Мен ҳам унга учрашишни ёмон кўраман,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، يُحَدِّثُ عَنْ عُبَادَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ أَحَبَّ لِقَاءَ اللَّهِ أَحَبَّ اللَّهُ لِقَاءَهُ وَمَنْ كَرِهَ لِقَاءَ اللَّهِ كَرِهَ اللَّهُ لِقَاءَهُ " .
Бизга Муҳаммад ибнул-Мусанно хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Қатодадан, у деди: Анасдан эшитдимки, у Убодадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди. У: «Ким Аллаҳга учрашишни севса, Аллаҳ ҳам унга учрашишни севади; ким Аллаҳга учрашишни ёмон кўрса, Аллаҳ ҳам унга учрашишни ёмон кўради,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَبُو الأَشْعَثِ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ أَحَبَّ لِقَاءَ اللَّهِ أَحَبَّ اللَّهُ لِقَاءَهُ وَمَنْ كَرِهَ لِقَاءَ اللَّهِ كَرِهَ اللَّهُ لِقَاءَهُ " .
Бизга Абул-Ашъас хабар берди, у деди: бизга ал-Муътамир ривоят қилди, у деди: отамдан эшитдимки, у ривоят қиларди, Қатодадан, у Анас ибн Моликдан, у Убода ибнус-Сомитдан (ривоят қилди). У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Аллаҳга учрашишни севса, Аллаҳ ҳам унга учрашишни севади; ким Аллаҳга учрашишни ёмон кўрса, Аллаҳ ҳам унга учрашишни ёмон кўради,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، ح وَأَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، عَنْ خَالِدِ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ أَحَبَّ لِقَاءَ اللَّهِ أَحَبَّ اللَّهُ لِقَاءَهُ وَمَنْ كَرِهَ لِقَاءَ اللَّهِ كَرِهَ اللَّهُ لِقَاءَهُ " . زَادَ عَمْرٌو فِي حَدِيثِهِ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَرَاهِيَةُ لِقَاءِ اللَّهِ كَرَاهِيَةُ الْمَوْتِ كُلُّنَا نَكْرَهُ الْمَوْتَ . قَالَ " ذَاكَ عِنْدَ مَوْتِهِ إِذَا بُشِّرَ بِرَحْمَةِ اللَّهِ وَمَغْفِرَتِهِ أَحَبَّ لِقَاءَ اللَّهِ وَأَحَبَّ اللَّهُ لِقَاءَهُ وَإِذَا بُشِّرَ بِعَذَابِ اللَّهِ كَرِهَ لِقَاءَ اللَّهِ وَكَرِهَ اللَّهُ لِقَاءَهُ " .
Бизга Амр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Абдул-Аъло ривоят қилди, у деди: бизга Саид ривоят қилди. (Бошқа йўл билан ҳам) бизга Ҳумайд ибн Масъада хабар берди, Холид ибнул-Ҳорисдан, у деди: бизга Саид ривоят қилди, Қатодадан, у Зурорадан, у Саъд ибн Ҳишомдан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Аллаҳга учрашишни севса, Аллаҳ ҳам унга учрашишни севади; ким Аллаҳга учрашишни ёмон кўрса, Аллаҳ ҳам унга учрашишни ёмон кўради,» дедилар. Амр ўз ривоятида шуни қўшди: Айтилди: «Эй Расулуллаҳ, Аллаҳга учрашишни ёмон кўриш — бу ўлимни ёмон кўришми? Ахир ҳаммамиз ўлимни ёмон кўрамиз-ку.» У: «Бу — унинг ўлими чоғида бўлади. Қачон у Аллаҳнинг раҳмати ва мағфирати билан хушхабар берилса, у Аллаҳга учрашишни севади ва Аллаҳ ҳам унга учрашишни севади; қачон у Аллаҳнинг азоби билан хабар берилса, у Аллаҳга учрашишни ёмон кўради ва Аллаҳ ҳам унга учрашишни ёмон кўради,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرٍو، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ أَبَا بَكْرٍ، قَبَّلَ بَيْنَ عَيْنَىِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ مَيِّتٌ .
Бизга Аҳмад ибн Амр хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб хабар берди, у деди: менга Юнус хабар берди, Ибн Шиҳобдан, у Урвадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики): Абу Бакр (розияллаҳу анҳу) вафот этган Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг икки кўзи орасидан ўпди.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، وَعَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ أَبَا بَكْرٍ، قَبَّلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ مَيِّتٌ .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим ва Муҳаммад ибнул-Мусанно хабар бердилар, иккаласи деди: бизга Яҳё ривоят қилди, Суфёндан, у деди: менга Мусо ибн Абу Оиша ривоят қилди, Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан, у Ибн Аббосдан ва Оиша (розияллаҳу анҳум)дан (ривоят қилдики): Абу Бакр (розияллаҳу анҳу) вафот этган Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни ўпди.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ قَالَ مَعْمَرٌ وَيُونُسُ قَالَ الزُّهْرِيُّ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ أَنَّ عَائِشَةَ أَخْبَرَتْهُ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ أَقْبَلَ عَلَى فَرَسٍ مِنْ مَسْكَنِهِ بِالسُّنُحِ حَتَّى نَزَلَ فَدَخَلَ الْمَسْجِدَ فَلَمْ يُكَلِّمِ النَّاسَ حَتَّى دَخَلَ عَلَى عَائِشَةَ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُسَجًّى بِبُرْدٍ حِبَرَةٍ فَكَشَفَ عَنْ وَجْهِهِ ثُمَّ أَكَبَّ عَلَيْهِ فَقَبَّلَهُ فَبَكَى ثُمَّ قَالَ بِأَبِي أَنْتَ وَاللَّهِ لاَ يَجْمَعُ اللَّهُ عَلَيْكَ مَوْتَتَيْنِ أَبَدًا أَمَّا الْمَوْتَةُ الَّتِي كَتَبَ اللَّهُ عَلَيْكَ فَقَدْ مُتَّهَا .
Бизга Сувайд хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ривоят қилди, у деди: Маъмар ва Юнус айтди: аз-Зуҳрий деди: менга Абу Салама хабар бердики, Оиша (розияллаҳу анҳо) унга хабар берди: Абу Бакр (розияллаҳу анҳу) Сунҳ деган жойдаги уйидан от миниб келди, сўнг тушди ва масжидга кирди. Одамлар билан гаплашмасдан, то Оишанинг олдига киргунича (тўхтамади). Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳибара матосидан бўлган чопонга ўралган эди. У юзини очиб, сўнг унга энгашиб ўпди ва йиғлади. Сўнг деди: «Отам сенга фидо бўлсин! Аллаҳга қасамки, Аллаҳ сенга икки ўлимни ҳеч қачон жам қилмайди. Аллаҳ сенга ёзган ўлимга келсак — сен уни ўлиб бўлдинг.»
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ الْمُنْكَدِرِ، يَقُولُ سَمِعْتُ جَابِرًا، يَقُولُ جِيءَ بِأَبِي يَوْمَ أُحُدٍ وَقَدْ مُثِّلَ بِهِ فَوُضِعَ بَيْنَ يَدَىْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ سُجِّيَ بِثَوْبٍ فَجَعَلْتُ أُرِيدُ أَنْ أَكْشِفَ عَنْهُ فَنَهَانِي قَوْمِي فَأَمَرَ بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَرُفِعَ فَلَمَّا رُفِعَ سَمِعَ صَوْتَ بَاكِيَةٍ فَقَالَ " مَنْ هَذِهِ " . فَقَالُوا هَذِهِ بِنْتُ عَمْرٍو أَوْ أُخْتُ عَمْرٍو . قَالَ " فَلاَ تَبْكِي - أَوْ فَلِمَ تَبْكِي - مَا زَالَتِ الْمَلاَئِكَةُ تُظِلُّهُ بِأَجْنِحَتِهَا حَتَّى رُفِعَ " .
Менга Муҳаммад ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: Ибнул-Мункадирдан эшитдим, у айтарди: Жобирдан эшитдим, у айтарди: Уҳуд куни отам (жасади) келтирилди — у (қаттиқ) маслакҳана қилинган (майиб қилинган) эди — ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига қўйилди, у матога ўралган эди. Мен унинг устини очмоқчи бўлдим, лекин қавмим мени қайтарди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) буюрдилар ва у кўтарилди. У кўтарилганда йиғлаётган аёлнинг овозини эшитдилар ва: «Бу ким?» дедилар. Улар: «Бу Амрнинг қизи,» ёки «Амрнинг синглиси,» дедилар. У: «Йиғлама» — ёки: «Нега йиғлайсан? Фаришталар то у кўтарилгунича қанотлари билан унга соя солиб турдилар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسِ، قَالَ لَمَّا حُضِرَتْ بِنْتٌ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَغِيرَةٌ فَأَخَذَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَضَمَّهَا إِلَى صَدْرِهِ ثُمَّ وَضَعَ يَدَهُ عَلَيْهَا فَقَضَتْ وَهِيَ بَيْنَ يَدَىْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَبَكَتْ أُمُّ أَيْمَنَ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا أُمَّ أَيْمَنَ أَتَبْكِينَ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَكِ " . فَقَالَتْ مَا لِي لاَ أَبْكِي وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَبْكِي فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي لَسْتُ أَبْكِي وَلَكِنَّهَا رَحْمَةٌ " . ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْمُؤْمِنُ بِخَيْرٍ عَلَى كُلِّ حَالٍ تُنْزَعُ نَفْسُهُ مِنْ بَيْنِ جَنْبَيْهِ وَهُوَ يَحْمَدُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ " .
Бизга Ҳаннод ибнус-Сарий хабар берди, у деди: бизга Абул-Аҳвас ривоят қилди, Ато ибнус-Соибдан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилди). У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг кичкина қизи (ўлим тўшагида) ҳозир бўлганда, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни олиб, кўкрагига босдилар, сўнг қўлларини унинг устига қўйдилар. У Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг қучоғида жон берди. Шунда Умму Айман йиғлади. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Эй Умму Айман, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ёнингда турган ҳолда йиғлайсанми?» дедилар. У: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ўзлари йиғлаб турганларида, мен нега йиғламай?» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен йиғлаётганим йўқ, балки бу — раҳм-шафқатдир,» дедилар. Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мўмин ҳар ҳолатда яхшиликдадир: унинг жони икки ён-бағри орасидан тортиб олинаётган бўлса-да, у Азза ва Жалла бўлмиш Аллаҳга ҳамд айтади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ فَاطِمَةَ، بَكَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ مَاتَ فَقَالَتْ يَا أَبَتَاهُ مِنْ رَبِّهِ مَا أَدْنَاهُ يَا أَبَتَاهُ إِلَى جِبْرِيلَ نَنْعَاهُ يَا أَبَتَاهُ جَنَّةُ الْفِرْدَوْسِ مَأْوَاهُ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ хабар берди, у деди: бизга Маъмар ривоят қилди, Собитдан, у Анасдан (ривоят қилдики): Фотима (розияллаҳу анҳо) Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) вафот этганларида уларга йиғлади ва деди: «Эй отажоним, Роббисига қанчалар яқин бўлди! Эй отажоним, Жибрилга (вафотидан) хабар берамиз! Эй отажоним, Фирдавс жаннати унинг масканидир!»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا بَهْزُ بْنُ أَسَدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ أَبَاهُ، قُتِلَ يَوْمَ أُحُدٍ - قَالَ - فَجَعَلْتُ أَكْشِفُ عَنْ وَجْهِهِ، وَأَبْكِي، وَالنَّاسُ، يَنْهَوْنِي وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ يَنْهَانِي وَجَعَلَتْ عَمَّتِي تَبْكِيهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَبْكِيهِ مَا زَالَتِ الْمَلاَئِكَةُ تُظِلُّهُ بِأَجْنِحَتِهَا حَتَّى رَفَعْتُمُوهُ " .
Бизга Амр ибн Язид хабар берди, у деди: бизга Баҳз ибн Асад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Муҳаммад ибнул-Мункадирдан, у Жобир (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики): унинг отаси Уҳуд куни шаҳид қилинган эди. У деди: Мен унинг юзини очиб, йиғлардим. Одамлар мени қайтарарди, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эса мени қайтармасди. Аммам ҳам унга йиғлай бошлади. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Унга йиғлама! Сиз уни кўтаргунингизгача фаришталар қанотлари билан унга соя солиб турдилар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عُتْبَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرِ بْنِ عَتِيكٍ، أَنَّ عَتِيكَ بْنَ الْحَارِثِ، وَهُوَ جَدُّ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ أَبُو أُمِّهِ أَخْبَرَهُ أَنَّ جَبْرَ بْنَ عَتِيكٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم جَاءَ يَعُودُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ ثَابِتٍ فَوَجَدَهُ قَدْ غُلِبَ عَلَيْهِ فَصَاحَ بِهِ فَلَمْ يُجِبْهُ فَاسْتَرْجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ " قَدْ غُلِبْنَا عَلَيْكَ أَبَا الرَّبِيعِ " . فَصِحْنَ النِّسَاءُ وَبَكَيْنَ فَجَعَلَ ابْنُ عَتِيكٍ يُسَكِّتُهُنَّ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " دَعْهُنَّ فَإِذَا وَجَبَ فَلاَ تَبْكِيَنَّ بَاكِيَةٌ " . قَالُوا وَمَا الْوُجُوبُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " الْمَوْتُ " . قَالَتِ ابْنَتُهُ إِنْ كُنْتُ لأَرْجُو أَنْ تَكُونَ شَهِيدًا قَدْ كُنْتَ قَضَيْتَ جِهَازَكَ . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قَدْ أَوْقَعَ أَجْرَهُ عَلَيْهِ عَلَى قَدْرِ نِيَّتِهِ وَمَا تَعُدُّونَ الشَّهَادَةَ " . قَالُوا الْقَتْلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الشَّهَادَةُ سَبْعٌ سِوَى الْقَتْلِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ الْمَطْعُونُ شَهِيدٌ وَالْمَبْطُونُ شَهِيدٌ وَالْغَرِيقُ شَهِيدٌ وَصَاحِبُ الْهَدْمِ شَهِيدٌ وَصَاحِبُ ذَاتِ الْجَنْبِ شَهِيدٌ وَصَاحِبُ الْحَرَقِ شَهِيدٌ وَالْمَرْأَةُ تَمُوتُ بِجُمْعٍ شَهِيدَةٌ " .
Бизга Утба ибн Абдуллоҳ ибн Утба хабар берди, у деди: мен Моликка (китобни) ўқиб бердим, Абдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Жабр ибн Атикдан, у Атик ибнул-Ҳорис — у Абдуллоҳ ибн Абдуллоҳнинг бобоси, онасининг отаси эди — унга хабар бердики, Жабр ибн Атик унга хабар берди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Абдуллоҳ ибн Собитни (касаллигида) кўргани келдилар ва уни (ўлимга) енгилган ҳолда топдилар. Унга баланд овозда чақирдилар, лекин у жавоб бермади. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) «Инно лиллаҳи ва инно илайҳи рожиъун» дедилар ва: «Сен биздан ғолиб келиндинг (қўлимиздан кетдинг), эй Абур-Робиъ!» дедилар. Шунда аёллар фарёд чекиб йиғладилар ва Ибн Атик уларни жим қилдирмоқчи бўлди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уларни қўй. Қачон вожиб бўлса, ҳеч бир йиғловчи йиғламасин,» дедилар. Улар: «Вожиб бўлиш нима, эй Расулуллаҳ?» дедилар. У: «Ўлим,» дедилар. Унинг қизи: «Мен сенинг шаҳид бўлишингни умид қилган эдим, сен жиҳоз-анжомингни ҳам тайёрлаб қўйган эдинг,» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, Азза ва Жалла бўлмиш Аллаҳ унинг ажрини ниятига кўра унга воқе қилган. Сиз шаҳидликни нима деб ҳисоблайсиз?» дедилар. Улар: «Азза ва Жалла бўлмиш Аллаҳ йўлида қатл этилиш,» дедилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Шаҳидлик — Азза ва Жалла бўлмиш Аллаҳ йўлида қатл этилишдан ташқари яна етти (турдир): вабодан ўлган шаҳид, қорин (ич) касалидан ўлган шаҳид, ғарқ бўлган шаҳид, бино (девор) бостириб ўлган шаҳид, ён-бағрини оғриқ тутиб (зотилжам билан) ўлган шаҳид, ёнган (куйиб ўлган) шаҳид ва ҳомиладор ҳолида ўлган аёл шаҳиддир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، قَالَ قَالَ مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ وَحَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا أَتَى نَعْىُ زَيْدِ بْنِ حَارِثَةَ وَجَعْفَرِ بْنِ أَبِي طَالِبٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَوَاحَةَ جَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعْرَفُ فِيهِ الْحُزْنُ وَأَنَا أَنْظُرُ مِنْ صِئْرِ الْبَابِ فَجَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ إِنَّ نِسَاءَ جَعْفَرٍ يَبْكِينَ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " انْطَلِقْ فَانْهَهُنَّ " . فَانْطَلَقَ ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ قَدْ نَهَيْتُهُنَّ فَأَبَيْنَ أَنْ يَنْتَهِينَ . فَقَالَ " انْطَلِقْ فَانْهَهُنَّ " . فَانْطَلَقَ ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ قَدْ نَهَيْتُهُنَّ فَأَبَيْنَ أَنْ يَنْتَهِينَ . قَالَ " فَانْطَلِقْ فَاحْثُ فِي أَفْوَاهِهِنَّ التُّرَابَ " . فَقَالَتْ عَائِشَةُ فَقُلْتُ أَرْغَمَ اللَّهُ أَنْفَ الأَبْعَدِ إِنَّكَ وَاللَّهِ مَا تَرَكْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَا أَنْتَ بِفَاعِلٍ .
Бизга Юнус ибн Абдул-Аъло хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Ваҳб ривоят қилди, у деди: Муовия ибн Солиҳ деди: менга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, Амрадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилди). У деди: Зайд ибн Ҳориса, Жаъфар ибн Абу Толиб ва Абдуллоҳ ибн Равоҳа (розияллаҳу анҳум)нинг вафоти хабари келганда, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) юзларида ғам-қайғу билиниб турган ҳолда ўтирдилар — мен эшик тирқишидан қараб турардим. Шунда бир киши келиб: «Жаъфарнинг аёллари йиғлашаяпти,» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бориб уларни қайтар,» дедилар. У борди, сўнг қайтиб келди ва: «Мен уларни қайтардим, лекин улар қайтишдан бош тортдилар,» деди. У: «Бориб уларни қайтар,» дедилар. У борди, сўнг қайтиб келди ва: «Мен уларни қайтардим, лекин улар қайтишдан бош тортдилар,» деди. У: «Бўлмаса бориб оғизларига тупроқ соч,» дедилар. Оиша деди: Мен: «Аллаҳ у узоқдагининг (бу кишининг) бурнини ерга ишқаласин! Аллаҳга қасамки, сен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни (тинч) қолдирмадинг-у, (лекин у айтганни) бажарадиган ҳам эмассан,» дедим.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْمَيِّتُ يُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ " .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, Убайдуллоҳдан, у Нофиъдан, у Ибн Умардан, у Умар (розияллаҳу анҳумо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди). У: «Маййит, аҳли унга йиғлагани сабабли азобланади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صُبَيْحٍ، قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ سِيرِينَ، يَقُولُ ذُكِرَ عِنْدَ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ الْمَيِّتُ يُعَذَّبُ بِبُكَاءِ الْحَىِّ فَقَالَ عِمْرَانُ قَالَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон хабар берди, у деди: бизга Абу Довуд ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Абдуллоҳ ибн Субайҳдан, у деди: Муҳаммад ибн Сириндан эшитдим, у айтарди: Имрон ибн Ҳусайн (розияллаҳу анҳу)нинг олдида «Маййит тирикларнинг йиғиси сабабли азобланади» (деган гап) зикр қилинди. Шунда Имрон: «Буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) айтганлар,» деди.
أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ سَيْفٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ قَالَ سَالِمٌ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، يَقُولُ قَالَ عُمَرُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يُعَذَّبُ الْمَيِّتُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ " .
Бизга Сулаймон ибн Сайф хабар берди, у деди: бизга Яъқуб ибн Иброҳим ривоят қилди, у деди: бизга отам ривоят қилди, Солиҳдан, у Ибн Шиҳобдан. У деди: Солим деди: Абдуллоҳ ибн Умардан эшитдимки, у айтарди: Умар (розияллаҳу анҳу) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Маййит, аҳли унга йиғлагани сабабли азобланади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ قَيْسٍ، أَنَّ قَيْسَ بْنَ عَاصِمٍ، قَالَ لاَ تَنُوحُوا عَلَىَّ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يُنَحْ عَلَيْهِ . مُخْتَصَرٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Қатодадан, у Мутаррифдан, у Ҳаким ибн Қайсдан (ривоят қилдики), Қайс ибн Осим деди: «Менга (ўлганимда) ноҳа қилиб йиғламанглар, чунки Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га ноҳа қилинмаган эди.» (Бу ҳадис) қисқартирилгандир.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَخَذَ عَلَى النِّسَاءِ حِينَ بَايَعَهُنَّ أَنْ لاَ يَنُحْنَ فَقُلْنَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ نِسَاءً أَسْعَدْنَنَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ أَفَنُسْعِدُهُنَّ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ إِسْعَادَ فِي الإِسْلاَمِ " .
Бизга Ишоқ хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ хабар берди, у деди: бизга Маъмар ривоят қилди, Собитдан, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) аёллардан байъат олганларида, улардан ноҳа қилмасликларини (шарт қилиб) олдилар. Улар: «Эй Расулуллаҳ, жоҳилиятда бизга (йиғида) ёрдам берган аёллар бор эди. Энди биз ҳам уларга (йиғида) ёрдам берайликми?» дедилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Исломда (мотамда бир-бирига) ёрдамлашиш йўқ,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الْمَيِّتُ يُعَذَّبُ فِي قَبْرِهِ بِالنِّيَاحَةِ عَلَيْهِ " .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: бизга Қатода ривоят қилди, Саид ибн ал-Мусайябдан, у Ибн Умардан, у Умардан (ривоят қилди). У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Маййит қабрида ўзига йиғи-сиғи қилингани сабабли азобланади,» деяётганларини эшитдим.
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ أَنْبَأَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَنْصُورٌ، - هُوَ ابْنُ زَاذَانَ - عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ الْمَيِّتُ يُعَذَّبُ بِنِيَاحَةِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ . فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ أَرَأَيْتَ رَجُلاً مَاتَ بِخُرَاسَانَ وَنَاحَ أَهْلُهُ عَلَيْهِ هَا هُنَا أَكَانَ يُعَذَّبُ بِنِيَاحَةِ أَهْلِهِ قَالَ صَدَقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَذَبْتَ أَنْتَ .
Бизга Иброҳим ибн Яъқуб хабар берди, у деди: бизга Саид ибн Сулаймон ривоят қилди, у деди: бизга Ҳушайм хабар берди, у деди: бизга Мансур — у Ибн Зазон эди — ал-Ҳасандан, у Имрон ибн Ҳусайндан хабар берди. У (Имрон) деди: «Маййит аҳли унинг устида йиғи-сиғи қилгани сабабли азобланади.» Бир киши унга: «Айтингчи, Хуросонда вафот этган бир киши ҳақида — аҳли унинг учун шу ерда йиғи-сиғи қилса, аҳли йиғи-сиғи қилгани сабабли у азобланадими?» деди. У: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) рост сўзладилар, сен эса ёлғон гапирдинг,» деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ آدَمَ، عَنْ عَبْدَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ " . فَذُكِرَ ذَلِكَ لِعَائِشَةَ فَقَالَتْ وَهِلَ إِنَّمَا مَرَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى قَبْرٍ فَقَالَ " إِنَّ صَاحِبَ الْقَبْرِ لَيُعَذَّبُ وَإِنَّ أَهْلَهُ يَبْكُونَ عَلَيْهِ " . ثُمَّ قَرَأَتْ { وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى } .
Бизга Муҳаммад ибн Одам хабар берди, Абдадан, у Ҳишомдан, у отасидан, у Ибн Умардан (ривоят қилди). У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, маййит аҳли унинг устида йиғлагани сабабли азобланади,» дедилар. Бу (гап) Оишага (розияллаҳу анҳо) зикр қилинганда, у: «(Ибн Умар) янглишибди. Аслида Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир қабр ёнидан ўтиб: «Албатта, бу қабр эгаси азобланмоқда, ҳолбуки аҳли унинг учун йиғламоқда,» дедилар,» деди. Сўнг у: «Ҳеч бир гуноҳ кўтарувчи бошқасининг гуноҳини кўтармайди,» (оятини) ўқиди (Фотир сураси, 18).
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَمْرَةَ، أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا، سَمِعَتْ عَائِشَةَ، وَذُكِرَ، لَهَا أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، يَقُولُ إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ الْحَىِّ عَلَيْهِ . قَالَتْ عَائِشَةُ يَغْفِرُ اللَّهُ لأَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَمَا إِنَّهُ لَمْ يَكْذِبْ وَلَكِنْ نَسِيَ أَوْ أَخْطَأَ إِنَّمَا مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى يَهُودِيَّةٍ يُبْكَى عَلَيْهَا فَقَالَ " إِنَّهُمْ لَيَبْكُونَ عَلَيْهَا وَإِنَّهَا لَتُعَذَّبُ " .
Бизга Қутайба хабар берди, Молик ибн Анасдан, у Абдуллоҳ ибн Абу Бакрдан, у отасидан, у Амрадан (ривоят қилди). У (Амра) унга хабар беришича, у Оишадан (розияллаҳу анҳо) эшитган — унга Абдуллоҳ ибн Умар: «Албатта, маййит, тирик киши унинг устида йиғлагани сабабли азобланади,» деяётгани зикр қилинганда. Оиша (розияллаҳу анҳо) деди: «Аллаҳ Абу Абдураҳмонни мағфират қилсин. Дарҳақиқат, у ёлғон гапирмаган, лекин унутган ёки адашган. Аслида Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўзига йиғланаётган бир яҳудий аёлнинг (қабри) ёнидан ўтиб: «Албатта, улар унинг учун йиғламоқдалар, ҳолбуки у азобланмоқда,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ قَصَّهُ لَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي مُلَيْكَةَ، يَقُولُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَتْ عَائِشَةُ إِنَّمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَزِيدُ الْكَافِرَ عَذَابًا بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ " .
Бизга Абдул Жаббор ибн ал-Ало ибн Абдил Жаббор хабар берди, Суфёндан. У деди: Амр ибн Динор бизга буни ҳикоя қилиб берди, у деди: Ибн Абу Мулайкани: «Ибн Аббос айтди: Оиша (розияллаҳу анҳо): «Аслида Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, Аллаҳ азза ва жалла кофирнинг азобини аҳлининг унга йиғлагани сабабли зиёда қилади,» дедилар,» деди,» деяётганини эшитдим.
أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ مَنْصُورٍ الْبَلْخِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْوَرْدِ، سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي مُلَيْكَةَ، يَقُولُ لَمَّا هَلَكَتْ أُمُّ أَبَانَ حَضَرْتُ مَعَ النَّاسِ فَجَلَسْتُ بَيْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَابْنِ عَبَّاسٍ فَبَكَيْنَ النِّسَاءُ فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ أَلاَ تَنْهَى هَؤُلاَءِ عَنِ الْبُكَاءِ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ " . فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَدْ كَانَ عُمَرُ يَقُولُ بَعْضَ ذَلِكَ خَرَجْتُ مَعَ عُمَرَ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالْبَيْدَاءِ رَأَى رَكْبًا تَحْتَ شَجَرَةٍ فَقَالَ انْظُرْ مَنِ الرَّكْبُ فَذَهَبْتُ فَإِذَا صُهَيْبٌ وَأَهْلُهُ فَرَجَعْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ هَذَا صُهَيْبٌ وَأَهْلُهُ . فَقَالَ عَلَىَّ بِصُهَيْبٍ . فَلَمَّا دَخَلْنَا الْمَدِينَةَ أُصِيبَ عُمَرُ فَجَلَسَ صُهَيْبٌ يَبْكِي عِنْدَهُ يَقُولُ وَاأُخَيَّاهُ وَاأُخَيَّاهُ . فَقَالَ عُمَرُ يَا صُهَيْبُ لاَ تَبْكِ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ " . قَالَ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِعَائِشَةَ فَقَالَتْ أَمَا وَاللَّهِ مَا تُحَدِّثُونَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ كَاذِبَيْنِ مُكَذَّبَيْنِ وَلَكِنَّ السَّمْعَ يُخْطِئُ وَإِنَّ لَكُمْ فِي الْقُرْآنِ لَمَا يَشْفِيكُمْ { أَلاَّ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى } وَلَكِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ اللَّهَ لَيَزِيدُ الْكَافِرَ عَذَابًا بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ " .
Бизга Сулаймон ибн Мансур ал-Балхий хабар берди, у деди: бизга Абдул Жаббор ибн ал-Вард ривоят қилди, Ибн Абу Мулайкани шундай деяётганини эшитдим: Умму Абон вафот этганида, мен одамлар билан бирга (жанозага) ҳозир бўлдим. Абдуллоҳ ибн Умар билан Ибн Аббоснинг орасига ўтирдим. Аёллар йиғлашди. Шунда Ибн Умар: «Уларни йиғидан қайтармайсанми? Зеро, мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, маййит аҳлининг баъзи йиғиси сабабли азобланади,» деяётганларини эшитганман,» деди. Ибн Аббос эса деди: «Умар ҳам бунинг баъзисини айтар эди. Мен Умар билан бирга чиқдим. Байдога етганимизда, у бир дарахт остида бир карвонни кўриб: «Бу карвон кимлигини кўриб келчи,» деди. Мен борсам, у Суҳайб ва аҳли экан. Унинг олдига қайтиб: «Эй амирал-мўминин, бу Суҳайб ва унинг аҳли экан,» дедим. У: «Суҳайбни менинг олдимга (чақир),» деди. Мадинага кирганимизда, Умар (жароҳатланиб) суиқасдга учради. Суҳайб унинг ёнида ўтириб: «Эй оғачажоним, эй оғачажоним!» деб йиғларди. Шунда Умар: «Эй Суҳайб, йиғлама, зеро мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, маййит аҳлининг баъзи йиғиси сабабли азобланади,» деяётганларини эшитганман,» деди. (Ибн Аббос) деди: Мен буни Оишага (розияллаҳу анҳо) зикр қилдим. У: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, сиз бу ҳадисни икки ёлғончидан, ёлғонга чиқарилганлардан ривоят қилаётганингиз йўқ, лекин қулоқ хато қилади (эшитишда янглишиш бўлади). Албатта, Қуръонда сизга кифоя қиладиган нарса бор: «Ҳеч бир гуноҳ кўтарувчи бошқасининг гуноҳини кўтармайди» (Нажм сураси, 38). Лекин Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, Аллаҳ кофирнинг азобини аҳлининг унга йиғлагани сабабли зиёда қилади,» дедилар,» деди.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - هُوَ ابْنُ جَعْفَرٍ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَلْحَلَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ، أَنَّ سَلَمَةَ بْنَ الأَزْرَقِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ مَاتَ مَيِّتٌ مِنْ آلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاجْتَمَعَ النِّسَاءُ يَبْكِينَ عَلَيْهِ فَقَامَ عُمَرُ يَنْهَاهُنَّ وَيَطْرُدُهُنَّ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " دَعْهُنَّ يَا عُمَرُ فَإِنَّ الْعَيْنَ دَامِعَةٌ وَالْقَلْبَ مُصَابٌ وَالْعَهْدَ قَرِيبٌ " .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Исмоил — у Ибн Жаъфар эди — Муҳаммад ибн Амр ибн Ҳалҳаладан, у Муҳаммад ибн Амр ибн Атодан ривоят қилди: Салама ибн ал-Азрақ деди: мен Абу Ҳурайрани (розияллаҳу анҳу) шундай деяётганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) оиласидан бири вафот этди, аёллар тўпланиб унга йиғлашди. Шунда Умар туриб, уларни қайтарар ва ҳайдар эди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уларни қўй, эй Умар, зеро кўз ёшланади, қалб мусибатзада, аҳд (мусибат) яқин (янги),» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عِيسَى، عَنِ الأَعْمَشِ، ح أَنْبَأَنَا الْحَسَنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ مِنَّا مَنْ ضَرَبَ الْخُدُودَ وَشَقَّ الْجُيُوبَ وَدَعَا بِدُعَاءِ الْجَاهِلِيَّةِ " . وَاللَّفْظُ لِعَلِيٍّ وَقَالَ الْحَسَنُ " بِدَعْوَى " .
Бизга Али ибн Хашрам хабар берди, у деди: бизга Исо ривоят қилди, ал-Аъмашдан. (Бошқа санад билан ҳам:) Бизга ал-Ҳасан ибн Исмоил хабар берди, у деди: бизга Ибн Идрис ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у Абдуллоҳ ибн Муррадан, у Масруқдан, у Абдуллоҳдан (ривоят қилди). У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Юзига урган, ёқасини йиртган ва жоҳилият даъвати билан чақирган киши биздан эмас,» дедилар. Бу сўз Алиники (ривоятидаги), ал-Ҳасан эса «даъво билан» деди.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَوْفٍ، عَنْ خَالِدٍ الأَحْدَبِ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ مُحْرِزٍ، قَالَ أُغْمِيَ عَلَى أَبِي مُوسَى فَبَكَوْا عَلَيْهِ فَقَالَ أَبْرَأُ إِلَيْكُمْ كَمَا بَرِئَ إِلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْسَ مِنَّا مَنْ حَلَقَ وَلاَ خَرَقَ وَلاَ سَلَقَ .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Сулаймон ибн Ҳарб ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Авфдан, у Холид ал-Аҳдабдан, у Сафвон ибн Муҳриздан (ривоят қилди). У деди: Абу Мусо ҳушидан кетди, (аҳли) унга йиғлашди. (Ҳушига келгач) у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) биздан воз кечган нарсалардан мен ҳам сиздан воз кечаман (бегона эканлигимни билдираман): сочини олган, (ёқасини) йиртган ва овозини кўтариб (фарёд қилиб) йиғлаган киши биздан эмас.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي زُبَيْدٌ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَيْسَ مِنَّا مَنْ ضَرَبَ الْخُدُودَ وَشَقَّ الْجُيُوبَ وَدَعَا بِدَعْوَى الْجَاهِلِيَّةِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: менга Зубайд ривоят қилди, Иброҳимдан, у Масруқдан, у Абдуллоҳдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Юзига урган, ёқасини йиртган ва жоҳилият даъвати билан чақирган киши биздан эмас,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ حَكِيمٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْفٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عُمَيْسٍ، عَنْ أَبِي صَخْرَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، وَأَبِي، بُرْدَةَ قَالاَ لَمَّا ثَقُلَ أَبُو مُوسَى أَقْبَلَتِ امْرَأَتُهُ تَصِيحُ - قَالاَ - فَأَفَاقَ فَقَالَ أَلَمْ أُخْبِرْكِ أَنِّي بَرِيءٌ مِمَّنْ بَرِئَ مِنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالاَ وَكَانَ يُحَدِّثُهَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَنَا بَرِيءٌ مِمَّنْ حَلَقَ وَخَرَقَ وَسَلَقَ " .
Бизга Аҳмад ибн Усмон ибн Ҳаким хабар берди, у деди: бизга Жаъфар ибн Авф хабар берди, у деди: бизга Абу Умайс ривоят қилди, Абу Сахрадан, у Абдураҳмон ибн Язид ва Абу Бурдадан (ривоят қилди). У иккови дедилар: Абу Мусонинг аҳволи оғирлашганда, хотини фарёд чекиб келди. (Иккови) дедилар: У ҳушига келиб: «Мен сенга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) воз кечган кишидан воз кечишимни (бегоналигимни) айтмаганмидим?» деди. (Иккови) дедилар: У унга (хотинига) Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен сочини олган, (ёқасини) йиртган ва овозини кўтариб (фарёд қилиб) йиғлаган кишидан воз кечаман (бегонаман),» деганларини ривоят қилар эди.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ زُبَيْدٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَيْسَ مِنَّا مَنْ ضَرَبَ الْخُدُودَ وَشَقَّ الْجُيُوبَ وَدَعَا بِدَعْوَى الْجَاهِلِيَّةِ " .
Бизга Ишоқ ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Абдураҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Зубайддан, у Иброҳимдан, у Масруқдан, у Абдуллоҳдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди). У: «Юзига урган, ёқасини йиртган ва жоҳилият даъвати билан чақирган киши биздан эмас,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَوْسٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى، أَنَّهُ أُغْمِيَ عَلَيْهِ فَبَكَتْ أُمُّ وَلَدٍ لَهُ فَلَمَّا أَفَاقَ قَالَ لَهَا أَمَا بَلَغَكِ مَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلْنَاهَا فَقَالَتْ قَالَ " لَيْسَ مِنَّا مَنْ سَلَقَ وَحَلَقَ وَخَرَقَ " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Мансурдан, у Иброҳимдан, у Язид ибн Авсдан, у Абу Мусодан (ривоят қилдики), у ҳушидан кетди ва унинг бир умму валади (чўриси) йиғлади. У ҳушига келгач, унга: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) айтган (сўз) сенга етиб келмадими?» деди. Биз ундан (умму валаддан) сўрадик, у: «(Расулуллаҳ) «Овозини кўтариб (фарёд қилиб) йиғлаган, сочини олган ва (ёқасини) йиртган киши биздан эмас,» дедилар,» деди.
أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَوْسٍ، عَنْ أُمِّ عَبْدِ اللَّهِ، امْرَأَةِ أَبِي مُوسَى عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ مِنَّا مَنْ حَلَقَ وَسَلَقَ وَخَرَقَ " .
Бизга Абда ибн Абдуллоҳ хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Одам ривоят қилди, у деди: бизга Исроил ривоят қилди, Мансурдан, у Иброҳимдан, у Язид ибн Авсдан, у Абу Мусонинг хотини Умму Абдуллоҳдан, у Абу Мусодан (ривоят қилди). У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сочини олган, овозини кўтариб (фарёд қилиб) йиғлаган ва (ёқасини) йиртган киши биздан эмас,» дедилар.
أَخْبَرَنَا هَنَّادٌ، عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ سَهْمِ بْنِ مِنْجَابٍ، عَنِ الْقَرْثَعِ، قَالَ لَمَّا ثَقُلَ أَبُو مُوسَى صَاحَتِ امْرَأَتُهُ فَقَالَ أَمَا عَلِمْتِ مَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ بَلَى . ثُمَّ سَكَتَتْ فَقِيلَ لَهَا بَعْدَ ذَلِكَ أَىُّ شَىْءٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَعَنَ مَنْ حَلَقَ أَوْ سَلَقَ أَوْ خَرَقَ .
Бизга Ҳаннод хабар берди, Абу Муовиядан, у ал-Аъмашдан, у Иброҳимдан, у Саҳм ибн Минжобдан, у ал-Қарсаъдан (ривоят қилди). У деди: Абу Мусонинг аҳволи оғирлашганда, хотини фарёд чекди. У: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) нима деганларини билмайсанми?» деди. У (хотини): «Ҳа,» деди. Сўнг жим бўлди. Бундан кейин унга: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) нима дедилар?» дейилди. У: «Албатта, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) сочини олган ёки овозини кўтариб (фарёд қилиб) йиғлаган ёки (ёқасини) йиртган кишини лаънатладилар,» деди.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، قَالَ أَرْسَلَتْ بِنْتُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَيْهِ أَنَّ ابْنًا لِي قُبِضَ فَأْتِنَا . فَأَرْسَلَ يَقْرَأُ السَّلاَمَ وَيَقُولُ " إِنَّ لِلَّهِ مَا أَخَذَ وَلَهُ مَا أَعْطَى وَكُلُّ شَىْءٍ عِنْدَ اللَّهِ بِأَجَلٍ مُسَمًّى فَلْتَصْبِرْ وَلْتَحْتَسِبْ " . فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ تُقْسِمُ عَلَيْهِ لَيَأْتِيَنَّهَا فَقَامَ وَمَعَهُ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ وَمُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ وَأُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ وَزَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ وَرِجَالٌ فَرُفِعَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الصَّبِيُّ وَنَفْسُهُ تَقَعْقَعُ فَفَاضَتْ عَيْنَاهُ فَقَالَ سَعْدٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا هَذَا قَالَ " هَذَا رَحْمَةٌ يَجْعَلُهَا اللَّهُ فِي قُلُوبِ عِبَادِهِ وَإِنَّمَا يَرْحَمُ اللَّهُ مِنْ عِبَادِهِ الرُّحَمَاءَ " .
Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ хабар берди, Осим ибн Сулаймондан, у Абу Усмондан (ривоят қилди). У деди: менга Усома ибн Зайд ривоят қилди, у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг қизи у кишига: «Ўғилларимдан бири жон бермоқда, бизнинг олдимизга келсангиз,» деб (хабар) юборди. У (Набий) салом айтиб ва: «Албатта, Аллаҳ олган нарса Уники, берган нарса ҳам Уники. Ҳар бир нарса Аллаҳ ҳузурида белгиланган муддатга (эга). Бас, сабр қилсин ва (ажрини Аллаҳдан) умид қилсин,» деб (хабар) юборди. У (қиз) яна у кишига, албатта унинг олдига келишини қасам ичиб (илтимос қилиб хабар) юборди. Шунда у (Набий) турди, у билан бирга Саъд ибн Убода, Муоз ибн Жабал, Убай ибн Каъб, Зайд ибн Собит ва (бошқа) кишилар бор эди. Бола Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га кўтариб берилди, жони (баданида) титрар эди. Шунда у кишининг кўзлари ёшга тўлди. Саъд: «Эй Расулуллаҳ, бу нима?» деди. У: «Бу Аллаҳ Ўз бандаларининг қалбига соладиган раҳматдир. Албатта, Аллаҳ Ўз бандаларидан раҳмдилларга раҳм қилади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ ثَابِتٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الصَّبْرُ عِنْدَ الصَّدْمَةِ الأُولَى " .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Собитдан. У деди: Анасни (розияллаҳу анҳу): «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «(Ҳақиқий) сабр биринчи зарба (мусибат) пайтидаги (сабр)дир,» дедилар,» деяётганини эшитдим.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو إِيَاسٍ، - وَهُوَ مُعَاوِيَةُ بْنُ قُرَّةَ - عَنْ أَبِيهِ، رضى الله عنه أَنَّ رَجُلاً، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَمَعَهُ ابْنٌ لَهُ فَقَالَ لَهُ " أَتُحِبُّهُ " . فَقَالَ أَحَبَّكَ اللَّهُ كَمَا أُحِبُّهُ . فَمَاتَ فَفَقَدَهُ فَسَأَلَ عَنْهُ فَقَالَ " مَا يَسُرُّكَ أَنْ لاَ تَأْتِيَ بَابًا مِنْ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ إِلاَّ وَجَدْتَهُ عِنْدَهُ يَسْعَى يَفْتَحُ لَكَ " .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: бизга Абу Иёс — у Муовия ибн Қурра эди — отасидан (розияллаҳу анҳу) (ривоят қилдики), бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келди, у билан бирга ўғли ҳам бор эди. У (Набий) унга: «Буни (ўғлингни) севасанми?» дедилар. У: «Мен уни севганимдек, Аллаҳ ҳам сизни севсин,» деди. Сўнг у (ўғил) вафот этди. (Набий) уни кўрмай, у ҳақида сўрадилар. Кейин: «(Қиёматда) жаннат эшикларидан бирига келганингда, унинг шу ерда сени кутиб, сенга очиб беришга шошилаётганини кўришинг сени хурсанд қилмайдими?» дедилар.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ أَنْبَأَنَا عُمَرُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، أَنَّ عَمْرَو بْنَ شُعَيْبٍ، كَتَبَ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ يُعَزِّيهِ بِابْنٍ لَهُ هَلَكَ وَذَكَرَ فِي كِتَابِهِ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَاهُ يُحَدِّثُ عَنْ جَدِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ لاَ يَرْضَى لِعَبْدِهِ الْمُؤْمِنِ إِذَا ذَهَبَ بِصَفِيِّهِ مِنْ أَهْلِ الأَرْضِ فَصَبَرَ وَاحْتَسَبَ وَقَالَ مَا أُمِرَ بِهِ بِثَوَابٍ دُونَ الْجَنَّةِ " .
Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ривоят қилди, у деди: бизга Умар ибн Саид ибн Абу Ҳусайн хабар бердики, Амр ибн Шуайб Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ибн Абу Ҳусайнга вафот этган ўғли учун таъзия билдириб хат ёзди ва хатида зикр қилдики, у отасидан эшитган, отаси бобоси Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Осдан ривоят қилиб айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, Аллаҳ Ўзининг мўмин бандаси учун, агар ер аҳлидан суюкли кишисини олиб кетса-ю, у сабр қилиб, (ажрини Аллаҳдан) умид қилса ва амр этилган нарсани айтса, жаннатдан бошқа савобга рози бўлмайди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنِي عَمْرٌو، قَالَ حَدَّثَنِي بُكَيْرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ نَافِعٍ، عَنْ حَفْصِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنِ احْتَسَبَ ثَلاَثَةً مِنْ صُلْبِهِ دَخَلَ الْجَنَّةَ " . فَقَامَتِ امْرَأَةٌ فَقَالَتْ أَوِ اثْنَانِ قَالَ " أَوِ اثْنَانِ " . قَالَتِ الْمَرْأَةُ يَا لَيْتَنِي قُلْتُ وَاحِدًا .
Бизга Аҳмад ибн Амр ибн ас-Сарҳ хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, менга Амр ривоят қилди, у деди: менга Букайр ибн Абдуллоҳ ривоят қилди, у Имрон ибн Нофеъдан, у Ҳафс ибн Убайдуллоҳдан, у Анасдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким ўз пуштидан бўлган учта (фарзандининг вафоти)нинг ажрини Аллаҳдан умид қилса, жаннатга киради,» дедилар. Шунда бир аёл туриб: «Ёки иккитами?» деди. У: «Ёки иккита,» дедилар. Аёл: «Қанийди, мен биттани айтганимда эди,» деди.
أَخْبَرَنَا يُوسُفُ بْنُ حَمَّادٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا مِنْ مُسْلِمٍ يُتَوَفَّى لَهُ ثَلاَثَةٌ مِنَ الْوَلَدِ لَمْ يَبْلُغُوا الْحِنْثَ إِلاَّ أَدْخَلَهُ اللَّهُ الْجَنَّةَ بِفَضْلِ رَحْمَتِهِ إِيَّاهُمْ " .
Бизга Юсуф ибн Ҳаммод хабар берди, у деди: бизга Абдулворис ривоят қилди, у Абдулазиздан, у Анасдан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қайси бир мусулмоннинг балоғатга етмаган учта фарзанди вафот этса, Аллаҳ албатта уни уларга (кўрсатган) раҳмати фазли билан жаннатга киритади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ صَعْصَعَةَ بْنِ مُعَاوِيَةَ، قَالَ لَقِيتُ أَبَا ذَرٍّ قُلْتُ حَدِّثْنِي . قَالَ نَعَمْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا مِنْ مُسْلِمَيْنِ يَمُوتُ بَيْنَهُمَا ثَلاَثَةُ أَوْلاَدٍ لَمْ يَبْلُغُوا الْحِنْثَ إِلاَّ غَفَرَ اللَّهُ لَهُمَا بِفَضْلِ رَحْمَتِهِ إِيَّاهُمْ " .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Бишр ибн ал-Муфаддал ривоят қилди, у Юнусдан, у ал-Ҳасандан, у Саъсаъа ибн Муовиядан (ривоят қилди), у деди: Мен Абу Зар билан учрашдим ва: «Менга (ҳадис) ривоят қил,» дедим. У: «Ҳа,» деди ва айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қайси икки мусулмоннинг орасидан балоғатга етмаган учта фарзанд вафот этса, Аллаҳ албатта уларга (кўрсатган) раҳмати фазли билан икковини мағфират қилади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَمُوتُ لأَحَدٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ ثَلاَثَةٌ مِنَ الْوَلَدِ فَتَمَسَّهُ النَّارُ إِلاَّ تَحِلَّةَ الْقَسَمِ " .
Бизга Қутайба ибн Саид хабар берди, у Моликдан, у Ибн Шиҳобдан, у Саиддан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мусулмонлардан бирортасининг учта фарзанди вафот этса, қасамнинг бажарилишидан бошқа, унга ўт (дўзах) тегмайди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ ابْنِ عُلَيَّةَ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، - وَهُوَ الأَزْرَقُ - عَنْ عَوْفٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا مِنْ مُسْلِمَيْنِ يَمُوتُ بَيْنَهُمَا ثَلاَثَةُ أَوْلاَدٍ لَمْ يَبْلُغُوا الْحِنْثَ إِلاَّ أَدْخَلَهُمَا اللَّهُ بِفَضْلِ رَحْمَتِهِ إِيَّاهُمُ الْجَنَّةَ " . قَالَ " يُقَالُ لَهُمُ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ فَيَقُولُونَ حَتَّى يَدْخُلَ آبَاؤُنَا فَيُقَالُ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ أَنْتُمْ وَآبَاؤُكُمْ " .
Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ибн Иброҳим ибн Улайя ва Абдурраҳмон ибн Муҳаммад хабар бердилар, улар дедилар: бизга Ишоқ — у ал-Азроқ — ривоят қилди, у Авфдан, у Муҳаммаддан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Қайси икки мусулмоннинг орасидан балоғатга етмаган учта фарзанд вафот этса, Аллаҳ албатта уларга (кўрсатган) раҳмати фазли билан икковини жаннатга киритади,» дедилар. (Яна) дедилар: «Уларга: «Жаннатга киринглар,» дейилади. Улар: «Ота-оналаримиз киргунларича (кирмаймиз),» дейишади. Шунда: «Жаннатга киринглар, сизлар ҳам, ота-оналарингиз ҳам,» дейилади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَرِيرٌ، قَالَ حَدَّثَنِي طَلْقُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، وَحَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، قَالَ حَدَّثَنِي جَدِّي، طَلْقُ بْنُ مُعَاوِيَةَ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَتِ امْرَأَةٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِابْنٍ لَهَا يَشْتَكِي فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخَافُ عَلَيْهِ وَقَدْ قَدَّمْتُ ثَلاَثَةً . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَقَدِ احْتَظَرْتِ بِحِظَارٍ شَدِيدٍ مِنَ النَّارِ " .
Бизга Ишоқ хабар берди, у деди: бизга Жарир хабар берди, у деди: менга Талқ ибн Муовия ва Ҳафс ибн Ғиёс ривоят қилдилар, у деди: менга бобом Талқ ибн Муовия ривоят қилди, у Абу Зуръадан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилди), у деди: Бир аёл касал ўғлини кўтариб Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келди ва: «Эй Расулуллаҳ, мен унинг (вафотидан) қўрқаман, ҳолбуки учтасини олдинма-кетин (йўқотиб) жўнатганман,» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сен ўт (дўзах)дан мустаҳкам тўсиқ билан тўсилибсан,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَعَى زَيْدًا وَجَعْفَرًا قَبْلَ أَنْ يَجِيءَ خَبَرُهُمْ فَنَعَاهُمْ وَعَيْنَاهُ تَذْرِفَانِ .
Бизга Ишоқ хабар берди, у деди: бизга Сулаймон ибн Ҳарб хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Зайд ривоят қилди, у Айюбдан, у Ҳумайд ибн Ҳилолдан, у Анасдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Зайд ва Жаъфарнинг вафот хабари келишидан олдин уларнинг (вафоти)ни эълон қилдилар ва уларнинг (вафоти)ни эълон қилар эканлар, кўзларидан ёш оқиб турарди.
أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ، وَابْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، أَخْبَرَهُمَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَعَى لَهُمُ النَّجَاشِيَّ صَاحِبَ الْحَبَشَةِ الْيَوْمَ الَّذِي مَاتَ فِيهِ وَقَالَ " اسْتَغْفِرُوا لأَخِيكُمْ " .
Бизга Абу Довуд хабар берди, у деди: бизга Яъқуб ривоят қилди, у деди: бизга отам ривоят қилди, у Солиҳдан, у Ибн Шиҳобдан (ривоят қилди), у деди: менга Абу Салама ва Ибн ал-Мусайяб ривоят қилдилар, уларга Абу Ҳурайра хабар бердики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларга Ҳабашистон подшоҳи Нажошийнинг вафот этган кунининг ўзида унинг (вафоти)ни эълон қилдилар ва: «Биродарингиз учун мағфират сўранг,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ فَضَالَةَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، هُوَ ابْنُ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ ح وَأَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، سَعِيدٌ حَدَّثَنِي رَبِيعَةُ بْنُ سَيْفٍ الْمَعَافِرِيُّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ نَسِيرُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ بَصُرَ بِامْرَأَةٍ لاَ تَظُنُّ أَنَّهُ عَرَفَهَا فَلَمَّا تَوَسَّطَ الطَّرِيقَ وَقَفَ حَتَّى انْتَهَتْ إِلَيْهِ فَإِذَا فَاطِمَةُ بِنْتُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهَا " مَا أَخْرَجَكِ مِنْ بَيْتِكِ يَا فَاطِمَةُ " . قَالَتْ أَتَيْتُ أَهْلَ هَذَا الْمَيِّتِ فَتَرَحَّمْتُ إِلَيْهِمْ وَعَزَّيْتُهُمْ بِمَيِّتِهِمْ . قَالَ " لَعَلَّكِ بَلَغْتِ مَعَهُمُ الْكُدَى " . قَالَتْ مَعَاذَ اللَّهِ أَنْ أَكُونَ بَلَغْتُهَا وَقَدْ سَمِعْتُكَ تَذْكُرُ فِي ذَلِكَ مَا تَذْكُرُ . فَقَالَ لَهَا " لَوْ بَلَغْتِهَا مَعَهُمْ مَا رَأَيْتِ الْجَنَّةَ حَتَّى يَرَاهَا جَدُّ أَبِيكِ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ رَبِيعَةُ ضَعِيفٌ .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Фазола ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ — у Ибн Язид ал-Муқри — ривоят қилди. (Яна санад билан) бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Язид ал-Муқри хабар берди, у деди: бизга отам ривоят қилди, у деди: Саид менга Рабиа ибн Сайф ал-Маофирий ривоят қилди, у Абу Абдурраҳмон ал-Ҳубулийдан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан (ривоят қилди), у деди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга кетаётган эдик, шунда у бир аёлни кўрдилар — у (аёл) Расулуллаҳ уни таниганларини гумон қилмасди. Йўлнинг ўртасига етганларида, у (аёл) етиб келгунча тўхтаб турдилар ва у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг қизлари Фотима экан. У (аёл)га: «Сени уйингдан нима чиқарди, эй Фотима?» дедилар. У: «Бу марҳумнинг аҳлига келиб, уларга раҳмат тиладим ва уларни марҳумлари учун таъзия билдирдим,» деди. У: «Эҳтимол, улар билан бирга қабристонга (Кудо) боргандирсан?» дедилар. У: «Аллаҳ сақласин, мен у ерга боришимдан! Ҳолбуки, мен сиздан бу ҳақда айтадиганингизни эшитган эдим,» деди. Шунда у (аёл)га: «Агар улар билан у ерга борганингда, отангнинг бобоси (жаннатни) кўрмагунча, сен жаннатни кўрмас эдинг,» дедилар. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: Рабиа заифдир.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، أَنَّ أُمَّ عَطِيَّةَ الأَنْصَارِيَّةَ، قَالَتْ دَخَلَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ تُوُفِّيَتِ ابْنَتُهُ فَقَالَ " اغْسِلْنَهَا ثَلاَثًا أَوْ خَمْسًا أَوْ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكِ إِنْ رَأَيْتُنَّ ذَلِكِ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ وَاجْعَلْنَ فِي الآخِرَةِ كَافُورًا أَوْ شَيْئًا مِنْ كَافُورٍ فَإِذَا فَرَغْتُنَّ فَآذِنَّنِي " . فَلَمَّا فَرَغْنَا آذَنَّاهُ فَأَعْطَانَا حَقْوَهُ وَقَالَ " أَشْعِرْنَهَا إِيَّاهُ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у Моликдан, у Айюбдан, у Муҳаммад ибн Сийриндан (ривоят қилдики), Умму Атийя ал-Ансория деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қизлари вафот этганларида бизнинг олдимизга кирдилар ва: «Уни уч марта ёки беш марта, агар шуни (зарур деб) кўрсангизлар, ундан ҳам кўп марта сув ва сидр (янтоқ барги) билан ювинглар, охиргисида кофур ёки кофурдан бирор нарса қўшинглар. Тугатганларингизда менга билдиринглар,» дедилар. Биз тугатганимизда, унга билдирдик. Шунда у бизга белбоғларини бериб: «Буни унга (ич кийим қилиб) ўраб қўйинглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي الْحَسَنِ، مَوْلَى أُمِّ قَيْسٍ بِنْتِ مِحْصَنٍ عَنْ أُمِّ قَيْسٍ، قَالَتْ تُوُفِّيَ ابْنِي فَجَزِعْتُ عَلَيْهِ فَقُلْتُ لِلَّذِي يَغْسِلُهُ لاَ تَغْسِلِ ابْنِي بِالْمَاءِ الْبَارِدِ فَتَقْتُلَهُ . فَانْطَلَقَ عُكَّاشَةُ بْنُ مِحْصَنٍ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَهُ بِقَوْلِهَا فَتَبَسَّمَ ثُمَّ قَالَ " مَا قَالَتْ طَالَ عُمْرُهَا " . فَلاَ نَعْلَمُ امْرَأَةً عُمِرَتْ مَا عُمِرَتْ .
Бизга Қутайба ибн Саид хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Язид ибн Абу Ҳабибдан, у Умму Қайс бинт Миҳсаннинг мавлоси Абул-Ҳасандан, у Умму Қайсдан (ривоят қилди), у деди: Ўғлим вафот этди ва мен унга (унинг вафотига) безовта бўлдим. Уни юваётган кишига: «Ўғлимни совуқ сув билан ювиб, уни ўлдириб қўйма,» дедим. Шунда Уккоша ибн Миҳсан Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига бориб, унга унинг сўзини хабар қилди. У табассум қилдилар, сўнг: «У нима деди? — Умри узоқ бўлсин!» дедилар. Биз унинг яшагани қадар яшаган бирор аёлни билмаймиз.
أَخْبَرَنَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَيُّوبُ سَمِعْتُ حَفْصَةَ، تَقُولُ حَدَّثَتْنَا أُمُّ عَطِيَّةَ، أَنَّهُنَّ جَعَلْنَ رَأْسَ ابْنَةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثَلاَثَةَ قُرُونٍ . قُلْتُ نَقَضْنَهُ وَجَعَلْنَهُ ثَلاَثَةَ قُرُونٍ قَالَتْ نَعَمْ .
Бизга Юсуф ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, у Ибн Журайждан (ривоят қилди), Айюб деди: Мен Ҳафсанинг шундай деганини эшитдим: Бизга Умму Атийя ривоят қилдики, улар Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг қизининг сочини уч ўрим қилиб ўрдилар. Мен: «Улар уни ечиб, сўнг уч ўрим қилиб ўрдиларми?» дедим. У: «Ҳа,» деди.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ حَنْبَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ حَفْصَةَ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فِي غُسْلِ ابْنَتِهِ " ابْدَأْنَ بِمَيَامِنِهَا وَمَوَاضِعِ الْوُضُوءِ مِنْهَا " .
Бизга Амр ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Аҳмад ибн Муҳаммад ибн Ҳанбал ривоят қилди, у деди: бизга Исмоил ривоят қилди, у Холиддан, у Ҳафсадан, у Умму Атийядан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қизларини ювиш ҳақида: «Унинг ўнг томонларидан ва таҳорат аъзоларидан бошланглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، قَالَ حَدَّثَتْنَا حَفْصَةُ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، قَالَتْ مَاتَتْ إِحْدَى بَنَاتِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَرْسَلَ إِلَيْنَا فَقَالَ " اغْسِلْنَهَا بِمَاءٍ وَسِدْرٍ وَاغْسِلْنَهَا وَتْرًا ثَلاَثًا أَوْ خَمْسًا أَوْ سَبْعًا إِنْ رَأَيْتُنَّ ذَلِكِ وَاجْعَلْنَ فِي الآخِرَةِ شَيْئًا مِنْ كَافُورٍ فَإِذَا فَرَغْتُنَّ فَآذِنَّنِي " . فَلَمَّا فَرَغْنَا آذَنَّاهُ فَأَلْقَى إِلَيْنَا حَقْوَهُ وَقَالَ " أَشْعِرْنَهَا إِيَّاهُ " . وَمَشَطْنَاهَا ثَلاَثَةَ قُرُونٍ وَأَلْقَيْنَاهَا مِنْ خَلْفِهَا .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Ҳишом ривоят қилди, у деди: бизга Ҳафса ривоят қилди, у Умму Атийядан (ривоят қилди), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг қизларидан бири вафот этди. Шунда у бизга (киши) юбориб: «Уни сув ва сидр (янтоқ барги) билан ювинглар ва уни тоқ марта — уч, беш ёки етти марта, агар шуни (зарур деб) кўрсангизлар, ювинглар, охиргисида кофурдан бирор нарса қўшинглар. Тугатганларингизда менга билдиринглар,» дедилар. Биз тугатганимизда, унга билдирдик. Шунда у бизга белбоғларини ташлаб: «Буни унга (ич кийим қилиб) ўраб қўйинглар,» дедилар. Биз унинг сочини уч ўрим қилиб турадик ва уни ортидан ташлаб қўйдик.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، عَنْ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، قَالَتْ دَخَلَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ نَغْسِلُ ابْنَتَهُ فَقَالَ " اغْسِلْنَهَا ثَلاَثًا أَوْ خَمْسًا أَوْ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكِ إِنْ رَأَيْتُنَّ ذَلِكِ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ وَاجْعَلْنَ فِي الآخِرَةِ كَافُورًا أَوْ شَيْئًا مِنْ كَافُورٍ فَإِذَا فَرَغْتُنَّ فَآذِنَّنِي " . فَلَمَّا فَرَغْنَا آذَنَّاهُ فَأَلْقَى إِلَيْنَا حَقْوَهُ وَقَالَ " أَشْعِرْنَهَا إِيَّاهُ " .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у Язиддан (ривоят қилди), у деди: бизга Айюб ривоят қилди, у Муҳаммад ибн Сийриндан, у Умму Атийядан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) биз қизларини юваётганимизда бизнинг олдимизга кириб: «Уни уч марта ёки беш марта, агар шуни (зарур деб) кўрсангизлар, ундан ҳам кўп марта сув ва сидр (янтоқ барги) билан ювинглар, охиргисида кофур ёки кофурдан бирор нарса қўшинглар. Тугатганларингизда менга билдиринглар,» дедилар. Биз тугатганимизда, унга билдирдик. Шунда у бизга белбоғларини ташлаб: «Буни унга (ич кийим қилиб) ўраб қўйинглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، قَالَتْ تُوُفِّيَتْ إِحْدَى بَنَاتِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَرْسَلَ إِلَيْنَا فَقَالَ " اغْسِلْنَهَا ثَلاَثًا أَوْ خَمْسًا أَوْ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكِ إِنْ رَأَيْتُنَّ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ وَاجْعَلْنَ فِي الآخِرَةِ كَافُورًا أَوْ شَيْئًا مِنْ كَافُورٍ فَإِذَا فَرَغْتُنَّ فَآذِنَّنِي " . فَلَمَّا فَرَغْنَا آذَنَّاهُ فَأَلْقَى إِلَيْنَا حَقْوَهُ وَقَالَ " أَشْعِرْنَهَا إِيَّاهُ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод ривоят қилди, у деди: бизга Айюб ривоят қилди, у Муҳаммаддан, у Умму Атийядан (ривоят қилди), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг қизларидан бири вафот этди. Шунда у бизга (киши) юбориб: «Уни уч марта ёки беш марта, агар (зарур деб) кўрсангизлар, ундан ҳам кўп марта сув ва сидр (янтоқ барги) билан ювинглар, охиргисида кофур ёки кофурдан бирор нарса қўшинглар. Тугатганларингизда менга билдиринглар,» дедилар. Биз тугатганимизда, унга билдирдик. Шунда у бизга белбоғларини ташлаб: «Буни унга (ич кийим қилиб) ўраб қўйинглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ حَفْصَةَ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، نَحْوَهُ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ " ثَلاَثًا أَوْ خَمْسًا أَوْ سَبْعًا أَوْ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكِ إِنْ رَأَيْتُنَّ ذَلِكِ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод ривоят қилди, у Айюбдан, у Ҳафсадан, у Умму Атийядан шунга ўхшашини (ривоят қилди), фақат у: «Уч марта ёки беш, ёки етти, ёки ундан ҳам кўп марта, агар шуни (зарур деб) кўрсангизлар,» деди.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرٌ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ عَلْقَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ بَعْضِ، إِخْوَتِهِ عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، قَالَتْ تُوُفِّيَتِ ابْنَةٌ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَنَا بِغَسْلِهَا فَقَالَ " اغْسِلْنَهَا ثَلاَثًا أَوْ خَمْسًا أَوْ سَبْعًا أَوْ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكِ إِنْ رَأَيْتُنَّ " . قَالَتْ قُلْتُ وِتْرًا قَالَ " نَعَمْ وَاجْعَلْنَ فِي الآخِرَةِ كَافُورًا أَوْ شَيْئًا مِنْ كَافُورٍ فَإِذَا فَرَغْتُنَّ فَآذِنَّنِي " . فَلَمَّا فَرَغْنَا آذَنَّاهُ فَأَعْطَانَا حَقْوَهُ وَقَالَ " أَشْعِرْنَهَا إِيَّاهُ " .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Бишр ривоят қилди, Салама ибн Алқамадан, у Муҳаммаддан, у (Муҳаммаднинг) баъзи биродарларидан, у Умму Атийя (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг қизи вафот этди, У бизга уни ювишни буюриб, дедилар: «Уни уч, ёки беш, ёки этти марта, агар (зарур деб) кўрсангиз, ундан ҳам кўпроқ ювинглар,» дедилар. (Умму Атийя) деди: «Мен: «Тоқ (мартами)?» дедим. У: «Ҳа, охиргисида кофур ёки бир оз кофур қўшинглар. Тугатганингизда менга билдиринглар,» дедилар. Биз тугатганимизда Унга билдирдик, У бизга белбоқини бериб: «Уни шунга ўранглар,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، قَالَتْ أَتَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ نَغْسِلُ ابْنَتَهُ فَقَالَ " اغْسِلْنَهَا ثَلاَثًا أَوْ خَمْسًا أَوْ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكِ إِنْ رَأَيْتُنَّ ذَلِكِ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ وَاجْعَلْنَ فِي الآخِرَةِ كَافُورًا أَوْ شَيْئًا مِنْ كَافُورٍ فَإِذَا فَرَغْتُنَّ فَآذِنَّنِي " . فَلَمَّا فَرَغْنَا آذَنَّاهُ فَأَلْقَى إِلَيْنَا حَقْوَهُ وَقَالَ " أَشْعِرْنَهَا إِيَّاهُ " . قَالَ أَوْ قَالَتْ حَفْصَةُ اغْسِلْنَهَا ثَلاَثًا أَوْ خَمْسًا أَوْ سَبْعًا . قَالَ وَقَالَتْ أُمُّ عَطِيَّةَ مَشَطْنَاهَا ثَلاَثَةَ قُرُونٍ .
Бизга Амр ибн Зуроро хабар берди, у деди: бизга Исмоил ривоят қилди, Айюбдан, у Муҳаммаддан, у Умму Атийя (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Биз Унинг қизини юваётганимизда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ёнимизга келдилар ва: «Уни уч, ёки беш, ёки агар (зарур деб) кўрсангиз ундан ҳам кўпроқ, сув ва сидр (барги) билан ювинглар; охиргисида кофур ёки бир оз кофур қўшинглар. Тугатганингизда менга билдиринглар,» дедилар. Биз тугатганимизда Унга билдирдик, У бизга белбоқини ташлаб: «Уни шунга ўранглар,» дедилар.» (Рови) деди: «Ё Ҳафса: «Уни уч, ёки беш, ёки этти марта ювинглар,» деди.» (Рови) деди: «Умму Атийя: «Унинг (сочини) уч ўрим қилиб тарадик,» деди.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ مُحَمَّدٍ، قَالَ أَخْبَرَتْنِي حَفْصَةُ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، قَالَتْ وَجَعَلْنَا رَأْسَهَا ثَلاَثَةَ قُرُونٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: бизга Айюб ривоят қилди, Муҳаммаддан (ривоят қилдики), у деди: «Менга Ҳафса Умму Атийя (розияллаҳу анҳо)дан хабар бердики, у деди: «Ва биз унинг бошини (сочини) уч ўрим қилдик.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، وَقَالَتْ، حَفْصَةُ عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، وَجَعَلْنَا، رَأْسَهَا ثَلاَثَةَ قُرُونٍ .
Бизга Қутайба ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод ривоят қилди, Айюбдан, ва Ҳафса Умму Атийя (розияллаҳу анҳо)дан дедики: «Ва биз унинг бошини (сочини) уч ўрим қилдик.»
أَخْبَرَنَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَيُّوبُ بْنُ أَبِي تَمِيمَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ مُحَمَّدَ بْنَ سِيرِينَ، يَقُولُ كَانَتْ أُمُّ عَطِيَّةَ امْرَأَةٌ مِنَ الأَنْصَارِ قَدِمَتْ تُبَادِرُ ابْنًا لَهَا فَلَمْ تُدْرِكْهُ حَدَّثَتْنَا قَالَتْ دَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَيْنَا وَنَحْنُ نَغْسِلُ ابْنَتَهُ فَقَالَ " اغْسِلْنَهَا ثَلاَثًا أَوْ خَمْسًا أَوْ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ إِنْ رَأَيْتُنَّ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ وَاجْعَلْنَ فِي الآخِرَةِ كَافُورًا أَوْ شَيْئًا مِنْ كَافُورٍ فَإِذَا فَرَغْتُنَّ فَآذِنَّنِي " . فَلَمَّا فَرَغْنَا أَلْقَى إِلَيْنَا حَقْوَهُ وَقَالَ " أَشْعِرْنَهَا إِيَّاهُ " . وَلَمْ يَزِدْ عَلَى ذَلِكَ . قَالَ لاَ أَدْرِي أَىُّ بَنَاتِهِ . قَالَ قُلْتُ مَا قَوْلُهُ " أَشْعِرْنَهَا إِيَّاهُ " . أَتُؤَزَّرُ بِهِ قَالَ لاَ أُرَاهُ إِلاَّ أَنْ يَقُولَ الْفُفْنَهَا فِيهِ .
Бизга Юсуф ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, Ибн Журайждан (ривоят қилдики), у деди: менга Айюб ибн Аби Тамима хабар бердики, у Муҳаммад ибн Сириннинг шундай деганини эшитди: «Умму Атийя ансорлардан бир аёл бўлиб, ўғлининг (ёнига) шошилиб келган эди, аммо унга (тирик) этиб келолмади. У бизга ривоят қилиб деди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) биз Унинг қизини юваётганимизда ёнимизга кириб, дедилар: «Уни уч, ёки беш, ёки агар (зарур деб) кўрсангиз ундан ҳам кўпроқ, сув ва сидр (барги) билан ювинглар; охиргисида кофур ёки бир оз кофур қўшинглар. Тугатганингизда менга билдиринглар,» дедилар. Биз тугатганимизда У бизга белбоқини ташлаб: «Уни шунга ўранглар,» дедилар ва бундан ортиғини қўшмадилар.» (Рови) деди: «Бу Унинг қайси қизи эканини билмайман.» (Рови) деди: мен сўрадим: «Унинг: «Уни шунга ўранглар,» дегани — буни изор (қилиб боғланади)ми?» дедим. У: «Йўқ, мен буни: «Уни шунга (бутунлай) ўранглар,» деганидан бошқа деб ўйламайман,» деди.»
أَخْبَرَنَا شُعَيْبُ بْنُ يُوسُفَ النَّسَائِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، قَالَتْ تُوُفِّيَ إِحْدَى بَنَاتِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " اغْسِلْنَهَا ثَلاَثًا أَوْ خَمْسًا أَوْ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكِ إِنْ رَأَيْتُنَّ ذَلِكِ وَاغْسِلْنَهَا بِالسِّدْرِ وَالْمَاءِ وَاجْعَلْنَ فِي آخِرِ ذَلِكِ كَافُورًا أَوْ شَيْئًا مِنْ كَافُورٍ فَإِذَا فَرَغْتُنَّ فَآذِنَّنِي " . قَالَتْ فَآذَنَّاهُ فَأَلْقَى إِلَيْنَا حَقْوَهُ فَقَالَ " أَشْعِرْنَهَا إِيَّاهُ " .
Бизга Шуайб ибн Юсуф ан-Насоий хабар берди, у деди: бизга Язид ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Авн ривоят қилди, Муҳаммаддан, у Умму Атийя (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг қизларидан бири вафот этди, У: «Уни уч, ёки беш, ёки агар (зарур деб) кўрсангиз ундан ҳам кўпроқ ювинглар; уни сидр (барги) ва сув билан ювиб, охирида кофур ёки бир оз кофур қўшинглар. Тугатганингизда менга билдиринглар,» дедилар. (Умму Атийя) деди: «Биз Унга билдирдик, У бизга белбоқини ташлаб: «Уни шунга ўранглар,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ الرَّقِّيُّ الْقَطَّانُ، وَيُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالَ أَنْبَأَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا، يَقُولُ خَطَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ رَجُلاً مِنْ أَصْحَابِهِ مَاتَ فَقُبِرَ لَيْلاً وَكُفِّنَ فِي كَفَنٍ غَيْرِ طَائِلٍ فَزَجَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُقْبَرَ إِنْسَانٌ لَيْلاً إِلاَّ أَنْ يُضْطَرَّ إِلَى ذَلِكَ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا وَلِيَ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ فَلْيُحَسِّنْ كَفَنَهُ " .
Бизга Абдурраҳмон ибн Холид ар-Раққий ал-Қаттон ва Юсуф ибн Саид хабар бердилар — (матн) шу (Юсуф)ники — у деди: бизга Ҳажжож хабар берди, Ибн Журайждан (ривоят қилдики), у деди: менга Абуз-Зубайр хабар бердики, у Жобир (розияллаҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) хутба қилиб, саҳобаларидан вафот этган бир кишини эслатдилар. У кечаси дафн этилган ва сифатсиз кафанга ўралган эди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бунга зарурат туғилмаган бўлса, инсонни кечаси дафн этишдан қайтардилар ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бирингиз биродарининг (кафанлаш ишини) ўз зиммасига олса, унинг кафанини чиройли қилсин,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ أَنْبَأَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ أَبِي عَرُوبَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ، عَنْ سَمُرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْبَسُوا مِنْ ثِيَابِكُمُ الْبَيَاضَ فَإِنَّهَا أَطْهَرُ وَأَطْيَبُ وَكَفِّنُوا فِيهَا مَوْتَاكُمْ " .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид хабар берди, у деди: мен Саид ибн Аби Аруба Айюбдан ривоят қилаётганини эшитдим, у Абу Қилобадан, у Абул-Муҳаллабдан, у Самура (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), У: «Кийимларингиздан оқини кийинглар, чунки у тозароқ ва ёқимлироқдир; ўлганларингизни ҳам шунда кафанланглар,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُفِّنَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي ثَلاَثَةِ أَثْوَابٍ سُحُولِيَّةٍ بِيضٍ .
Бизга Ишоқ хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ хабар берди, у деди: бизга Маъмар ривоят қилди, Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) учта оқ суҳулий (Яман) кийимга кафанландилар.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كُفِّنَ فِي ثَلاَثَةِ أَثْوَابٍ بِيضٍ سُحُولِيَّةٍ لَيْسَ فِيهَا قَمِيصٌ وَلاَ عِمَامَةٌ .
Бизга Қутайба хабар берди, Моликдан, у Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) учта оқ суҳулий кийимга кафанландилар; уларда на кўйлак, на салла бор эди.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَفْصٌ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُفِّنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي ثَلاَثَةِ أَثْوَابٍ بِيضٍ يَمَانِيَةٍ كُرْسُفٍ لَيْسَ فِيهَا قَمِيصٌ وَلاَ عِمَامَةٌ فَذُكِرَ لِعَائِشَةَ قَوْلُهُمْ فِي ثَوْبَيْنِ وَبُرْدٍ مِنْ حِبَرَةٍ فَقَالَتْ قَدْ أُتِيَ بِالْبُرْدِ وَلَكِنَّهُمْ رَدُّوهُ وَلَمْ يُكَفِّنُوهُ فِيهِ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Ҳафс ривоят қилди, Ҳишомдан, у отасидан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) учта оқ Яман пахта кийимига кафанландилар; уларда на кўйлак, на салла бор эди.» Оишага: «Икки кийим ва ҳибара (чизғич) бурдига (кафанланган),» деган гаплари эслатилди, у: «Бурд келтирилган эди, аммо улар уни қайтариб юбориб, унга кафанламадилар,» деди.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا نَافِعٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ لَمَّا مَاتَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ جَاءَ ابْنُهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَعْطِنِي قَمِيصَكَ حَتَّى أُكَفِّنَهُ فِيهِ وَصَلِّ عَلَيْهِ وَاسْتَغْفِرْ لَهُ . فَأَعْطَاهُ قَمِيصَهُ ثُمَّ قَالَ " إِذَا فَرَغْتُمْ فَآذِنُونِي أُصَلِّي عَلَيْهِ " . فَجَذَبَهُ عُمَرُ وَقَالَ قَدْ نَهَاكَ اللَّهُ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى الْمُنَافِقِينَ . فَقَالَ " أَنَا بَيْنَ خِيرَتَيْنِ " . قَالَ { اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لاَ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ } فَصَلَّى عَلَيْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى { وَلاَ تُصَلِّ عَلَى أَحَدٍ مِنْهُمْ مَاتَ أَبَدًا وَلاَ تَقُمْ عَلَى قَبْرِهِ } فَتَرَكَ الصَّلاَةَ عَلَيْهِمْ .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Убайдуллоҳ ривоят қилди, у деди: бизга Нофеъ ривоят қилди, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Абдуллоҳ ибн Убай ўлганида, унинг ўғли Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурига келиб: «Менга кўйлагингизни беринг, мен уни шунга кафанлай; унга (жаноза) ўқинг ва у учун мағфират сўранг,» деди. У унга кўйлагини бериб, сўнг: «Тугатганингизда менга билдиринглар, мен унга (жаноза) ўқийман,» дедилар. Шунда Умар Уни (кийимидан) тортиб: «Аллаҳ сенга мунофиқларга (жаноза) ўқишни ман қилди-ку?» деди. У: «Мен икки ихтиёр орасидаман,» дедилар. (Аллаҳ): «Улар учун мағфират сўрасанг ҳам, сўрамасанг ҳам (бари бир),» деди. Шундай қилиб У унга (жаноза) ўқидилар. Кейин Аллаҳ таоло: «Улардан ўлиб кетган бирортасига ҳеч қачон (жаноза) ўқима ва қабри устида турма,» (Тавба сураси, 84) деб нозил қилди. Шундан кейин У уларга (жаноза) ўқишни тарк этдилар.»
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَمْرٍو، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرًا، يَقُولُ أَتَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَبْرَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَىٍّ وَقَدْ وُضِعَ فِي حُفْرَتِهِ فَوَقَفَ عَلَيْهِ فَأَمَرَ بِهِ فَأُخْرِجَ لَهُ فَوَضَعَهُ عَلَى رُكْبَتَيْهِ وَأَلْبَسَهُ قَمِيصَهُ وَنَفَثَ عَلَيْهِ مِنْ رِيقِهِ وَاللَّهُ تَعَالَى أَعْلَمُ .
Бизга Абдулжаббор ибн ал-Ало ибн Абдилжаббор хабар берди, Суфёндан, у Амрдан (ривоят қилдики), у деди: мен Жобир (розияллаҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Абдуллоҳ ибн Убайнинг қабрига келдилар, у ўз чуқурига қўйилган эди. У (қабр) устида туриб, уни (чиқаришни) буюрдилар, шунда у Унинг ҳузурига чиқарилди. У уни тиззалари устига қўйиб, кўйлагини кийдирдилар ва устига сўлакларидан пуркадилар. Аллаҳ таоло (энг) яхши билувчидир.»
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الزُّهْرِيُّ الْبَصْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، سَمِعَ جَابِرًا، يَقُولُ وَكَانَ الْعَبَّاسُ بِالْمَدِينَةِ فَطَلَبَتِ الأَنْصَارُ ثَوْبًا يَكْسُونَهُ فَلَمْ يَجِدُوا قَمِيصًا يَصْلُحُ عَلَيْهِ إِلاَّ قَمِيصَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَىٍّ فَكَسَوْهُ إِيَّاهُ .
Бизга Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Абдурраҳмон аз-Зуҳрий ал-Басрий хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Амрдан, у Жобир (розияллаҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитди: «Аббос Мадинада (асир) эди, ансорлар унга кийдириш учун бир кийим қидирдилар, аммо унга ўлчами тўғри келадиган Абдуллоҳ ибн Убайнинг кўйлагидан бошқасини тополмадилар, шунда уни ўшанга кийдирдилар.»
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ الأَعْمَشِ، ح وَأَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، قَالَ سَمِعْتُ الأَعْمَشَ، قَالَ سَمِعْتُ شَقِيقًا، قَالَ حَدَّثَنَا خَبَّابٌ، قَالَ هَاجَرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَبْتَغِي وَجْهَ اللَّهِ تَعَالَى فَوَجَبَ أَجْرُنَا عَلَى اللَّهِ فَمِنَّا مَنْ مَاتَ لَمْ يَأْكُلْ مِنْ أَجْرِهِ شَيْئًا مِنْهُمْ مُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ قُتِلَ يَوْمَ أُحُدٍ فَلَمْ نَجِدْ شَيْئًا نُكَفِّنُهُ فِيهِ إِلاَّ نَمِرَةً كُنَّا إِذَا غَطَّيْنَا رَأْسَهُ خَرَجَتْ رِجْلاَهُ وَإِذَا غَطَّيْنَا بِهَا رِجْلَيْهِ خَرَجَتْ رَأْسُهُ فَأَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نُغَطِّيَ بِهَا رَأْسَهُ وَنَجْعَلَ عَلَى رِجْلَيْهِ إِذْخِرًا وَمِنَّا مَنْ أَيْنَعَتْ لَهُ ثَمَرَتُهُ فَهُوَ يَهْدِبُهَا . وَاللَّفْظُ لإِسْمَاعِيلَ .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, ал-Аъмашдан; (бошқа санад) ва бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ал-Қаттон ривоят қилди, у деди: мен ал-Аъмашнинг шундай деганини эшитдим: мен Шақиқнинг шундай деганини эшитдим: бизга Хаббоб (розияллаҳу анҳу) ривоят қилиб деди: «Биз Аллаҳ таолонинг юзини (ризосини) истаб Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга ҳижрат қилдик, шунда ажримиз Аллаҳ зиммасига вожиб бўлди. Биздан кимдир вафот этиб, ажридан (бу дунёда) ҳеч нарса эёлмади. Улардан бири Мусъаб ибн Умайрдир. У Уҳуд кунида шаҳид бўлди, биз уни кафанлашга бир намира (йўл-йўл мато)дан бошқа ҳеч нарса топмадик. Бошини билан ёпсак оёқлари чиқиб қолар, оёқларини ёпсак боши чиқиб қоларди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга унинг бошини у билан ёпиб, оёқлари устига изхир (ўсимлиги) қўйишни буюрдилар. Биздан кимдир эса, меваси пишиб, уни териб юрмоқда.» (Матн) Исмоилники.
أَخْبَرَنَا عُتْبَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ نَافِعٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اغْسِلُوا الْمُحْرِمَ فِي ثَوْبَيْهِ اللَّذَيْنِ أَحْرَمَ فِيهِمَا وَاغْسِلُوهُ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ وَكَفِّنُوهُ فِي ثَوْبَيْهِ وَلاَ تُمِسُّوهُ بِطِيبٍ وَلاَ تُخَمِّرُوا رَأْسَهُ فَإِنَّهُ يُبْعَثُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مُحْرِمًا " .
Бизга Утба ибн Абдуллоҳ хабар берди, у деди: бизга Юнус ибн Нофеъ ривоят қилди, Амр ибн Динордан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Муҳримни (эҳромга кирган кишини) эҳромга кирган икки кийимида ювинглар; уни сув ва сидр (барги) билан ювиб, икки кийимида кафанланглар; унга атир тегизманг ва бошини ёпманг, чунки у қиёмат куни муҳрим (эҳромли) ҳолида тирилтирилади,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، وَشَبَابَةُ، قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ خُلَيْدِ بْنِ جَعْفَرٍ، سَمِعَ أَبَا نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَطْيَبُ الطِّيبِ الْمِسْكُ " .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон хабар берди, у деди: бизга Абу Довуд ва Шабоба ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Шуъба ривоят қилди, Хулайд ибн Жаъфардан, у Абу Назранинг эшитди, у Абу Саид (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Атирларнинг энг яхшиси мискдир,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ الدِّرْهَمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أُمَيَّةُ بْنُ خَالِدٍ، عَنِ الْمُسْتَمِرِّ بْنِ الرَّيَّانِ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مِنْ خَيْرِ طِيبِكُمُ الْمِسْكُ " .
Бизга Али ибн ал-Ҳусайн ад-Дирҳамий хабар берди, у деди: бизга Умайя ибн Холид ривоят қилди, ал-Мустамир ибн ар-Райёндан, у Абу Назрадан, у Абу Саид (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Атирларингизнинг энг яхшиларидан бири мискдир,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، فِي حَدِيثِهِ عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ مِسْكِينَةً مَرِضَتْ فَأُخْبِرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَرَضِهَا وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعُودُ الْمَسَاكِينَ وَيَسْأَلُ عَنْهُمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا مَاتَتْ فَآذِنُونِي " . فَأُخْرِجَ بِجَنَازَتِهَا لَيْلاً وَكَرِهُوا أَنْ يُوقِظُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا أَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُخْبِرَ بِالَّذِي كَانَ مِنْهَا فَقَالَ " أَلَمْ آمُرْكُمْ أَنْ تُؤْذِنُونِي بِهَا " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَرِهْنَا أَنْ نُوقِظَكَ لَيْلاً . فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى صَفَّ بِالنَّاسِ عَلَى قَبْرِهَا وَكَبَّرَ أَرْبَعَ تَكْبِيرَاتٍ .
Бизга Қутайба, ўз ҳадисида Моликдан, у Ибн Шиҳобдан, у Абу Умома ибн Саҳл ибн Ҳунайфдан хабар бердики, унга шундай хабар берилди: бир камбағал аёл касал бўлибди, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га унинг касаллиги ҳақида хабар берилди — Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) камбағаллардан хабар олар ва уларни сўраб турар эдилар — шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «У вафот этса, менга билдиринглар,» дедилар. Сўнг унинг жанозаси кечаси чиқарилди ва улар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни уйғотишни ёқтирмадилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) тонгга чиққанларида, ундан нима бўлганини хабар беришди. Шунда у: «Мен сизларга уни менга билдиришни буюрмаганмидим?» дедилар. Улар: «Ё Расулаллоҳ, биз сизни кечаси уйғотишни ёқтирмадик,» дедилар. Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) чиқиб, одамларни унинг қабри устида сафга турғаздилар ва тўрт такбир айтдилар.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مِهْرَانَ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِذَا وُضِعَ الرَّجُلُ الصَّالِحُ عَلَى سَرِيرِهِ قَالَ قَدِّمُونِي قَدِّمُونِي وَإِذَا وُضِعَ الرَّجُلُ - يَعْنِي السُّوءَ - عَلَى سَرِيرِهِ قَالَ يَا وَيْلِي أَيْنَ تَذْهَبُونَ بِي " .
Бизга Сувайд ибн Наср хабар бериб, деди: бизга Абдуллоҳ, Ибн Абу Зиъбдан, у Саид ал-Мақбурийдан, у Абдурраҳмон ибн Миҳрондан хабар бердики, Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу) деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни шундай деяётганларини эшитдим: «Солиҳ киши ўз тахти (тобути) устига қўйилганда, у: «Мени олдинга олинглар, мени олдинга олинглар!» дейди. Ёмон киши — яъни фосиқ — ўз тахти (тобути) устига қўйилганда, у: «Вой ҳолимга, мени қаёққа олиб кетяпсизлар?» дейди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا وُضِعَتِ الْجَنَازَةُ فَاحْتَمَلَهَا الرِّجَالُ عَلَى أَعْنَاقِهِمْ فَإِنْ كَانَتْ صَالِحَةً قَالَتْ قَدِّمُونِي قَدِّمُونِي وَإِنْ كَانَتْ غَيْرَ صَالِحَةٍ قَالَتْ يَا وَيْلَهَا إِلَى أَيْنَ تَذْهَبُونَ بِهَا يَسْمَعُ صَوْتَهَا كُلُّ شَىْءٍ إِلاَّ الإِنْسَانَ وَلَوْ سَمِعَهَا الإِنْسَانُ لَصَعِقَ " .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга ал-Лайс, Саид ибн Абу Саиддан, у отасидан ривоят қилдики, у Абу Саид ал-Худрий (розияллаҳу анҳу)ни шундай деяётганини эшитди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Жаноза қўйилиб, эркаклар уни бўйинларига кўтариб олишганда, агар у солиҳ бўлса: «Мени олдинга олинглар, мени олдинга олинглар!» дейди. Агар у солиҳ бўлмаса: «Вой унинг ҳолига! Уни қаёққа олиб кетяпсизлар?» дейди. Унинг овозини инсондан бошқа ҳар бир нарса эшитади; агар инсон уни эшитганда, ҳушидан кетарди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَسْرِعُوا بِالْجَنَازَةِ فَإِنْ تَكُ صَالِحَةً فَخَيْرٌ تُقَدِّمُونَهَا إِلَيْهِ وَإِنْ تَكُ غَيْرَ ذَلِكَ فَشَرٌّ تَضَعُونَهُ عَنْ رِقَابِكُمْ " .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Суфён, аз-Зуҳрийдан, у Саиддан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан — уни Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га етказиб — ривоят қилдики, у (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Жанозани тезлатинглар; агар у солиҳ бўлса, уни яхшиликка етказган бўласизлар; агар ундан бошқача бўлса, уни бўйинларингиздан тушираётган бир ёмонлик бўлади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو أُمَامَةَ بْنُ سَهْلٍ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " أَسْرِعُوا بِالْجَنَازَةِ فَإِنْ كَانَتْ صَالِحَةً قَدَّمْتُمُوهَا إِلَى الْخَيْرِ وَإِنْ كَانَتْ غَيْرَ ذَلِكَ كَانَتْ شَرًّا تَضَعُونَهُ عَنْ رِقَابِكُمْ " .
Бизга Сувайд хабар бериб, деди: бизга Абдуллоҳ, Юнусдан, у аз-Зуҳрийдан ривоят қилди, у деди: менга Абу Умома ибн Саҳл ривоят қилдики, Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу) деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни шундай деяётганларини эшитдим: «Жанозани тезлатинглар; агар у солиҳ бўлса, уни яхшиликка етказган бўласизлар; агар ундан бошқача бўлса, у бир ёмонлик бўлиб, уни бўйинларингиздан тушираётган бўласизлар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا عُيَيْنَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جَوْشَنٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، شَهِدْتُ جَنَازَةَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَمُرَةَ وَخَرَجَ زِيَادٌ يَمْشِي بَيْنَ يَدَىِ السَّرِيرِ فَجَعَلَ رِجَالٌ مِنْ أَهْلِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَمَوَالِيهِمْ يَسْتَقْبِلُونَ السَّرِيرَ وَيَمْشُونَ عَلَى أَعْقَابِهِمْ وَيَقُولُونَ رُوَيْدًا رُوَيْدًا بَارَكَ اللَّهُ فِيكُمْ . فَكَانُوا يَدِبُّونَ دَبِيبًا حَتَّى إِذَا كُنَّا بِبَعْضِ طَرِيقِ الْمِرْبَدِ لَحِقَنَا أَبُو بَكْرَةَ عَلَى بَغْلَةٍ فَلَمَّا رَأَى الَّذِي يَصْنَعُونَ حَمَلَ عَلَيْهِمْ بِبَغْلَتِهِ وَأَهْوَى إِلَيْهِمْ بِالسَّوْطِ وَقَالَ خَلُّوا فَوَالَّذِي أَكْرَمَ وَجْهَ أَبِي الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم لَقَدْ رَأَيْتُنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِنَّا لَنَكَادُ نَرْمُلُ بِهَا رَمْلاً . فَانْبَسَطَ الْقَوْمُ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар бериб, деди: бизга Холид ривоят қилиб, деди: бизга Уяйна ибн Абдурраҳмон ибн Жавшан хабар бериб, деди: менга отам ривоят қилиб, деди: мен Абдурраҳмон ибн Самура жанозасида ҳозир бўлдим. Зиёд чиқиб, тобут олдида юриб борди. Абдурраҳмоннинг аҳлидан ва уларнинг мавлоларидан баъзи кишилар тобутга рўпара бўлиб, орқаларига тисарилиб юрар ва: «Секин, секин, Аллаҳ сизларга барака берсин,» дейишар эди. Улар жуда секин судралиб юришарди. Ниҳоят Мирбад йўлининг бир қисмида бўлганимизда, Абу Бакра бизга хачири устида етиб келди. У уларнинг қилаётган ишини кўргач, хачири билан улар устига йўналди ва қамчи билан уларга ишора қилиб: «Йўл беринглар! Абул-Қосим (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг юзини улуғлаган Зот билан қасамки, биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга (жанозани) деярли чопиб (тез юриб) олиб борардик,» деди. Шундан кейин одамлар (юришни) тезлатдилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، وَهُشَيْمٍ، عَنْ عُيَيْنَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ لَقَدْ رَأَيْتُنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِنَّا لَنَكَادُ نَرْمُلُ بِهَا رَمَلاً . وَاللَّفْظُ حَدِيثُ هُشَيْمٍ .
Бизга Али ибн Ҳужр, Исмоилдан ва Ҳушаймдан, улар Уяйна ибн Абдурраҳмондан, у отасидан, у Абу Бакра (розияллаҳу анҳу)дан хабар бердики, у деди: биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга эдик, биз (жанозани) деярли чопиб (тез юриб) олиб борардик. Бу лафз Ҳушаймнинг ҳадисидир.
أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ دُرُسْتَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْمَاعِيلَ، عَنْ يَحْيَى، أَنَّ أَبَا سَلَمَةَ، حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا مَرَّتْ بِكُمْ جَنَازَةٌ فَقُومُوا فَمَنْ تَبِعَهَا فَلاَ يَقْعُدْ حَتَّى تُوضَعَ " .
Бизга Яҳё ибн Дуруст хабар бериб, деди: бизга Абу Исмоил, Яҳёдан ривоят қилдики, Абу Салама унга Абу Саиддан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Сизларнинг олдингиздан жаноза ўтса, туринглар; ким унга эргашса, у (жаноза) қўйилмагунча ўтирмасин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا رَأَى أَحَدُكُمُ الْجَنَازَةَ فَلَمْ يَكُنْ مَاشِيًا مَعَهَا فَلْيَقُمْ حَتَّى تُخَلِّفَهُ أَوْ تُوضَعَ مِنْ قَبْلِ أَنْ تُخَلِّفَهُ " .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга ал-Лайс, Нофиъдан, у Ибн Умардан, у Омир ибн Робиаъдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилдики, у дедилар: «Сизлардан бирингиз жанозани кўрса-ю, у билан бирга юрмаса, жаноза уни ортда қолдиргунча ёки у уни ортда қолдиришидан олдин (жаноза) қўйилгунча турсин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ الْعَدَوِيِّ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " إِذَا رَأَيْتُمُ الْجَنَازَةَ فَقُومُوا حَتَّى تُخَلِّفَكُمْ أَوْ تُوضَعَ " .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга ал-Лайс, Ибн Шиҳобдан, у Солимдан, у отасидан, у Омир ибн Робиа ал-Адавийдан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилдики, у дедилар: «Жанозани кўрсангизлар, у сизларни ортда қолдиргунча ёки (жаноза) қўйилгунча туринглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ هِشَامٍ، ح وَأَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا رَأَيْتُمُ الْجَنَازَةَ فَقُومُوا فَمَنْ تَبِعَهَا فَلاَ يَقْعُدْ حَتَّى تُوضَعَ " .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар бериб, деди: бизга Исмоил, Ҳишомдан ривоят қилди. Шунингдек, бизга Исмоил ибн Масъуд хабар бериб, деди: бизга Холид ривоят қилиб, деди: бизга Ҳишом, Яҳёдан, у Абу Саламадан, у Абу Саиддан ривоят қилдики, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Жанозани кўрсангизлар, туринглар; ким унга эргашса, у (жаноза) қўйилмагунча ўтирмасин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَأَبِي، سَعِيدٍ قَالاَ مَا رَأَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَهِدَ جَنَازَةً قَطُّ فَجَلَسَ حَتَّى تُوضَعَ .
Бизга Юсуф ибн Саид хабар бериб, деди: бизга Ҳажжож, Ибн Журайждан, у Ибн Ажлондан, у Саиддан, у Абу Ҳурайра ва Абу Саид (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилдики, икковлари дедилар: биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни ҳеч қачон биронта жанозада ҳозир бўлиб, у (жаноза) қўйилмагунча ўтирган ҳолда кўрмадик.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ ح وَأَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو زَيْدٍ، سَعِيدُ بْنُ الرَّبِيعِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ، قَالَ سَمِعْتُ الشَّعْبِيَّ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرُّوا عَلَيْهِ بِجَنَازَةٍ فَقَامَ . وَقَالَ عَمْرٌو إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّتْ بِهِ جَنَازَةٌ فَقَامَ .
Бизга Амр ибн Али хабар бериб, деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилиб, деди: бизга Закариё, аш-Шаъбийдан ривоят қилиб, деди: Абу Саид деди... Шунингдек, бизга Иброҳим ибн Яъқуб ибн Ишоқ хабар бериб, деди: бизга Абу Зайд Саид ибн ар-Робиъ ривоят қилиб, деди: бизга Шуъба, Абдуллоҳ ибн Абус-Сафардан ривоят қилиб, деди: мен аш-Шаъбийни Абу Саиддан ривоят қилаётганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдидан жаноза олиб ўтилди, шунда у турдилар. Амр эса: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдидан жаноза ўтиб қолди, шунда у турдилар,» деди.
أَخْبَرَنِي أَيُّوبُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْوَزَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ حَكِيمٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي خَارِجَةُ بْنُ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ عَمِّهِ، يَزِيدَ بْنِ ثَابِتٍ أَنَّهُمْ كَانُوا جُلُوسًا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَطَلَعَتْ جَنَازَةٌ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَامَ مَنْ مَعَهُ فَلَمْ يَزَالُوا قِيَامًا حَتَّى نَفَذَتْ .
Менга Айюб ибн Муҳаммад ал-Ваззон хабар бериб, деди: бизга Марвон ривоят қилиб, деди: бизга Усмон ибн Ҳаким ривоят қилиб, деди: менга Хорижа ибн Зайд ибн Собит, амакиси Язид ибн Собит (розияллаҳу анҳу)дан хабар бердики, улар Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга ўтирган эдилар, шунда бир жаноза кўринди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) турдилар ва у билан бирга бўлганлар ҳам турдилар; (жаноза) ўтиб кетгунча тик туравердилар.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، قَالَ كَانَ سَهْلُ بْنُ حُنَيْفٍ وَقَيْسُ بْنُ سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ بِالْقَادِسِيَّةِ فَمُرَّ عَلَيْهِمَا بِجَنَازَةٍ فَقَامَا فَقِيلَ لَهُمَا إِنَّهَا مِنْ أَهْلِ الأَرْضِ . فَقَالاَ مُرَّ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِجَنَازَةٍ فَقَامَ فَقِيلَ لَهُ إِنَّهُ يَهُودِيٌّ . فَقَالَ " أَلَيْسَتْ نَفْسًا " .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар бериб, деди: бизга Холид ривоят қилиб, деди: бизга Шуъба, Амр ибн Муррадан, у Абдурраҳмон ибн Абу Лайладан ривоят қилиб, деди: Саҳл ибн Ҳунайф ва Қайс ибн Саъд ибн Убада Қодисияда эдилар. Уларнинг олдидан бир жаноза олиб ўтилди, шунда улар турдилар. Уларга: «Бу (киши) шу ер аҳлидан (зиммий) эди,» дейилди. Улар: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдидан бир жаноза ўтди, шунда у турдилар. Унга: «Бу яҳудий-ку,» дейилди. Шунда у: «У бир жон эмасми?» дедилар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ هِشَامٍ، ح وَأَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ مِقْسَمٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ مَرَّتْ بِنَا جَنَازَةٌ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقُمْنَا مَعَهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّمَا هِيَ جَنَازَةُ يَهُودِيَّةٍ . فَقَالَ " إِنَّ لِلْمَوْتِ فَزَعًا فَإِذَا رَأَيْتُمُ الْجَنَازَةَ فَقُومُوا " . اللَّفْظُ لِخَالِدٍ .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар бериб, деди: бизга Исмоил, Ҳишомдан ривоят қилди. Шунингдек, бизга Исмоил ибн Масъуд хабар бериб, деди: бизга Холид ривоят қилиб, деди: бизга Ҳишом, Яҳё ибн Абу Касирдан, у Убайдуллоҳ ибн Миқсамдан, у Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилдики, у деди: бизнинг олдимиздан бир жаноза ўтди, шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) турдилар ва биз ҳам у билан бирга турдик. Мен: «Ё Расулаллоҳ, бу яҳудий аёлнинг жанозаси-ку,» дедим. Шунда у: «Албатта, ўлимнинг даҳшати бордир; жанозани кўрсангизлар, туринглар,» дедилар. Лафз Холидникидир.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ عَلِيٍّ فَمَرَّتْ جَنَازَةٌ فَقَامُوا لَهَا فَقَالَ عَلِيٌّ مَا هَذَا قَالُوا أَمْرُ أَبِي مُوسَى . فَقَالَ إِنَّمَا قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِجَنَازَةِ يَهُودِيَّةٍ وَلَمْ يَعُدْ بَعْدَ ذَلِكَ .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар бериб, деди: бизга Суфён, Ибн Абу Нажиҳдан, у Мужоҳиддан, у Абу Маъмардан ривоят қилиб, деди: биз Али (розияллаҳу анҳу)нинг ҳузурида эдик, шунда бир жаноза ўтди ва одамлар унинг учун турдилар. Али: «Бу нима?» деди. Улар: «Абу Мусонинг буйруғи,» дедилар. Шунда у: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) фақат бир яҳудий аёлнинг жанозаси учун турган эдилар, ундан кейин эса қайтиб (турмаганлар),» деди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، أَنَّ جَنَازَةً، مَرَّتْ بِالْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ وَابْنِ عَبَّاسٍ فَقَامَ الْحَسَنُ وَلَمْ يَقُمِ ابْنُ عَبَّاسٍ فَقَالَ الْحَسَنُ أَلَيْسَ قَدْ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِجَنَازَةِ يَهُودِيٍّ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ نَعَمْ ثُمَّ جَلَسَ .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Ҳаммод, Айюбдан, у Муҳаммаддан ривоят қилдики, бир жаноза Ҳасан ибн Али ва Ибн Аббос (розияллаҳу анҳум)нинг олдидан ўтди. Ҳасан турди, Ибн Аббос эса турмади. Шунда Ҳасан: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) яҳудийнинг жанозаси учун турмаганмидилар?» деди. Ибн Аббос: «Ҳа,» деди-да, сўнг ўтирди.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَنْصُورٌ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، قَالَ مُرَّ بِجَنَازَةٍ عَلَى الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ وَابْنِ عَبَّاسٍ فَقَامَ الْحَسَنُ وَلَمْ يَقُمِ ابْنُ عَبَّاسٍ فَقَالَ الْحَسَنُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ أَمَا قَامَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَامَ لَهَا ثُمَّ قَعَدَ .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, у деди: бизга Мансур хабар берди, у Ибн Сийриндан (ривоят қилдики), у деди: Ҳасан ибн Али ва Ибн Аббоснинг олдидан бир жаноза ўтказилди. Ҳасан ўрнидан турди, Ибн Аббос эса турмади. Ҳасан Ибн Аббосга: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга (жанозага) турмаганмидилар?» деди. Ибн Аббос: «У (жанозага) турдилар, кейин ўтирдилар,» деди.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ ابْنِ عُلَيَّةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، وَالْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ، مَرَّتْ بِهِمَا جَنَازَةٌ فَقَامَ أَحَدُهُمَا وَقَعَدَ الآخَرُ فَقَالَ الَّذِي قَامَ أَمَا وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ قَامَ قَالَ لَهُ الَّذِي جَلَسَ لَقَدْ عَلِمْتُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ جَلَسَ .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар берди, у Ибн Улайядан, у Сулаймон ат-Таймийдан, у Абу Мижлаздан, у Ибн Аббос ва Ҳасан ибн Алидан (ривоят қилдики), уларнинг олдидан бир жаноза ўтди. Улардан бири турди, иккинчиси эса ўтирди. Турган киши: «Огоҳ бўл, Аллаҳга қасамки, мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) турганларини биламан,» деди. Ўтирган киши унга: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўтирганларини биламан,» деди.
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ هَارُونَ الْبَلْخِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَاتِمٌ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ الْحَسَنَ بْنَ عَلِيٍّ، كَانَ جَالِسًا فَمُرَّ عَلَيْهِ بِجَنَازَةٍ فَقَامَ النَّاسُ حَتَّى جَاوَزَتِ الْجَنَازَةُ فَقَالَ الْحَسَنُ إِنَّمَا مُرَّ بِجَنَازَةِ يَهُودِيٍّ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى طَرِيقِهَا جَالِسًا فَكَرِهَ أَنْ تَعْلُوَ رَأْسَهُ جَنَازَةُ يَهُودِيٍّ فَقَامَ .
Бизга Иброҳим ибн Ҳорун ал-Балхий хабар берди, у деди: бизга Ҳотим ривоят қилди, у Жаъфар ибн Муҳаммаддан, у отасидан (ривоят қилдики), Ҳасан ибн Али ўтирган эди, унинг олдидан бир жаноза ўтказилди. Жаноза ўтиб кетгунча одамлар туришди. Ҳасан деди: «Фақат бир яҳудийнинг жанозаси ўтказилди-ку. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг йўлида ўтирган эдилар, яҳудийнинг жанозаси бошларидан баланд келишини ёқтирмадилар ва турдилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا، يَقُولُ قَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِجَنَازَةِ يَهُودِيٍّ مَرَّتْ بِهِ حَتَّى تَوَارَتْ . وَأَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَيْضًا أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ قَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ لِجَنَازَةِ يَهُودِيٍّ حَتَّى تَوَارَتْ .
Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Журайж хабар берди, у деди: менга Абуз-Зубайр хабар бердики, у Жобирнинг шундай деганини эшитди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) олдиларидан ўтган бир яҳудийнинг жанозаси учун, у кўздан ғойиб бўлгунча турдилар. Менга Абуз-Зубайр яна хабар бердики, у Жобир (розияллаҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ва ас-ҳоблари бир яҳудийнинг жанозаси учун, у кўздан ғойиб бўлгунча турдилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ، قَالَ أَنْبَأَنَا النَّضْرُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ جَنَازَةً، مَرَّتْ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَامَ فَقِيلَ إِنَّهَا جَنَازَةُ يَهُودِيٍّ . فَقَالَ " إِنَّمَا قُمْنَا لِلْمَلاَئِكَةِ " .
Бизга Ис-ҳоқ хабар берди, у деди: бизга ан-Назр хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Салама ривоят қилди, у Қатодадан, у Анасдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларидан бир жаноза ўтди, шунда у турдилар. «Бу яҳудийнинг жанозаси,» дейилди. У: «Биз фақат фаришталар учун турдик,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَلْحَلَةَ، عَنْ مَعْبَدِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ بْنِ رِبْعِيٍّ، أَنَّهُ كَانَ يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُرَّ عَلَيْهِ بِجَنَازَةٍ فَقَالَ " مُسْتَرِيحٌ وَمُسْتَرَاحٌ مِنْهُ " . فَقَالُوا مَا الْمُسْتَرِيحُ وَمَا الْمُسْتَرَاحُ مِنْهُ قَالَ " الْعَبْدُ الْمُؤْمِنُ يَسْتَرِيحُ مِنْ نَصَبِ الدُّنْيَا وَأَذَاهَا وَالْعَبْدُ الْفَاجِرُ يَسْتَرِيحُ مِنْهُ الْعِبَادُ وَالْبِلاَدُ وَالشَّجَرُ وَالدَّوَابُّ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у Моликдан, у Муҳаммад ибн Амр ибн Ҳалҳаладан, у Маъбад ибн Каъб ибн Моликдан, у Абу Қатода ибн Рибъийдан (ривоят қилдики), у шундай ривоят қилар эди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларидан бир жаноза ўтказилди, шунда у: «Роҳат топувчи ва ундан роҳат топиладиган,» дедилар. Улар: «Роҳат топувчи нима ва ундан роҳат топиладиган нима?» дейишди. У: «Мўмин банда дунёнинг чарчоғи ва азиятидан роҳат топади; фожир (гуноҳкор) бандадан эса бандалар, ерлар, дарахтлар ва жонзотлар роҳат топади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ وَهْبِ بْنِ أَبِي كَرِيمَةَ الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، - وَهُوَ الْحَرَّانِيُّ - عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحِيمِ، حَدَّثَنِي زَيْدٌ، عَنْ وَهْبِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ مَعْبَدِ بْنِ كَعْبٍ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، قَالَ كُنَّا جُلُوسًا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ طَلَعَتْ جَنَازَةٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مُسْتَرِيحٌ وَمُسْتَرَاحٌ مِنْهُ الْمُؤْمِنُ يَمُوتُ فَيَسْتَرِيحُ مِنْ أَوْصَابِ الدُّنْيَا وَنَصَبِهَا وَأَذَاهَا وَالْفَاجِرُ يَمُوتُ فَيَسْتَرِيحُ مِنْهُ الْعِبَادُ وَالْبِلاَدُ وَالشَّجَرُ وَالدَّوَابُّ " .
Бизга Муҳаммад ибн Ваҳб ибн Абу Карима ал-Ҳарроний хабар берди, бизга Муҳаммад ибн Салама — у ал-Ҳарроний — ривоят қилди, у Абу Абдурраҳимдан, менга Зайд ривоят қилди, у Ваҳб ибн Кайсондан, у Маъбад ибн Каъбдан, у Абу Қатодадан (ривоят қилдики), у деди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларида ўтирган эдик, шунда бир жаноза кўринди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Роҳат топувчи ва ундан роҳат топиладиган. Мўмин ўлади ва дунёнинг касалликлари, чарчоғи ва азиятидан роҳат топади; фожир эса ўлади ва ундан бандалар, ерлар, дарахтлар ва жонзотлар роҳат топади,» дедилар.
أَخْبَرَنِي زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ مُرَّ بِجَنَازَةٍ فَأُثْنِيَ عَلَيْهَا خَيْرًا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " وَجَبَتْ " . وَمُرَّ بِجَنَازَةٍ أُخْرَى فَأُثْنِيَ عَلَيْهَا شَرًّا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " وَجَبَتْ " . فَقَالَ عُمَرُ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي مُرَّ بِجَنَازَةِ فَأُثْنِيَ عَلَيْهَا خَيْرًا فَقُلْتَ " وَجَبَتْ " . وَمُرَّ بِجَنَازَةٍ فَأُثْنِيَ عَلَيْهَا شَرًّا فَقُلْتَ " وَجَبَتْ " . فَقَالَ " مَنْ أَثْنَيْتُمْ عَلَيْهِ خَيْرًا وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ وَمَنْ أَثْنَيْتُمْ عَلَيْهِ شَرًّا وَجَبَتْ لَهُ النَّارُ أَنْتُمْ شُهَدَاءُ اللَّهِ فِي الأَرْضِ " .
Менга Зиёд ибн Айюб хабар берди, у деди: бизга Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Абдулазиз ривоят қилди, у Анасдан (ривоят қилдики), у деди: Бир жаноза ўтказилди ва у яхшилик билан тилга олинди (мақталди). Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Вожиб бўлди,» дедилар. Яна бир жаноза ўтказилди ва у ёмонлик билан тилга олинди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Вожиб бўлди,» дедилар. Умар: «Отам ва онам сенга фидо бўлсин, бир жаноза ўтказилди, у яхшилик билан тилга олинди, сен «Вожиб бўлди» дединг; яна бир жаноза ўтказилди, у ёмонлик билан тилга олинди, сен «Вожиб бўлди» дединг?» деди. У: «Кимни яхшилик билан тилга олсангиз, унга жаннат вожиб бўлди; кимни ёмонлик билан тилга олсангиз, унга дўзах вожиб бўлди. Сизлар ердаги Аллаҳнинг гувоҳларисиз,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ إِبْرَاهِيمَ بْنَ عَامِرٍ، وَجَدُّهُ، أُمَيَّةُ بْنُ خَلَفٍ قَالَ سَمِعْتُ عَامِرَ بْنَ سَعْدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ مَرُّوا بِجَنَازَةٍ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَثْنَوْا عَلَيْهَا خَيْرًا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " وَجَبَتْ " . ثُمَّ مَرُّوا بِجَنَازَةٍ أُخْرَى فَأَثْنَوْا عَلَيْهَا شَرًّا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " وَجَبَتْ " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَوْلُكَ الأُولَى وَالأُخْرَى " وَجَبَتْ " . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " الْمَلاَئِكَةُ شُهَدَاءُ اللَّهِ فِي السَّمَاءِ وَأَنْتُمْ شُهَدَاءُ اللَّهِ فِي الأَرْضِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Ҳишом ибн Абдулмалик ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: мен Иброҳим ибн Омир ва унинг бобоси Умайя ибн Халафдан эшитдим, у деди: мен Омир ибн Саъддан эшитдим, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларидан бир жаноза ўтказишди ва уни яхшилик билан тилга олишди (мақташди). Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Вожиб бўлди,» дедилар. Кейин яна бир жаноза ўтказишди ва уни ёмонлик билан тилга олишди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Вожиб бўлди,» дедилар. Улар: «Ё Расулуллаҳ, биринчисида ҳам, иккинчисида ҳам «Вожиб бўлди» дедингиз?» дейишди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Фаришталар осмонда Аллаҳнинг гувоҳларидир, сизлар эса ерда Аллаҳнинг гувоҳларисиз,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ، قَالاَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ أَبِي الْفُرَاتِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِي الأَسْوَدِ الدِّيلِيِّ، قَالَ أَتَيْتُ الْمَدِينَةَ فَجَلَسْتُ إِلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فَمُرَّ بِجَنَازَةٍ فَأُثْنِيَ عَلَى صَاحِبِهَا خَيْرًا فَقَالَ عُمَرُ وَجَبَتْ . ثُمَّ مُرَّ بِأُخْرَى فَأُثْنِيَ عَلَى صَاحِبِهَا خَيْرًا فَقَالَ عُمَرُ وَجَبَتْ . ثُمَّ مُرَّ بِالثَّالِثِ فَأُثْنِيَ عَلَى صَاحِبِهَا شَرًّا فَقَالَ عُمَرُ وَجَبَتْ . فَقُلْتُ وَمَا وَجَبَتْ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَالَ قُلْتُ كَمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَيُّمَا مُسْلِمٍ شَهِدَ لَهُ أَرْبَعَةٌ قَالُوا خَيْرًا أَدْخَلَهُ اللَّهُ الْجَنَّةَ " . قُلْنَا أَوْ ثَلاَثَةٌ قَالَ " أَوْ ثَلاَثَةٌ " . قُلْنَا أَوِ اثْنَانِ قَالَ " أَوِ اثْنَانِ " .
Бизга Ис-ҳоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Ҳишом ибн Абдулмалик ва Абдуллоҳ ибн Язид ривоят қилишди, улар деди: бизга Довуд ибн Абул-Фурот ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Бурайда ривоят қилди, у Абул-Асвад ад-Дилийдан (ривоят қилдики), у деди: Мен Мадинага келдим ва Умар ибн ал-Хаттобнинг олдида ўтирдим. Шунда бир жаноза ўтказилди ва унинг эгаси яхшилик билан тилга олинди (мақталди). Умар: «Вожиб бўлди,» деди. Кейин яна бири ўтказилди ва унинг эгаси яхшилик билан тилга олинди. Умар: «Вожиб бўлди,» деди. Кейин учинчиси ўтказилди ва унинг эгаси ёмонлик билан тилга олинди. Умар: «Вожиб бўлди,» деди. Мен: «Вожиб бўлди нима дегани, эй мўминларнинг амири?» дедим. У деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) айтганларидек айтдим: «Қайси бир мусулмонга тўрт киши гувоҳлик бериб, яхшилик айтса, Аллаҳ уни жаннатга киритади.» Биз: «Ё уч кишими?» дедик. У: «Ё уч киши,» дедилар. Биз: «Ё икки кишими?» дедик. У: «Ё икки киши,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مَنْصُورُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أُمِّهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ ذُكِرَ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم هَالِكٌ بِسُوءٍ فَقَالَ " لاَ تَذْكُرُوا هَلْكَاكُمْ إِلاَّ بِخَيْرٍ " .
Бизга Иброҳим ибн Яъқуб хабар берди, у деди: менга Аҳмад ибн Ис-ҳоқ ривоят қилди, у деди: бизга Вуҳайб ривоят қилди, у деди: бизга Мансур ибн Абдурраҳмон ривоят қилди, у онасидан, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларида ўлган бир киши ёмонлик билан тилга олинди. Шунда у: «Ўлганларингизни фақат яхшилик билан тилга олинг,» дедилар.
أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، عَنْ بِشْرٍ، - وَهُوَ ابْنُ الْمُفَضَّلِ - عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ الأَعْمَشِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَسُبُّوا الأَمْوَاتَ فَإِنَّهُمْ قَدْ أَفْضَوْا إِلَى مَا قَدَّمُوا " .
Бизга Ҳумайд ибн Масъада хабар берди, у Бишрдан — у Ибн ал-Муфаззал — у Шуъбадан, у Сулаймон ал-Аъмашдан, у Мужоҳиддан, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ўликларни сўкманглар, чунки улар ўзлари қилган амалларига етиб бўлишди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَتْبَعُ الْمَيِّتَ ثَلاَثَةٌ أَهْلُهُ وَمَالُهُ وَعَمَلُهُ فَيَرْجِعُ اثْنَانِ أَهْلُهُ وَمَالُهُ وَيَبْقَى وَاحِدٌ عَمَلُهُ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Абдуллоҳ ибн Абу Бакрдан (ривоят қилдики), у деди: мен Анас ибн Моликнинг шундай деганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Майитга уч нарса эргашади: аҳли (оиласи), моли ва амали. Иккитаси қайтади — аҳли ва моли, ва биттаси — амали — қолади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لِلْمُؤْمِنِ عَلَى الْمُؤْمِنِ سِتُّ خِصَالٍ يَعُودُهُ إِذَا مَرِضَ وَيَشْهَدُهُ إِذَا مَاتَ وَيُجِيبُهُ إِذَا دَعَاهُ وَيُسَلِّمُ عَلَيْهِ إِذَا لَقِيَهُ وَيُشَمِّتُهُ إِذَا عَطَسَ وَيَنْصَحُ لَهُ إِذَا غَابَ أَوْ شَهِدَ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Мусо ривоят қилди, у Саид ибн Абу Саиддан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мўминнинг мўмин устидаги ҳақи олти хислатдир: касал бўлганида уни бориб кўриши, ўлганида жанозасида ҳозир бўлиши, даъват қилганида (таклиф этганида) ижобат қилиши, учратганида унга салом бериши, акса урганида (Аллаҳ раҳмат қилсин деб) дуо қилиши ва ғойибида ҳам, ҳозир бўлганида ҳам унга хайрихоҳлик қилишидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ مَنْصُورٍ الْبَلْخِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، ح وَأَنْبَأَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، فِي حَدِيثِهِ عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ أَشْعَثَ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ سُوَيْدٍ، قَالَ هَنَّادٌ قَالَ الْبَرَاءُ بْنُ عَازِبٍ وَقَالَ سُلَيْمَانُ عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِسَبْعٍ وَنَهَانَا عَنْ سَبْعٍ أَمَرَنَا بِعِيَادَةِ الْمَرِيضِ وَتَشْمِيتِ الْعَاطِسِ وَإِبْرَارِ الْقَسَمِ وَنُصْرَةِ الْمَظْلُومِ وَإِفْشَاءِ السَّلاَمِ وَإِجَابَةِ الدَّاعِي وَاتِّبَاعِ الْجَنَائِزِ وَنَهَانَا عَنْ خَوَاتِيمِ الذَّهَبِ وَعَنْ آنِيَةِ الْفِضَّةِ وَعَنِ الْمَيَاثِرِ وَالْقَسِّيَّةِ وَالإِسْتَبْرَقِ وَالْحَرِيرِ وَالدِّيبَاجِ .
Бизга Сулаймон ибн Мансур ал-Балхий хабар берди, у деди: бизга Абул-Аҳвас ривоят қилди. (Бошқа йўл билан) бизга Ҳаннод ибн ас-Сарий ўз ҳадисида Абул-Аҳвасдан хабар берди, у Ашъасдан, у Муовия ибн Сувайддан (ривоят қилдики). Ҳаннод деди: ал-Баро ибн Озиб деди; Сулаймон эса: ал-Баро ибн Озибдан, деди. У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни етти нарсага буюрдилар ва етти нарсадан қайтардилар. Бизни: касални бориб кўришга, акса урганга (Аллаҳ раҳмат қилсин деб) дуо қилишга, қасамни бажаришга (қасам эгасининг қасамини адо этишига кўмаклашишга), мазлумга ёрдам беришга, саломни ёйишга, даъват қилувчининг даъватини ижобат қилишга ва жанозаларга эргашишга буюрдилар. Бизни эса: олтин узуклардан, кумуш идишлардан, маясирдан (ипак эгар тўшаклардан), қассиядан, истабрақдан, ҳарирдан (ипакдан) ва дибождан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْثَرٌ، عَنْ بُرْدٍ، أَخِي يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ عَنِ الْمُسَيَّبِ بْنِ رَافِعٍ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ تَبِعَ جَنَازَةً حَتَّى يُصَلَّى عَلَيْهَا كَانَ لَهُ مِنَ الأَجْرِ قِيرَاطٌ وَمَنْ مَشَى مَعَ الْجَنَازَةِ حَتَّى تُدْفَنَ كَانَ لَهُ مِنَ الأَجْرِ قِيرَاطَانِ وَالْقِيرَاطُ مِثْلُ أُحُدٍ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Абсар ривоят қилди, у Бурддан — Язид ибн Абу Зиёднинг укасидан — у ал-Мусайяб ибн Рофиъдан (ривоят қилдики), у деди: мен ал-Баро ибн Озибнинг шундай деганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бир жанозага, устида (жаноза) намози ўқилгунча эргашса, унга бир қирот ажр бўлади; ким жаноза билан у дафн этилгунча юрса, унга икки қирот ажр бўлади. Бир қирот эса Уҳуд (тоғи) мисолидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَشْعَثُ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغَفَّلِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ تَبِعَ جَنَازَةً حَتَّى يُفْرَغَ مِنْهَا فَلَهُ قِيرَاطَانِ فَإِنْ رَجَعَ قَبْلَ أَنْ يُفْرَغَ مِنْهَا فَلَهُ قِيرَاطٌ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдулаъло хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Ашъас ривоят қилди, у ал-Ҳасандан, у Абдуллоҳ ибн ал-Муғаффалдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бир жанозага, ундан фароғат бўлгунча (иш тугагунча) эргашса, унга икки қирот бўлади; агар ундан фароғат бўлишидан олдин қайтиб кетса, унга бир қирот бўлади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ وَاصِلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، وَأَخُوهُ الْمُغِيرَةُ، جَمِيعًا عَنْ زِيَادِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الرَّاكِبُ خَلْفَ الْجَنَازَةِ وَالْمَاشِي حَيْثُ شَاءَ مِنْهَا وَالطِّفْلُ يُصَلَّى عَلَيْهِ " .
Бизга Зиёд ибн Айюб хабар берди, у деди: бизга Абдулвоҳид ибн Восил ривоят қилди, у деди: бизга Саид ибн Убайдуллоҳ ва унинг укаси ал-Муғийра биргаликда Зиёд ибн Жубайрдан, у ал-Муғийра ибн Шуъбадан (ривоят қилишди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Отлиқ жанозанинг орқасида (юради), пиёда эса ундан хоҳлаган жойида (юради); чақалоққа ҳам (жаноза) намози ўқилади,» дедилар.
أَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ بَكَّارٍ الْحَرَّانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ سَعِيدٍ الثَّقَفِيِّ، عَنْ عَمِّهِ، زِيَادِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ حَيَّةَ عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الرَّاكِبُ خَلْفَ الْجَنَازَةِ وَالْمَاشِي حَيْثُ شَاءَ مِنْهَا وَالطِّفْلُ يُصَلَّى عَلَيْهِ " .
«Менга Аҳмад ибн Баккор ал-Ҳарроний хабар берди, у деди: бизга Бишр ибн ас-Сарий ривоят қилди, Саид ас-Сақафийдан, у амакиси Зиёд ибн Жубайр ибн Ҳайядан, у отасидан, у ал-Муғийра ибн Шуъбадан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Отлиқ жаноза ортидан (юради), пиёда эса ундан хоҳлаган жойида (юради), ва боланинг (жанозасига) намоз ўқилади,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا إِسْحَاق�� بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، وَقُتَيْبَةُ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا يَمْشُونَ أَمَامَ الْجَنَازَةِ .
«Бизга Ишоқ ибн Иброҳим, Али ибн Ҳужр ва Қутайба хабар берди, Суфёндан, у аз-Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан (ривоят қилдики), у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни, Абу Бакр ва Умар (розияллаҳу анҳумо)ни жаноза олдида юрганларини кўрди.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، وَمَنْصُورٌ، وَزِيَادٌ، وَبَكْرٌ، - هُوَ ابْنُ وَائِلٍ - كُلُّهُمْ ذَكَرُوا أَنَّهُمْ سَمِعُوا مِنَ الزُّهْرِيِّ، يُحَدِّثُ أَنَّ سَالِمًا، أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَاهُ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، رَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَأَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ يَمْشُونَ بَيْنَ يَدَىِ الْجَنَازَةِ . بَكْرٌ وَحْدَهُ لَمْ يَذْكُرْ عُثْمَانَ . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا خَطَأٌ وَالصَّوَابُ مُرْسَلٌ .
«Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Язид хабар берди, у деди: бизга отам ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммом ривоят қилди, у деди: бизга Суфён, Мансур, Зиёд ва Бакр — у Ибн Воилдир — ривоят қилдилар; уларнинг ҳаммаси аз-Зуҳрийдан эшитганларини зикр қилдилар, у (аз-Зуҳрий) ривоят қилардики, Солим унга хабар берди, отаси унга хабар берганки, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни, Абу Бакр, Умар ва Усмонни жаноза олдида юрганларини кўрди. Бакр ёлғиз Усмонни зикр қилмади. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: бу хатодир, тўғриси мурсалдир.»
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، وَعَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ النَّيْسَابُورِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ أَخَاكُمْ قَدْ مَاتَ فَقُومُوا فَصَلُّوا عَلَيْهِ " .
«Бизга Али ибн Ҳужр ва Амр ибн Зуроро ан-Найсобурий хабар берди, улар иккаласи дедилар: бизга Исмоил ривоят қилди, Айюбдан, у Абу Қилобадан, у Абул-Муҳаллабдан, у Имрон ибн Ҳусайндан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, биродарингиз вафот этди, қани туринглар, унинг (жанозасига) намоз ўқинглар,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا طَلْحَةُ بْنُ يَحْيَى، عَنْ عَمَّتِهِ، عَائِشَةَ بِنْتِ طَلْحَةَ عَنْ خَالَتِهَا أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، عَائِشَةَ قَالَتْ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِصَبِيٍّ مِنْ صِبْيَانِ الأَنْصَارِ فَصَلَّى عَلَيْهِ . قَالَتْ عَائِشَةُ فَقُلْتُ طُوبَى لِهَذَا عُصْفُورٌ مِنْ عَصَافِيرِ الْجَنَّةِ لَمْ يَعْمَلْ سُوءًا وَلَمْ يُدْرِكْهُ . قَالَ " أَوَغَيْرَ ذَلِكَ يَا عَائِشَةُ خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ الْجَنَّةَ وَخَلَقَ لَهَا أَهْلاً وَخَلَقَهُمْ فِي أَصْلاَبِ آبَائِهِمْ وَخَلَقَ النَّارَ وَخَلَقَ لَهَا أَهْلاً وَخَلَقَهُمْ فِي أَصْلاَبِ آبَائِهِمْ " .
«Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар берди, бизга Суфён ривоят қилди, у деди: бизга Талҳа ибн Яҳё ривоят қилди, аммаси Оиша бинт Талҳадан, у холаси мўминлар онаси Оишадан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига ансорларнинг болаларидан бир бола (вафот этиб) келтирилди, У эса унинг (жанозасига) намоз ўқидилар. Оиша деди: мен: «Бунга хуш бўлсин, жаннат қушларидан бир қуш; у ҳеч ёмонлик қилмади ва (ёмонлик қиладиган ёшга) етмади,» дедим. У: «Ёки бошқача эмасми, эй Оиша? Аллаҳ азза ва жалла жаннатни яратди ва унга аҳл яратди ҳамда уларни оталарининг пуштида яратди; дўзахни ҳам яратди ва унга аҳл яратди ҳамда уларни оталарининг пуштида яратди,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ سَمِعْتُ زِيَادَ بْنَ جُبَيْرٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، أَنَّهُ ذَكَرَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الرَّاكِبُ خَلْفَ الْجَنَازَةِ وَالْمَاشِي حَيْثُ شَاءَ مِنْهَا وَالطِّفْلُ يُصَلَّى عَلَيْهِ " .
«Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Саид ибн Убайдуллоҳ ривоят қилди, у деди: Зиёд ибн Жубайрни эшитдим, у отасидан ривоят қиларди, у ал-Муғийра ибн Шуъбадан (ривоят қилдики), у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Отлиқ жаноза ортидан (юради), пиёда эса ундан хоҳлаган жойида (юради), ва боланинг (жанозасига) намоз ўқилади,» деганларини зикр қилди.»
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَوْلاَدِ الْمُشْرِكِينَ فَقَالَ " اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا كَانُوا عَامِلِينَ " .
«Бизга Ишоқ хабар берди, у деди: бизга Суфён хабар берди, аз-Зуҳрийдан, у Ато ибн Язид ал-Лайсийдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан мушрикларнинг болалари ҳақида сўралди. У: «Улар нима қиладиган бўлганларини Аллаҳ яхшироқ билади,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ قَيْسٍ، - هُوَ ابْنُ سَعْدٍ - عَنْ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ عَنْ أَوْلاَدِ الْمُشْرِكِينَ فَقَالَ " اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا كَانُوا عَامِلِينَ " .
«Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн ал-Муборак хабар берди, у деди: бизга ал-Асвад ибн Омир ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ривоят қилди, Қайсдан — у Ибн Саъддир — у Товусдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан мушрикларнинг болалари ҳақида сўралди. У: «Улар нима қиладиган бўлганларини Аллаҳ яхшироқ билади,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَوْلاَدِ الْمُشْرِكِينَ فَقَالَ " خَلَقَهُمُ اللَّهُ حِينَ خَلَقَهُمْ وَهُوَ يَعْلَمُ بِمَا كَانُوا عَامِلِينَ " .
«Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Абу Бишрдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан мушрикларнинг болалари ҳақида сўралди. У: «Аллаҳ уларни яратганида яратди ва У уларнинг нима қиладиган бўлганларини билади,» дедилар.»
أَخْبَرَنِي مُجَاهِدُ بْنُ مُوسَى، عَنْ هُشَيْمٍ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ سُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَرَارِيِّ الْمُشْرِكِينَ فَقَالَ " اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا كَانُوا عَامِلِينَ " .
«Менга Мужоҳид ибн Мусо хабар берди, Ҳушаймдан, у Абу Бишрдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилди), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан мушрикларнинг зурриётлари (болалари) ҳақида сўралди. У: «Улар нима қиладиган бўлганларини Аллаҳ яхшироқ билади,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عِكْرِمَةُ بْنُ خَالِدٍ، أَنَّ ابْنَ أَبِي عَمَّارٍ، أَخْبَرَهُ عَنْ شَدَّادِ بْنِ الْهَادِ، أَنَّ رَجُلاً، مِنَ الأَعْرَابِ جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَآمَنَ بِهِ وَاتَّبَعَهُ ثُمَّ قَالَ أُهَاجِرُ مَعَكَ . فَأَوْصَى بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَعْضَ أَصْحَابِهِ فَلَمَّا كَانَتْ غَزْوَةٌ غَنِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سَبْيًا فَقَسَمَ وَقَسَمَ لَهُ فَأَعْطَى أَصْحَابَهُ مَا قَسَمَ لَهُ وَكَانَ يَرْعَى ظَهْرَهُمْ فَلَمَّا جَاءَ دَفَعُوهُ إِلَيْهِ فَقَالَ مَا هَذَا قَالُوا قِسْمٌ قَسَمَهُ لَكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم . فَأَخَذَهُ فَجَاءَ بِهِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ مَا هَذَا قَالَ " قَسَمْتُهُ لَكَ " . قَالَ مَا عَلَى هَذَا اتَّبَعْتُكَ وَلَكِنِّي اتَّبَعْتُكَ عَلَى أَنْ أُرْمَى إِلَى هَا هُنَا - وَأَشَارَ إِلَى حَلْقِهِ بِسَهْمٍ - فَأَمُوتَ فَأَدْخُلَ الْجَنَّةَ . فَقَالَ " إِنْ تَصْدُقِ اللَّهَ يَصْدُقْكَ " . فَلَبِثُوا قَلِيلاً ثُمَّ نَهَضُوا فِي قِتَالِ الْعَدُوِّ فَأُتِيَ بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُحْمَلُ قَدْ أَصَابَهُ سَهْمٌ حَيْثُ أَشَارَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَهُوَ هُوَ " . قَالُوا نَعَمْ . قَالَ " صَدَقَ اللَّهَ فَصَدَقَهُ " . ثُمَّ كَفَّنَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي جُبَّةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَدَّمَهُ فَصَلَّى عَلَيْهِ فَكَانَ فِيمَا ظَهَرَ مِنْ صَلاَتِهِ " اللَّهُمَّ هَذَا عَبْدُكَ خَرَجَ مُهَاجِرًا فِي سَبِيلِكَ فَقُتِلَ شَهِيدًا أَنَا شَهِيدٌ عَلَى ذَلِكَ " .
«Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ хабар берди, Ибн Журайждан, у деди: менга Икрима ибн Холид хабар берди, Ибн Абу Аммор унга хабар берди, Шаддод ибн ал-Ҳоддан (ривоят қилдики), аъробийлардан бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келди ва Унга имон келтириб, Унга эргашди, сўнг: «Сен билан бирга ҳижрат қиламан,» деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни баъзи саҳобаларига (қарашга) топширдилар. Бир ғазот бўлганда, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) асирлардан ўлжа олдилар ва (уларни) тақсимладилар ҳамда унга ҳам улуш ажратдилар. Саҳобаларига унинг учун ажратилган улушни бердилар — у эса уларнинг уловларини боқиб юрарди. У келганида, уни унга бердилар. У: «Бу нима?» деди. Улар: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) сенга ажратган улуш,» дедилар. У уни олиб, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келди-да: «Бу нима?» деди. У: «Мен буни сенга ажратдим,» дедилар. У: «Мен бунинг учун сенга эргашмаганман, балки мен сенга шу еримга — қўли билан бўғзига ишора қилди — ўқ тегиб, ўлиб, жаннатга киришим учун эргашганман,» деди. У: «Агар Аллаҳга содиқ бўлсанг, Аллаҳ сени рост қилади (тилагингни адо этади),» дедилар. Озгина турдилар, сўнг душманга қарши жангга кўтарилдилар. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига уни кўтариб келтирдилар — у ишора қилган жойига ўқ теккан эди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «У ўша кишими?» дедилар. Улар: «Ҳа,» дедилар. У: «У Аллаҳга содиқ бўлди, Аллаҳ ҳам уни рост қилди (тилагини адо этди),» дедилар. Сўнг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни ўзларининг жуббаларига кафанладилар, кейин уни олдинга қўйиб, жанозасига намоз ўқидилар. Намозларида зоҳир бўлган (сўзлар) орасида: «Аллаҳим, бу Сенинг банданг, Сенинг йўлингда муҳожир бўлиб чиқди ва шаҳид қилиб ўлдирилди, мен бунга гувоҳман,» (дедилар).»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عُقْبَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ يَوْمًا فَصَلَّى عَلَى أَهْلِ أُحُدٍ صَلاَتَهُ عَلَى الْمَيِّتِ ثُمَّ انْصَرَفَ إِلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ " إِنِّي فَرَطٌ لَكُمْ وَأَنَا شَهِيدٌ عَلَيْكُمْ " .
«Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, Язиддан, у Абул-Хайрдан, у Уқбадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир куни чиқиб, Уҳуд аҳлига (Уҳудда шаҳид бўлганларга) маййит намозини ўқидилар, сўнг минбарга қайтдилар-да: «Албатта, мен сизлардан олдин борувчиман ва мен сизларга гувоҳман,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَجْمَعُ بَيْنَ الرَّجُلَيْنِ مِنْ قَتْلَى أُحُدٍ فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ ثُمَّ يَقُولُ " أَيُّهُمَا أَكْثَرُ أَخْذًا لِلْقُرْآنِ " . فَإِذَا أُشِيرَ إِلَى أَحَدِهِمَا قَدَّمَهُ فِي اللَّحْدِ . قَالَ " أَنَا شَهِيدٌ عَلَى هَؤُلاَءِ " . وَأَمَرَ بِدَفْنِهِمْ فِي دِمَائِهِمْ وَلَمْ يُصَلِّ عَلَيْهِمْ وَلَمْ يُغَسَّلُوا .
«Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, Ибн Шиҳобдан, у Абдурраҳмон ибн Каъб ибн Моликдан (ривоят қилдики), Жобир ибн Абдуллоҳ унга хабар берди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Уҳудда ҳалок бўлганлардан икки кишини битта матога (кафанга) жамлар эдилар, сўнг: «Бу иккисидан қайси бири Қуръонни кўпроқ олган (ёдлаган)?» дердилар. Улардан бирига ишора қилинса, уни лаҳадда олдинга қўярдилар. У: «Мен буларга гувоҳман,» дедилар. Ва уларни қонлари билан дафн қилишни буюрдилар, уларга намоз ўқимадилар ва улар ювилмадилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، وَنُوحُ بْنُ حَبِيبٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَسْلَمَ جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَاعْتَرَفَ بِالزِّنَا فَأَعْرَضَ عَنْهُ ثُمَّ اعْتَرَفَ فَأَعْرَضَ عَنْهُ ثُمَّ اعْتَرَفَ فَأَعْرَضَ عَنْهُ حَتَّى شَهِدَ عَلَى نَفْسِهِ أَرْبَعَ مَرَّاتٍ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَبِكَ جُنُونٌ " . قَالَ لاَ . قَالَ " أَحْصَنْتَ " . قَالَ نَعَمْ . فَأَمَرَ بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَرُجِمَ فَلَمَّا أَذْلَقَتْهُ الْحِجَارَةُ فَرَّ فَأُدْرِكَ فَرُجِمَ فَمَاتَ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خَيْرًا وَلَمْ يُصَلِّ عَلَيْهِ .
«Бизга Муҳаммад ибн Яҳё ва Нуҳ ибн Ҳабиб хабар берди, улар иккаласи дедилар: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: бизга Маъмар ривоят қилди, аз-Зуҳрийдан, у Абу Салама ибн Абдурраҳмондан, у Жобир ибн Абдуллоҳдан (ривоят қилдики), Аслам (қабиласи)дан бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келди ва зинога иқрор бўлди. У эса ундан юз ўгирдилар. Сўнг у (яна) иқрор бўлди, У ундан юз ўгирдилар. Сўнг у (яна) иқрор бўлди, У ундан юз ўгирдилар — то у ўзининг зиёнига тўрт марта гувоҳлик бергунча. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сенда жиннилик борми?» дедилар. У: «Йўқ,» деди. У: «Уйланганмисан (муҳсанмисан)?» дедилар. У: «Ҳа,» деди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) буюрдилар ва у тошбўрон қилинди. Тошлар уни оғритганда, қочди, аммо ушланиб, тошбўрон қилинди ва ўлди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) у ҳақида яхши (сўз) айтдилар, аммо унга намоз ўқимадилар.»
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ امْرَأَةً، مِنْ جُهَيْنَةَ أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ إِنِّي زَنَيْتُ وَهِيَ حُبْلَى فَدَفَعَهَا إِلَى وَلِيِّهَا فَقَالَ " أَحْسِنْ إِلَيْهَا فَإِذَا وَضَعَتْ فَائْتِنِي بِهَا " . فَلَمَّا وَضَعَتْ جَاءَ بِهَا فَأَمَرَ بِهَا فَشُكَّتْ عَلَيْهَا ثِيَابُهَا ثُمَّ رَجَمَهَا ثُمَّ صَلَّى عَلَيْهَا فَقَالَ لَهُ عُمَرُ أَتُصَلِّي عَلَيْهَا وَقَدْ زَنَتْ فَقَالَ " لَقَدْ تَابَتْ تَوْبَةً لَوْ قُسِمَتْ بَيْنَ سَبْعِينَ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ لَوَسِعَتْهُمْ وَهَلْ وَجَدْتَ تَوْبَةً أَفْضَلَ مِنْ أَنْ جَادَتْ بِنَفْسِهَا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ " .
«Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Ҳишом ривоят қилди, Яҳё ибн Абу Касирдан, у Абу Қилобадан, у Абул-Муҳаллабдан, у Имрон ибн Ҳусайндан (ривоят қилдики), Жуҳайна (қабиласи)дан бир аёл Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келди-да: «Мен зино қилдим,» деди — у ҳомиладор эди. У (аёлни) валийсига (васийсига) топширдилар ва: «Унга яхши муомалада бўл, туғгандан кейин уни менга олиб кел,» дедилар. У туғгач, (валийси) уни олиб келди. У (аёлни) буюрдилар, кийимлари унга (маҳкам) боғланди, сўнг уни тошбўрон қилдилар, кейин унга намоз ўқидилар. Умар Унга: «Зино қилган бўлса ҳам, унга намоз ўқияпсизми?» деди. У: «Дарҳақиқат, у шундай тавба қилдики, агар бу тавба Мадина аҳлидан етмиш киши орасида тақсимланса, уларга етарди. Аллаҳ азза ва жалла учун жонини фидо қилгандан кўра афзалроқ тавбани топдингми?» дедилар.»
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، - وَهُوَ ابْنُ زَاذَانَ - عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ رَجُلاً، أَعْتَقَ سِتَّةً مَمْلُوكِينَ لَهُ عِنْدَ مَوْتِهِ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ مَالٌ غَيْرَهُمْ فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَغَضِبَ مِنْ ذَلِكَ وَقَالَ " لَقَدْ هَمَمْتُ أَنْ لاَ أُصَلِّيَ عَلَيْهِ " . ثُمَّ دَعَا مَمْلُوكِيهِ فَجَزَّأَهُمْ ثَلاَثَةَ أَجْزَاءٍ ثُمَّ أَقْرَعَ بَيْنَهُمْ فَأَعْتَقَ اثْنَيْنِ وَأَرَقَّ أَرْبَعَةً .
«Бизга Али ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Ҳушайм хабар берди, Мансурдан — у Ибн Зозондир — у ал-Ҳасандан, у Имрон ибн Ҳусайндан (ривоят қилдики), бир киши ўлими олдида ўзига тегишли олти қулни озод қилди, улардан бошқа моли йўқ эди. Бу (хабар) Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га етди, У бундан ғазабландилар ва: «Дарҳақиқат, мен унга намоз ўқимасликни қасд қилган эдим,» дедилар. Сўнг қулларини чақирдилар, уларни уч қисмга бўлдилар, кейин улар орасида қуръа ташладилар ва иккитасини озод қилдилар, тўрттасини қул ҳолида қолдирдилар.»
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ أَبِي عَمْرَةَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ، قَالَ مَاتَ رَجُلٌ بِخَيْبَرَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " صَلُّوا عَلَى صَاحِبِكُمْ إِنَّهُ غَلَّ فِي سَبِيلِ اللَّهِ " . فَفَتَّشْنَا مَتَاعَهُ فَوَجَدْنَا فِيهِ خَرَزًا مِنْ خَرَزِ يَهُودَ مَا يُسَاوِي دِرْهَمَيْنِ .
«Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, Яҳё ибн Саид ал-Ансорийдан, у Муҳаммад ибн Яҳё ибн Ҳаббондан, у Абу Амрадан, у Зайд ибн Холиддан (ривоят қилди), у деди: Хайбарда бир киши вафот этди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Соҳибингизга (ўртоғингизга) намоз ўқинглар, чунки у Аллаҳ йўлида (ўлжадан) хиёнат қилди,» дедилар. Биз унинг нарсаларини текшириб кўрдик ва ундан яҳудийларнинг мунчоқларидан икки дирҳамга ҳам арзимайдиган мунчоқ топдик.»
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَوْهَبٍ، سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي قَتَادَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِرَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ لِيُصَلِّيَ عَلَيْهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " صَلُّوا عَلَى صَاحِبِكُمْ فَإِنَّ عَلَيْهِ دَيْنًا " . قَالَ أَبُو قَتَادَةَ هُوَ عَلَىَّ . قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " بِالْوَفَاءِ " . قَالَ بِالْوَفَاءِ . فَصَلَّى عَلَيْهِ .
«Бизга Маҳмуд ибн Ғайлоон хабар берди, у деди: бизга Абу Довуд ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Усмон ибн Абдуллоҳ ибн Мавҳабдан, (у деди:) Абдуллоҳ ибн Абу Қатодани эшитдим, у отасидан ривоят қилардики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига ансорлардан бир киши (вафот этиб) намоз ўқиш учун келтирилди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Соҳибингизга (ўртоғингизга) намоз ўқинглар, чунки унинг зиммасида қарз бор,» дедилар. Абу Қатода: «У менга (менинг зиммамга),» деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Тўлиқ адо этишга (кафилмисан)?» дедилар. У: «Тўлиқ адо этишга,» деди. Шунда У унга намоз ўқидилар.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي عُبَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَلَمَةُ، - يَعْنِي ابْنَ الأَكْوَعِ - قَالَ أُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِجَنَازَةٍ فَقَالُوا يَا نَبِيَّ اللَّهِ صَلِّ عَلَيْهَا . قَالَ " هَلْ تَرَكَ عَلَيْهِ دَيْنًا " . قَالُوا نَعَمْ . قَالَ " هَلْ تَرَكَ مِنْ شَىْءٍ " . قَالُوا لاَ . قَالَ " صَلُّوا عَلَى صَاحِبِكُمْ " . قَالَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ يُقَالُ لَهُ أَبُو قَتَادَةَ صَلِّ عَلَيْهِ وَعَلَىَّ دَيْنُهُ . فَصَلَّى عَلَيْهِ .
Бизга Амр ибн Али ва Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар бериб, улар дедилар: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Язид ибн Абу Убайд ривоят қилди, у деди: бизга Салама — яъни ибн ал-Акваъ — ривоят қилиб, деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га бир жаноза келтирилди. Улар: «Эй Аллаҳнинг Набийси, унга (жаноза) намозини ўқинг,» дедилар. У: «У ўзига (зиммасига) қарз қолдирганми?» дедилар. Улар: «Ҳа,» дедилар. У: «(Уни тўлаш учун) бирор нарса қолдирганми?» дедилар. Улар: «Йўқ,» дедилар. У: «Шерикларингизга (ўзларингиз) намоз ўқинг,» дедилар. Ансорлардан Абу Қатода деб аталадиган бир киши: «Унга намоз ўқинг, қарзи менинг зиммамга,» деди. Шунда у (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга намоз ўқидилар.
أَخْبَرَنَا نُوحُ بْنُ حَبِيبٍ الْقُومِسِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لاَ يُصَلِّي عَلَى رَجُلٍ عَلَيْهِ دَيْنٌ فَأُتِيَ بِمَيِّتٍ فَسَأَلَ " أَعَلَيْهِ دَيْنٌ " . قَالُوا نَعَمْ عَلَيْهِ دِينَارَانِ . قَالَ " صَلُّوا عَلَى صَاحِبِكُمْ " . قَالَ أَبُو قَتَادَةَ هُمَا عَلَىَّ يَا رَسُولَ اللَّهِ . فَصَلَّى عَلَيْهِ فَلَمَّا فَتَحَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَنَا أَوْلَى بِكُلِّ مُؤْمِنٍ مِنْ نَفْسِهِ مَنْ تَرَكَ دَيْنًا فَعَلَىَّ وَمَنْ تَرَكَ مَالاً فَلِوَرَثَتِهِ " .
Бизга Нуҳ ибн Ҳабиб ал-Қумисий хабар бериб, деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: бизга Маъмар, Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Жобирдан хабар бериб, (Жобир) деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) зиммасида қарз бўлган кишига (жаноза) намозини ўқимас эдилар. Бир маротаба у зотга бир маййит келтирилди. У: «Унинг зиммасида қарз борми?» деб сўрадилар. Улар: «Ҳа, унинг зиммасида икки динор бор,» дедилар. У: «Шерикларингизга (ўзларингиз) намоз ўқинг,» дедилар. Абу Қатода: «Улар менинг зиммамга, эй Расулуллаҳ,» деди. Шунда у унга намоз ўқидилар. Аллаҳ Ўз Расулига (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (фатҳ) ғалаба берганида у: «Мен ҳар бир мўминга унинг ўзидан ҳам яқинроқман. Ким қарз қолдирса, (унинг қарзи) менинг зиммамга, ким мол қолдирса, у унинг ворисларига (қолади),» дедилар.
أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، وَابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا تُوُفِّيَ الْمُؤْمِنُ وَعَلَيْهِ دَيْنٌ سَأَلَ " هَلْ تَرَكَ لِدَيْنِهِ مِنْ قَضَاءٍ " . فَإِنْ قَالُوا نَعَمْ صَلَّى عَلَيْهِ وَإِنْ قَالُوا لاَ قَالَ " صَلُّوا عَلَى صَاحِبِكُمْ " . فَلَمَّا فَتَحَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَنَا أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ فَمَنْ تُوُفِّيَ وَعَلَيْهِ دَيْنٌ فَعَلَىَّ قَضَاؤُهُ وَمَنْ تَرَكَ مَالاً فَهُوَ لِوَرَثَتِهِ " .
Бизга Юнус ибн Абдул-Аъло хабар бериб, деди: бизга ибн Ваҳб хабар бериб, деди: менга Юнус ва ибн Абу Зиъб, ибн Шиҳобдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан хабар бердиларки, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) зиммасида қарз бўлган мўмин вафот этганида: «У ўз қарзини тўлаш учун (бирор нарса) қолдирганми?» деб сўрар эдилар. Агар улар: «Ҳа,» десалар, у унга намоз ўқир эдилар; агар: «Йўқ,» десалар, у: «Шерикларингизга (ўзларингиз) намоз ўқинг,» дер эдилар. Аллаҳ азза ва жалла Ўз Расулига (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (фатҳ) ғалаба берганида у: «Мен мўминларга уларнинг ўзларидан ҳам яқинроқман. Ким вафот этиб, зиммасида қарз қолдирса, уни тўлаш менинг зиммамга, ким мол қолдирса, у унинг ворисларига (қолади),» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو خَيْثَمَةَ، زُهَيْرٌ قَالَ حَدَّثَنَا سِمَاكٌ، عَنِ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، أَنَّ رَجُلاً، قَتَلَ نَفْسَهُ بِمَشَاقِصَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمَّا أَنَا فَلاَ أُصَلِّي عَلَيْهِ " .
Бизга Ишоқ ибн Мансур хабар бериб, деди: бизга Абул-Валид хабар берди, у деди: бизга Абу Хайсама Зуҳайр ривоят қилди, у деди: бизга Симок, Жобир ибн Самурадан ривоят қилдики, бир киши ўзини пайконлар билан ўлдирди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен эса унга (жаноза) намозини ўқимайман,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سُلَيْمَانَ، سَمِعْتُ ذَكْوَانَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ تَرَدَّى مِنْ جَبَلٍ فَقَتَلَ نَفْسَهُ فَهُوَ فِي نَارِ جَهَنَّمَ يَتَرَدَّى خَالِدًا مُخَلَّدًا فِيهَا أَبَدًا وَمَنْ تَحَسَّى سُمًّا فَقَتَلَ نَفْسَهُ فَسُمُّهُ فِي يَدِهِ يَتَحَسَّاهُ فِي نَارِ جَهَنَّمَ خَالِدًا مُخَلَّدًا فِيهَا أَبَدًا وَمَنْ قَتَلَ نَفْسَهُ بِحَدِيدَةٍ - ثُمَّ انْقَطَعَ عَلَىَّ شَىْءٌ خَالِدٌ يَقُولُ - كَانَتْ حَدِيدَتُهُ فِي يَدِهِ يَجَأُ بِهَا فِي بَطْنِهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ خَالِدًا مُخَلَّدًا فِيهَا أَبَدًا " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар бериб, деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба, Сулаймондан ривоят қилди: мен Заквонни Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилиб (сўзлаганини) эшитдим. У дедилар: «Ким тоғдан ўзини ташлаб, ўзини ўлдирса, у жаҳаннам ўтида ўзини абадий ташлаб туради, унда мангу қолувчи бўлиб, доимо. Ким заҳар ютиб, ўзини ўлдирса, унинг заҳари қўлида бўлиб, уни жаҳаннам ўтида ютади, унда мангу қолувчи бўлиб, доимо. Ким ўзини темир билан ўлдирса — кейин (ровайлардан бири бўлмиш) Холид айтадиган нарсани мен тушира олмадим —: унинг темири қўлида бўлиб, у билан қорнини чавоқлайди, жаҳаннам ўтида, унда мангу қолувчи бўлиб, доимо,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا حُجَيْنُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ لَمَّا مَاتَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىِّ ابْنِ سَلُولَ دُعِي لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِيُصَلِّيَ عَلَيْهِ فَلَمَّا قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَثَبْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ تُصَلِّي عَلَى ابْنِ أُبَىٍّ وَقَدْ قَالَ يَوْمَ كَذَا وَكَذَا كَذَا وَكَذَا أُعَدِّدُ عَلَيْهِ فَتَبَسَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ " أَخِّرْ عَنِّي يَا عُمَرُ " . فَلَمَّا أَكْثَرْتُ عَلَيْهِ قَالَ " إِنِّي قَدْ خُيِّرْتُ فَاخْتَرْتُ فَلَوْ عَلِمْتُ أَنِّي لَوْ زِدْتُ عَلَى السَّبْعِينَ غُفِرَ لَهُ لَزِدْتُ عَلَيْهَا " . فَصَلَّى عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ انْصَرَفَ فَلَمْ يَمْكُثْ إِلاَّ يَسِيرًا حَتَّى نَزَلَتِ الآيَتَانِ مِنْ بَرَاءَةَ { وَلاَ تُصَلِّ عَلَى أَحَدٍ مِنْهُمْ مَاتَ أَبَدًا وَلاَ تَقُمْ عَلَى قَبْرِهِ إِنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَمَاتُوا وَهُمْ فَاسِقُونَ } فَعَجِبْتُ بَعْدُ مِنْ جُرْأَتِي عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَئِذٍ وَاللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн ал-Муборак хабар бериб, деди: бизга Ҳужайн ибн ал-Мусанно ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс, Уқайлдан, у ибн Шиҳобдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан, у Абдуллоҳ ибн Аббосдан, у Умар ибн ал-Хаттобдан ривоят қилиб, (Умар) деди: Абдуллоҳ ибн Убайй ибн Салул вафот этганида, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга (жаноза) намозини ўқиш учун чақирилдилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (намозга) турганларида мен у зотга томон сапчиб туриб: «Эй Расулуллаҳ, сиз ибн Убаййга намоз ўқийсизми? Ҳолбуки, у фалон куни шундай-шундай деган эди,» дедим ва унга (қилган гапларини) санаб ўта бошладим. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) табассум қилиб: «Мендан орқага сур, эй Умар,» дедилар. Мен унга (гапни) кўпайтирганимда, у: «Мен ихтиёр қилдирилиб, (намоз ўқишни) ихтиёр қилдим. Агар етмишдан ортиқ (кечирим сўрасам) унга кечирилишини билганимда, ундан кўпроқ қилган бўлардим,» дедилар. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга намоз ўқидилар. Сўнг у қайтдилар. Оз вақт ўтмасданоқ Бароа (сурасидан) икки оят нозил бўлди: «Улардан вафот этган бирор кишига ҳеч қачон (жаноза) намозини ўқима ва унинг қабри узра турма. Албатта улар Аллаҳга ва Унинг Расулига куфр келтирдилар ва фосиқ ҳолатда ўлдилар,» (Тавба сураси, 84). Шундан кейин мен ўша куни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га қилган журъатимдан ажабландим. Аллаҳ ва Унинг Расули яхши билувчидир.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَبْدِ الْوَاحِدِ بْنِ حَمْزَةَ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى سُهَيْلِ ابْنِ بَيْضَاءَ إِلاَّ فِي الْمَسْجِدِ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим ва Али ибн Ҳужр хабар бериб, улар дедилар: бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад, Абдулвоҳид ибн Ҳамзадан, у Аббод ибн Абдуллоҳ ибн аз-Зубайрдан, у Оишадан ривоят қилди. (Оиша) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Суҳайл ибн Байдога фақат масжидда (жаноза) намозини ўқидилар.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ عَبْدِ الْوَاحِدِ بْنِ حَمْزَةَ، أَنَّ عَبَّادَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَائِشَةَ قَالَتْ مَا صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى سُهَيْلِ ابْنِ بَيْضَاءَ إِلاَّ فِي جَوْفِ الْمَسْجِدِ .
Бизга Сувайд ибн Наср хабар бериб, деди: бизга Абдуллоҳ, Мусо ибн Уқбадан, у Абдулвоҳид ибн Ҳамзадан ривоят қилдики, Аббод ибн Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр унга хабар берди: Оиша деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Суҳайл ибн Байдога фақат масжид ичида (жаноза) намозини ўқидилар.
أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو أُمَامَةَ بْنُ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، أَنَّهُ قَالَ اشْتَكَتِ امْرَأَةٌ بِالْعَوَالِي مِسْكِينَةٌ فَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَسْأَلُهُمْ عَنْهَا وَقَالَ " إِنْ مَاتَتْ فَلاَ تَدْفِنُوهَا حَتَّى أُصَلِّيَ عَلَيْهَا " . فَتُوُفِّيَتْ فَجَاءُوا بِهَا إِلَى الْمَدِينَةِ بَعْدَ الْعَتَمَةِ فَوَجَدُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ نَامَ فَكَرِهُوا أَنْ يُوقِظُوهُ فَصَلُّوا عَلَيْهَا وَدَفَنُوهَا بِبَقِيعِ الْغَرْقَدِ فَلَمَّا أَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَاءُوا فَسَأَلَهُمْ عَنْهَا فَقَالُوا قَدْ دُفِنَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَقَدْ جِئْنَاكَ فَوَجَدْنَاكَ نَائِمًا فَكَرِهْنَا أَنْ نُوقِظَكَ . قَالَ " فَانْطَلِقُوا " . فَانْطَلَقَ يَمْشِي وَمَشَوْا مَعَهُ حَتَّى أَرَوْهُ قَبْرَهَا فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَصَفُّوا وَرَاءَهُ فَصَلَّى عَلَيْهَا وَكَبَّرَ أَرْبَعًا .
Бизга Юнус ибн Абдул-Аъло хабар бериб, деди: бизга ибн Ваҳб хабар бериб, деди: менга Юнус, ибн Шиҳобдан ривоят қилди, у деди: менга Абу Умома ибн Саҳл ибн Ҳунайф хабар бериб, деди: Аволийда камбағал бир аёл касалланди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) улар(дан) унинг ҳақида сўраб турар эдилар ва: «Агар у вафот этса, мен унга (жаноза) намозини ўқимагунимча уни дафн қилманглар,» дедилар. Сўнг у вафот этди ва уни хуфтон (вақти)дан кейин Мадинага келтирдилар. Улар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ухлаб қолганларини кўрдилар ва у зотни уйғотишни хуш кўрмадилар. Шу сабабли унга (ўзлари) намоз ўқиб, уни Бақиъ ал-Ғарқадга дафн қилдилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) тонгга чиққанларида, улар келишди ва у зот улар(дан) унинг ҳақида сўрадилар. Улар: «У дафн қилинди, эй Расулуллаҳ. Биз ҳузурингизга келиб, сизни ухлаётган ҳолда топдик ва сизни уйғотишни хуш кўрмадик,» дедилар. У: «Юринглар,» дедилар. Сўнг у пиёда юриб кетдилар, улар ҳам у билан бирга юриб, охири унга унинг қабрини кўрсатдилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (қабр олдида) турдилар, улар у зотнинг орқасида саф тортдилар. У унга намоз ўқиб, тўрт марта такбир айтдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ أَخَاكُمُ النَّجَاشِيَّ قَدْ مَاتَ فَقُومُوا فَصَلُّوا عَلَيْهِ " . فَقَامَ فَصَفَّ بِنَا كَمَا يُصَفُّ عَلَى الْجَنَازَةِ وَصَلَّى عَلَيْهِ .
Бизга Муҳаммад ибн Убайд, Ҳафс ибн Ғиёсдан, у ибн Журайждан, у Атодан, у Жобирдан хабар бердики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, сизнинг биродарингиз Нажоший вафот этди. Бас, туринглар ва унга (жаноза) намозини ўқинглар,» дедилар. Сўнг у туриб, жанозага саф тортилгани каби бизни саф қилдилар ва унга намоз ўқидилар.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَعَى لِلنَّاسِ النَّجَاشِيَّ الْيَوْمَ الَّذِي مَاتَ فِيهِ ثُمَّ خَرَجَ بِهِمْ إِلَى الْمُصَلَّى فَصَفَّ بِهِمْ فَصَلَّى عَلَيْهِ وَكَبَّرَ أَرْبَعَ تَكْبِيرَاتٍ .
Бизга Сувайд ибн Наср хабар бериб, деди: бизга Абдуллоҳ, Моликдан, у ибн Шиҳобдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Абу Ҳурайрадан хабар бердики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Нажошийнинг вафот этган кунининг ўзида одамларга унинг вафотини эълон қилдилар. Сўнг уларни мусаллога олиб чиқиб, уларни саф қилиб, унга (жаноза) намозини ўқидилар ва тўрт такбир айтдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ، وَأَبِي، سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ نَعَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم النَّجَاشِيَّ لأَصْحَابِهِ بِالْمَدِينَةِ فَصَفُّوا خَلْفَهُ فَصَلَّى عَلَيْهِ وَكَبَّرَ أَرْبَعًا . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ ابْنُ الْمُسَيَّبِ إِنِّي لَمْ أَفْهَمْهُ كَمَا أَرَدْتَ .
Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ хабар бериб, деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: бизга Маъмар, Зуҳрийдан, у ибн ал-Мусайяб ва Абу Саламадан, улар Абу Ҳурайрадан хабар бердилар. (Абу Ҳурайра) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Мадинада саҳобаларига Нажошийнинг вафотини эълон қилдилар. Улар у зотнинг орқасида саф тортдилар, у унга намоз ўқиб, тўрт марта такбир айтдилар. Абу Абдурраҳмон деди: ибн ал-Мусайяб(дан ривоятда): «Мен буни сен истаганингдек тушунмадим.»
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ أَخَاكُمْ قَدْ مَاتَ فَقُومُوا فَصَلُّوا عَلَيْهِ " . فَصَفَفْنَا عَلَيْهِ صَفَّيْنِ .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар бериб, деди: бизга Исмоил, Айюбдан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан хабар бердики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, сизнинг биродарингиз вафот этди. Бас, туринглар ва унга (жаноза) намозини ўқинглар,» дедилар. Шунда биз унга икки саф бўлиб саф тортдик.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، سَمِعْتُ شُعْبَةَ، يَقُولُ السَّاعَةَ يَخْرُجُ السَّاعَةَ يَخْرُجُ حَدَّثَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ كُنْتُ فِي الصَّفِّ الثَّانِي يَوْمَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى النَّجَاشِيِّ .
Бизга Амр ибн Али хабар бериб, деди: бизга Абу Довуд ривоят қилди: мен Шуъбанинг: «Ҳозир чиқади, ҳозир чиқади,» деганини эшитдим. Бизга Абуз-Зубайр, Жобирдан ривоят қилди, (Жобир) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Нажошийга (жаноза) намозини ўқиган куни мен иккинчи сафда эдим.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ أَخَاكُمُ النَّجَاشِيَّ قَدْ مَاتَ فَقُومُوا فَصَلُّوا عَلَيْهِ " . قَالَ فَقُمْنَا فَصَفَفْنَا عَلَيْهِ كَمَا يُصَفُّ عَلَى الْمَيِّتِ وَصَلَّيْنَا عَلَيْهِ كَمَا يُصَلَّى عَلَى الْمَيِّتِ .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар бериб, деди: бизга Бишр ибн ал-Муфаззал ривоят қилди, у деди: бизга Юнус, Муҳаммад ибн Сириндан, у Абул-Муҳаллабдан, у Имрон ибн Ҳусайндан ривоят қилди. (Имрон) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга: «Албатта, сизнинг биродарингиз Нажоший вафот этди. Бас, туринглар ва унга (жаноза) намозини ўқинглар,» дедилар. (Имрон) деди: Шунда биз туриб, маййитга саф тортилгани каби унга саф тортдик ва маййитга намоз ўқилгани каби унга намоз ўқидик.
أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، عَنْ عَبْدِ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ سَمُرَةَ، قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى أُمِّ كَعْبٍ مَاتَتْ فِي نِفَاسِهَا فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الصَّلاَةِ فِي وَسَطِهَا .
Бизга Ҳумайд ибн Масъада, Абдулворисдан хабар бериб, деди: бизга Ҳусайн, ибн Бурайдадан, у Самурадан ривоят қилди. (Самура) деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга туғуруғи (нифоси) туфайли вафот этган Умм Каъбга (жаноза) намозини ўқидим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намозда унинг ўртасига (рўпарасига) турдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ عَمَّارٍ، قَالَ حَضَرَتْ جَنَازَةُ صَبِيٍّ وَامْرَأَةٍ فَقُدِّمَ الصَّبِيُّ مِمَّا يَلِي الْقَوْمَ وَوُضِعَتِ الْمَرْأَةُ وَرَاءَهُ فَصَلَّى عَلَيْهِمَا وَفِي الْقَوْمِ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ وَابْنُ عَبَّاسٍ وَأَبُو قَتَادَةَ وَأَبُو هُرَيْرَةَ فَسَأَلْتُهُمْ عَنْ ذَلِكَ فَقَالُوا السُّنَّةُ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Язид хабар бериб, деди: бизга отам ривоят қилди, у деди: бизга Саид ривоят қилди, у деди: менга Язид ибн Абу Ҳабиб, Ато ибн Абу Рабоҳдан, у Аммордан ривоят қилди. (Аммор) деди: Бир бола ва бир аёлнинг жанозаси келтирилди. Бола одамларга яқин (томонга) қўйилди, аёл эса унинг ортига қўйилди ва уларнинг иккаласига (жаноза) намози ўқилди. Одамлар орасида Абу Саид ал-Худрий, ибн Аббос, Абу Қатода ва Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳум) бор эди. Мен улардан бу ҳақда сўрадим. Улар: «(Бу) Суннатдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ سَمِعْتُ نَافِعًا، يَزْعُمُ أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، صَلَّى عَلَى تِسْعِ جَنَائِزَ جَمِيعًا فَجَعَلَ الرِّجَالَ يَلُونَ الإِمَامَ وَالنِّسَاءَ يَلِينَ الْقِبْلَةَ فَصَفَّهُنَّ صَفًّا وَاحِدًا وَوُضِعَتْ جَنَازَةُ أُمِّ كُلْثُومٍ بِنْتِ عَلِيٍّ امْرَأَةِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ وَابْنٍ لَهَا يُقَالُ لَهُ زَيْدٌ وُضِعَا جَمِيعًا وَالإِمَامُ يَوْمَئِذٍ سَعِيدُ بْنُ الْعَاصِ وَفِي النَّاسِ ابْنُ عُمَرَ وَأَبُو هُرَيْرَةَ وَأَبُو سَعِيدٍ وَأَبُو قَتَادَةَ فَوُضِعَ الْغُلاَمُ مِمَّا يَلِي الإِمَامَ فَقَالَ رَجُلٌ فَأَنْكَرْتُ ذَلِكَ فَنَظَرْتُ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي قَتَادَةَ فَقُلْتُ مَا هَذَا قَالُوا هِيَ السُّنَّةُ .
Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ хабар бериб, деди: бизга Абдурраззоқ хабар бериб, деди: бизга ибн Журайж хабар бериб, деди: мен Нофиънинг шундай деганини эшитдим: ибн Умар тўққизта жанозага бирваракайига (жаноза) намозини ўқиди. У эркакларни имомга яқин, аёлларни қиблага яқин қилди ва уларни (аёлларни) бир саф қилиб қўйди. Умм Кулсум бинт Али — Умар ибн ал-Хаттобнинг хотини — жанозаси ва унинг Зайд деб аталувчи ўғлининг (жанозаси) бирга қўйилди. Ўша куни имом Саид ибн ал-Ос эди, одамлар орасида эса ибн Умар, Абу Ҳурайра, Абу Саид ва Абу Қатода (розияллаҳу анҳум) бор эди. Бола имомга яқин (томонга) қўйилди. Бир киши деди: мен буни инкор қилиб (ажабланиб), ибн Аббос, Абу Ҳурайра, Абу Саид ва Абу Қатодага қарадим ва: «Бу нима?» дедим. Улар: «У Суннатдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، وَالْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، ح وَأَخْبَرَنَا سُوَيْدٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ حُسَيْنٍ الْمُكْتِبِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى عَلَى أُمِّ فُلاَنٍ مَاتَتْ فِي نِفَاسِهَا فَقَامَ فِي وَسَطِهَا .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар бериб, деди: бизга Ибнул-Муборак ва Фазл ибн Мусо хабар берди. (Бошқа санад) Бизга Сувайд хабар бериб, деди: бизга Абдуллоҳ хабар бериб, у Ҳусайн ал-Муктибдан, у Абдуллоҳ ибн Бурайдадан, у Самура ибн Жундубдан (ривоят қилдики): Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) туғиш (нифоси)да вафот этган бир аёлга жаноза намози ўқидилар ва унинг ўртасига (яъни қорнининг рўпарасига) турдилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَعَى لِلنَّاسِ النَّجَاشِيَّ وَخَرَجَ بِهِمْ فَصَفَّ بِهِمْ وَكَبَّرَ أَرْبَعَ تَكْبِيرَاتٍ .
Бизга Қутайба хабар бериб, у Моликдан, у Ибн Шиҳобдан, у Саиддан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики): Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) одамларга Нажошийнинг вафот этганини эълон қилдилар ва уларни (саҳрога) олиб чиқиб, сафлантирдилар ҳамда тўрт марта такбир айтдилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلٍ، قَالَ مَرِضَتِ امْرَأَةٌ مِنْ أَهْلِ الْعَوَالِي وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَحْسَنَ شَىْءٍ عِيَادَةً لِلْمَرِيضِ فَقَالَ " إِذَا مَاتَتْ فَآذِنُونِي " . فَمَاتَتْ لَيْلاً فَدَفَنُوهَا وَلَمْ يُعْلِمُوا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا أَصْبَحَ سَأَلَ عَنْهَا فَقَالُوا كَرِهْنَا أَنْ نُوقِظَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ . فَأَتَى قَبْرَهَا فَصَلَّى عَلَيْهَا وَكَبَّرَ أَرْبَعًا .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Суфён, Зуҳрийдан, у Абу Умома ибн Саҳлдан ривоят қилиб, у деди: Аволи аҳлидан бир аёл касал бўлиб қолди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) беморни энг яхши зиёрат қилувчи эдилар. У: «Агар у вафот этса, менга хабар беринг,» дедилар. Сўнг у аёл кечаси вафот этди ва улар уни дафн қилдилар, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га хабар бермадилар. Тонг отгач, у (Набий) унинг ҳақида сўрадилар. Улар: «Сизни уйғотишни ёқтирмадик, эй Расулаллоҳ,» дедилар. Шунда у (аёлнинг) қабрига келдилар ва унга жаноза намози ўқиб, тўрт марта такбир айтдилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ مُرَّةَ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، أَنَّ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ، صَلَّى عَلَى جَنَازَةٍ فَكَبَّرَ عَلَيْهَا خَمْسًا وَقَالَ كَبَّرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Амр ибн Али хабар бериб, деди: бизга Яҳё ривоят қилиб, деди: бизга Шуъба ривоят қилиб, деди: менга Амр ибн Мурра, Ибн Абу Лайладан ривоят қилдики, Зайд ибн Арқам бир жанозага намоз ўқиб, унда беш марта такбир айтди ва деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шундай такбир айтар эдилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى عَلَى جَنَازَةٍ يَقُولُ " اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ وَارْحَمْهُ وَاعْفُ عَنْهُ وَعَافِهِ وَأَكْرِمْ نُزُلَهُ وَوَسِّعْ مُدْخَلَهُ وَاغْسِلْهُ بِمَاءٍ وَثَلْجٍ وَبَرَدٍ وَنَقِّهِ مِنَ الْخَطَايَا كَمَا يُنَقَّى الثَّوْبُ الأَبْيَضُ مِنَ الدَّنَسِ وَأَبْدِلْهُ دَارًا خَيْرًا مِنْ دَارِهِ وَأَهْلاً خَيْرًا مِنْ أَهْلِهِ وَزَوْجًا خَيْرًا مِنْ زَوْجِهِ وَقِهِ عَذَابَ الْقَبْرِ وَعَذَابَ النَّارِ " . قَالَ عَوْفٌ فَتَمَنَّيْتُ أَنْ لَوْ كُنْتُ الْمَيِّتَ لِدُعَاءِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِذَلِكَ الْمَيِّتِ .
Бизга Аҳмад ибн Амр ибнус-Сарҳ хабар бериб, у Ибн Ваҳбдан ривоят қилиб, деди: менга Амр ибнул-Ҳорис хабар бериб, у Абу Ҳамза ибн Сулаймдан, у Абдураҳмон ибн Жубайрдан, у отасидан, у Авф ибн Моликдан (ривоят қилди), у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни бир жанозага намоз ўқиб туриб, шундай деганларини эшитдим: «Аллоҳим, уни мағфират қил, унга раҳм қил, уни авф эт ва уни омон сақла, унинг нузулини (жойини) иззатли қил, кирар жойини кенг қил, уни сув, қор ва дўл билан юв, уни хатолардан оқ кийим кирдан тозалангани каби тозала, унга ўз уйидан яхшироқ уй, аҳлидан яхшироқ аҳл ва жуфтидан яхшироқ жуфт бер, уни қабр азобидан ва дўзах азобидан сақла,» дедилар. Авф деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўша маййитга шундай дуо қилганликлари сабабли, мен ўша маййит бўлишни орзу қилдим.
أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْنٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ عُبَيْدٍ الْكَلاَعِيِّ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ الْحَضْرَمِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عَوْفَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي عَلَى مَيِّتٍ فَسَمِعْتُ فِي دُعَائِهِ وَهُوَ يَقُولُ " اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ وَارْحَمْهُ وَعَافِهِ وَاعْفُ عَنْهُ وَأَكْرِمْ نُزُلَهُ وَوَسِّعْ مُدْخَلَهُ وَاغْسِلْهُ بِالْمَاءِ وَالثَّلْجِ وَالْبَرَدِ وَنَقِّهِ مِنَ الْخَطَايَا كَمَا نَقَّيْتَ الثَّوْبَ الأَبْيَضَ مِنَ الدَّنَسِ وَأَبْدِلْهُ دَارًا خَيْرًا مِنْ دَارِهِ وَأَهْلاً خَيْرًا مِنْ أَهْلِهِ وَزَوْجًا خَيْرًا مِنْ زَوْجِهِ وَأَدْخِلْهُ الْجَنَّةَ وَنَجِّهِ مِنَ النَّارِ - أَوْ قَالَ - وَأَعِذْهُ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ " .
Бизга Ҳорун ибн Абдуллоҳ хабар бериб, деди: бизга Маън ривоят қилиб, деди: бизга Муовия ибн Солиҳ, Ҳабиб ибн Убайд ал-Калоийдан, у Жубайр ибн Нуфайр ал-Ҳазрамийдан ривоят қилиб, у деди: Авф ибн Моликни шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни бир маййитга намоз ўқиётганларини эшитдим ва дуоларида шундай деганларини эшитдим: «Аллоҳим, уни мағфират қил, унга раҳм қил, уни омон сақла ва уни авф эт, унинг нузулини (жойини) иззатли қил, кирар жойини кенг қил, уни сув, қор ва дўл билан юв, уни хатолардан оқ кийимни кирдан тозалаганинг каби тозала, унга ўз уйидан яхшироқ уй, аҳлидан яхшироқ аҳл ва жуфтидан яхшироқ жуфт бер, уни жаннатга киргиз ва уни дўзахдан қутқар,» — ёки: «уни қабр азобидан асра,» дедилар.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ مَيْمُونٍ، يُحَدِّثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رُبَيِّعَةَ السُّلَمِيِّ، وَكَانَ، مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ عُبَيْدِ بْنِ خَالِدٍ السُّلَمِيِّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم آخَى بَيْنَ رَجُلَيْنِ فَقُتِلَ أَحَدُهُمَا وَمَاتَ الآخَرُ بَعْدَهُ فَصَلَّيْنَا عَلَيْهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَا قُلْتُمْ " . قَالُوا دَعَوْنَا لَهُ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ اللَّهُمَّ ارْحَمْهُ اللَّهُمَّ أَلْحِقْهُ بِصَاحِبِهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " فَأَيْنَ صَلاَتُهُ بَعْدَ صَلاَتِهِ وَأَيْنَ عَمَلُهُ بَعْدَ عَمَلِهِ فَلَمَا بَيْنَهُمَا كَمَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ " . قَالَ عَمْرُو بْنُ مَيْمُونٍ أَعْجَبَنِي لأَنَّهُ أَسْنَدَ لِي .
Бизга Сувайд ибн Наср хабар бериб, деди: бизга Абдуллоҳ хабар бериб, деди: бизга Шуъба, Амр ибн Муррадан ривоят қилди, у деди: Амр ибн Маймунни Абдуллоҳ ибн Рубайя ас-Суламийдан — у Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан эди — у Убайд ибн Холид ас-Суламийдан ривоят қилиб, ҳадис айтаётганини эшитдим: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) икки кишини биродар қилиб қўйдилар. Сўнг улардан бири ўлдирилди, иккинчиси эса ундан кейин вафот этди. Биз унга (иккинчисига) намоз ўқидик. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Нима дедингиз?» дедилар. Улар: «Биз унга дуо қилдик: Аллоҳим, уни мағфират қил; Аллоҳим, унга раҳм қил; Аллоҳим, уни шеригига қўшгин,» дедилар. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Унинг (шериги) намозидан кейин ўқиган намози қани, амалидан кейин қилган амали қани? Улар иккисининг ораси осмон билан ер орасидек (узоқ)дир,» дедилар. Амр ибн Маймун деди: Бу (ривоят) мени қувонтирди, чунки у (Абдуллоҳ) буни менга муснад (узлуксиз санад) билан ривоят қилди.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - وَهُوَ ابْنُ زُرَيْعٍ - قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي إِبْرَاهِيمَ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ فِي الصَّلاَةِ عَلَى الْمَيِّتِ " اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِحَيِّنَا وَمَيِّتِنَا وَشَاهِدِنَا وَغَائِبِنَا وَذَكَرِنَا وَأُنْثَانَا وَصَغِيرِنَا وَكَبِيرِنَا " .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар бериб, деди: бизга Язид — у Ибн Зурайъ — ривоят қилиб, деди: бизга Ҳишом ибн Абу Абдуллоҳ, Яҳё ибн Абу Касирдан, у Абу Иброҳим ал-Ансорийдан, у отасидан ривоят қилдики, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни маййитга намоз ўқишда шундай деганларини эшитди: «Аллоҳим, тирикларимизни ва ўликларимизни, ҳозир бўлганимиз ва ғойиб бўлганимизни, эркагимиз ва аёлимизни, кичигимиз ва каттамизни мағфират қил,» дедилар.
أَخْبَرَنَا الْهَيْثَمُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، - وَهُوَ ابْنُ سَعْدٍ - قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَوْفٍ، قَالَ صَلَّيْتُ خَلْفَ ابْنِ عَبَّاسٍ عَلَى جَنَازَةٍ فَقَرَأَ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ وَسُورَةٍ وَجَهَرَ حَتَّى أَسْمَعَنَا فَلَمَّا فَرَغَ أَخَذْتُ بِيَدِهِ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ سُنَّةٌ وَحَقٌّ .
Бизга Ҳайсам ибн Айюб хабар бериб, деди: бизга Иброҳим — у Ибн Саъд — ривоят қилиб, деди: бизга отам, Талҳа ибн Абдуллоҳ ибн Авфдан ривоят қилиб, у деди: Мен Ибн Аббоснинг орқасида бир жанозага намоз ўқидим. У Фотиҳатул-Китобни ва бир сурани ўқиди ҳамда бизга эшиттириб жаҳрий (овоз чиқариб) ўқиди. (Намоздан) тугатгач, мен унинг қўлидан ушлаб, ундан сўрадим. У: «(Бу) суннат ва ҳақдир,» деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ صَلَّيْتُ خَلْفَ ابْنِ عَبَّاسٍ عَلَى جَنَازَةٍ فَسَمِعْتُهُ يَقْرَأُ، بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ فَلَمَّا انْصَرَفَ أَخَذْتُ بِيَدِهِ فَسَأَلْتُهُ فَقُلْتُ تَقْرَأُ قَالَ نَعَمْ إِنَّهُ حَقٌّ وَسُنَّةٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ривоят қилиб, деди: бизга Шуъба, Саъд ибн Иброҳимдан, у Талҳа ибн Абдуллоҳдан ривоят қилди, у деди: Мен Ибн Аббоснинг орқасида бир жанозага намоз ўқидим ва уни Фотиҳатул-Китобни ўқиётганини эшитдим. (Намоздан) чиққач, мен унинг қўлидан ушлаб, ундан сўрадим, дедим: «Ўқидингизми?» У: «Ҳа, бу ҳақ ва суннатдир,» деди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، أَنَّهُ قَالَ السُّنَّةُ فِي الصَّلاَةِ عَلَى الْجَنَازَةِ أَنْ يَقْرَأَ فِي التَّكْبِيرَةِ الأُولَى بِأُمِّ الْقُرْآنِ مُخَافَتَةً ثُمَّ يُكَبِّرَ ثَلاَثًا وَالتَّسْلِيمُ عِنْدَ الآخِرَةِ .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга ал-Лайс, Ибн Шиҳобдан, у Абу Умомадан ривоят қилдики, у деди: Жанозага намоз ўқишда суннат шуки, биринчи такбирда Уммул-Қуръонни (Фотиҳани) оҳиста ўқилади, сўнг уч (марта) такбир айтилади ва охиргисининг охирида салом берилади.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُوَيْدٍ الدِّمَشْقِيِّ الْفِهْرِيِّ، عَنِ الضَّحَّاكِ بْنِ قَيْسٍ الدِّمَشْقِيِّ، بِنَحْوِ ذَلِكَ .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга ал-Лайс, Ибн Шиҳобдан, у Муҳаммад ибн Сувайд ад-Димашқий ал-Фиҳрийдан, у Заҳҳок ибн Қайс ад-Димашқийдан шунга ўхшаш (ривоят) қилди.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ سَلاَّمِ بْنِ أَبِي مُطِيعٍ الدِّمَشْقِيِّ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، رَضِيعِ عَائِشَةَ عَنْ عَائِشَةَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا مِنْ مَيِّتٍ يُصَلِّي عَلَيْهِ أُمَّةٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ يَبْلُغُونَ أَنْ يَكُونُوا مِائَةً يَشْفَعُونَ إِلاَّ شُفِّعُوا فِيهِ " . قَالَ سَلاَّمٌ فَحَدَّثْتُ بِهِ شُعَيْبَ بْنَ الْحَبْحَابِ فَقَالَ حَدَّثَنِي بِهِ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Сувайд хабар бериб, деди: бизга Абдуллоҳ, Саллом ибн Абу Мутиъ ад-Димашқийдан, у Айюбдан, у Абу Қилобадан, у Оишанинг эмизган (биродари) Абдуллоҳ ибн Язиддан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди, у (Набий) дедилар: «Қайси бир маййитга мусулмонлардан юзтага етадиган бир жамоа намоз ўқиб, унга шафоат қилсалар, албатта унинг ҳақида уларнинг шафоати қабул қилинади,» дедилар. Саллом деди: Мен буни Шуъайб ибнул-Ҳабҳобга айтиб бердим, у: «Буни менга Анас ибн Молик Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилган эди,» деди.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، - رَضِيعٌ لِعَائِشَةَ رضى الله عنها - عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَمُوتُ أَحَدٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَيُصَلِّي عَلَيْهِ أُمَّةٌ مِنَ النَّاسِ فَيَبْلُغُوا أَنْ يَكُونُوا مِائَةً فَيَشْفَعُوا إِلاَّ شُفِّعُوا فِيهِ " .
Бизга Амр ибн Зуроро хабар бериб, деди: бизга Исмоил, Айюбдан, у Абу Қилобадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)нинг эмизган (биродари) Абдуллоҳ ибн Язиддан, у Оишадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди, у (Набий) дедилар: «Мусулмонлардан бирор киши вафот этиб, унга одамлардан юзтага етадиган бир жамоа намоз ўқиб, унга шафоат қилсалар, албатта унинг ҳақида уларнинг шафоати қабул қилинади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَوَاءٍ أَبُو الْخَطَّابِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكَّارٍ الْحَكَمُ بْنُ فَرُّوخٍ، قَالَ صَلَّى بِنَا أَبُو الْمَلِيحِ عَلَى جَنَازَةٍ فَظَنَنَّا أَنَّهُ قَدْ كَبَّرَ فَأَقْبَلَ عَلَيْنَا بِوَجْهِهِ فَقَالَ أَقِيمُوا صُفُوفَكُمْ وَلْتَحْسُنْ شَفَاعَتُكُمْ قَالَ أَبُو الْمَلِيحِ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ - وَهُوَ ابْنُ سَلِيطٍ - عَنْ إِحْدَى أُمَّهَاتِ الْمُؤْمِنِينَ وَهِيَ مَيْمُونَةُ زَوْجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ أَخْبَرَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا مِنْ مَيِّتٍ يُصَلِّي عَلَيْهِ أُمَّةٌ مِنَ النَّاسِ إِلاَّ شُفِّعُوا فِيهِ " . فَسَأَلْتُ أَبَا الْمَلِيحِ عَنِ الأُمَّةِ فَقَالَ أَرْبَعُونَ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ибн Саво Абул-Хаттоб хабар бериб, деди: бизга Абу Баккор Ҳакам ибн Фаррух ривоят қилиб, у деди: Абул-Малиҳ бизга бир жанозага намоз ўқиб берди, биз уни такбир айтган деб ўйладик. Сўнг у юзини бизга қаратиб: «Сафларингизни тўғриланг ва шафоатингизни яхши қилинг,» деди. Абул-Малиҳ деди: Менга Абдуллоҳ — у Ибн Салит — мўминлар оналаридан бири, яъни Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг аёли Маймунадан ривоят қилдики, у (Маймуна) деди: Менга Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) хабар бериб, дедилар: «Қайси бир маййитга одамлардан бир жамоа намоз ўқиса, албатта унинг ҳақида уларнинг шафоати қабул қилинади,» дедилар. Мен Абул-Малиҳдан «жамоа» ҳақида сўрадим, у: «Қирқ (киши),» деди.
أَخْبَرَنَا نُوحُ بْنُ حَبِيبٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ صَلَّى عَلَى جَنَازَةٍ فَلَهُ قِيرَاطٌ وَمَنِ انْتَظَرَهَا حَتَّى تُوضَعَ فِي اللَّحْدِ فَلَهُ قِيرَاطَانِ وَالْقِيرَاطَانِ مِثْلُ الْجَبَلَيْنِ الْعَظِيمَيْنِ " .
Бизга Нуҳ ибн Ҳабиб хабар бериб, деди: бизга Абдурраззоқ хабар бериб, деди: бизга Маъмар, Зуҳрийдан, у Саид ибнул-Мусайябдан, у Абу Ҳурайрадан хабар берди, у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бир жанозага намоз ўқиса, унга бир қирот (савоб) бўлади, ким у (жасад) лаҳадга қўйилгунча кутиб турса, унга икки қирот бўлади. Икки қирот эса икки улкан тоғ кабидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدٌ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجُ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ شَهِدَ جَنَازَةً حَتَّى يُصَلَّى عَلَيْهَا فَلَهُ قِيرَاطٌ وَمَنْ شَهِدَ حَتَّى تُدْفَنَ فَلَهُ قِيرَاطَانِ " . قِيلَ وَمَا الْقِيرَاطَانِ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " مِثْلُ الْجَبَلَيْنِ الْعَظِيمَيْنِ " .
Бизга Сувайд хабар бериб, деди: бизга Абдуллоҳ, Юнусдан, у Зуҳрийдан хабар берди, у (Зуҳрий) деди: бизга Абдураҳмон ал-Аъраж хабар бериб, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди, у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бир жанозада то унга намоз ўқилгунча ҳозир бўлса, унга бир қирот бўлади, ким то у (жасад) дафн этилгунча ҳозир бўлса, унга икки қирот бўлади,» дедилар. «Икки қирот нима, эй Расулаллоҳ?» дейилди. У: «Икки улкан тоғ каби,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ عَوْفٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ تَبِعَ جَنَازَةَ رَجُلٍ مُسْلِمٍ احْتِسَابًا فَصَلَّى عَلَيْهَا وَدَفَنَهَا فَلَهُ قِيرَاطَانِ وَمَنْ صَلَّى عَلَيْهَا ثُمَّ رَجَعَ قَبْلَ أَنْ تُدْفَنَ فَإِنَّهُ يَرْجِعُ بِقِيرَاطٍ مِنَ الأَجْرِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар, Авфдан, у Муҳаммад ибн Сириндан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилдики, Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким мусулмон кишининг жанозасига (савобни Аллоҳдан) умид қилиб эргашса, унга намоз ўқиб, уни дафн қилса, унга икки қирот бўлади. Ким унга намоз ўқиб, сўнг у дафн этилишидан олдин қайтиб кетса, у ажрдан бир қирот билан қайтади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ قَزَعَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا مَسْلَمَةُ بْنُ عَلْقَمَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا دَاوُدُ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ تَبِعَ جَنَازَةً فَصَلَّى عَلَيْهَا ثُمَّ انْصَرَفَ فَلَهُ قِيرَاطٌ مِنَ الأَجْرِ وَمَنْ تَبِعَهَا فَصَلَّى عَلَيْهَا ثُمَّ قَعَدَ حَتَّى يُفْرَغَ مِنْ دَفْنِهَا فَلَهُ قِيرَاطَانِ مِنَ الأَجْرِ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا أَعْظَمُ مِنْ أُحُدٍ " .
Бизга ал-Ҳасан ибн Қазаъа хабар бериб деди: бизга Маслама ибн Алқама ривоят қилиб деди: бизга Довуд хабар бериб, Омирдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким жанозага эргашиб, унга (жаноза) намози ўқиса, сўнг қайтиб кетса, унга ажрдан бир қирот (берилади). Ким унга эргашиб, намоз ўқиб, сўнг дафн этиб бўлгунча ўтирса, унга ажрдан икки қирот (берилади). Уларнинг ҳар бири Уҳуд (тоғи)дан каттароқдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ هِشَامٍ، وَالأَوْزَاعِيِّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا رَأَيْتُمُ الْجَنَازَةَ فَقُومُوا وَمَنْ تَبِعَهَا فَلاَ يَقْعُدَنَّ حَتَّى تُوضَعَ " .
Бизга Сувайд ибн Наср хабар бериб деди: бизга Абдуллоҳ хабар бериб, Ҳишом ва ал-Авзўийдан, улар Яҳё ибн Абу Касирдан, у Абу Саламадан, у Абу Саиддан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Жанозани кўрсангиз, ўрнингиздан туринг. Ким унга эргашса, (маййит) қабрга қўйилмагунча ўтирмасин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ وَاقِدٍ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ مَسْعُودِ بْنِ الْحَكَمِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، : أَنَّهُ ذُكِرَ الْقِيَامُ عَلَى الْجَنَازَةِ حَتَّى تُوضَعَ، فَقَالَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ : قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَعَدَ .
Бизга Қутайба хабар бериб деди: бизга ал-Лайс, Яҳёдан, у Воқиддан, у Нофиъ ибн Жубайрдан, у Масъуд ибн ал-Ҳакамдан, у Али ибн Абу Толиб (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики): (унинг олдида) маййит қабрга қўйилгунча жаноза учун туриш (ҳақида) зикр қилинди. Шунда Али ибн Абу Толиб: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) турдилар, сўнг ўтирдилар,» деди.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ مَسْعُودِ بْنِ الْحَكَمِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ : رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَامَ فَقُمْنَا، وَرَأَيْنَاهُ قَعَدَ فَقَعَدْنَا .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар бериб деди: бизга Холид ривоят қилиб деди: бизга Шуъба ривоят қилиб деди: менга Муҳаммад ибн ал-Мункадир хабар бериб, Масъуд ибн ал-Ҳакамдан, у Алидан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг турганларини кўрдим, биз ҳам турдик; уларнинг ўтирганларини кўрдик, биз ҳам ўтирдик.»
أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ قَيْسٍ، عَنِ الْمِنْهَالِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ زَاذَانَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ : خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي جَنَازَةٍ، فَلَمَّا انْتَهَيْنَا إِلَى الْقَبْرِ وَلَمْ يُلْحَدْ، فَجَلَسَ وَجَلَسْنَا حَوْلَهُ كَأَنَّ عَلَى رُءُوسِنَا الطَّيْرَ .
Бизга Ҳорун ибн Ишоқ хабар бериб деди: бизга Абу Холид ал-Аҳмар, Амр ибн Қайсдан, у ал-Минҳол ибн Амрдан, у Зозондан, у ал-Бародан (ривоят қилдики), у деди: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бир жанозага чиқдик. Қабрга етиб келганимизда, у ҳали лаҳд қилинмаган эди. (Расулуллаҳ) ўтирдилар, биз ҳам бошларимиз устида қуш тургандай (жим бўлиб) атрофларида ўтирдик.»
أَخْبَرَنَا هَنَّادٌ، عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ ثَعْلَبَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِقَتْلَى أُحُدٍ : " زَمِّلُوهُمْ بِدِمَائِهِمْ، فَإِنَّهُ لَيْسَ كَلْمٌ يُكْلَمُ فِي اللَّهِ إِلاَّ يَأْتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَدْمَى، لَوْنُهُ لَوْنُ الدَّمِ وَرِيحُهُ رِيحُ الْمِسْكِ " .
Бизга Ҳаннод, Ибнул-Муборакдан, у Маъмардан, у аз-Зуҳрийдан, у Абдуллоҳ ибн Саълабадан хабар бериб (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Уҳудда ҳалок бўлганлар ҳақида: «Уларни қонлари билан (кийимларига) ўраб (дафн) қилинглар. Чунки Аллаҳ йўлида жароҳатланган ҳар қандай жароҳат Қиёмат куни қонаб келади: ранги қоннинг ранги, ҳиди эса мискнинг ҳидидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ السَّائِبِ، عَنْ رَجُلٍ، يُقَالُ لَهُ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَيَّةَ قَالَ : أُصِيبَ رَجُلاَنِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ يَوْمَ الطَّائِفِ، فَحُمِلاَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَ أَنْ يُدْفَنَا حَيْثُ أُصِيبَا . وَكَانَ ابْنُ مُعَيَّةَ وُلِدَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб деди: бизга Вакииъ хабар бериб деди: бизга Саид ибн ас-Соиб, унга Убайдуллоҳ ибн Муъайя дейилувчи бир кишидан (ривоят қилдики), у деди: «Тоиф (жанги) кунида мусулмонлардан икки киши (жароҳатланиб) шаҳид бўлди ва улар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига олиб келинди. (Расулуллаҳ) уларни ҳалок бўлган жойларида дафн этишни буюрдилар.» Ибн Муъайя эса Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) даврида туғилган эди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَسْوَدُ بْنُ قَيْسٍ، عَنْ نُبَيْحٍ الْعَنَزِيِّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، : أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ بِقَتْلَى أُحُدٍ أَنْ يُرَدُّوا إِلَى مَصَارِعِهِمْ، وَكَانُوا قَدْ نُقِلُوا إِلَى الْمَدِينَةِ .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар бериб деди: бизга Суфён ривоят қилиб деди: бизга ал-Асвад ибн Қайс ривоят қилиб, Нубайҳ ал-Аназийдан, у Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики): Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Уҳудда ҳалок бўлганларни ўз ҳалок бўлган жойларига қайтаришни буюрдилар. Ҳолбуки улар (аввал) Мадинага олиб келинган эдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ نُبَيْحٍ الْعَنَزِيِّ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ : " ادْفِنُوا الْقَتْلَى فِي مَصَارِعِهِمْ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибнул-Муборак хабар бериб деди: бизга Вакииъ, Суфёндан, у ал-Асвад ибн Қайсдан, у Нубайҳ ал-Аназийдан, у Жобирдан ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳалок бўлганларни ўз ҳалок бўлган жойларида дафн этинглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ نَاجِيَةَ بْنِ كَعْبٍ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ قُلْتُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، إِنَّ عَمَّكَ الشَّيْخَ الضَّالَّ مَاتَ، فَمَنْ يُوَارِيهِ قَالَ : " اذْهَبْ فَوَارِ أَبَاكَ وَلاَ تُحْدِثَنَّ حَدَثًا حَتَّى تَأْتِيَنِي " . فَوَارَيْتُهُ ثُمَّ جِئْتُ فَأَمَرَنِي فَاغْتَسَلْتُ وَدَعَا لِي، وَذَكَرَ دُعَاءً لَمْ أَحْفَظْهُ .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар бериб деди: бизга Яҳё, Суфёндан ривоят қилиб деди: менга Абу Ишоқ ривоят қилиб, Ножия ибн Каъбдан, у Алидан (ривоят қилдики), у деди: Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га: «Сизнинг адашган кекса амакингиз вафот этди, уни ким дафн қилади?» дедим. (Расулуллаҳ): «Бориб, отангни дафн қил ва менга келмагунингча ҳеч нарса қилма,» дедилар. Мен уни дафн қилдим, сўнг келдим. (Расулуллаҳ) менга (ғусл қилишни) буюрдилар, мен ғусл қилдим. (Сўнг) мен учун дуо қилдилар ва мен ёдлаб қола олмаган бир дуони айтдилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَعْدٍ، قَالَ : الْحَدُوا لِي لَحْدًا، وَانْصِبُوا عَلَىَّ نَصْبًا كَمَا فُعِلَ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Амр ибн Али хабар бериб деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилиб деди: бизга Абдуллоҳ ибн Жаъфар, Исмоил ибн Муҳаммад ибн Саъддан, у отасидан, у Саъд (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилиб деди: «Менга лаҳд қабри (лаҳд) қазинглар ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га қилинганидек, устимга (ғишт) тиклаб қўйинглар.»
أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ، : أَنَّ سَعْدًا، لَمَّا حَضَرَتْهُ الْوَفَاةُ قَالَ : الْحَدُوا لِي لَحْدًا، وَانْصِبُوا عَلَىَّ نَصْبًا كَمَا فُعِلَ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Ҳорун ибн Абдуллоҳ хабар бериб деди: бизга Абу Омир, Абдуллоҳ ибн Жаъфардан, у Исмоил ибн Муҳаммаддан, у Омир ибн Саъддан (ривоят қилдики): Саъдга ўлим етиб келганида, у: «Менга лаҳд қабри (лаҳд) қазинглар ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га қилинганидек, устимга (ғишт) тиклаб қўйинглар,» деди.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَذْرَمِيُّ، عَنْ حَكَّامِ بْنِ سَلْمٍ الرَّازِيِّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ الأَعْلَى، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم : " اللَّحْدُ لَنَا وَالشَّقُّ لِغَيْرِنَا " .
Бизга Абдуллоҳ ибн Муҳаммад Абу Абдурраҳмон ал-Азрамий, Ҳакком ибн Салм ар-Розийдан, у Али ибн Абдул-Аълодан, у отасидан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан хабар бериб (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Лаҳд биз учун, ён ўра (шаққ) эса биздан бошқалар учундир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ : شَكَوْنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ أُحُدٍ فَقُلْنَا : يَا رَسُولَ اللَّهِ الْحَفْرُ عَلَيْنَا لِكُلِّ إِنْسَانٍ شَدِيدٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم : " احْفِرُوا وَأَعْمِقُوا وَأَحْسِنُوا، وَادْفِنُوا الاِثْنَيْنِ وَالثَّلاَثَةَ فِي قَبْرٍ وَاحِدٍ " . قَالُوا : فَمَنْ نُقَدِّمُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ : " قَدِّمُوا أَكْثَرَهُمْ قُرْآنًا " . قَالَ : فَكَانَ أَبِي ثَالِثَ ثَلاَثَةٍ فِي قَبْرٍ وَاحِدٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар бериб деди: бизга Ишоқ ибн Юсуф ривоят қилиб деди: бизга Суфён, Айюбдан, у Ҳумайд ибн Ҳилолдан, у Ҳишом ибн Омирдан ривоят қилиб деди: у деди: «Биз Уҳуд куни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га шикоят қилиб: «Ё Расулаллоҳ, ҳар бир киши учун қабр қазиш бизга оғир бўляпти,» дедик. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қазинглар, чуқур ва яхши қилинглар; иккита ёки учтасини битта қабрга дафн этинглар,» дедилар. Улар: «Ё Расулаллоҳ, қайси бирини олдинга қўяйлик?» дедилар. (Расулуллаҳ): «Кўпроқ Қуръон (билган)ини олдинга қўйинглар,» дедилар.» (Рови) деди: «Отам бир қабрда уч кишининг учинчиси (сифатида) дафн этилди.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ حُمَيْدَ بْنَ هِلاَلٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامِ بْنِ عَامِرٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ : لَمَّا كَانَ يَوْمُ أُحُدٍ أُصِيبَ مِنَ الْمُسْلِمِينَ، وَأَصَابَ النَّاسَ جِرَاحَاتٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم : " احْفِرُوا وَأَوْسِعُوا، وَادْفِنُوا الاِثْنَيْنِ وَالثَّلاَثَةَ فِي الْقَبْرِ، وَقَدِّمُوا أَكْثَرَهُمْ قُرْآنًا " .
Бизга Муҳаммад ибн Маъмар хабар бериб деди: бизга Ваҳб ибн Жарир ривоят қилиб деди: бизга отам ривоят қилиб деди: мен Ҳумайд ибн Ҳилолни эшитдим, у Саъд ибн Ҳишом ибн Омирдан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: «Уҳуд куни бўлганида, мусулмонлардан (кўпчилик) шаҳид бўлди ва одамлар жароҳат олди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қазинглар ва кенг қилинглар; иккита ёки учтасини битта қабрга дафн этинглар ва кўпроқ Қуръон (билган)ини олдинга қўйинглар,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، عَنْ يَزِيدَ، - وَهُوَ ابْنُ زُرَيْعٍ - قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي جَمْرَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ : جُعِلَ تَحْتَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ دُفِنَ قَطِيفَةٌ حَمْرَاءُ .
Бизга Исмоил ибн Масъуд, Язид — у Ибн Зурайъ — дан хабар бериб деди: бизга Шуъба, Абу Жамрадан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилиб деди: у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дафн этилганларида, остиларига қизил бахмал чойшаб тўшалди.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُلَىِّ بْنِ رَبَاحٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ عُقْبَةَ بْنَ عَامِرٍ الْجُهَنِيَّ، قَالَ : ثَلاَثُ سَاعَاتٍ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَانَا أَنْ نُصَلِّيَ فِيهِنَّ، أَوْ نَقْبُرَ فِيهِنَّ مَوْتَانَا : حِينَ تَطْلُعُ الشَّمْسُ بَازِغَةً حَتَّى تَرْتَفِعَ، وَحِينَ يَقُومُ قَائِمُ الظَّهِيرَةِ حَتَّى تَزُولَ الشَّمْسُ، وَحِينَ تَضَيَّفُ الشَّمْسُ لِلْغُرُوبِ .
Бизга Амр ибн Али хабар бериб деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилиб деди: бизга Мусо ибн Улайй ибн Рабоҳ ривоят қилиб деди: мен отамни эшитдим, у деди: мен Уқба ибн Омир ал-Жуҳанийни эшитдим, у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни уч пайт(да) намоз ўқишимиздан ёки ўликларимизни дафн этишимиздан қайтарар эдилар: қуёш чиқиб, кўтарилмагунича; қуёш тикка келиб, оғмагунча; ва қуёш ботишга мойил бўлганида.»
أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ الْقَطَّانُ الرَّقِّيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا، يَقُولُ : خَطَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ رَجُلاً مِنْ أَصْحَابِهِ مَاتَ فَقُبِرَ لَيْلاً، وَكُفِّنَ فِي كَفَنٍ غَيْرِ طَائِلٍ، فَزَجَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُقْبَرَ إِنْسَانٌ لَيْلاً إِلاَّ أَنْ يُضْطَرَّ إِلَى ذَلِكَ .
Менга Абдурраҳмон ибн Холид ал-Қаттан ар-Раққий хабар бериб деди: бизга Ҳажжож ривоят қилиб деди: Ибн Журайж деди: менга Абуз-Зубайр хабар бериб (айтдики), у Жобирни шундай деганини эшитди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) хутба қилдилар ва ўз саҳобаларидан вафот этиб, кечаси дафн этилган ҳамда арзимас кафанга ўралган бир кишини зикр қилдилар. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) зарурат туғилмаган бўлса, инсонни кечаси дафн этишдан қайтардилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ الْمُغِيرَةِ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ : لَمَّا كَانَ يَوْمُ أُحُدٍ أَصَابَ النَّاسَ جَهْدٌ شَدِيدٌ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم : " احْفِرُوا وَأَوْسِعُوا، وَادْفِنُوا الاِثْنَيْنِ وَالثَّلاَثَةَ فِي قَبْرٍ " . فَقَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ فَمَنْ نُقَدِّمُ قَالَ : " قَدِّمُوا أَكْثَرَهُمْ قُرْآنًا " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибнул-Муборак хабар берди, у деди: бизга Вакииъ, Сулаймон ибнул-Муғийрадан, у Ҳумайд ибн Ҳилолдан, у Ҳишом ибн Омирдан (ривоят қилдики), у деди: «Уҳуд куни бўлганда, одамларни қаттиқ машаққат қоплаган эди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қабр қазинглар ва кенгайтиринглар, ҳамда битта қабрга иккита ва учтадан дафн қилинглар,» дедилар. Улар: «Ё Расулаллоҳ, кимни олдинга қўямиз?» дедилар. У: «Улардан Қуръонни энг кўп билганини олдинга қўйинглар,» дедилар.»
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامِ بْنِ عَامِرٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ : اشْتَدَّ الْجِرَاحُ يَوْمَ أُحُدٍ فَشُكِيَ ذَلِكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ : " احْفِرُوا وَأَوْسِعُوا وَأَحْسِنُوا، وَادْفِنُوا فِي الْقَبْرِ الاِثْنَيْنِ وَالثَّلاَثَةَ، وَقَدِّمُوا أَكْثَرَهُمْ قُرْآنًا " .
Менга Иброҳим ибн Яъқуб хабар берди, у деди: бизга Сулаймон ибн Ҳарб хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Зайд, Айюбдан, у Ҳумайд ибн Ҳилолдан, у Саъд ибн Ҳишом ибн Омирдан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: «Уҳуд куни жароҳатлар оғирлашди ва бу Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га шикоят қилинди. Шунда у: «Қабр қазинглар, кенгайтиринглар ва яхшилаб (қазинглар), ҳамда қабрга иккита ва учтадан дафн қилинглар, ва улардан Қуръонни энг кўп билганини олдинга қўйинглар,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ أَبِي الدَّهْمَاءِ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عَامِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ : " احْفِرُوا وَأَحْسِنُوا، وَادْفِنُوا الاِثْنَيْنِ وَالثَّلاَثَةَ، وَقَدِّمُوا أَكْثَرَهُمْ قُرْآنًا " .
Бизга Иброҳим ибн Яъқуб хабар берди, у деди: бизга Мусаддад ривоят қилди, у деди: бизга Абдулворис, Айюбдан, у Ҳумайд ибн Ҳилолдан, у Абуд-Даҳмодан, у Ҳишом ибн Омирдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қабр қазинглар ва яхшиланг, ҳамда иккита ва учтадан дафн қилинглар, ва улардан Қуръонни энг кўп билганини олдинга қўйинглар,» дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ : قُتِلَ أَبِي يَوْمَ أُحُدٍ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم : " احْفِرُوا وَأَوْسِعُوا وَأَحْسِنُوا، وَادْفِنُوا الاِثْنَيْنِ وَالثَّلاَثَةَ فِي الْقَبْرِ، وَقَدِّمُوا أَكْثَرَهُمْ قُرْآنًا " . فَكَانَ أَبِي ثَالِثَ ثَلاَثَةٍ وَكَانَ أَكْثَرَهُمْ قُرْآنًا فَقُدِّمَ .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: бизга Айюб, Ҳумайд ибн Ҳилолдан, у Ҳишом ибн Омирдан (ривоят қилдики), у деди: «Отам Уҳуд куни шаҳид бўлди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қабр қазинглар, кенгайтиринглар ва яхшиланг, ҳамда қабрга иккита ва учтадан дафн қилинглар, ва улардан Қуръонни энг кўп билганини олдинга қўйинглар,» дедилар. Отам уч кишидан бири эди ва улар ичида Қуръонни энг кўп билгани эди, шунинг учун у олдинга қўйилди.»
قَالَ الْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ سَمِعَ عَمْرٌو، جَابِرًا يَقُولُ : أَتَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أُبَىٍّ بَعْدَ مَا أُدْخِلَ فِي قَبْرِهِ، فَأَمَرَ بِهِ فَأُخْرِجَ فَوَضَعَهُ عَلَى رُكْبَتَيْهِ، وَنَفَثَ عَلَيْهِ مِنْ رِيقِهِ وَأَلْبَسَهُ قَمِيصَهُ، وَاللَّهُ أَعْلَمُ .
ал-Ҳорис ибн Мискин унга ўқиб берилган (эшитилган) ҳолда, мен ҳам эшитиб туриб, Суфёндан (ривоят қилиб) деди: Амр, Жобирнинг шундай деяётганини эшитди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Абдуллоҳ ибн Убай қабрига киритилганидан кейин унинг олдига келдилар ва уни чиқаришни буюрдилар, шунда у чиқарилди. (Набий) уни тиззалари устига қўйдилар, унга ўз сўлагиларидан пуркадилар ва унга ўз кўйлакларини кийдирдилар. Аллаҳ энг яхши билувчидир.»
أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرًا، يَقُولُ : إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ بِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَىٍّ فَأَخْرَجَهُ مِنْ قَبْرِهِ، فَوَضَعَ رَأْسَهُ عَلَى رُكْبَتَيْهِ فَتَفَلَ فِيهِ مِنْ رِيقِهِ، وَأَلْبَسَهُ قَمِيصَهُ . قَالَ جَابِرٌ : وَصَلَّى عَلَيْهِ وَاللَّهُ أَعْلَمُ .
Бизга ал-Ҳусайн ибн Ҳурайс хабар берди, у деди: бизга ал-Фазл ибн Мусо, ал-Ҳусайн ибн Воқиддан ривоят қилди, у деди: бизга Амр ибн Динор ривоят қилди, у деди: мен Жобирнинг шундай деяётганини эшитдим: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Абдуллоҳ ибн Убай ҳақида буйруқ бердилар, шунда уни қабридан чиқардилар. Сўнг унинг бошини тиззалари устига қўйдилар, унга ўз сўлагиларидан тупурдилар ва унга ўз кўйлакларини кийдирдилар.» Жобир деди: «Ва унга (жаноза) намозини ўқидилар. Аллаҳ энг яхши билувчидир.»
أَخْبَرَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَامِرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ : دُفِنَ مَعَ أَبِي رَجُلٌ فِي الْقَبْرِ فَلَمْ يَطِبْ قَلْبِي حَتَّى أَخْرَجْتُهُ وَدَفَنْتُهُ عَلَى حِدَةٍ .
Бизга ал-Аббос ибн Абдулазим, Саид ибн Омирдан, у Шуъбадан, у Ибн Абу Нажиҳдан, у Атодан, у Жобирдан хабар берди, у деди: «Отам билан бирга бир киши битта қабрга дафн қилинган эди. То мен уни чиқариб, алоҳида дафн қилмагунимча кўнглим таскин топмади.»
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ أَبُو قُدَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ حَكِيمٍ، عَنْ خَارِجَةَ بْنِ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ عَمِّهِ، يَزِيدَ بْنِ ثَابِتٍ : أَنَّهُمْ خَرَجُوا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ يَوْمٍ، فَرَأَى قَبْرًا جَدِيدًا فَقَالَ : " مَا هَذَا " . قَالُوا : هَذِهِ فُلاَنَةُ مَوْلاَةُ بَنِي فُلاَنٍ، فَعَرَفَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَاتَتْ ظُهْرًا وَأَنْتَ نَائِمٌ قَائِلٌ، فَلَمْ نُحِبَّ أَنْ نُوقِظَكَ بِهَا . فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَصَفَّ النَّاسَ خَلْفَهُ وَكَبَّرَ عَلَيْهَا أَرْبَعًا ثُمَّ قَالَ : " لاَ يَمُوتُ فِيكُمْ مَيِّتٌ مَا دُمْتُ بَيْنَ أَظْهُرِكُمْ إِلاَّ آذَنْتُمُونِي بِهِ، فَإِنَّ صَلاَتِي لَهُ رَحْمَةٌ " .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид Абу Қудома хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Нумайр ривоят қилди, у деди: бизга Усмон ибн Ҳаким, Хорижа ибн Зайд ибн Собитдан, у амакиси Язид ибн Собитдан (ривоят қилдики): улар бир куни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга чиқишди ва у янги бир қабрни кўриб: «Бу нима?» дедилар. Улар: «Бу фалон, фалон авлоднинг озод қилинган чўриси,» дедилар — Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни танир эдилар — «У пешин пайтида вафот этди, сиз эса уйқудаги, қайлула қилаётган эдингиз, шунинг учун сизни у сабабли уйғотишни хоҳламадик.» Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўринларидан турдилар, одамлар ортларида саф тортдилар ва у унинг устига тўрт такбир айтдилар. Сўнг: «Мен орангларда бўлганимда сизлардан бирор ўлик вафот этса, албатта менга уни билдиринглар, чунки менинг унга (ўқийдиган) намозим раҳматдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ الشَّيْبَانِيِّ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، : أَخْبَرَنِي مَنْ، مَرَّ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى قَبْرٍ مُنْتَبِذٍ، فَأَمَّهُمْ وَصَفَّ خَلْفَهُ، قُلْتُ : مَنْ هُوَ يَا أَبَا عَمْرٍو قَالَ : ابْنُ عَبَّاسٍ .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Холид, Шуъбадан, у Сулаймон аш-Шайбонийдан, у аш-Шаъбийдан ривоят қилди: менга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга (бошқалардан) ажралиб турган бир қабр ёнидан ўтган киши хабар бердики, (Набий) уларга имом бўлдилар ва у ортларида саф тортилди. Мен: «У ким, эй Абу Амр?» дедим. У: «Ибн Аббос,» деди.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ الشَّيْبَانِيُّ أَنْبَأَنَا عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَنْ، رَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِقَبْرٍ مُنْتَبِذٍ، فَصَلَّى عَلَيْهِ وَصَفَّ أَصْحَابَهُ خَلْفَهُ . قِيلَ : مَنْ حَدَّثَكَ قَالَ : ابْنُ عَبَّاسٍ .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, аш-Шайбоний деди: бизга аш-Шаъбийдан хабар берилди, у деди: менга Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни кўрган киши хабар бердики, (Набий) ажралиб турган бир қабр ёнидан ўтиб, унинг устига (жаноза) намозини ўқидилар ва ашоблари ортларида саф тортишди. «Сенга ким ривоят қилди?» дейилди. У: «Ибн Аббос,» деди.
أَخْبَرَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ عَلِيٍّ، - وَهُوَ أَبُو أُسَامَةَ - قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ بُرْقَانَ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي مَرْزُوقٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، : أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى عَلَى قَبْرِ امْرَأَةٍ بَعْدَ مَا دُفِنَتْ .
Бизга ал-Муғийра ибн Абдурраҳмон хабар берди, у деди: бизга Зайд ибн Али — у Абу Усомадир — ривоят қилди, у деди: бизга Жаъфар ибн Бурқон, Ҳабиб ибн Абу Марзуқдан, у Атодан, у Жобирдан ривоят қилдики: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир аёлнинг устига, у дафн қилинганидан кейин, қабри устида (жаноза) намозини ўқидилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، وَيَحْيَى بْنُ آدَمَ، قَالاَ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ مِغْوَلٍ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ : خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى جَنَازَةِ أَبِي الدَّحْدَاحِ، فَلَمَّا رَجَعَ أُتِيَ بِفَرَسٍ مُعْرَوْرًى فَرَكِبَ وَمَشَيْنَا مَعَهُ .
Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Абу Нуъайм ва Яҳё ибн Одам ривоят қилишди, иккаласи деди: бизга Молик ибн Миғвал, Симокдан, у Жобир ибн Самурадан ривоят қилди, у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Абуд-Даҳдоҳнинг жанозасига чиқдилар. Қайтаётганларида у кишига эгарсиз бир от келтирилди, шунда у миндилар, биз эса у билан бирга пиёда юрдик.»
أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَفْصٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى، وَأَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ : نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُبْنَى عَلَى الْقَبْرِ، أَوْ يُزَادَ عَلَيْهِ، أَوْ يُجَصَّصَ . زَادَ سُلَيْمَانُ بْنُ مُوسَى : أَوْ يُكْتَبَ عَلَيْهِ .
Бизга Ҳорун ибн Ишоқ хабар берди, у деди: бизга Ҳафс, Ибн Журайждан, у Сулаймон ибн Мусо ва Абуз-Зубайрдан, улар Жобирдан ривоят қилди, у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қабр устига (бино) қуришдан, ёки унинг устига (тупроқ) қўшишдан, ёки уни гипс билан оқлашдан қайтардилар.» Сулаймон ибн Мусо қўшимча қилди: «Ёки унинг устига (бирор нарса) ёзишдан.»
أَخْبَرَنَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا، يَقُولُ : نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ تَقْصِيصِ الْقُبُورِ، أَوْ يُبْنَى عَلَيْهَا، أَوْ يَجْلِسَ عَلَيْهَا أَحَدٌ .
Бизга Юсуф ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Ҳажжож, Ибн Журайждан ривоят қилди, у деди: менга Абуз-Зубайр хабар бердики, у Жобирнинг шундай деяётганини эшитди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қабрларни гипс билан оқлашдан, ёки уларнинг устига (бино) қуришдан, ёки бирор киши уларнинг устига ўтиришидан қайтардилар.»
أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ : نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ تَجْصِيصِ الْقُبُورِ .
Бизга Имрон ибн Мусо хабар берди, у деди: бизга Абдулворис ривоят қилди, у деди: бизга Айюб, Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан ривоят қилди, у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қабрларни гипс билан оқлашдан қайтардилар.»
أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، أَنَّ ثُمَامَةَ بْنَ شُفَىٍّ، حَدَّثَهُ قَالَ : كُنَّا مَعَ فَضَالَةَ بْنِ عُبَيْدٍ بِأَرْضِ الرُّومِ فَتُوُفِّيَ صَاحِبٌ لَنَا، فَأَمَرَ فَضَالَةُ بِقَبْرِهِ فَسُوِّيَ، ثُمَّ قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُ بِتَسْوِيَتِهَا .
Бизга Сулаймон ибн Довуд хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб хабар берди, у деди: менга Амр ибнул-Ҳорис хабар бердики, унга Сумома ибн Шуфай ривоят қилиб деди: «Биз Фазола ибн Убайд билан бирга Рум юртида эдик. Бизнинг бир соҳибимиз вафот этди. Шунда Фазола унинг қабри ҳақида буюрди, у текисланди. Сўнг у деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг уларни (қабрларни) текислашга буюрганларини эшитганман.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ أَبِي الْهَيَّاجِ، قَالَ قَالَ عَلِيٌّ رضى الله عنه : أَلاَ أَبْعَثُكَ عَلَى مَا بَعَثَنِي عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ تَدَعَنَّ قَبْرًا مُشْرِفًا إِلاَّ سَوَّيْتَهُ، وَلاَ صُورَةً فِي بَيْتٍ إِلاَّ طَمَسْتَهَا .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Суфён, Ҳабибдан, у Абу Воилдан, у Абул-Ҳайёждан ривоят қилди, у деди: Али (розияллаҳу анҳу) деди: «Сени Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мени юборган нарса учун юбормайми? Ҳар қандай баланд қабрни текисламасдан қолдирма, ва уйдаги ҳар қандай суратни ўчирмасдан қолдирма.»
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ آدَمَ، عَنِ ابْنِ فُضَيْلٍ، عَنْ أَبِي سِنَانٍ، عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم : " نَهَيْتُكُمْ عَنْ زِيَارَةِ الْقُبُورِ فَزُورُوهَا، وَنَهَيْتُكُمْ عَنْ لُحُومِ الأَضَاحِي فَوْقَ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ فَأَمْسِكُوا مَا بَدَا لَكُمْ، وَنَهَيْتُكُمْ عَنِ النَّبِيذِ إِلاَّ فِي سِقَاءٍ فَاشْرَبُوا فِي الأَسْقِيَةِ كُلِّهَا، وَلاَ تَشْرَبُوا مُسْكِرًا " .
Менга Муҳаммад ибн Одам, Ибн Фузайлдан, у Абу Синондан, у Муҳориб ибн Дисордан, у Абдуллоҳ ибн Бурайдадан, у отасидан хабар берди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен сизларни қабрларни зиёрат қилишдан қайтарган эдим, энди уларни зиёрат қилинглар; ва сизларни қурбонлик гўштларини уч кундан ортиқ (сақлашдан) қайтарган эдим, энди ўзингизга маъқул бўлганича сақланглар; ва сизларни мешдан бошқада набиз (тайёрлаш)дан қайтарган эдим, энди барча идишларда ичинг, лекин маст қилувчи (нарса)ни ичманглар,» дедилар.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ أَبِي فَرْوَةَ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ سُبَيْعٍ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، : أَنَّهُ كَانَ فِي مَجْلِسٍ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ : " إِنِّي كُنْتُ نَهَيْتُكُمْ أَنْ تَأْكُلُوا لُحُومَ الأَضَاحِي إِلاَّ ثَلاَثًا، فَكُلُوا وَأَطْعِمُوا وَادَّخِرُوا مَا بَدَا لَكُمْ، وَذَكَرْتُ لَكُمْ أَنْ لاَ تَنْتَبِذُوا فِي الظُّرُوفِ الدُّبَّاءِ وَالْمُزَفَّتِ وَالنَّقِيرِ وَالْحَنْتَمِ، انْتَبِذُوا فِيمَا رَأَيْتُمْ وَاجْتَنِبُوا كُلَّ مُسْكِرٍ، وَنَهَيْتُكُمْ عَنْ زِيَارَةِ الْقُبُورِ فَمَنْ أَرَادَ أَنْ يَزُورَ فَلْيَزُرْ، وَلاَ تَقُولُوا هُجْرًا " .
Менга Муҳаммад ибн Қудома хабар бериб, деди: бизга Жарир ривоят қилди, Абу Фарвадан, у ал-Муғийра ибн Субайъдан, менга Абдуллоҳ ибн Бурайда ривоят қилди, отасидан (ривоят қилдики): у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳозир бўлган бир мажлисда эди. У: «Мен сизларни қурбонлик гўштларини уч кундан ортиқ ейишдан қайтарган эдим. Энди енглар, (бошқаларга) едирилар ва хоҳлаганингизча сақланглар. Яна мен сизларга ад-Дуббо (қовоқ идиши), ал-музаффат (қатрон сурилган идиш), ан-нақир (хурмо томиридан ўйилган идиш) ва ал-ҳантам (сирланган идиш)да набиз (шарбат) тайёрламасликни айтган эдим. Энди хоҳлаган идишингизда тайёрланглар ва ҳар маст қилувчи нарсадан сақланинглар. Яна мен сизларни қабрларни зиёрат қилишдан қайтарган эдим. Энди ким зиёрат қилишни истаса, зиёрат қилсин, лекин (қабр олдида) ёмон сўз айтманглар,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ : زَارَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَبْرَ أُمِّهِ فَبَكَى وَأَبْكَى مَنْ حَوْلَهُ وَقَالَ : " اسْتَأْذَنْتُ رَبِّي عَزَّ وَجَلَّ فِي أَنْ أَسْتَغْفِرَ لَهَا فَلَمْ يُؤْذَنْ لِي، وَاسْتَأْذَنْتُ فِي أَنْ أَزُورَ قَبْرَهَا فَأَذِنَ لِي، فَزُورُوا الْقُبُورَ فَإِنَّهَا تُذَكِّرُكُمُ الْمَوْتَ " .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ибн Убайд ривоят қилди, Язид ибн Кайсондан, у Абу Ҳозимдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) онасининг қабрини зиёрат қилдилар, сўнг йиғладилар ва атрофидагиларни ҳам йиғлатдилар. Ва: «Мен Раббим азза ва жалладан у (она) учун мағфират сўрашга изн сўрадим, лекин менга изн берилмади. Яна унинг қабрини зиёрат қилишга изн сўрадим, менга изн берилди. Бас, қабрларни зиёрат қилинглар, чунки улар сизларга ўлимни эслатади,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، - وَهُوَ ابْنُ ثَوْرٍ - عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ : لَمَّا حَضَرَتْ أَبَا طَالِبٍ الْوَفَاةُ دَخَلَ عَلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَعِنْدَهُ أَبُو جَهْلٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي أُمَيَّةَ فَقَالَ : " أَىْ عَمِّ قُلْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ كَلِمَةً أُحَاجُّ لَكَ بِهَا عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ " . فَقَالَ لَهُ أَبُو جَهْلٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي أُمَيَّةَ : يَا أَبَا طَالِبٍ أَتَرْغَبُ عَنْ مِلَّةِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ . فَلَمْ يَزَالاَ يُكَلِّمَانِهِ حَتَّى كَانَ آخِرُ شَىْءٍ كَلَّمَهُمْ بِهِ عَلَى مِلَّةِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ . فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم : " لأَسْتَغْفِرَنَّ لَكَ مَا لَمْ أُنْهَ عَنْكَ " . فَنَزَلَتْ { مَا كَانَ لِلنَّبِيِّ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَنْ يَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِكِينَ } وَنَزَلَتْ { إِنَّكَ لاَ تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ } .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад — у Ибн Савр — ривоят қилди, Маъмардан, у аз-Зуҳрийдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Абу Толибга ўлим ҳозир бўлганида, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг олдига кирдилар, унинг ёнида Абу Жаҳл ва Абдуллоҳ ибн Абу Умайя бор эди. У: «Эй амаки, Ла илаҳа иллаллоҳ деб айт — бу шундай калимаки, мен у билан Аллаҳ азза ва жалла ҳузурида сенга (ёқловчи сифатида) ҳужжат келтираман,» дедилар. Абу Жаҳл ва Абдуллоҳ ибн Абу Умайя унга: «Эй Абу Толиб, Абдулмутталиб миллатидан юз ўгирасанми?» дедилар. Улар у билан гаплашавердилар, охир у айтган сўзи: «Абдулмутталиб миллатида (ўламан)» бўлди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Сен ҳақингда мен қайтарилмагунимча, албатта сен учун мағфират сўрайман,» дедилар. Шунда: «Набийга ва имон келтирганларга... мушриклар учун мағфират сўрашлари (жоиз) эмас,» (оят) нозил бўлди. Яна: «Албатта сен севган кишингни ҳидоят қила олмайсан,» (Қасас сураси, 56) нозил бўлди.»
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ : سَمِعْتُ رَجُلاً، يَسْتَغْفِرُ لأَبَوَيْهِ وَهُمَا مُشْرِكَانِ فَقُلْتُ : أَتَسْتَغْفِرُ لَهُمَا وَهُمَا مُشْرِكَانِ فَقَالَ أَوَلَمْ يَسْتَغْفِرْ إِبْرَاهِيمُ لأَبِيهِ . فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَنَزَلَتْ { وَمَا كَانَ اسْتِغْفَارُ إِبْرَاهِيمَ لأَبِيهِ إِلاَّ عَنْ مَوْعِدَةٍ وَعَدَهَا إِيَّاهُ } .
Бизга Ишоқ ибн Мансур хабар бериб, деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, Суфёндан, у Абу Ишоқдан, у Абул-Халилдан, у Али (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Мен бир кишини мушрик бўлган ота-онаси учун мағфират сўраётганини эшитдим ва: «Улар мушрик бўла туриб, улар учун мағфират сўраяпсанми?» дедим. У: «Иброҳим ҳам отаси учун мағфират сўрамаганмиди?» деди. Шунда мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келиб, буни унга айтдим. Сўнг: «Иброҳимнинг отаси учун мағфират сўраши фақат унга берган ваъдаси сабабли бўлган эди,» (Тавба сураси, 114) нозил бўлди.»
أَخْبَرَنَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ مُحَمَّدَ بْنَ قَيْسِ بْنِ مَخْرَمَةَ، يَقُولُ سَمِعْتُ عَائِشَةَ، تُحَدِّثُ قَالَتْ : أَلاَ أُحَدِّثُكُمْ عَنِّي وَعَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قُلْنَا : بَلَى . قَالَتْ : لَمَّا كَانَتْ لَيْلَتِي الَّتِي هُوَ عِنْدِي تَعْنِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم انْقَلَبَ فَوَضَعَ نَعْلَيْهِ عِنْدَ رِجْلَيْهِ، وَبَسَطَ طَرَفَ إِزَارِهِ عَلَى فِرَاشِهِ، فَلَمْ يَلْبَثْ إِلاَّ رَيْثَمَا ظَنَّ أَنِّي قَدْ رَقَدْتُ، ثُمَّ انْتَعَلَ رُوَيْدًا وَأَخَذَ رِدَاءَهُ رُوَيْدًا، ثُمَّ فَتَحَ الْبَابَ رُوَيْدًا وَخَرَجَ رُوَيْدًا وَجَعَلْتُ دِرْعِي فِي رَأْسِي وَاخْتَمَرْتُ وَتَقَنَّعْتُ إِزَارِي، وَانْطَلَقْتُ فِي إِثْرِهِ حَتَّى جَاءَ الْبَقِيعَ، فَرَفَعَ يَدَيْهِ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ فَأَطَالَ، ثُمَّ انْحَرَفَ فَانْحَرَفْتُ، فَأَسْرَعَ فَأَسْرَعْتُ، فَهَرْوَلَ فَهَرْوَلْتُ، فَأَحْضَرَ فَأَحْضَرْتُ وَسَبَقْتُهُ فَدَخَلْتُ، فَلَيْسَ إِلاَّ أَنِ اضْطَجَعْتُ فَدَخَلَ فَقَالَ : " مَا لَكِ يَا عَائِشَةُ حَشْيَا رَابِيَةً " . قَالَتْ : لاَ . قَالَ : " لَتُخْبِرِنِّي أَوْ لَيُخْبِرَنِّي اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ " . قُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي، فَأَخْبَرْتُهُ الْخَبَرَ . قَالَ : " فَأَنْتِ السَّوَادُ الَّذِي رَأَيْتُ أَمَامِي " . قَالَتْ : نَعَمْ، فَلَهَزَنِي فِي صَدْرِي لَهْزَةً أَوْجَعَتْنِي، ثُمَّ قَالَ : " أَظَنَنْتِ أَنْ يَحِيفَ اللَّهُ عَلَيْكِ وَرَسُولُهُ " . قُلْتُ : مَهْمَا يَكْتُمُ النَّاسُ فَقَدْ عَلِمَهُ اللَّهُ . قَالَ : " فَإِنَّ جِبْرِيلَ أَتَانِي حِينَ رَأَيْتِ وَلَمْ يَدْخُلْ عَلَىَّ وَقَدْ وَضَعْتِ ثِيَابَكِ فَنَادَانِي، فَأَخْفَى مِنْكِ فَأَجَبْتُهُ فَأَخْفَيْتُهُ مِنْكِ، فَظَنَنْتُ أَنْ قَدْ رَقَدْتِ وَكَرِهْتُ أَنْ أُوقِظَكِ، وَخَشِيتُ أَنْ تَسْتَوْحِشِي، فَأَمَرَنِي أَنْ آتِيَ الْبَقِيعَ فَأَسْتَغْفِرَ لَهُمْ " . قُلْتُ : كَيْفَ أَقُولُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ : " قُولِي السَّلاَمُ عَلَى أَهْلِ الدِّيَارِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُسْلِمِينَ، يَرْحَمُ اللَّهُ الْمُسْتَقْدِمِينَ مِنَّا وَالْمُسْتَأْخِرِينَ، وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اللَّهُ بِكُمْ لاَحِقُونَ " .
Бизга Юсуф ибн Саид хабар бериб, деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, Ибн Журайждан, у деди: менга Абдуллоҳ ибн Абу Мулайка хабар берди, у Муҳаммад ибн Қайс ибн Махрамани: «Мен Оиша (розияллаҳу анҳо)ни гапираётганини эшитдим, у деди: Мен сизларга ўзим ва Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳақида бир нарса айтайми?» деганини эшитди. Биз: «Албатта,» дедик. У деди: «У (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам) менинг ёнимда бўлган тунимда, у қайтиб (келиб), наълайнларини оёғи томонида қўйди ва изорининг бир учини тўшагига ёйди. Мен ухлаб қолдим деб ўйлагунча вақт ўтмади, сўнг секин наълайнини кийди ва секин ридосини олди, сўнг эшикни секин очди ва секин чиқди. Мен ҳам кўйлагимни бошимга кийдим, рўмол ўрадим ва изоримни ўраб, унинг орқасидан йўлга тушдим. Ниҳоят у Бақиъ (қабристони)га келди, қўлларини уч марта кўтариб узоқ (дуо) қилди, сўнг бурилди, мен ҳам бурилдим. У тезлашди, мен ҳам тезлашдим. У югуриб кетди, мен ҳам югурдим. У яна тезроқ юрди, мен ҳам тезроқ юрдим ва ундан ўзиб, (уйга) кирдим. Эндигина ётган эдим, у кириб келди ва: «Сенга нима бўлди, эй Оиша, нафасинг тезлашиб, кўксинг кўтарилиб турибди?» дедилар. Мен: «Ҳеч нарса,» дедим. У: «Албатта менга айтасан, ёки менга ал-Латиф ал-Хабир (Аллаҳ) хабар беради,» дедилар. Мен: «Эй Расулуллаҳ, ота-онам сенга фидо бўлсин,» деб унга воқеани айтиб бердим. У: «Демак, менинг олдимда кўрган қора нарса сен экансан?» дедилар. Мен: «Ҳа,» дедим. Шунда у кўксимга бир туртки берди, оғридим. Сўнг: «Аллаҳ ва Унинг Расули сенга зулм қилади деб ўйлаганмидинг?» дедилар. Мен: «Одамлар нимани яширмасинлар, Аллаҳ уни билади,» дедим. У: «Албатта сен кўрганингда Жибрил менга келди. У сен кийимингни ечиб қўйганинг учун менинг олдимга кирмади ва мени чақирди, сендан яшириб. Мен унга жавоб бердим ва уни сендан яширдим. Мен сен ухлаб қолган деб ўйлаб, сени уйғотишни хоҳламадим ва қўрқиб кетишингдан эҳтиёт бўлдим. Шунда у менга Бақиъга бориб, улар учун мағфират сўрашимни буюрди,» дедилар. Мен: «Қандай айтай, эй Расулуллаҳ?» дедим. У: «Айт: Мўминлар ва мусулмонлардан бўлган бу маскан аҳлига салом бўлсин. Аллаҳ биздан олдин кетганларга ва кейин қолувчиларга раҳм қилсин. Албатта биз ҳам, иншааллоҳ, сизларга қўшиламиз,» дедилар.»
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ أَبِي عَلْقَمَةَ، عَنْ أُمِّهِ، أَنَّهَا سَمِعَتْ عَائِشَةَ، تَقُولُ : قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ لَيْلَةٍ فَلَبِسَ ثِيَابَهُ ثُمَّ خَرَجَ - قَالَتْ - فَأَمَرْتُ جَارِيَتِي بَرِيرَةَ تَتْبَعُهُ فَتَبِعَتْهُ حَتَّى جَاءَ الْبَقِيعَ، فَوَقَفَ فِي أَدْنَاهُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَقِفَ، ثُمَّ انْصَرَفَ فَسَبَقَتْهُ بَرِيرَةُ فَأَخْبَرَتْنِي، فَلَمْ أَذْكُرْ لَهُ شَيْئًا حَتَّى أَصْبَحْتُ، ثُمَّ ذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ : " إِنِّي بُعِثْتُ إِلَى أَهْلِ الْبَقِيعِ لأُصَلِّيَ عَلَيْهِمْ " .
Менга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин хабар бериб — унга (китоб) ўқиб берилди, мен эшитиб турардим, лафз уники — Ибн ал-Қосимдан (ривоят қилдилар), у деди: менга Молик ривоят қилди, Алқама ибн Абу Алқамадан, у онасидан (ривоят қилдики), у Оиша (розияллаҳу анҳо)ни: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир кечаси туриб, кийимларини кийди, сўнг чиқиб кетдилар,» деганини эшитди. У (Оиша) деди: «Мен жориям Барирани унинг ортидан эргашишни буюрдим. У эса эргашди, ниҳоят у Бақиъга келди ва унинг четида Аллаҳ хоҳлаганча турди, сўнг қайтди. Барира ундан олдин (қайтиб) менга хабар берди. Мен унга тонггача ҳеч нарса айтмадим. Сўнг буни унга эслатдим. У: «Мен Бақиъ аҳлига улар учун (мағфират) дуосини қилишим учун юборилдим,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، - وَهُوَ ابْنُ أَبِي نَمِرٍ - عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كُلَّمَا كَانَتْ لَيْلَتُهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَخْرُجُ فِي آخِرِ اللَّيْلِ إِلَى الْبَقِيعِ فَيَقُولُ : " السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ دَارَ قَوْمٍ مُؤْمِنِينَ، وَإِنَّا وَإِيَّاكُمْ مُتَوَاعِدُونَ غَدًا أَوْ مُوَاكِلُونَ، وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اللَّهُ بِكُمْ لاَحِقُونَ، اللَّهُمَّ اغْفِرْ لأَهْلِ بَقِيعِ الْغَرْقَدِ " .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар бериб, деди: бизга Исмоил ривоят қилди, деди: бизга Шарик — у Ибн Абу Намир — ривоят қилди, Атодан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ўзига (тегишли) тун бўлганида, туннинг охирида Бақиъга чиқиб, шундай дердилар: «Сизларга салом бўлсин, эй мўмин қавмнинг маскани. Албатта биз ва сизлар (эртага) ваъдалашганмиз, албатта биз ҳам, иншааллоҳ, сизларга қўшилувчимиз. Аллаҳим, Бақиъул-Ғарқад аҳлини мағфират қил.»
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَرَمِيُّ بْنُ عُمَارَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، : أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَتَى عَلَى الْمَقَابِرِ فَقَالَ : " السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الدِّيَارِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُسْلِمِينَ، وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اللَّهُ بِكُمْ لاَحِقُونَ، أَنْتُمْ لَنَا فَرَطٌ وَنَحْنُ لَكُمْ تَبَعٌ، أَسْأَلُ اللَّهَ الْعَافِيَةَ لَنَا وَلَكُمْ " .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар бериб, деди: бизга Ҳарамий ибн Умора ривоят қилди, деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Алқама ибн Марсаддан, у Сулаймон ибн Бурайдадан, у отасидан (ривоят қилдики): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қабристонга келганларида шундай дердилар: «Мўминлар ва мусулмонлардан бўлган бу маскан аҳлига салом бўлсин. Албатта биз ҳам, иншааллоҳ, сизларга қўшилувчимиз. Сизлар биздан олдин кетувчиларсиз, биз эса сизларга эргашувчимиз. Аллаҳдан ўзимиз ва сизлар учун офият (саломатлик) сўрайман.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ : لَمَّا مَاتَ النَّجَاشِيُّ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم : " اسْتَغْفِرُوا لَهُ " .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Суфён ривоят қилди, аз-Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Нажоший вафот этганида, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Унинг учун мағфират сўранглар,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ، وَابْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، أَخْبَرَهُمَا : أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَعَى لَهُمُ النَّجَاشِيَّ صَاحِبَ الْحَبَشَةِ فِي الْيَوْمِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ فَقَالَ : " اسْتَغْفِرُوا لأَخِيكُمْ " .
Бизга Абу Довуд хабар бериб, деди: бизга Яъқуб ривоят қилди, деди: бизга отам ривоят қилди, Солиҳдан, у Ибн Шиҳобдан, у деди: менга Абу Салама ва Ибн ал-Мусайяб ривоят қилишди, Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу) уларга хабар беришича: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Ҳабашистон (подшоҳи) Нажошийнинг вафотини улар вафот этган кунда эълон қилдилар ва: «Биродарингиз учун мағфират сўранглар,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُحَادَةَ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ : لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَائِرَاتِ الْقُبُورِ وَالْمُتَّخِذِينَ عَلَيْهَا الْمَسَاجِدَ وَالسُّرُجَ .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Абдулворис ибн Саид ривоят қилди, Муҳаммад ибн Жуҳодадан, у Абу Солиҳдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қабрларни (кўп) зиёрат қилувчи аёлларни ва уларнинг (қабрлар) устига масжидлар ҳамда чироқлар (қўйиб) олувчиларни лаънатладилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، عَنْ وَكِيعٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ سُهَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لأَنْ يَجْلِسَ أَحَدُكُمْ عَلَى جَمْرَةٍ حَتَّى تَحْرِقَ ثِيَابَهُ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَجْلِسَ عَلَى قَبْرٍ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн ал-Муборак хабар бериб, Вакииъдан, у Суфёндан, у Суҳайлдан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизлардан бировингиз чўғ устига, у кийимини куйдириб юборгунча ўтириши, қабр устига ўтиришидан у учун яхшироқдир,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، عَنْ شُعَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ حَزْمٍ، عَنِ النَّضْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ السَّلَمِيِّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَقْعُدُوا عَلَى الْقُبُورِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абдулҳакам хабар бериб, Шуъайбдан, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, деди: бизга Холид ривоят қилди, Ибн Абу Ҳилалдан, у Абу Бакр ибн Ҳазмдан, у ан-Назр ибн Абдуллоҳ ас-Саламийдан, у Амр ибн Ҳазмдан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики): «Қабрлар устига ўтирманглар,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَعَنَ اللَّهُ قَوْمًا اتَّخَذُوا قُبُورَ أَنْبِيَائِهِمْ مَسَاجِدَ " .
Бизга Амр ибн Али хабар бериб, бизга Холид ибн ал-Ҳорис ривоят қилди, деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Қатодадан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики): Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳ ўз пайғамбарларининг қабрларини масжидлар (қилиб) олган қавмни лаънатлади,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ أَبُو يَحْيَى، صَاعِقَةُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ الْخُزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ الْهَادِ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَعَنَ اللَّهُ الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى اتَّخَذُوا قُبُورَ أَنْبِيَائِهِمْ مَسَاجِدَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдурраҳим Абу Яҳё Сўиқа хабар бериб, деди: бизга Абу Салама ал-Хузоий ривоят қилди, деди: бизга ал-Лайс ибн Саъд ривоят қилди, Язид ибн ал-Ҳоддан, у Ибн Шиҳобдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳ яҳудий ва насороларни лаънатлади — улар ўз пайғамбарларининг қабрларини масжидлар (қилиб) олдилар,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ شَيْبَانَ، - وَكَانَ ثِقَةً - عَنْ خَالِدِ بْنِ سُمَيْرٍ، عَنْ بَشِيرِ بْنِ نَهِيكٍ، أَنَّ بَشِيرَ ابْنَ الْخَصَاصِيَّةِ، قَالَ كُنْتُ أَمْشِي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَمَرَّ عَلَى قُبُورِ الْمُسْلِمِينَ فَقَالَ " لَقَدْ سَبَقَ هَؤُلاَءِ شَرًّا كَثِيرًا " . ثُمَّ مَرَّ عَلَى قُبُورِ الْمُشْرِكِينَ فَقَالَ " لَقَدْ سَبَقَ هَؤُلاَءِ خَيْرًا كَثِيرًا " . فَحَانَتْ مِنْهُ الْتِفَاتَةٌ فَرَأَى رَجُلاً يَمْشِي بَيْنَ الْقُبُورِ فِي نَعْلَيْهِ فَقَالَ " يَا صَاحِبَ السِّبْتِيَّتَيْنِ أَلْقِهِمَا " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн ал-Муборак хабар бериб, деди: бизга Вакииъ ривоят қилди, ал-Асвад ибн Шайбондан — у ишончли эди — у Холид ибн Сумайрдан, у Башир ибн Наҳикдан (ривоят қилдики), Башир ибнул-Хасосийя деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан юрар эдим. У мусулмонларнинг қабрларидан ўтиб: «Булар кўп ёмонликдан олдин (кетиб) қутулдилар,» дедилар. Сўнг мушрикларнинг қабрларидан ўтиб: «Булар кўп яхшиликдан (маҳрум бўлиб) олдин кетдилар,» дедилар. Шу вақт унга (атрофга) қараш ҳозир бўлди ва у наълайнлари билан қабрлар орасида юриб келаётган бир кишини кўрди-да: «Эй икки сибтийя (наълайн) эгаси, уларни ечиб ташла,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي عُبَيْدِ اللَّهِ الْوَرَّاقُ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الْعَبْدَ إِذَا وُضِعَ فِي قَبْرِهِ وَتَوَلَّى عَنْهُ أَصْحَابُهُ إِنَّهُ لَيَسْمَعُ قَرْعَ نِعَالِهِمْ " .
Бизга Аҳмад ибн Абу Убайдуллоҳ ал-Варроқ хабар бериб, деди: бизга Язид ибн Зурайъ ривоят қилди, Саиддан, у Қатодадан, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики): Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта банда қабрига қўйилиб, шериклари (дўстлари) ундан қайтиб кетганларида, у уларнинг наълайнлари (оёқ) товушини эшитади,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ، قَالاَ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ شَيْبَانَ، عَنْ قَتَادَةَ، أَنْبَأَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الْعَبْدَ إِذَا وُضِعَ فِي قَبْرِهِ وَتَوَلَّى عَنْهُ أَصْحَابُهُ إِنَّهُ لَيَسْمَعُ قَرْعَ نِعَالِهِمْ " . قَالَ " فَيَأْتِيهِ مَلَكَانِ فَيُقْعِدَانِهِ فَيَقُولاَنِ لَهُ مَا كُنْتَ تَقُولُ فِي هَذَا الرَّجُلِ فَأَمَّا الْمُؤْمِنُ فَيَقُولُ أَشْهَدُ أَنَّهُ عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ فَيُقَالُ لَهُ انْظُرْ إِلَى مَقْعَدِكَ مِنَ النَّارِ قَدْ أَبْدَلَكَ اللَّهُ بِهِ مَقْعَدًا مِنَ الْجَنَّةِ " . قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " فَيَرَاهُمَا جَمِيعًا " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн ал-Муборак ва Иброҳим ибн Яъқуб ибн Ишоқ хабар бериб, улар: бизга Юнус ибн Муҳаммад ривоят қилди, дедилар, Шайбондан, у Қатодадан, бизга Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу) хабар берди, у деди: Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта банда қабрига қўйилиб, шериклари ундан қайтиб кетганларида, у уларнинг наълайнлари товушини эшитади,» дедилар. У: «Сўнг унинг олдига икки фаришта келади ва уни ўтқазиб, унга: Бу киши (Муҳаммад) ҳақида нима дердинг? деб сўрайдилар. Мўмин бўлса: Мен у Аллаҳнинг бандаси ва Расули эканига гувоҳлик бераман, дейди. Шунда унга: Жаҳаннамдаги жойингга қара — Аллаҳ унинг ўрнига сенга жаннатдан бир жой алмаштириб берди, дейилади,» дедилар. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бас, у иккаласини (икки жойни) ҳам кўради,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الْعَبْدَ إِذَا وُضِعَ فِي قَبْرِهِ وَتَوَلَّى عَنْهُ أَصْحَابُهُ إِنَّهُ لَيَسْمَعُ قَرْعَ نِعَالِهِمْ أَتَاهُ مَلَكَانِ فَيُقْعِدَانِهِ فَيَقُولاَنِ لَهُ مَا كُنْتَ تَقُولُ فِي هَذَا الرَّجُلِ مُحَمَّدٍ فَأَمَّا الْمُؤْمِنُ فَيَقُولُ أَشْهَدُ أَنَّهُ عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ فَيُقَالُ لَهُ انْظُرْ إِلَى مَقْعَدِكَ مِنَ النَّارِ قَدْ أَبْدَلَكَ اللَّهُ بِهِ مَقْعَدًا خَيْرًا مِنْهُ " . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَيَرَاهُمَا جَمِيعًا وَأَمَّا الْكَافِرُ أَوِ الْمُنَافِقُ فَيُقَالُ لَهُ مَا كُنْتَ تَقُولُ فِي هَذَا الرَّجُلِ فَيَقُولُ لاَ أَدْرِي كُنْتُ أَقُولُ كَمَا يَقُولُ النَّاسُ . فَيُقَالُ لَهُ لاَ دَرَيْتَ وَلاَ تَلَيْتَ . ثُمَّ يُضْرَبُ ضَرْبَةً بَيْنَ أُذُنَيْهِ فَيَصِيحُ صَيْحَةً يَسْمَعُهَا مَنْ يَلِيهِ غَيْرُ الثَّقَلَيْنِ " .
Бизга Аҳмад ибн Абу Убайдуллоҳ хабар берди, у деди: бизга Язид ибн Зурайъ ривоят қилди, у Саиддан, у Қатодадан, у Анасдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, банда қабрига қўйилиб, ҳамроҳлари ундан юз ўгириб (кетганларида), у (ҳатто) уларнинг оёқ кийимлари тақиллашини ҳам эшитиб туради. Унинг олдига икки фаришта келади ва уни ўтқазиб қўйиб, унга: «Сен бу киши — Муҳаммад ҳақида нима дер эдинг?» дейишади. Мўминга келсак, у: «Мен унинг Аллаҳнинг бандаси ва элчиси эканлигига гувоҳлик бераман,» дейди. Шунда унга: «Жаҳаннамдаги жойингга қара, Аллаҳ унинг ўрнига сенга ундан яхшироқ жой берди,» дейилади,» дедилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бас, у иккаласини ҳам кўради. Кофир ёки мунофиққа келсак, унга: «Сен бу киши ҳақида нима дер эдинг?» дейилади. У: «Билмайман, мен одамлар айтганини айтар эдим,» дейди. Шунда унга: «Билмадинг ва (Қуръон) ўқимадинг,» дейилади. Сўнг у қулоқлари орасига бир зарба билан урилади, шунда у шундай бир қичқириқ билан қичқирадики, уни жин ва инсондан бошқа унга яқин (барча нарса) эшитади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي جَامِعُ بْنُ شَدَّادٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ يَسَارٍ، قَالَ كُنْتُ جَالِسًا وَسُلَيْمَانُ بْنُ صُرَدٍ وَخَالِدُ بْنُ عُرْفُطَةَ فَذَكَرُوا أَنَّ رَجُلاً، تُوُفِّيَ مَاتَ بِبَطْنِهِ فَإِذَا هُمَا يَشْتَهِيَانِ أَنْ يَكُونَا شُهَدَاءَ جَنَازَتِهِ فَقَالَ أَحَدُهُمَا لِلآخَرِ أَلَمْ يَقُلْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ يَقْتُلْهُ بَطْنُهُ فَلَنْ يُعَذَّبَ فِي قَبْرِهِ " . فَقَالَ الآخَرُ بَلَى .
Бизга Муҳаммад ибн Абдулаъло хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у Шуъбадан, у деди: менга Жомиъ ибн Шаддод хабар бериб, деди: мен Абдуллоҳ ибн Ясорни (шундай) деганини эшитдим: мен Сулаймон ибн Сурад ва Холид ибн Урфута билан ўтирган эдим. Улар бир кишининг қорин (касаллиги)дан вафот этганини зикр қилдилар. Шунда иккаласи унинг жанозасида гувоҳ бўлишни истаб қолдилар. Улардан бири иккинчисига: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Кимни қорни (касаллиги) ўлдирса, у қабрида азобланмайди,» демаганмидилар?» деди. Бошқаси: «Ҳа,» деди.
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنْ لَيْثِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ، أَنَّ صَفْوَانَ بْنَ عَمْرٍو، حَدَّثَهُ عَنْ رَاشِدِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَجُلاً قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا بَالُ الْمُؤْمِنِينَ يُفْتَنُونَ فِي قُبُورِهِمْ إِلاَّ الشَّهِيدَ قَالَ " كَفَى بِبَارِقَةِ السُّيُوفِ عَلَى رَأْسِهِ فِتْنَةً " .
Бизга Иброҳим ибн ал-Ҳасан хабар берди, у деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, у Лайс ибн Саъддан, у Муовия ибн Солиҳдан (ривоят қилдики), Сафвон ибн Амр унга Рошид ибн Саъддан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан бўлган бир кишидан (шуни) ривоят қилдики, бир киши: «Ё Расулаллоҳ, шаҳиддан бошқа мўминлар нега қабрларида синаладилар?» деди. У: «Унинг боши устида қиличлар ялтираши (унга) фитна (синов) сифатида кифоя қилди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ عَامِرِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ أُمَيَّةَ، قَالَ الطَّاعُونُ وَالْمَبْطُونُ وَالْغَرِيقُ وَالنُّفَسَاءُ شَهَادَةٌ . قَالَ وَحَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ مِرَارًا وَرَفَعَهُ مَرَّةً إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у ат-Таймийдан, у Абу Усмондан, у Омир ибн Моликдан, у Сафвон ибн Умайядан (ривоят қилдики), у: «Тоун (вабо), қорин (касаллиги), ғарқ бўлиш ва туғруқда (ўлиш) шаҳидликдир,» деди. (Ровий) деди: Абу Усмон буни бизга бир неча бор ривоят қилди ва бир марта уни Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га (марфуъ қилиб) кўтарди.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَنْقَزِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " هَذَا الَّذِي تَحَرَّكَ لَهُ الْعَرْشُ وَفُتِحَتْ لَهُ أَبْوَابُ السَّمَاءِ وَشَهِدَهُ سَبْعُونَ أَلْفًا مِنَ الْمَلاَئِكَةِ لَقَدْ ضُمَّ ضَمَّةً ثُمَّ فُرِّجَ عَنْهُ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Амр ибн Муҳаммад ал-Анқазий ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Идрис ривоят қилди, у Убайдуллоҳдан, у Нофиъдан, у Ибн Умардан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Бу (Саъд ибн Муоз) шу (киши)дирки, унинг (ўлими) учун Арш тебранди, унга осмон эшиклари очилди ва унинг (жанозаси)да этмиш минг фаришта ҳозир бўлди. Албатта, у бир сиқилди, сўнг ундан (азоб) очилди (енгиллатилди),» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ خَيْثَمَةَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ { يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الآخِرَةِ } قَالَ نَزَلَتْ فِي عَذَابِ الْقَبْرِ .
Бизга Ишоқ ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у Суфёндан, у отасидан, у Хайсамадан, у ал-Бародан (ривоят қилдики), у «Аллаҳ имон келтирганларни дунё ҳаётида ҳам, охиратда ҳам қатъий сўз билан собитқадам қилади» (Иброҳим сураси, 27) (ояти ҳақида): «(Бу) қабр азоби ҳақида нозил бўлди,» деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ { يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الآخِرَةِ } قَالَ نَزَلَتْ فِي عَذَابِ الْقَبْرِ يُقَالُ لَهُ مَنْ رَبُّكَ فَيَقُولُ رَبِّيَ اللَّهُ وَدِينِي دِينُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم فَذَلِكَ قَوْلُهُ { يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الآخِرَةِ } .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Алқама ибн Марсаддан, у Саъд ибн Убайдадан, у ал-Баро ибн Озибдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у «Аллаҳ имон келтирганларни дунё ҳаётида ҳам, охиратда ҳам қатъий сўз билан собитқадам қилади» (Иброҳим сураси, 27) (ояти ҳақида): «(Бу) қабр азоби ҳақида нозил бўлди. Унга (маййитга): «Роббинг ким?» дейилади. У: «Роббим — Аллаҳ ва диним — Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг динидир,» дейди. Бас, мана шу Унинг «Аллаҳ имон келтирганларни дунё ҳаётида ҳам, охиратда ҳам қатъий сўз билан собитқадам қилади» (Иброҳим сураси, 27) деган сўзидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سَمِعَ صَوْتًا مِنْ قَبْرٍ فَقَالَ " مَتَى مَاتَ هَذَا " . قَالُوا مَاتَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ . فَسُرَّ بِذَلِكَ وَقَالَ " لَوْلاَ أَنْ لاَ تَدَافَنُوا لَدَعَوْتُ اللَّهَ أَنْ يُسْمِعَكُمْ عَذَابَ الْقَبْرِ " .
Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ривоят қилди, у Ҳумайддан, у Анасдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир қабрдан овоз эшитиб: «Бу (киши) қачон ўлган?» дедилар. Улар: «Жоҳилиятда ўлган,» дейишди. Шунда у буни (эшитиб) шод бўлдилар ва: «Агар (қўрқишингиз туфайли) бир-бирингизни дафн қилмай қўйишингиздан (хавотир) бўлмаганида, мен Аллаҳга сизларга қабр азобини эшиттиришини дуо қилган бўлардим,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَوْنُ بْنُ أَبِي جُحَيْفَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ، قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ مَا غَرَبَتِ الشَّمْسُ فَسَمِعَ صَوْتًا فَقَالَ " يَهُودُ تُعَذَّبُ فِي قُبُورِهَا " .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у Шуъбадан, у деди: менга Авн ибн Абу Жуҳайфа хабар берди, у отасидан, у ал-Баро ибн Озибдан, у Абу Айюбдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қуёш ботгандан кейин чиқдилар ва бир овоз эшитиб: «Яҳудийлар қабрларида азобланмоқдалар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ دُرُسْتَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، أَنَّ أَبَا سَلَمَةَ، حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ " اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ النَّارِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ " .
Бизга Яҳё ибн Дуруст хабар берди, у деди: бизга Абу Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Абу Касир ривоят қилди, Абу Салама унга Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шундай дер эдилар: «Аллаҳумма инни аъузу бика мин азобил-қабри ва аъузу бика мин азобин-нор, ва аъузу бика мин фитнатил-маҳё вал-мамот, ва аъузу бика мин фитнатил-Масиҳид-Дажжол (Эй Аллаҳ, мен Сендан қабр азобидан паноҳ тилайман ва Сендан дўзах азобидан паноҳ тилайман ва Сендан ҳаёт ва ўлим фитнасидан паноҳ тилайман ва Сендан Масиҳ Дажжол фитнасидан паноҳ тилайман),» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ سَوَّادِ بْنِ الأَسْوَدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ ذَلِكَ يَسْتَعِيذُ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ .
Бизга Амр ибн Саввод ибн ал-Асвад ибн Амр хабар берди, у Ибн Ваҳбдан (ривоят қилдики), у деди: бизга Юнус ибн Язид ривоят қилди, у Ибн Шиҳобдан, у Ҳумайд ибн Абдурраҳмондан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни шундан кейин қабр азобидан паноҳ тилаётганларини эшитдим.
أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ أَسْمَاءَ بِنْتَ أَبِي بَكْرٍ، تَقُولُ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ الْفِتْنَةَ الَّتِي يُفْتَنُ بِهَا الْمَرْءُ فِي قَبْرِهِ فَلَمَّا ذَكَرَ ذَلِكَ ضَجَّ الْمُسْلِمُونَ ضَجَّةً حَالَتْ بَيْنِي وَبَيْنَ أَنْ أَفْهَمَ كَلاَمَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا سَكَنَتْ ضَجَّتُهُمْ قُلْتُ لِرَجُلٍ قَرِيبٍ مِنِّي أَىْ بَارَكَ اللَّهُ لَكَ مَاذَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي آخِرِ قَوْلِهِ قَالَ " قَدْ أُوحِيَ إِلَىَّ أَنَّكُمْ تُفْتَنُونَ فِي الْقُبُورِ قَرِيبًا مِنْ فِتْنَةِ الدَّجَّالِ " .
Бизга Сулаймон ибн Довуд хабар берди, у Ибн Ваҳбдан (ривоят қилдики), у деди: менга Юнус хабар берди, у Ибн Шиҳобдан, менга Урва ибн аз-Зубайр хабар бердики, у Асмо бинт Абу Бакр (розияллаҳу анҳо)ни шундай деганини эшитди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) туриб, киши қабрида синаладиган фитнани зикр қилдилар. У буни зикр қилганларида, мусулмонлар шундай шовқин солишдики, (бу шовқин) мен билан Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг сўзларини тушунишим орасига тўсиқ бўлди. Уларнинг шовқини босилгач, мен ўзимга яқин бир кишига: «Аллаҳ сенга барака берсин, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) сўзларининг охирида нима дедилар?» дедим. У: «Менга: «Сизлар қабрларингизда Дажжол фитнасига яқин (бир фитна) билан синалишингиз ваҳий қилинди,» дедилар,» деди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُعَلِّمُهُمْ هَذَا الدُّعَاءَ كَمَا يُعَلِّمُهُمُ السُّورَةَ مِنَ الْقُرْآنِ " قُولُوا اللَّهُمَّ إِنَّا نَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у Моликдан, у Абу Зубайрдан, у Товусдан, у Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларга бу дуони худди Қуръондан сура ўргатгандек ўргатиб: «Айтинг: Аллаҳумма инно наъузу бика мин азоби жаҳаннама ва аъузу бика мин азобил-қабри ва аъузу бика мин фитнатил-Масиҳид-Дажжол ва аъузу бика мин фитнатил-маҳё вал-мамот (Эй Аллаҳ, биз Сендан жаҳаннам азобидан паноҳ тилаймиз ва Сендан қабр азобидан паноҳ тилайман ва Сендан Масиҳ Дажжол фитнасидан паноҳ тилайман ва Сендан ҳаёт ва ўлим фитнасидан паноҳ тилайман),» дедилар.
أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عُرْوَةُ، أَنَّ عَائِشَةَ، قَالَتْ دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعِنْدِي امْرَأَةٌ مِنَ الْيَهُودِ وَهِيَ تَقُولُ إِنَّكُمْ تُفْتَنُونَ فِي الْقُبُورِ . فَارْتَاعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ " إِنَّمَا تُفْتَنُ يَهُودُ " . وَقَالَتْ عَائِشَةُ فَلَبِثْنَا لَيَالِيَ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّهُ أُوحِيَ إِلَىَّ أَنَّكُمْ تُفْتَنُونَ فِي الْقُبُورِ " . قَالَتْ عَائِشَةُ فَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدُ يَسْتَعِيذُ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ .
Бизга Сулаймон ибн Довуд хабар берди, у Ибн Ваҳбдан (ривоят қилдики), у деди: менга Юнус хабар берди, у Ибн Шиҳобдан, у деди: менга Урва ривоят қилдики, Ойша (розияллаҳу анҳо) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузуримга кирдилар, олдимда яҳудий бир аёл бор эди ва у: «Албатта, сизлар қабрларингизда синаласизлар,» дер эди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) чўчиб: «Фақат яҳудийлар синалади,» дедилар. Ойша деди: Сўнг биз бир неча кеча (шу ҳолатда) турдик, кейин Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, менга сизлар қабрларингизда синалишингиз ваҳий қилинди,» дедилар. Ойша деди: Мен шундан кейин Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни қабр азобидан паноҳ тилаётганларини эшитдим.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَسْتَعِيذُ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ وَمِنْ فِتْنَةِ الدَّجَّالِ وَقَالَ " إِنَّكُمْ تُفْتَنُونَ فِي قُبُورِكُمْ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Яҳёдан, у Амрадан, у Ойша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қабр азобидан ва Дажжол фитнасидан паноҳ тилар эдилар ва: «Албатта, сизлар қабрларингизда синаласизлар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا هَنَّادٌ، عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، دَخَلَتْ يَهُودِيَّةٌ عَلَيْهَا فَاسْتَوْهَبَتْهَا شَيْئًا فَوَهَبَتْ لَهَا عَائِشَةُ فَقَالَتْ أَجَارَكِ اللَّهُ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ . قَالَتْ عَائِشَةُ فَوَقَعَ فِي نَفْسِي مِنْ ذَلِكَ حَتَّى جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ " إِنَّهُمْ لَيُعَذَّبُونَ فِي قُبُورِهِمْ عَذَابًا تَسْمَعُهُ الْبَهَائِمُ " .
Бизга Ҳаннод хабар берди, у Абу Муовиядан, у ал-Аъмашдан, у Шақиқдан, у Масруқдан, у Ойша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), унинг ҳузурига яҳудий бир аёл кириб, ундан бирор нарса ҳадя сўради. Ойша унга (нарса) ҳадя қилди. Шунда у (аёл): «Аллаҳ сени қабр азобидан сақласин,» деди. Ойша деди: Бу (гап) кўнглимга (шубҳа солиб) тушди, ҳатто Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) келганларида буни уларга зикр қилдим. Шунда у: «Албатта, улар қабрларида ҳайвонлар (ҳам) эшитадиган азоб билан азобланадилар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ دَخَلَتْ عَلَىَّ عَجُوزَتَانِ مِنْ عُجُزِ يَهُودِ الْمَدِينَةِ فَقَالَتَا إِنَّ أَهْلَ الْقُبُورِ يُعَذَّبُونَ فِي قُبُورِهِمْ . فَكَذَّبْتُهُمَا وَلَمْ أَنْعَمْ أَنْ أُصَدِّقَهُمَا فَخَرَجَتَا وَدَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ عَجُوزَتَيْنِ مِنْ عُجُزِ يَهُودِ الْمَدِينَةِ قَالَتَا إِنَّ أَهْلَ الْقُبُورِ يُعَذَّبُونَ فِي قُبُورِهِمْ . قَالَ " صَدَقَتَا إِنَّهُمْ يُعَذَّبُونَ عَذَابًا تَسْمَعُهُ الْبَهَائِمُ كُلُّهَا " . فَمَا رَأَيْتُهُ صَلَّى صَلاَةً إِلاَّ تَعَوَّذَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ .
Бизга Муҳаммад ибн Қудома хабар берди, у деди: бизга Жарир ривоят қилди, у Мансурдан, у Абу Воилдан, у Масруқдан, у Ойша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: ҳузуримга Мадина яҳудийларининг кексаларидан икки кампир кирди ва: «Албатта, қабр аҳллари қабрларида азобланадилар,» дедилар. Мен уларни ёлғонга чиқардим ва уларни тасдиқлашни хушламадим. Бас, улар чиқиб кетишди ва ҳузуримга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) кирдилар. Мен: «Ё Расулаллоҳ, Мадина яҳудийларининг кексаларидан икки кампир: «Албатта, қабр аҳллари қабрларида азобланадилар,» дедилар,» дедим. У: «Улар рост айтишибди. Албатта, улар барча ҳайвонлар эшитадиган азоб билан азобланадилар,» дедилар. Шундан сўнг мен у бир намоз ўқисалар, албатта, қабр азобидан паноҳ тиламасдан (ўқиганларини) кўрмадим.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِحَائِطٍ مِنْ حِيطَانِ مَكَّةَ أَوِ الْمَدِينَةِ سَمِعَ صَوْتَ إِنْسَانَيْنِ يُعَذَّبَانِ فِي قُبُورِهِمَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يُعَذَّبَانِ وَمَا يُعَذَّبَانِ فِي كَبِيرٍ " . ثُمَّ قَالَ " بَلَى كَانَ أَحَدُهُمَا لاَ يَسْتَبْرِئُ مِنْ بَوْلِهِ وَكَانَ الآخَرُ يَمْشِي بِالنَّمِيمَةِ " . ثُمَّ دَعَا بِجَرِيدَةٍ فَكَسَرَهَا كِسْرَتَيْنِ فَوَضَعَ عَلَى كُلِّ قَبْرٍ مِنْهُمَا كِسْرَةً فَقِيلَ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لِمَ فَعَلْتَ هَذَا قَالَ " لَعَلَّهُ أَنْ يُخَفَّفَ عَنْهُمَا مَا لَمْ يَيْبَسَا أَوْ أَنْ يَيْبَسَا " .
Бизга Муҳаммад ибн Қудома хабар берди, у деди: бизга Жарир ривоят қилди, у Мансурдан, у Мужоҳиддан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Макка ёки Мадина деворларидан (боғларидан) бирининг ёнидан ўтиб, қабрларида азобланаётган икки инсоннинг овозини эшитдилар. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бу иккиси азобланмоқда, (аммо) улар катта (гуноҳ) сабабли азобланаётгани йўқ,» дедилар. Сўнг: «Ҳа (аслида катта), улардан бири сийдигидан (сақланиб) тозаланмас эди, бошқаси эса чақимчилик (ғийбат) билан юрар эди,» дедилар. Сўнг бир хурмо шохини сўраб, уни иккига синдирдилар ва уларнинг ҳар бир қабрига бир бўлакдан қўйдилар. Унга: «Ё Расулаллоҳ, нега бундай қилдингиз?» дейилди. У: «Шояд бу иккиси қуриб қолмагунича улардан (азоб) енгиллатилса,» дедилар.
أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، فِي حَدِيثِهِ عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِقَبْرَيْنِ فَقَالَ " إِنَّهُمَا لَيُعَذَّبَانِ وَمَا يُعَذَّبَانِ فِي كَبِيرٍ أَمَّا أَحَدُهُمَا فَكَانَ لاَ يَسْتَبْرِئُ مِنْ بَوْلِهِ وَأَمَّا الآخَرُ فَكَانَ يَمْشِي بِالنَّمِيمَةِ " . ثُمَّ أَخَذَ جَرِيدَةً رَطْبَةً فَشَقَّهَا نِصْفَيْنِ ثُمَّ غَرَزَ فِي كُلِّ قَبْرٍ وَاحِدَةً فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ لِمَ صَنَعْتَ هَذَا فَقَالَ " لَعَلَّهُمَا أَنْ يُخَفَّفَ عَنْهُمَا مَا لَمْ يَيْبَسَا ���" .
Бизга Ҳаннод ибн ас-Сарий, ўзининг Абу Муовиядан ривоят қилган ҳадисида хабар берди, у ал-Аъмашдан, у Мужоҳиддан, у Товусдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) икки қабр ёнидан ўтиб, дедилар: «Буларнинг иккаласи азобланмоқда, бироқ улар катта (деб саналган) нарса учун азобланаётгани йўқ. Улардан бири бўлса, сийдигидан сақланмас эди; иккинчиси эса чақимчилик қилиб юрар эди,» дедилар. Сўнг янги (хўл) хурмо шохини олиб, уни икки бўлакка ёриб, ҳар бир қабрга биттадан тикиб қўйдилар. Шунда (саҳобалар): «Эй Расулуллаҳ, нега бундай қилдингиз?» дейишди. У: «Шояд улар қуриб қолгунича буларнинг (азоби) уларга енгиллаштирилса,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَلاَ إِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا مَاتَ عُرِضَ عَلَيْهِ مَقْعَدُهُ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ إِنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَمِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَإِنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَمِنْ أَهْلِ النَّارِ حَتَّى يَبْعَثَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Огоҳ бўлингки, бирингиз вафот этганда, унга эртаю кеч ўрни кўрсатиб турилади. Агар у жаннат аҳлидан бўлса, жаннат аҳлидан (бўлган ўрни); агар у дўзах аҳлидан бўлса, дўзах аҳлидан (бўлган ўрни кўрсатилади). Бу Аллаҳ азза ва жалла уни Қиёмат кунида тирилтиргунича (давом этади),» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْمُعْتَمِرُ، قَالَ سَمِعْتُ عُبَيْدَ اللَّهِ، يُحَدِّثُ عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يُعْرَضُ عَلَى أَحَدِكُمْ إِذَا مَاتَ مَقْعَدُهُ مِنَ الْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ فَإِنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَمِنْ أَهْلِ النَّارِ قِيلَ هَذَا مَقْعَدُكَ حَتَّى يَبْعَثَكَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга ал-Муътамир хабар берди, у деди: мен Убайдуллоҳни Нофиъдан ривоят қилаётганини эшитдим, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у дедилар: «Бирингиз вафот этганда, унга эртаю кеч ўрни кўрсатилади. Агар у дўзах аҳлидан бўлса, дўзах аҳлидан (бўлган ўрни кўрсатилиб): «Бу сенинг ўрнинг, токи Аллаҳ азза ва жалла сени Қиёмат кунида тирилтиргунича,» дейилади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا مَاتَ أَحَدُكُمْ عُرِضَ عَلَى مَقْعَدِهِ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ إِنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَمِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَإِنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَمِنْ أَهْلِ النَّارِ فَيُقَالُ هَذَا مَقْعَدُكَ حَتَّى يَبْعَثَكَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин хабар берди — (ал-Ҳорисга) қироат қилиб ўқилганда, мен эшитиб турардим, лафз уники — Ибнул-Қосимдан, (у деди:) менга Молик ривоят қилди, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бирингиз вафот этганда, унга эртаю кеч ўрни кўрсатилади. Агар у жаннат аҳлидан бўлса, жаннат аҳлидан (бўлган ўрни); агар у дўзах аҳлидан бўлса, дўзах аҳлидан (бўлган ўрни кўрсатилиб): «Бу сенинг ўрнинг, токи Аллаҳ азза ва жалла сени Қиёмат кунида тирилтиргунича,» дейилади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَعْبٍ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَاهُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ كَانَ يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّمَا نَسَمَةُ الْمُؤْمِنِ طَائِرٌ فِي شَجَرِ الْجَنَّةِ حَتَّى يَبْعَثَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ إِلَى جَسَدِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " .
Бизга Қутайба, Моликдан хабар берди, у Ибн Шиҳобдан, у Абдураҳмон ибн Каъбдан (ривоят қилдики), унга (у шуни) хабар бердики, отаси Каъб ибн Молик Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилиб айтар эди: «Мўминнинг руҳи жаннат дарахтларида (учиб юрувчи) қуш кабидир, токи Аллаҳ азза ва жалла уни Қиёмат кунида жасадига қайтаргунча,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، - وَهُوَ ابْنُ الْمُغِيرَةِ - قَالَ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ عُمَرَ بَيْنَ مَكَّةَ وَالْمَدِينَةِ أَخَذَ يُحَدِّثُنَا عَنْ أَهْلِ بَدْرٍ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيُرِينَا مَصَارِعَهُمْ بِالأَمْسِ قَالَ " هَذَا مَصْرَعُ فُلاَنٍ إِنْ شَاءَ اللَّهُ غَدًا " . قَالَ عُمَرُ وَالَّذِي بَعَثَهُ بِالْحَقِّ مَا أَخْطَئُوا تِيكَ فَجُعِلُوا فِي بِئْرٍ فَأَتَاهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَنَادَى " يَا فُلاَنُ بْنَ فُلاَنٍ يَا فُلاَنُ بْنَ فُلاَنٍ هَلْ وَجَدْتُمْ مَا وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقًّا فَإِنِّي وَجَدْتُ مَا وَعَدَنِي اللَّهُ حَقًّا " . فَقَالَ عُمَرُ تُكَلِّمُ أَجْسَادًا لاَ أَرْوَاحَ فِيهَا فَقَالَ " مَا أَنْتُمْ بِأَسْمَعَ لِمَا أَقُولُ مِنْهُمْ " .
Бизга Амр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Сулаймон — у Ибнул-Муғийрадир — ривоят қилди, у деди: бизга Собит ривоят қилди, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Биз Умар билан Макка ва Мадина ўртасида эдик. У бизга Бадр аҳли ҳақида сўзлай бошлаб, деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) кечагина бизга уларнинг ҳалок бўладиган жойларини кўрсатиб: «Бу фалончининг ҳалок бўладиган жойи, иншааллоҳ, эртага,» деган эдилар. Умар деди: Уни ҳақ билан (пайғамбар қилиб) юборган Зот билан қасамки, улар ўша (жойлар)дан адашмадилар. Сўнг улар бир қудуққа (ташлаб) қўйилди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларнинг олдига келиб, нидо қилдилар: «Эй фалончининг ўғли фалончи, эй фалончининг ўғли фалончи! Роббингиз ваъда қилган нарсани ҳақ деб топдингизми? Мен эса Аллаҳ менга ваъда қилган нарсани ҳақ деб топдим,» дедилар. Шунда Умар: «Ичида руҳлари бўлмаган жасадлар билан гаплашяпсизми?» деди. У: «Сиз мен айтаётган нарсани уларга қараганда яхшироқ эшитувчи эмассиз,» дедилар.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ سَمِعَ الْمُسْلِمُونَ، مِنَ اللَّيْلِ بِبِئْرِ بَدْرٍ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَائِمٌ يُنَادِي " يَا أَبَا جَهْلِ بْنَ هِشَامٍ وَيَا شَيْبَةُ بْنَ رَبِيعَةَ وَيَا عُتْبَةُ بْنَ رَبِيعَةَ وَيَا أُمَيَّةُ بْنَ خَلَفٍ هَلْ وَجَدْتُمْ مَا وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقًّا فَإِنِّي وَجَدْتُ مَا وَعَدَنِي رَبِّي حَقًّا " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَوَتُنَادِي قَوْمًا قَدْ جَيَّفُوا فَقَالَ " مَا أَنْتُمْ بِأَسْمَعَ لِمَا أَقُولُ مِنْهُمْ وَلَكِنَّهُمْ لاَ يَسْتَطِيعُونَ أَنْ يُجِيبُوا " .
Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ хабар берди, у Ҳумайддан, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Мусулмонлар тунда Бадр қудуғи олдида (эшитдилар), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) тик туриб нидо қилардилар: «Эй Абу Жаҳл ибн Ҳишом, эй Шайба ибн Робиа, эй Утба ибн Робиа, эй Умайя ибн Халаф! Роббингиз ваъда қилган нарсани ҳақ деб топдингизми? Мен эса Роббим менга ваъда қилган нарсани ҳақ деб топдим,» (деб). Улар: «Эй Расулуллаҳ, аллақачон жасадлари сасиб кетган қавмга нидо қиляпсизми?» дейишди. У: «Сиз мен айтаётган нарсани уларга қараганда яхшироқ эшитувчи эмассиз, лекин улар жавоб бера олмайдилар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَقَفَ عَلَى قَلِيبِ بَدْرٍ فَقَالَ " هَلْ وَجَدْتُمْ مَا وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقًّا - قَالَ - إِنَّهُمْ لَيَسْمَعُونَ الآنَ مَا أَقُولُ لَهُمْ " . فَذُكِرَ ذَلِكَ لِعَائِشَةَ فَقَالَتْ وَهَلَ ابْنُ عُمَرَ إِنَّمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّهُمُ الآنَ يَعْلَمُونَ أَنَّ الَّذِي كُنْتُ أَقُولُ لَهُمْ هُوَ الْحَقُّ " . ثُمَّ قَرَأَتْ قَوْلَهُ { إِنَّكَ لاَ تُسْمِعُ الْمَوْتَى } حَتَّى قَرَأَتِ الآيَةَ .
Бизга Муҳаммад ибн Одам хабар берди, у деди: бизга Абда ривоят қилди, у Ҳишомдан, у отасидан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Бадр қудуғи устида тўхтаб, дедилар: «Роббингиз ваъда қилган нарсани ҳақ деб топдингизми?» — (Ибн Умар) деди: — «Улар ҳозир мен уларга айтаётган нарсани эшитмоқдалар,» дедилар. Бу (гап) Оишага айтилди, шунда у деди: Ибн Умар янглишди; Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) фақат: «Улар ҳозир мен уларга айтар эдиган нарса ҳақ эканини билмоқдалар,» деган эдилар. Сўнг у Аллаҳнинг: «Албатта, сен ўликларга эшиттира олмайсан,» деган сўзини, оятни (охиригача) ўқиб бўлгунча қироат қилди. (Намл сураси, 80)
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، وَمُغِيرَةَ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كُلُّ بَنِي آدَمَ - وَفِي حَدِيثِ مُغِيرَةَ كُلُّ ابْنِ آدَمَ - يَأْكُلُهُ التُّرَابُ إِلاَّ عَجْبَ الذَّنَبِ مِنْهُ خُلِقَ وَفِيهِ يُرَكَّبُ " .
Бизга Қутайба, Молик ва Муғийрадан хабар берди, улар Абуз-Зиноддан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Одам фарзандларининг ҳаммасини — Муғийранинг ҳадисида: Одам фарзандини — тупроқ еб тугатади, фақат дум суягидан бошқасини (емайди); ундан яратилган ва унда (қайтадан) таркиб топади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ اللَّيْثِ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ كَذَّبَنِي ابْنُ آدَمَ وَلَمْ يَكُنْ يَنْبَغِي لَهُ أَنْ يُكَذِّبَنِي وَشَتَمَنِي ابْنُ آدَمَ وَلَمْ يَكُنْ يَنْبَغِي لَهُ أَنْ يَشْتِمَنِي أَمَّا تَكْذِيبُهُ إِيَّاىَ فَقَوْلُهُ إِنِّي لاَ أُعِيدُهُ كَمَا بَدَأْتُهُ وَلَيْسَ آخِرُ الْخَلْقِ بِأَعَزَّ عَلَىَّ مِنْ أَوَّلِهِ وَأَمَّا شَتْمُهُ إِيَّاىَ فَقَوْلُهُ اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَدًا وَأَنَا اللَّهُ الأَحَدُ الصَّمَدُ لَمْ أَلِدْ وَلَمْ أُولَدْ وَلَمْ يَكُنْ لِي كُفُوًا أَحَدٌ " .
Бизга ар-Робиъ ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Шуайб ибнул-Лайс ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Ибн Ажлондан, у Абуз-Зиноддан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у дедилар: «Аллаҳ азза ва жалла айтди: Одам фарзанди мени ёлғончи қилди, ҳолбуки мени ёлғончи қилиши унга лойиқ эмас эди; ва Одам фарзанди мени сўкди, ҳолбуки мени сўкиши унга лойиқ эмас эди. Унинг мени ёлғончи қилишига келсак — бу унинг: «Мени дастлаб яратганидек қайта тирилтирмайди,» деган сўзидир. Ҳолбуки, охирги яратиш менга аввалгисидан оғирроқ эмас. Унинг мени сўкишига келсак — бу унинг: «Аллаҳ бола тутди,» деган сўзидир. Мен эса Аллаҳдурман, Ягонадурман, Бениёзман; туғмадим ва туғилмадим, менинг ҳеч бир тенгим ҳам бўлмаган,» дедилар.
أَخْبَرَنَا كَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ، عَنِ الزُّبَيْدِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " أَسْرَفَ عَبْدٌ عَلَى نَفْسِهِ حَتَّى حَضَرَتْهُ الْوَفَاةُ قَالَ لأَهْلِهِ إِذَا أَنَا مُتُّ فَأَحْرِقُونِي ثُمَّ اسْحَقُونِي ثُمَّ اذْرُونِي فِي الرِّيحِ فِي الْبَحْرِ فَوَاللَّهِ لَئِنْ قَدَرَ اللَّهُ عَلَىَّ لَيُعَذِّبَنِّي عَذَابًا لاَ يُعَذِّبُهُ أَحَدًا مِنْ خَلْقِهِ قَالَ فَفَعَلَ أَهْلُهُ ذَلِكَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لِكُلِّ شَىْءٍ أَخَذَ مِنْهُ شَيْئًا أَدِّ مَا أَخَذْتَ فَإِذَا هُوَ قَائِمٌ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مَا حَمَلَكَ عَلَى مَا صَنَعْتَ قَالَ خَشْيَتُكَ . فَغَفَرَ اللَّهُ لَهُ " .
Бизга Касир ибн Убайд хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Ҳарб ривоят қилди, у аз-Зубайдийдан, у аз-Зуҳрийдан, у Ҳумайд ибн Абдураҳмондан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Бир банда ўз нафсига (гуноҳ қилиб) ҳаддан ошди. Вафоти етиб келганда, оиласига: «Мен ўлганимда мени ёқиб, сўнг эзғиланг, кейин эса мени шамолга, денгизга сочиб юборинг. Аллаҳга қасамки, агар Аллаҳ менга қодир бўлса, мени Унинг яратганларидан бирортасини азобламаган азоб билан азоблайди,» деди. (Пайғамбар) дедилар: Оиласи шундай қилди. Аллаҳ азза ва жалла ундан бирор нарсани олган ҳар бир нарсага: «Олган нарсангни топшир!» деди. Шунда у (банда) тик туриб қолди. Аллаҳ азза ва жалла: «Сени қилган ишингга нима ундади?» деди. У: «Сендан қўрққаним,» деди. Шунда Аллаҳ уни мағфират қилди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ رِبْعِيٍّ، عَنْ حُذَيْفَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " كَانَ رَجُلٌ مِمَّنْ كَانَ قَبْلَكُمْ يُسِيءُ الظَّنَّ بِعَمَلِهِ فَلَمَّا حَضَرَتْهُ الْوَفَاةُ قَالَ لأَهْلِهِ إِذَا أَنَا مُتُّ فَأَحْرِقُونِي ثُمَّ اطْحَنُونِي ثُمَّ اذْرُونِي فِي الْبَحْرِ فَإِنَّ اللَّهَ إِنْ يَقْدِرْ عَلَىَّ لَمْ يَغْفِرْ لِي . قَالَ فَأَمَرَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ الْمَلاَئِكَةَ فَتَلَقَّتْ رُوحَهُ قَالَ لَهُ مَا حَمَلَكَ عَلَى مَا فَعَلْتَ قَالَ يَا رَبِّ مَا فَعَلْتُ إِلاَّ مِنْ مَخَافَتِكَ . فَغَفَرَ اللَّهُ لَهُ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Жарир ривоят қилди, у Мансурдан, у Рибъийдан, у Ҳузайфа (розияллаҳу анҳу)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у дедилар: «Сизлардан олдингилардан бўлган бир киши ўз амалидан ёмон гумонда эди. Вафоти етиб келганда, оиласига: «Мен ўлганимда мени ёқиб, сўнг тортиб (увоқлаб) майдаланг, кейин мени денгизга сочиб юборинг. Чунки агар Аллаҳ менга қодир бўлса, мени мағфират қилмайди,» деди. (Пайғамбар) дедилар: Шунда Аллаҳ азза ва жалла фаришталарга буюрди, улар унинг руҳини қабул қилиб олдилар. (Аллаҳ) унга: «Сени қилган ишингга нима ундади?» деди. У: «Эй Роббим, мен буни фақат Сендан қўрққанимдан қилдим,» деди. Шунда Аллаҳ уни мағфират қилди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ عَلَى الْمِنْبَرِ يَقُولُ " إِنَّكُمْ مُلاَقُو اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ حُفَاةً عُرَاةً غُرْلاً " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Амрдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг минбарда хутба қилиб, шундай деяётганларини эшитдим: «Албатта, сизлар Аллаҳ азза ва жаллага ялангоёқ, яланғоч ва суннатсиз ҳолда рўбарў бўласизлар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي الْمُغِيرَةُ بْنُ النُّعْمَانِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يُحْشَرُ النَّاسُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عُرَاةً غُرْلاً وَأَوَّلُ الْخَلاَئِقِ يُكْسَى إِبْرَاهِيمُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ثُمَّ قَرَأَ { كَمَا بَدَأْنَا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ } " .
Бизга Муҳаммад ибнул-Мусанно хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у Суфёндан, у деди: менга ал-Муғийра ибнун-Нуъмон ривоят қилди, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у дедилар: «Қиёмат кунида одамлар яланғоч ва суннатсиз ҳолда тўпланадилар. Биринчи бўлиб кийим кийдириладиган киши Иброҳим алайҳиссаломдир,» дедилар. Сўнг: «Дастлаб яратишни қандай бошлаган бўлсак, уни (шундай) қайта тирилтирамиз,» (оятини) ўқидилар. (Анбиё сураси, 104)
أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي الزُّبَيْدِيُّ، قَالَ أَخْبَرَنِي الزُّهْرِيُّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يُبْعَثُ النَّاسُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حُفَاةً عُرَاةً غُرْلاً " . فَقَالَتْ عَائِشَةُ فَكَيْفَ بِالْعَوْرَاتِ قَالَ " لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ يَوْمَئِذٍ شَأْنٌ يُغْنِيهِ " .
Менга Амр ибн Усмон хабар берди, у деди: бизга Бақийя ривоят қилди, у деди: менга аз-Зубайдий хабар берди, у деди: менга аз-Зуҳрий хабар берди, у Урвадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Одамлар Қиёмат кунида ялангоёқ, яланғоч ва суннатсиз ҳолда тирилтириладилар,» дедилар. Шунда Оиша: «Авратлар (уят жойлар) қандай бўлади?» деди. У: «Ўша куни улардан ҳар бир кишининг ўзини банд қилиб қўядиган иши бўлади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو يُونُسَ الْقُشَيْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّكُمْ تُحْشَرُونَ حُفَاةً عُرَاةً " . قُلْتُ الرِّجَالُ وَالنِّسَاءُ يَنْظُرُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ قَالَ " إِنَّ الأَمْرَ أَشَدُّ مِنْ أَنْ يُهِمَّهُمْ ذَلِكَ " .
Бизга Амр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Абу Юнус ал-Қушайрий ривоят қилди, у деди: менга Ибн Абу Мулайка ривоят қилди, у ал-Қосим ибн Муҳаммаддан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у дедилар: «Албатта, сизлар ялангоёқ, яланғоч ҳолда тўпланасизлар,» дедилар. Мен: «Эркаклар ва аёллар бир-бирларига қарайдиларми?» дедим. У: «Иш уларни бунга эътибор беришларидан-да қаттиқроқдир (оғирроқдир),» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبُ بْنُ خَالِدٍ أَبُو بَكْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يُحْشَرُ النَّاسُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى ثَلاَثِ طَرَائِقَ رَاغِبِينَ رَاهِبِينَ اثْنَانِ عَلَى بَعِيرٍ وَثَلاَثَةٌ عَلَى بَعِيرٍ وَأَرْبَعَةٌ عَلَى بَعِيرٍ وَعَشْرَةٌ عَلَى بَعِيرٍ وَتَحْشُرُ بَقِيَّتَهُمُ النَّارُ تَقِيلُ مَعَهُمْ حَيْثُ قَالُوا وَتَبِيتُ مَعَهُمْ حَيْثُ بَاتُوا وَتُصْبِحُ مَعَهُمْ حَيْثُ أَصْبَحُوا وَتُمْسِي مَعَهُمْ حَيْثُ أَمْسَوْا " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибнул-Муборак хабар берди, у деди: бизга Абу Ҳишом ривоят қилди, у деди: бизга Вуҳайб ибн Холид Абу Бакр ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Товус ривоят қилди, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қиёмат кунида одамлар уч хил ҳолатда тўпланадилар: рағбат қилган ва қўрққан ҳолда; икки киши бир туяга, уч киши бир туяга, тўрт киши бир туяга ва ўн киши бир туяга (миниб); қолганларини эса ўт (дўзах ўти) тўплаб келади. (Ўт) улар қаерда тушлик қилса, улар билан тушлик қилади; улар қаерда тунаса, улар билан тунайди; улар қаерда тонгги вақтга етса, улар билан тонгги вақтга етади; улар қаерда кеч кирса, улар билан кеч киради,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ جُمَيْعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الطُّفَيْلِ، عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ أَسِيدٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ إِنَّ الصَّادِقَ الْمَصْدُوقَ صلى الله عليه وسلم حَدَّثَنِي " أَنَّ النَّاسَ يُحْشَرُونَ ثَلاَثَةَ أَفْوَاجٍ فَوْجٌ رَاكِبِينَ طَاعِمِينَ كَاسِينَ وَفَوْجٌ تَسْحَبُهُمُ الْمَلاَئِكَةُ عَلَى وُجُوهِهِمْ وَتَحْشُرُهُمُ النَّارُ وَفَوْجٌ يَمْشُونَ وَيَسْعَوْنَ يُلْقِي اللَّهُ الآفَةَ عَلَى الظَّهْرِ فَلاَ يَبْقَى حَتَّى إِنَّ الرَّجُلَ لَتَكُونُ لَهُ الْحَدِيقَةُ يُعْطِيهَا بِذَاتِ الْقَتَبِ لاَ يَقْدِرُ عَلَيْهَا " .
Бизга Амр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у ал-Валид ибн Жумайъдан, у деди: бизга Абут-Туфайл ривоят қилди, у Ҳузайфа ибн Асиддан, у Абу Зар (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Албатта, содиқ ва (сўзи) тасдиқланган зот (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга шуни сўзлаб бердиларки: «Одамлар уч гуруҳ бўлиб тўпланадилар: бир гуруҳ миниб, таом еб, кийиниб (келгувчи); бир гуруҳни фаришталар юзлари билан судрайдилар ва уларни ўт (дўзах) ҳайдаб келади; бир гуруҳ эса юриб ва югуриб (келгувчидир). Аллаҳ уловларга офат юборади, шу сабабли (улов) қолмайди; ҳатто кишининг боғи бўлса-да, уни бир эгарли туяга бериб бўлса ҳам, унга (туяга) эга бўла олмайди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ، وَوَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، وَأَبُو دَاوُدَ عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ النُّعْمَانِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْمَوْعِظَةِ فَقَالَ " يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ مَحْشُورُونَ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ عُرَاةً " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ " حُفَاةً غُرْلاً " . وَقَالَ وَكِيعٌ وَوَهْبٌ " عُرَاةً غُرْلاً { كَمَا بَدَأْنَا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ } قَالَ أَوَّلُ مَنْ يُكْسَى يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِبْرَاهِيمُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَإِنَّهُ سَيُؤْتَى " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ " يُجَاءُ " . وَقَالَ وَهْبٌ وَوَكِيعٌ " سَيُؤْتَى بِرِجَالٍ مِنْ أُمَّتِي فَيُؤْخَذُ بِهِمْ ذَاتَ الشِّمَالِ فَأَقُولُ رَبِّ أَصْحَابِي . فَيُقَالُ إِنَّكَ لاَ تَدْرِي مَا أَحْدَثُوا بَعْدَكَ فَأَقُولُ كَمَا قَالَ الْعَبْدُ الصَّالِحُ { وَكُنْتُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا مَا دُمْتُ فِيهِمْ فَلَمَّا تَوَفَّيْتَنِي } إِلَى قَوْلِهِ { وَإِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ } الآيَةَ فَيُقَالُ إِنَّ هَؤُلاَءِ لَمْ يَزَالُوا مُدْبِرِينَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ " مُرْتَدِّينَ عَلَى أَعْقَابِهِمْ مُنْذُ فَارَقْتَهُمْ " .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон хабар бериб деди: бизга Вакииъ, Ваҳб ибн Жарир ва Абу Довуд Шуъбадан, у Муғийра ибн Нуъмондан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан хабар бердилар. (Ибн Аббос) деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ваъз айтиш учун турдилар ва: «Эй одамлар, сизлар Аллаҳ азза ва жалланинг ҳузурига яланғоч ҳолда тўпланасизлар,» дедилар. Абу Довуд (ривоятида): «ялангоёқ, суннатсиз ҳолда,» деди. Вакииъ ва Ваҳб эса: «яланғоч, суннатсиз ҳолда — Биз дастлабки яратишни қандай бошлаган бўлсак, уни (шундай) қайтарамиз (Анбиё сураси, 104),» дедилар. (Расулуллоҳ) дедилар: «Қиёмат кунида биринчи бўлиб кийимга эга қилинадиган киши Иброҳим алайҳиссаломдир. Ва албатта, (қавмим) келтирилади.» Абу Довуд (ривоятида): «келтирилади,» деди. Ваҳб ва Вакииъ эса: «Умматимдан баъзи кишилар келтирилади, улар чап томонга олиб кетилади. Шунда мен: «Роббим, улар менинг асъҳобим,» дейман. Айтиладики: «Сен улардан кейин нималар (бидъатлар) ўйлаб топганини билмайсан.» Шунда мен солиҳ банда айтгани каби: «Мен улар орасида эканман, уларга шоҳид эдим. Сен мени қайтариб олганингдан кейин... (Моида сураси, 117)» — то «...Агар уларни мағфират қилсанг (Моида сураси, 118)» деган оятигача (дейман). Шунда айтиладики: «Сен улардан ажралганингдан бери булар доимо орқага қайтиб туравердилар (динъдан юз ўгирдилар),» дедилар.» Абу Довуд (ривоятида): «Сен улардан ажралганингдан бери товонлари узра ортга қайтгувчи (муртад бўлгувчи),» деди.
أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ زَيْدٍ، - وَهُوَ ابْنُ أَبِي الزَّرْقَاءِ - قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَيْسَرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ بْنَ قُرَّةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا جَلَسَ يَجْلِسُ إِلَيْهِ نَفَرٌ مِنْ أَصْحَابِهِ وَفِيهِمْ رَجُلٌ لَهُ ابْنٌ صَغِيرٌ يَأْتِيهِ مِنْ خَلْفِ ظَهْرِهِ فَيُقْعِدُهُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَهَلَكَ فَامْتَنَعَ الرَّجُلُ أَنْ يَحْضُرَ الْحَلْقَةَ لِذِكْرِ ابْنِهِ فَحَزِنَ عَلَيْهِ فَفَقَدَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مَا لِي لاَ أَرَى فُلاَنًا " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ بُنَيَّهُ الَّذِي رَأَيْتَهُ هَلَكَ . فَلَقِيَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُ عَنْ بُنَيِّهِ فَأَخْبَرَهُ أَنَّهُ هَلَكَ فَعَزَّاهُ عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ " يَا فُلاَنُ أَيُّمَا كَانَ أَحَبُّ إِلَيْكَ أَنْ تَمَتَّعَ بِهِ عُمْرَكَ أَوْ لاَ تَأْتِي غَدًا إِلَى بَابٍ مِنْ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ إِلاَّ وَجَدْتَهُ قَدْ سَبَقَكَ إِلَيْهِ يَفْتَحُهُ لَكَ " . قَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ بَلْ يَسْبِقُنِي إِلَى بَابِ الْجَنَّةِ فَيَفْتَحُهَا لِي لَهُوَ أَحَبُّ إِلَىَّ . قَالَ " فَذَاكَ لَكَ " .
Бизга Ҳорун ибн Зайд — у Ибн Абиз-Зарқодир — хабар бериб деди: бизга отам ривоят қилди, у деди: бизга Холид ибн Майсара ривоят қилди, у деди: мен Муовия ибн Қуррани отасидан эшитдим, у деди: Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўтирганларида, асъҳобларидан бир неча киши уларнинг ёнига ўтирарди. Улар орасида кичик ўғли бўлган бир киши бор эди; (ўғил) орқа томондан келиб, (отаси) уни ўз олдига ўтқазарди. Сўнг (бола) вафот этди ва у киши ўғлини эслаб (ғамгин бўлиб) ҳалқага (суҳбатга) келишдан тўхтади, унга (ўғлига) аза тутди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни топмадилар ва: «Нега мен фалончини кўрмаяпман?» дедилар. Улар: «Эй Расулаллоҳ, сиз кўрган ўғлилжони вафот этди,» дедилар. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) у киши билан учрашиб, ўғли ҳақида сўрадилар, у эса ўғлининг вафот этганини хабар берди. (Набий) унга таъзия билдирдилар, сўнг: «Эй фалончи, қайси бири сенга севимлироқ: унинг (соғлигида) умринг давомида (ўзинг билан) баҳраманд бўлишингми, ёки эртага (қиёматда) жаннат эшикларидан бирига келиб, унинг сени ўзиб (олдин) бориб, сен учун (эшикни) очиб турганини топишингми?» дедилар. У: «Эй Аллаҳнинг Набийси, балки унинг жаннат эшигига мендан олдин бориб, мен учун уни очиб туриши мен учун севимлироқдир,» деди. (Набий): «Бу сенга (насиб) бўлади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أُرْسِلَ مَلَكُ الْمَوْتِ إِلَى مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَلَمَّا جَاءَهُ صَكَّهُ فَفَقَأَ عَيْنَهُ فَرَجَعَ إِلَى رَبِّهِ فَقَالَ أَرْسَلْتَنِي إِلَى عَبْدٍ لاَ يُرِيدُ الْمَوْتَ . فَرَدَّ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ إِلَيْهِ عَيْنَهُ وَقَالَ ارْجِعْ إِلَيْهِ فَقُلْ لَهُ يَضَعُ يَدَهُ عَلَى مَتْنِ ثَوْرٍ فَلَهُ بِكُلِّ مَا غَطَّتْ يَدُهُ بِكُلِّ شَعْرَةٍ سَنَةٌ . قَالَ أَىْ رَبِّ ثُمَّ مَهْ قَالَ الْمَوْتُ . قَالَ فَالآنَ . فَسَأَلَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ يُدْنِيَهُ مِنَ الأَرْضِ الْمُقَدَّسَةِ رَمْيَةً بِحَجَرٍ . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَلَوْ كُنْتُ ثَمَّ لأَرَيْتُكُمْ قَبْرَهُ إِلَى جَانِبِ الطَّرِيقِ تَحْتَ الْكَثِيبِ الأَحْمَرِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Рофииъ Абдурраззоқдан хабар бериб деди: бизга Маъмар ривоят қилди, у Ибн Товусдан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Ўлим фариштаси Мусо алайҳиссаломга юборилди. (Фаришта) унинг олдига келганида, (Мусо) уни уриб, кўзини ўйиб чиқарди. (Фаришта) Роббисига қайтиб борди ва: «Сен мени ўлимни истамайдиган бандага юборибсан,» деди. Шунда Аллаҳ азза ва жалла унга кўзини қайтариб берди ва: «Унинг олдига қайт ва унга айт: қўлини бир буқанинг белига қўйсин; қўли ёпган ҳар бир тук эвазига унга бир йил (умр) бор,» деди. (Мусо) деди: «Эй Роббим, сўнг нима?» (Фаришта) деди: «Ўлим.» (Мусо) деди: «Ундай бўлса, ҳозир (ўлимни берсин).» Сўнг (Мусо) Аллаҳ азза ва жалладан ўзини муқаддас ерга бир тош отими масофагача яқинлаштиришини сўради. Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Агар мен ўша ерда бўлганимда, сизларга унинг қабрини йўл ёнида, қизил қум тепаси тагида кўрсатардим,» дедилар.