أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرٌ، - يَعْنِي ابْنَ الْمُفَضَّلِ - قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ رَأَيْتُ مَرْوَانَ بْنَ الْحَكَمِ جَالِسًا فَجِئْتُ حَتَّى جَلَسْتُ إِلَيْهِ فَحَدَّثَنَا أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُنْزِلَ عَلَيْهِ لاَ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ . فَجَاءَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ وَهُوَ يُمِلُّهَا عَلَىَّ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ أَسْتَطِيعُ الْجِهَادَ لَجَاهَدْتُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ وَفَخِذُهُ عَلَى فَخِذِي فَثَقُلَتْ عَلَىَّ حَتَّى ظَنَنْتُ أَنْ سَتُرَضُّ فَخِذِي ثُمَّ سُرِّيَ عَنْهُ { غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ } قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ هَذَا لَيْسَ بِهِ بَأْسٌ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ يَرْوِي عَنْهُ عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ وَأَبُو مُعَاوِيَةَ وَعَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ سَعْدٍ لَيْسَ بِثِقَةٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн Базиъ хабар берди, у деди: бизга Бишр — яъни Ибн ал-Муфаззал — ривоят қилди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Ишоқ, Зуҳрийдан, у Саҳл ибн Саъддан хабар берди. У деди: Мен Марвон ибн ал-Ҳакамни ўтирган ҳолда кўрдим, келиб унинг ёнига ўтирдим. У бизга ривоят қилдики, Зайд ибн Собит унга айтишича, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га: «Мўминлардан (жиҳодга чиқмай уйда) ўтирувчилар билан Аллаҳ йўлида жиҳод қилувчилар баробар бўлмас,» (ояти) нозил қилинди. (Зайд деди:) У менга (оятни) ёздириб турган пайтда Ибн Умми Мактум келди ва: «Эй Аллаҳнинг Расули! Агар мен жиҳодга қодир бўлганимда, албатта жиҳод қилардим,» деди. Шунда Аллаҳ азза ва жалла — унинг сони менинг соним устида эди ва у шу қадар оғирлашдики, соним эзилиб кетади деб ўйладим, сўнгра (ваҳий ҳолати) ундан кетди — «(зарар етказадиган) узр эгаларидан бошқалар» (оятини) нозил қилди. Абу Абдурраҳмон (Насаий) деди: Бу Абдурраҳмон ибн Ишоқда зарар йўқ (яъни ишончли); аммо Абдурраҳмон ибн Ишоқ — ундан Али ибн Мушир, Абу Муовия ва Абдулвоҳид ибн Зиёд Нуъмон ибн Саъддан ривоят қиладиганлари — ишончли эмас.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي سَهْلُ بْنُ سَعْدٍ، قَالَ رَأَيْتُ مَرْوَانَ جَالِسًا فِي الْمَسْجِدِ فَأَقْبَلْتُ حَتَّى جَلَسْتُ إِلَى جَنْبِهِ فَأَخْبَرَنَا أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمْلَى عَلَيْهِ لاَ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ . قَالَ فَجَاءَهُ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ وَهُوَ يُمِلُّهَا عَلَىَّ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ أَسْتَطِيعُ الْجِهَادَ لَجَاهَدْتُ . وَكَانَ رَجُلاً أَعْمَى فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم وَفَخِذُهُ عَلَى فَخِذِي حَتَّى هَمَّتْ تَرُضُّ فَخِذِي ثُمَّ سُرِّيَ عَنْهُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ } .
Бизга Муҳаммад ибн Яҳё ибн Абдуллаҳ хабар берди, у деди: бизга Яъқуб ибн Иброҳим ибн Саъд ривоят қилди, у деди: менга отам, Солиҳдан, у Ибн Шиҳобдан ривоят қилди, у деди: менга Саҳл ибн Саъд ривоят қилди, у деди: Мен Марвонни масжидда ўтирган ҳолда кўрдим, келиб унинг ёнига ўтирдим. У бизга хабар бердики, Зайд ибн Собит унга айтишича, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Мўминлардан (уйда) ўтирувчилар билан Аллаҳ йўлида жиҳод қилувчилар баробар бўлмас,» (оятини) ёздирди. У деди: У менга (оятни) ёздириб турган пайтда Ибн Умми Мактум келди ва: «Эй Аллаҳнинг Расули! Агар мен жиҳодга қодир бўлганимда, албатта жиҳод қилардим,» деди. У кўзи кўр киши эди. Шунда Аллаҳ Ўз Расули (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га — унинг сони менинг соним устида эди, шу қадар (оғир бўлдики) сонимни эзиб юборишига оз қолди, сўнгра (ваҳий ҳолати) ундан кетди — Аллаҳ азза ва жалла: «(зарар етказадиган) узр эгаларидан бошқалар» (оятини) нозил қилди.
أَخْبَرَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ ذَكَرَ كَلِمَةً مَعْنَاهَا قَالَ " ائْتُونِي بِالْكَتِفِ وَاللَّوْحِ " . فَكَتَبَ { لاَ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ } وَعَمْرُو بْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ خَلْفَهُ فَقَالَ هَلْ لِي رُخْصَةٌ فَنَزَلَتْ { غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ } .
Бизга Наср ибн Али хабар берди, у деди: бизга Муътамир, отасидан, у Абу Ишоқдан, у ал-Бародан ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) — сўнг (ровуий) маъноси шундай бўлган бир сўзни зикр қилди — : «Менга кураксуяк ва тахта келтиринглар,» дедилар. Сўнг «Мўминлардан (уйда) ўтирувчилар баробар бўлмас» (оятини) ёздирди. Амр ибн Умми Мактум эса унинг ортида эди ва: «Менга рухсат борми?» деди. Шунда «(зарар етказадиган) узр эгаларидан бошқалар» (ояти) нозил бўлди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ { لاَ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ } جَاءَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ وَكَانَ أَعْمَى فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَكَيْفَ فِيَّ وَأَنَا أَعْمَى قَالَ فَمَا بَرِحَ حَتَّى نَزَلَتْ { غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ } .
Бизга Муҳаммад ибн Убайд хабар берди, у деди: бизга Абу Бакр ибн Айёш, Абу Ишоқдан, у ал-Бародан ривоят қилди. У деди: «Мўминлардан (уйда) ўтирувчилар баробар бўлмас» (ояти) нозил бўлганида, кўзи кўр бўлган Ибн Умми Мактум келди ва: «Эй Аллаҳнинг Расули! Мен кўр бўлсам, менинг ҳолатим қандай бўлади?» деди. У (ал-Баро) деди: У (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ўша жойдан) қўзғалмасдан туриб, «(зарар етказадиган) узр эгаларидан бошқалар» (ояти) нозил бўлди.