أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمَّارٍ الْمَوْصِلِيُّ، عَنِ الْمُعَافَى، عَنْ زَكَرِيَّا بْنِ إِسْحَاقَ الْمَكِّيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَيْفِيٍّ، عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِمُعَاذٍ حِينَ بَعَثَهُ إِلَى الْيَمَنِ " إِنَّكَ تَأْتِي قَوْمًا أَهْلَ كِتَابٍ فَإِذَا جِئْتَهُمْ فَادْعُهُمْ إِلَى أَنْ يَشْهَدُوا أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوكَ بِذَلِكَ فَأَخْبِرْهُمْ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ فَرَضَ عَلَيْهِمْ خَمْسَ صَلَوَاتٍ فِي يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ فَإِنْ هُمْ - يَعْنِي أَطَاعُوكَ بِذَلِكَ - فَأَخْبِرْهُمْ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ فَرَضَ عَلَيْهِمْ صَدَقَةً تُؤْخَذُ مِنْ أَغْنِيَائِهِمْ فَتُرَدُّ عَلَى فُقَرَائِهِمْ فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوكَ بِذَلِكَ فَاتَّقِ دَعْوَةَ الْمَظْلُومِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн Аммор ал-Мавсилий хабар берди, у ал-Муъофодан, у Закариё ибн Ишоқ ал-Маккийдан (ривоят қилиб), деди: бизга Яҳё ибн Абдуллаҳ ибн Сайфий ривоят қилди, у Абу Маъбаддан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилиб), деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Муъозни Яманга юбораётганида унга: «Сен аҳли китоб бўлган бир қавмга борасан. Уларнинг олдига борганингда, уларни Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқлигига ва Муҳаммад Аллаҳнинг Расули эканлигига шаҳодат беришга чақир. Агар улар шунга итоат қилсалар, уларга хабар берки, Аллаҳ азза ва жалла уларга куну-тунда беш вақт намозни фарз қилди. Агар улар шунга итоат қилсалар, уларга хабар берки, Аллаҳ азза ва жалла уларга уларнинг бойларидан олиниб, камбағалларига қайтариладиган садақани (закотни) фарз қилди. Агар улар шунга итоат қилсалар, мазлумнинг дуосидан эҳтиёт бўл,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، قَالَ سَمِعْتُ بَهْزَ بْنَ حَكِيمٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ مَا أَتَيْتُكَ حَتَّى حَلَفْتُ أَكْثَرَ مِنْ عَدَدِهِنَّ - لأَصَابِعِ يَدَيْهِ - أَنْ لاَ آتِيَكَ وَلاَ آتِيَ دِينَكَ وَإِنِّي كُنْتُ امْرَأً لاَ أَعْقِلُ شَيْئًا إِلاَّ مَا عَلَّمَنِي اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ وَرَسُولُهُ وَإِنِّي أَسْأَلُكَ بِوَحْىِ اللَّهِ بِمَا بَعَثَكَ رَبُّكَ إِلَيْنَا قَالَ " بِالإِسْلاَمِ " . قُلْتُ وَمَا آيَاتُ الإِسْلاَمِ قَالَ " أَنْ تَقُولَ أَسْلَمْتُ وَجْهِيَ إِلَى اللَّهِ وَتَخَلَّيْتُ وَتُقِيمَ الصَّلاَةَ وَتُؤْتِيَ الزَّكَاةَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар бериб, деди: бизга Муътамир ривоят қилди, у деди: мен Баҳз ибн Ҳакимдан эшитдим, у ўз отасидан, у бобосидан (ривоят қилиб), деди: Мен: «Ё Набияллаҳ, мен сенга ана шуларнинг сонидан — қўлларининг бармоқларидан — кўпроқ марта, сенга ҳам, дининг олдига ҳам келмасликка қасам ичмагунимча келмадим. Мен Аллаҳ азза ва жалла ва Унинг Расули менга ўргатган нарсадан бошқа ҳеч нарсани англамайдиган киши эдим. Мен сендан Аллаҳнинг ваҳйи билан сўрайман: Роббинг сени бизга нима билан юборди?» дедим. У: «Ислом билан,» дедилар. Мен: «Исломнинг аломатлари нималар?» дедим. У: «"Мен юзимни Аллаҳга топширдим ва (ширкдан) бутунлай воз кечдим" дейишинг, намозни қоим қилишинг ва закотни беришинг,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ مُسَاوِرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ شَابُورَ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ سَلاَّمٍ، عَنْ أَخِيهِ، زَيْدِ بْنِ سَلاَّمٍ أَنَّهُ أَخْبَرَهُ عَنْ جَدِّهِ أَبِي سَلاَّمٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ غَنْمٍ، أَنَّ أَبَا مَالِكٍ الأَشْعَرِيَّ، حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِسْبَاغُ الْوُضُوءِ شَطْرُ الإِيمَانِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ تَمْلأُ الْمِيزَانَ وَالتَّسْبِيحُ وَالتَّكْبِيرُ يَمْلأُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ وَالصَّلاَةُ نُورٌ وَالزَّكَاةُ بُرْهَانٌ وَالصَّبْرُ ضِيَاءٌ وَالْقُرْآنُ حُجَّةٌ لَكَ أَوْ عَلَيْكَ " .
Бизга Исо ибн Мусовир хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ибн Шуъайб ибн Шобур ривоят қилди, у Муъовия ибн Салломдан, у унинг акаси Зайд ибн Салломдан, у унга бобоси Абу Салломдан, у Абдураҳмон ибн Ғанимдан хабар бериб, Абу Молик ал-Ашъарий унга ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Таҳоратни комил қилиш имоннинг ярмидир, "алҳамдулиллаҳ" тарозини тўлдиради, тасбеҳ ва такбир осмонлар билан ерни тўлдиради, намоз нурдир, закот далилдир, сабр зиёдир, Қуръан эса сенинг фойдангга ёки зиёнингга ҳужжатдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، عَنْ شُعَيْبٍ، عَنِ اللَّيْثِ، قَالَ أَنْبَأَنَا خَالِدٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ نُعَيْمٍ الْمُجْمِرِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي صُهَيْبٌ، أَنَّهُ سَمِعَ مِنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَمِنْ أَبِي سَعِيدٍ يَقُولاَنِ خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا فَقَالَ " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ " . ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ أَكَبَّ فَأَكَبَّ كُلُّ رَجُلٍ مِنَّا يَبْكِي لاَ نَدْرِي عَلَى مَاذَا حَلَفَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فِي وَجْهِهِ الْبُشْرَى فَكَانَتْ أَحَبَّ إِلَيْنَا مِنْ حُمْرِ النَّعَمِ ثُمَّ قَالَ " مَا مِنْ عَبْدٍ يُصَلِّي الصَّلَوَاتِ الْخَمْسَ وَيَصُومُ رَمَضَانَ وَيُخْرِجُ الزَّكَاةَ وَيَجْتَنِبُ الْكَبَائِرَ السَّبْعَ إِلاَّ فُتِّحَتْ لَهُ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ فَقِيلَ لَهُ ادْخُلْ بِسَلاَمٍ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн Абдулҳакам хабар берди, у Шуъайбдан, у ал-Лайсдан (ривоят қилиб), деди: бизга Холид хабар берди, у Ибн Аби Ҳилолдан, у Нуъайм ал-Мужмир Абу Абдуллаҳдан (ривоят қилиб), деди: менга Суҳайб хабар бердики, у Абу Ҳурайра ва Абу Саиддан эшитганки, улар иккаласи шундай дедилар: Бир куни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга хутба қилиб: «Жоним Қўлида бўлган Зотга қасамки,» дедилар уч марта, сўнг бошларини эгдилар. Шунда ҳар биримиз бошини эгиб йиғладик, У нимага қасам ичганини билмасдик. Сўнг У бошларини кўтардилар, юзларида хушхабар (аломати) бор эди ва у биз учун қизил туялардан ҳам маҳбуброқ бўлди. Сўнг У: «Қайси бир банда беш (вақт) намозни ўқиса, Рамазон рўзасини тутса, закотни чиқарса ва етти катта гуноҳдан сақланса, албатта унга жаннат эшиклари очилади ва унга: "Саломатлик ила кир," дейилади,» дедилар.
أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ شُعَيْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ أَنْفَقَ زَوْجَيْنِ مِنْ شَىْءٍ مِنَ الأَشْيَاءِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ دُعِيَ مِنْ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ يَا عَبْدَ اللَّهِ هَذَا خَيْرٌ لَكَ وَلِلْجَنَّةِ أَبْوَابٌ فَمَنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ الصَّلاَةِ دُعِيَ مِنْ بَابِ الصَّلاَةِ وَمَنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ الْجِهَادِ دُعِيَ مِنْ بَابِ الْجِهَادِ وَمَنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ الصَّدَقَةِ دُعِيَ مِنْ بَابِ الصَّدَقَةِ وَمَنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ الصِّيَامِ دُعِيَ مِنْ بَابِ الرَّيَّانِ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ هَلْ عَلَى مَنْ يُدْعَى مِنْ تِلْكَ الأَبْوَابِ مِنْ ضَرُورَةٍ فَهَلْ يُدْعَى مِنْهَا كُلِّهَا أَحَدٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " نَعَمْ وَإِنِّي أَرْجُو أَنْ تَكُونَ مِنْهُمْ " . يَعْنِي أَبَا بَكْرٍ .
Менга Амр ибн Усмон ибн Саид ибн Касир хабар бериб, деди: бизга отам ривоят қилди, у Шуъайбдан, у аз-Зуҳрийдан (ривоят қилиб), деди: менга Ҳумайд ибн Абдураҳмон хабар бердики, Абу Ҳурайра деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Ким Аллаҳ йўлида нарсалардан бирор нарсадан бир жуфтини сарф қилса, жаннат эшикларидан: "Эй Аллаҳнинг бандаси, бу (эшик) сен учун яхшидир," деб чақирилади. Жаннатнинг (кўп) эшиклари бор. Ким намоз аҳлидан бўлса, намоз эшигидан чақирилади, ким жиҳод аҳлидан бўлса, жиҳод эшигидан чақирилади, ким садақа аҳлидан бўлса, садақа эшигидан чақирилади, ким рўза аҳлидан бўлса, Райён эшигидан чақирилади,» дедилар. Абу Бакр: «Ўша эшиклардан чақириладиган кишига (биттасидан киришнинг ўзи етарли бўлиб) бир зарурат борми? Бирор киши уларнинг барчасидан чақириладими, ё Расулуллаҳ?» деди. У: «Ҳа, мен сен улардан бири бўлишингни умид қиламан,» дедилар — яъни Абу Бакрни (назарда тутдилар).