أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِحَائِطٍ مِنْ حِيطَانِ مَكَّةَ أَوِ الْمَدِينَةِ سَمِعَ صَوْتَ إِنْسَانَيْنِ يُعَذَّبَانِ فِي قُبُورِهِمَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يُعَذَّبَانِ وَمَا يُعَذَّبَانِ فِي كَبِيرٍ " . ثُمَّ قَالَ " بَلَى كَانَ أَحَدُهُمَا لاَ يَسْتَبْرِئُ مِنْ بَوْلِهِ وَكَانَ الآخَرُ يَمْشِي بِالنَّمِيمَةِ " . ثُمَّ دَعَا بِجَرِيدَةٍ فَكَسَرَهَا كِسْرَتَيْنِ فَوَضَعَ عَلَى كُلِّ قَبْرٍ مِنْهُمَا كِسْرَةً فَقِيلَ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لِمَ فَعَلْتَ هَذَا قَالَ " لَعَلَّهُ أَنْ يُخَفَّفَ عَنْهُمَا مَا لَمْ يَيْبَسَا أَوْ أَنْ يَيْبَسَا " .
Бизга Муҳаммад ибн Қудома хабар берди, у деди: бизга Жарир ривоят қилди, у Мансурдан, у Мужоҳиддан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Макка ёки Мадина деворларидан (боғларидан) бирининг ёнидан ўтиб, қабрларида азобланаётган икки инсоннинг овозини эшитдилар. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бу иккиси азобланмоқда, (аммо) улар катта (гуноҳ) сабабли азобланаётгани йўқ,» дедилар. Сўнг: «Ҳа (аслида катта), улардан бири сийдигидан (сақланиб) тозаланмас эди, бошқаси эса чақимчилик (ғийбат) билан юрар эди,» дедилар. Сўнг бир хурмо шохини сўраб, уни иккига синдирдилар ва уларнинг ҳар бир қабрига бир бўлакдан қўйдилар. Унга: «Ё Расулаллаҳ, нега бундай қилдингиз?» дейилди. У: «Шояд бу иккиси қуриб қолмагунича улардан (азоб) енгиллатилса,» дедилар.
أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، فِي حَدِيثِهِ عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِقَبْرَيْنِ فَقَالَ " إِنَّهُمَا لَيُعَذَّبَانِ وَمَا يُعَذَّبَانِ فِي كَبِيرٍ أَمَّا أَحَدُهُمَا فَكَانَ لاَ يَسْتَبْرِئُ مِنْ بَوْلِهِ وَأَمَّا الآخَرُ فَكَانَ يَمْشِي بِالنَّمِيمَةِ " . ثُمَّ أَخَذَ جَرِيدَةً رَطْبَةً فَشَقَّهَا نِصْفَيْنِ ثُمَّ غَرَزَ فِي كُلِّ قَبْرٍ وَاحِدَةً فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ لِمَ صَنَعْتَ هَذَا فَقَالَ " لَعَلَّهُمَا أَنْ يُخَفَّفَ عَنْهُمَا مَا لَمْ يَيْبَسَا ���" .
Бизга Ҳаннод ибн ас-Сарий, ўзининг Абу Муовиядан ривоят қилган ҳадисида хабар берди, у ал-Аъмашдан, у Мужоҳиддан, у Товусдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) икки қабр ёнидан ўтиб, дедилар: «Буларнинг иккаласи азобланмоқда, бироқ улар катта (деб саналган) нарса учун азобланаётгани йўқ. Улардан бири бўлса, сийдигидан сақланмас эди; иккинчиси эса чақимчилик қилиб юрар эди,» дедилар. Сўнг янги (хўл) хурмо шохини олиб, уни икки бўлакка ёриб, ҳар бир қабрга биттадан тикиб қўйдилар. Шунда (саҳобалар): «Эй Расулуллаҳ, нега бундай қилдингиз?» дейишди. У: «Шояд улар қуриб қолгунича буларнинг (азоби) уларга енгиллаштирилса,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَلاَ إِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا مَاتَ عُرِضَ عَلَيْهِ مَقْعَدُهُ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ إِنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَمِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَإِنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَمِنْ أَهْلِ النَّارِ حَتَّى يَبْعَثَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Огоҳ бўлингки, бирингиз вафот этганда, унга эртаю кеч ўрни кўрсатиб турилади. Агар у жаннат аҳлидан бўлса, жаннат аҳлидан (бўлган ўрни); агар у дўзах аҳлидан бўлса, дўзах аҳлидан (бўлган ўрни кўрсатилади). Бу Аллаҳ азза ва жалла уни Қиёмат кунида тирилтиргунича (давом этади),» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْمُعْتَمِرُ، قَالَ سَمِعْتُ عُبَيْدَ اللَّهِ، يُحَدِّثُ عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يُعْرَضُ عَلَى أَحَدِكُمْ إِذَا مَاتَ مَقْعَدُهُ مِنَ الْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ فَإِنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَمِنْ أَهْلِ النَّارِ قِيلَ هَذَا مَقْعَدُكَ حَتَّى يَبْعَثَكَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга ал-Муътамир хабар берди, у деди: мен Убайдуллаҳни Нофиъдан ривоят қилаётганини эшитдим, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у дедилар: «Бирингиз вафот этганда, унга эртаю кеч ўрни кўрсатилади. Агар у дўзах аҳлидан бўлса, дўзах аҳлидан (бўлган ўрни кўрсатилиб): «Бу сенинг ўрнинг, токи Аллаҳ азза ва жалла сени Қиёмат кунида тирилтиргунича,» дейилади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا مَاتَ أَحَدُكُمْ عُرِضَ عَلَى مَقْعَدِهِ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ إِنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَمِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَإِنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَمِنْ أَهْلِ النَّارِ فَيُقَالُ هَذَا مَقْعَدُكَ حَتَّى يَبْعَثَكَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин хабар берди — (ал-Ҳорисга) қироат қилиб ўқилганда, мен эшитиб турардим, лафз уники — Ибнул-Қосимдан, (у деди:) менга Молик ривоят қилди, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бирингиз вафот этганда, унга эртаю кеч ўрни кўрсатилади. Агар у жаннат аҳлидан бўлса, жаннат аҳлидан (бўлган ўрни); агар у дўзах аҳлидан бўлса, дўзах аҳлидан (бўлган ўрни кўрсатилиб): «Бу сенинг ўрнинг, токи Аллаҳ азза ва жалла сени Қиёмат кунида тирилтиргунича,» дейилади,» дедилар.