أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَعْبٍ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَاهُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ كَانَ يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّمَا نَسَمَةُ الْمُؤْمِنِ طَائِرٌ فِي شَجَرِ الْجَنَّةِ حَتَّى يَبْعَثَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ إِلَى جَسَدِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " .
Бизга Қутайба, Моликдан хабар берди, у Ибн Шиҳобдан, у Абдураҳмон ибн Каъбдан (ривоят қилдики), унга (у шуни) хабар бердики, отаси Каъб ибн Молик Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилиб айтар эди: «Мўминнинг руҳи жаннат дарахтларида (учиб юрувчи) қуш кабидир, токи Аллаҳ азза ва жалла уни Қиёмат кунида жасадига қайтаргунча,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، - وَهُوَ ابْنُ الْمُغِيرَةِ - قَالَ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ عُمَرَ بَيْنَ مَكَّةَ وَالْمَدِينَةِ أَخَذَ يُحَدِّثُنَا عَنْ أَهْلِ بَدْرٍ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيُرِينَا مَصَارِعَهُمْ بِالأَمْسِ قَالَ " هَذَا مَصْرَعُ فُلاَنٍ إِنْ شَاءَ اللَّهُ غَدًا " . قَالَ عُمَرُ وَالَّذِي بَعَثَهُ بِالْحَقِّ مَا أَخْطَئُوا تِيكَ فَجُعِلُوا فِي بِئْرٍ فَأَتَاهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَنَادَى " يَا فُلاَنُ بْنَ فُلاَنٍ يَا فُلاَنُ بْنَ فُلاَنٍ هَلْ وَجَدْتُمْ مَا وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقًّا فَإِنِّي وَجَدْتُ مَا وَعَدَنِي اللَّهُ حَقًّا " . فَقَالَ عُمَرُ تُكَلِّمُ أَجْسَادًا لاَ أَرْوَاحَ فِيهَا فَقَالَ " مَا أَنْتُمْ بِأَسْمَعَ لِمَا أَقُولُ مِنْهُمْ " .
Бизга Амр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Сулаймон — у Ибнул-Муғийрадир — ривоят қилди, у деди: бизга Собит ривоят қилди, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Биз Умар билан Макка ва Мадина ўртасида эдик. У бизга Бадр аҳли ҳақида сўзлай бошлаб, деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) кечагина бизга уларнинг ҳалок бўладиган жойларини кўрсатиб: «Бу фалончининг ҳалок бўладиган жойи, иншааллаҳ, эртага,» деган эдилар. Умар деди: Уни ҳақ билан (пайғамбар қилиб) юборган Зот билан қасамки, улар ўша (жойлар)дан адашмадилар. Сўнг улар бир қудуққа (ташлаб) қўйилди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларнинг олдига келиб, нидо қилдилар: «Эй фалончининг ўғли фалончи, эй фалончининг ўғли фалончи! Роббингиз ваъда қилган нарсани ҳақ деб топдингизми? Мен эса Аллаҳ менга ваъда қилган нарсани ҳақ деб топдим,» дедилар. Шунда Умар: «Ичида руҳлари бўлмаган жасадлар билан гаплашяпсизми?» деди. У: «Сиз мен айтаётган нарсани уларга қараганда яхшироқ эшитувчи эмассиз,» дедилар.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ سَمِعَ الْمُسْلِمُونَ، مِنَ اللَّيْلِ بِبِئْرِ بَدْرٍ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَائِمٌ يُنَادِي " يَا أَبَا جَهْلِ بْنَ هِشَامٍ وَيَا شَيْبَةُ بْنَ رَبِيعَةَ وَيَا عُتْبَةُ بْنَ رَبِيعَةَ وَيَا أُمَيَّةُ بْنَ خَلَفٍ هَلْ وَجَدْتُمْ مَا وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقًّا فَإِنِّي وَجَدْتُ مَا وَعَدَنِي رَبِّي حَقًّا " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَوَتُنَادِي قَوْمًا قَدْ جَيَّفُوا فَقَالَ " مَا أَنْتُمْ بِأَسْمَعَ لِمَا أَقُولُ مِنْهُمْ وَلَكِنَّهُمْ لاَ يَسْتَطِيعُونَ أَنْ يُجِيبُوا " .
Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллаҳ хабар берди, у Ҳумайддан, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Мусулмонлар тунда Бадр қудуғи олдида (эшитдилар), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) тик туриб нидо қилардилар: «Эй Абу Жаҳл ибн Ҳишом, эй Шайба ибн Робиа, эй Утба ибн Робиа, эй Умайя ибн Халаф! Роббингиз ваъда қилган нарсани ҳақ деб топдингизми? Мен эса Роббим менга ваъда қилган нарсани ҳақ деб топдим,» (деб). Улар: «Эй Расулуллаҳ, аллақачон жасадлари сасиб кетган қавмга нидо қиляпсизми?» дейишди. У: «Сиз мен айтаётган нарсани уларга қараганда яхшироқ эшитувчи эмассиз, лекин улар жавоб бера олмайдилар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَقَفَ عَلَى قَلِيبِ بَدْرٍ فَقَالَ " هَلْ وَجَدْتُمْ مَا وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقًّا - قَالَ - إِنَّهُمْ لَيَسْمَعُونَ الآنَ مَا أَقُولُ لَهُمْ " . فَذُكِرَ ذَلِكَ لِعَائِشَةَ فَقَالَتْ وَهَلَ ابْنُ عُمَرَ إِنَّمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّهُمُ الآنَ يَعْلَمُونَ أَنَّ الَّذِي كُنْتُ أَقُولُ لَهُمْ هُوَ الْحَقُّ " . ثُمَّ قَرَأَتْ قَوْلَهُ { إِنَّكَ لاَ تُسْمِعُ الْمَوْتَى } حَتَّى قَرَأَتِ الآيَةَ .
Бизга Муҳаммад ибн Одам хабар берди, у деди: бизга Абда ривоят қилди, у Ҳишомдан, у отасидан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Бадр қудуғи устида тўхтаб, дедилар: «Роббингиз ваъда қилган нарсани ҳақ деб топдингизми?» — (Ибн Умар) деди: — «Улар ҳозир мен уларга айтаётган нарсани эшитмоқдалар,» дедилар. Бу (гап) Оишага айтилди, шунда у деди: Ибн Умар янглишди; Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) фақат: «Улар ҳозир мен уларга айтар эдиган нарса ҳақ эканини билмоқдалар,» деган эдилар. Сўнг у Аллаҳнинг: «Албатта, сен ўликларга эшиттира олмайсан,» деган сўзини, оятни (охиригача) ўқиб бўлгунча қироат қилди. (Намл сураси, 80)
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، وَمُغِيرَةَ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كُلُّ بَنِي آدَمَ - وَفِي حَدِيثِ مُغِيرَةَ كُلُّ ابْنِ آدَمَ - يَأْكُلُهُ التُّرَابُ إِلاَّ عَجْبَ الذَّنَبِ مِنْهُ خُلِقَ وَفِيهِ يُرَكَّبُ " .
Бизга Қутайба, Молик ва Муғийрадан хабар берди, улар Абуз-Зиноддан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Одам фарзандларининг ҳаммасини — Муғийранинг ҳадисида: Одам фарзандини — тупроқ еб тугатади, фақат дум суягидан бошқасини (емайди); ундан яратилган ва унда (қайтадан) таркиб топади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ اللَّيْثِ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ كَذَّبَنِي ابْنُ آدَمَ وَلَمْ يَكُنْ يَنْبَغِي لَهُ أَنْ يُكَذِّبَنِي وَشَتَمَنِي ابْنُ آدَمَ وَلَمْ يَكُنْ يَنْبَغِي لَهُ أَنْ يَشْتِمَنِي أَمَّا تَكْذِيبُهُ إِيَّاىَ فَقَوْلُهُ إِنِّي لاَ أُعِيدُهُ كَمَا بَدَأْتُهُ وَلَيْسَ آخِرُ الْخَلْقِ بِأَعَزَّ عَلَىَّ مِنْ أَوَّلِهِ وَأَمَّا شَتْمُهُ إِيَّاىَ فَقَوْلُهُ اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَدًا وَأَنَا اللَّهُ الأَحَدُ الصَّمَدُ لَمْ أَلِدْ وَلَمْ أُولَدْ وَلَمْ يَكُنْ لِي كُفُوًا أَحَدٌ " .
Бизга ар-Робиъ ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Шуайб ибнул-Лайс ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Ибн Ажлондан, у Абуз-Зиноддан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у дедилар: «Аллаҳ азза ва жалла айтди: Одам фарзанди мени ёлғончи қилди, ҳолбуки мени ёлғончи қилиши унга лойиқ эмас эди; ва Одам фарзанди мени сўкди, ҳолбуки мени сўкиши унга лойиқ эмас эди. Унинг мени ёлғончи қилишига келсак — бу унинг: «Мени дастлаб яратганидек қайта тирилтирмайди,» деган сўзидир. Ҳолбуки, охирги яратиш менга аввалгисидан оғирроқ эмас. Унинг мени сўкишига келсак — бу унинг: «Аллаҳ бола тутди,» деган сўзидир. Мен эса Аллаҳдурман, Ягонадурман, Бениёзман; туғмадим ва туғилмадим, менинг ҳеч бир тенгим ҳам бўлмаган,» дедилар.
أَخْبَرَنَا كَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ، عَنِ الزُّبَيْدِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " أَسْرَفَ عَبْدٌ عَلَى نَفْسِهِ حَتَّى حَضَرَتْهُ الْوَفَاةُ قَالَ لأَهْلِهِ إِذَا أَنَا مُتُّ فَأَحْرِقُونِي ثُمَّ اسْحَقُونِي ثُمَّ اذْرُونِي فِي الرِّيحِ فِي الْبَحْرِ فَوَاللَّهِ لَئِنْ قَدَرَ اللَّهُ عَلَىَّ لَيُعَذِّبَنِّي عَذَابًا لاَ يُعَذِّبُهُ أَحَدًا مِنْ خَلْقِهِ قَالَ فَفَعَلَ أَهْلُهُ ذَلِكَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لِكُلِّ شَىْءٍ أَخَذَ مِنْهُ شَيْئًا أَدِّ مَا أَخَذْتَ فَإِذَا هُوَ قَائِمٌ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مَا حَمَلَكَ عَلَى مَا صَنَعْتَ قَالَ خَشْيَتُكَ . فَغَفَرَ اللَّهُ لَهُ " .
Бизга Касир ибн Убайд хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Ҳарб ривоят қилди, у аз-Зубайдийдан, у аз-Зуҳрийдан, у Ҳумайд ибн Абдураҳмондан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Бир банда ўз нафсига (гуноҳ қилиб) ҳаддан ошди. Вафоти етиб келганда, оиласига: «Мен ўлганимда мени ёқиб, сўнг эзғиланг, кейин эса мени шамолга, денгизга сочиб юборинг. Аллаҳга қасамки, агар Аллаҳ менга қодир бўлса, мени Унинг яратганларидан бирортасини азобламаган азоб билан азоблайди,» деди. (Пайғамбар) дедилар: Оиласи шундай қилди. Аллаҳ азза ва жалла ундан бирор нарсани олган ҳар бир нарсага: «Олган нарсангни топшир!» деди. Шунда у (банда) тик туриб қолди. Аллаҳ азза ва жалла: «Сени қилган ишингга нима ундади?» деди. У: «Сендан қўрққаним,» деди. Шунда Аллаҳ уни мағфират қилди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ رِبْعِيٍّ، عَنْ حُذَيْفَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " كَانَ رَجُلٌ مِمَّنْ كَانَ قَبْلَكُمْ يُسِيءُ الظَّنَّ بِعَمَلِهِ فَلَمَّا حَضَرَتْهُ الْوَفَاةُ قَالَ لأَهْلِهِ إِذَا أَنَا مُتُّ فَأَحْرِقُونِي ثُمَّ اطْحَنُونِي ثُمَّ اذْرُونِي فِي الْبَحْرِ فَإِنَّ اللَّهَ إِنْ يَقْدِرْ عَلَىَّ لَمْ يَغْفِرْ لِي . قَالَ فَأَمَرَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ الْمَلاَئِكَةَ فَتَلَقَّتْ رُوحَهُ قَالَ لَهُ مَا حَمَلَكَ عَلَى مَا فَعَلْتَ قَالَ يَا رَبِّ مَا فَعَلْتُ إِلاَّ مِنْ مَخَافَتِكَ . فَغَفَرَ اللَّهُ لَهُ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Жарир ривоят қилди, у Мансурдан, у Рибъийдан, у Ҳузайфа (розияллаҳу анҳу)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у дедилар: «Сизлардан олдингилардан бўлган бир киши ўз амалидан ёмон гумонда эди. Вафоти етиб келганда, оиласига: «Мен ўлганимда мени ёқиб, сўнг тортиб (увоқлаб) майдаланг, кейин мени денгизга сочиб юборинг. Чунки агар Аллаҳ менга қодир бўлса, мени мағфират қилмайди,» деди. (Пайғамбар) дедилар: Шунда Аллаҳ азза ва жалла малоикаларга буюрди, улар унинг руҳини қабул қилиб олдилар. (Аллаҳ) унга: «Сени қилган ишингга нима ундади?» деди. У: «Эй Роббим, мен буни фақат Сендан қўрққанимдан қилдим,» деди. Шунда Аллаҳ уни мағфират қилди,» дедилар.