أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ قَيْسٍ، أَنَّ قَيْسَ بْنَ عَاصِمٍ، قَالَ لاَ تَنُوحُوا عَلَىَّ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يُنَحْ عَلَيْهِ . مُخْتَصَرٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Қатодадан, у Мутаррифдан, у Ҳаким ибн Қайсдан (ривоят қилдики), Қайс ибн Осим деди: «Менга (ўлганимда) ноҳа қилиб йиғламанглар, чунки Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га ноҳа қилинмаган эди.» (Бу ҳадис) қисқартирилгандир.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَخَذَ عَلَى النِّسَاءِ حِينَ بَايَعَهُنَّ أَنْ لاَ يَنُحْنَ فَقُلْنَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ نِسَاءً أَسْعَدْنَنَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ أَفَنُسْعِدُهُنَّ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ إِسْعَادَ فِي الإِسْلاَمِ " .
Бизга Ишоқ хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ хабар берди, у деди: бизга Маъмар ривоят қилди, Собитдан, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) аёллардан байъат олганларида, улардан ноҳа қилмасликларини (шарт қилиб) олдилар. Улар: «Эй Расулуллаҳ, жоҳилиятда бизга (йиғида) ёрдам берган аёллар бор эди. Энди биз ҳам уларга (йиғида) ёрдам берайликми?» дедилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Исломда (мотамда бир-бирига) ёрдамлашиш йўқ,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الْمَيِّتُ يُعَذَّبُ فِي قَبْرِهِ بِالنِّيَاحَةِ عَلَيْهِ " .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: бизга Қатода ривоят қилди, Саид ибн ал-Мусайябдан, у Ибн Умардан, у Умардан (ривоят қилди). У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Маййит қабрида ўзига йиғи-сиғи қилингани сабабли азобланади,» деяётганларини эшитдим.
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ أَنْبَأَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَنْصُورٌ، - هُوَ ابْنُ زَاذَانَ - عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ الْمَيِّتُ يُعَذَّبُ بِنِيَاحَةِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ . فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ أَرَأَيْتَ رَجُلاً مَاتَ بِخُرَاسَانَ وَنَاحَ أَهْلُهُ عَلَيْهِ هَا هُنَا أَكَانَ يُعَذَّبُ بِنِيَاحَةِ أَهْلِهِ قَالَ صَدَقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَذَبْتَ أَنْتَ .
Бизга Иброҳим ибн Яъқуб хабар берди, у деди: бизга Саид ибн Сулаймон ривоят қилди, у деди: бизга Ҳушайм хабар берди, у деди: бизга Мансур — у Ибн Зазон эди — ал-Ҳасандан, у Имрон ибн Ҳусайндан хабар берди. У (Имрон) деди: «Маййит аҳли унинг устида йиғи-сиғи қилгани сабабли азобланади.» Бир киши унга: «Айтингчи, Хуросонда вафот этган бир киши ҳақида — аҳли унинг учун шу ерда йиғи-сиғи қилса, аҳли йиғи-сиғи қилгани сабабли у азобланадими?» деди. У: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) рост сўзладилар, сен эса ёлғон гапирдинг,» деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ آدَمَ، عَنْ عَبْدَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ " . فَذُكِرَ ذَلِكَ لِعَائِشَةَ فَقَالَتْ وَهِلَ إِنَّمَا مَرَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى قَبْرٍ فَقَالَ " إِنَّ صَاحِبَ الْقَبْرِ لَيُعَذَّبُ وَإِنَّ أَهْلَهُ يَبْكُونَ عَلَيْهِ " . ثُمَّ قَرَأَتْ { وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى } .
Бизга Муҳаммад ибн Одам хабар берди, Абдадан, у Ҳишомдан, у отасидан, у Ибн Умардан (ривоят қилди). У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, маййит аҳли унинг устида йиғлагани сабабли азобланади,» дедилар. Бу (гап) Оишага (розияллаҳу анҳо) зикр қилинганда, у: «(Ибн Умар) янглишибди. Аслида Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир қабр ёнидан ўтиб: «Албатта, бу қабр эгаси азобланмоқда, ҳолбуки аҳли унинг учун йиғламоқда,» дедилар,» деди. Сўнг у: «Ҳеч бир гуноҳ кўтарувчи бошқасининг гуноҳини кўтармайди,» (оятини) ўқиди (Фотир сураси, 18).
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَمْرَةَ، أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا، سَمِعَتْ عَائِشَةَ، وَذُكِرَ، لَهَا أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، يَقُولُ إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ الْحَىِّ عَلَيْهِ . قَالَتْ عَائِشَةُ يَغْفِرُ اللَّهُ لأَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَمَا إِنَّهُ لَمْ يَكْذِبْ وَلَكِنْ نَسِيَ أَوْ أَخْطَأَ إِنَّمَا مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى يَهُودِيَّةٍ يُبْكَى عَلَيْهَا فَقَالَ " إِنَّهُمْ لَيَبْكُونَ عَلَيْهَا وَإِنَّهَا لَتُعَذَّبُ " .
Бизга Қутайба хабар берди, Молик ибн Анасдан, у Абдуллаҳ ибн Абу Бакрдан, у отасидан, у Амрадан (ривоят қилди). У (Амра) унга хабар беришича, у Оишадан (розияллаҳу анҳо) эшитган — унга Абдуллаҳ ибн Умар: «Албатта, маййит, тирик киши унинг устида йиғлагани сабабли азобланади,» деяётгани зикр қилинганда. Оиша (розияллаҳу анҳо) деди: «Аллаҳ Абу Абдураҳмонни мағфират қилсин. Дарҳақиқат, у ёлғон гапирмаган, лекин унутган ёки адашган. Аслида Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўзига йиғланаётган бир яҳудий аёлнинг (қабри) ёнидан ўтиб: «Албатта, улар унинг учун йиғламоқдалар, ҳолбуки у азобланмоқда,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ قَصَّهُ لَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي مُلَيْكَةَ، يَقُولُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَتْ عَائِشَةُ إِنَّمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَزِيدُ الْكَافِرَ عَذَابًا بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ " .
Бизга Абдул Жаббор ибн ал-Ало ибн Абдил Жаббор хабар берди, Суфёндан. У деди: Амр ибн Динор бизга буни ҳикоя қилиб берди, у деди: Ибн Абу Мулайкани: «Ибн Аббос айтди: Оиша (розияллаҳу анҳо): «Аслида Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, Аллаҳ азза ва жалла кофирнинг азобини аҳлининг унга йиғлагани сабабли зиёда қилади,» дедилар,» деди,» деяётганини эшитдим.
أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ مَنْصُورٍ الْبَلْخِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْوَرْدِ، سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي مُلَيْكَةَ، يَقُولُ لَمَّا هَلَكَتْ أُمُّ أَبَانَ حَضَرْتُ مَعَ النَّاسِ فَجَلَسْتُ بَيْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَابْنِ عَبَّاسٍ فَبَكَيْنَ النِّسَاءُ فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ أَلاَ تَنْهَى هَؤُلاَءِ عَنِ الْبُكَاءِ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ " . فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَدْ كَانَ عُمَرُ يَقُولُ بَعْضَ ذَلِكَ خَرَجْتُ مَعَ عُمَرَ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالْبَيْدَاءِ رَأَى رَكْبًا تَحْتَ شَجَرَةٍ فَقَالَ انْظُرْ مَنِ الرَّكْبُ فَذَهَبْتُ فَإِذَا صُهَيْبٌ وَأَهْلُهُ فَرَجَعْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ هَذَا صُهَيْبٌ وَأَهْلُهُ . فَقَالَ عَلَىَّ بِصُهَيْبٍ . فَلَمَّا دَخَلْنَا الْمَدِينَةَ أُصِيبَ عُمَرُ فَجَلَسَ صُهَيْبٌ يَبْكِي عِنْدَهُ يَقُولُ وَاأُخَيَّاهُ وَاأُخَيَّاهُ . فَقَالَ عُمَرُ يَا صُهَيْبُ لاَ تَبْكِ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ " . قَالَ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِعَائِشَةَ فَقَالَتْ أَمَا وَاللَّهِ مَا تُحَدِّثُونَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ كَاذِبَيْنِ مُكَذَّبَيْنِ وَلَكِنَّ السَّمْعَ يُخْطِئُ وَإِنَّ لَكُمْ فِي الْقُرْآنِ لَمَا يَشْفِيكُمْ { أَلاَّ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى } وَلَكِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ اللَّهَ لَيَزِيدُ الْكَافِرَ عَذَابًا بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ " .
Бизга Сулаймон ибн Мансур ал-Балхий хабар берди, у деди: бизга Абдул Жаббор ибн ал-Вард ривоят қилди, Ибн Абу Мулайкани шундай деяётганини эшитдим: Умму Абон вафот этганида, мен одамлар билан бирга (жанозага) ҳозир бўлдим. Абдуллаҳ ибн Умар билан Ибн Аббоснинг орасига ўтирдим. Аёллар йиғлашди. Шунда Ибн Умар: «Уларни йиғидан қайтармайсанми? Зеро, мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, маййит аҳлининг баъзи йиғиси сабабли азобланади,» деяётганларини эшитганман,» деди. Ибн Аббос эса деди: «Умар ҳам бунинг баъзисини айтар эди. Мен Умар билан бирга чиқдим. Байдога етганимизда, у бир дарахт остида бир карвонни кўриб: «Бу карвон кимлигини кўриб келчи,» деди. Мен борсам, у Суҳайб ва аҳли экан. Унинг олдига қайтиб: «Эй амирал-мўминин, бу Суҳайб ва унинг аҳли экан,» дедим. У: «Суҳайбни менинг олдимга (чақир),» деди. Мадинага кирганимизда, Умар (жароҳатланиб) суиқасдга учради. Суҳайб унинг ёнида ўтириб: «Эй оғачажоним, эй оғачажоним!» деб йиғларди. Шунда Умар: «Эй Суҳайб, йиғлама, зеро мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, маййит аҳлининг баъзи йиғиси сабабли азобланади,» деяётганларини эшитганман,» деди. (Ибн Аббос) деди: Мен буни Оишага (розияллаҳу анҳо) зикр қилдим. У: «Йўқ, Аллаҳга қасамки, сиз бу ҳадисни икки ёлғончидан, ёлғонга чиқарилганлардан ривоят қилаётганингиз йўқ, лекин қулоқ хато қилади (эшитишда янглишиш бўлади). Албатта, Қуръанда сизга кифоя қиладиган нарса бор: «Ҳеч бир гуноҳ кўтарувчи бошқасининг гуноҳини кўтармайди» (Нажм сураси, 38). Лекин Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, Аллаҳ кофирнинг азобини аҳлининг унга йиғлагани сабабли зиёда қилади,» дедилар,» деди.