أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، وَسُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ، عَزَّ وَجَلَّ { وَإِنْ خِفْتُمْ أَنْ لاَ تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ } قَالَتْ يَا ابْنَ أُخْتِي هِيَ الْيَتِيمَةُ تَكُونُ فِي حِجْرِ وَلِيِّهَا فَتُشَارِكُهُ فِي مَالِهِ فَيُعْجِبُهُ مَالُهَا وَجَمَالُهَا فَيُرِيدُ وَلِيُّهَا أَنْ يَتَزَوَّجَهَا بِغَيْرِ أَنْ يُقْسِطَ فِي صَدَاقِهَا فَيُعْطِيَهَا مِثْلَ مَا يُعْطِيهَا غَيْرُهُ فَنُهُوا أَنْ يَنْكِحُوهُنَّ إِلاَّ أَنْ يُقْسِطُوا لَهُنَّ وَيَبْلُغُوا بِهِنَّ أَعْلَى سُنَّتِهِنَّ مِنَ الصَّدَاقِ فَأُمِرُوا أَنْ يَنْكِحُوا مَا طَابَ لَهُمْ مِنَ النِّسَاءِ سِوَاهُنَّ قَالَ عُرْوَةُ قَالَتْ عَائِشَةُ ثُمَّ إِنَّ النَّاسَ اسْتَفْتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدُ فِيهِنَّ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { وَيَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّسَاءِ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ } إِلَى قَوْلِهِ { وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ } قَالَتْ عَائِشَةُ وَالَّذِي ذَكَرَ اللَّهُ تَعَالَى أَنَّهُ يُتْلَى فِي الْكِتَابِ الآيَةُ الأُولَى الَّتِي فِيهَا { وَإِنْ خِفْتُمْ أَنْ لاَ تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ } قَالَتْ عَائِشَةُ وَقَوْلُ اللَّهِ فِي الآيَةِ الأُخْرَى { وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ } رَغْبَةَ أَحَدِكُمْ عَنْ يَتِيمَتِهِ الَّتِي تَكُونُ فِي حَجْرِهِ حِينَ تَكُونُ قَلِيلَةَ الْمَالِ وَالْجَمَالِ فَنُهُوا أَنْ يَنْكِحُوا مَا رَغِبُوا فى مَالِهَا مِنْ يَتَامَى النِّسَاءِ إِلاَّ بِالْقِسْطِ مِنْ أَجْلِ رَغْبَتِهِمْ عَنْهُنَّ .
Бизга Юнус ибн Абдул-Аъло ва Сулаймон ибн Довуд, Ибн Ваҳбдан хабар бердилар: «Менга Юнус хабар берди, у Ибн Шиҳобдан (ривоят қилди), у деди: менга Урва ибн аз-Зубайр хабар бердики, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан Аллаҳ азза ва жалланинг: «Агар етимлар (ҳақи)да адолат қила олмаймиз деб қўрқсангиз, ўзингизга мақул бўлган аёлларга уйланинг,» деган сўзи ҳақида сўради. У: «Эй жияним, бу — васийси қарамоғида бўлиб, унинг молига шерик бўлган етим қиздир. (Васий)га унинг моли ва гўзаллиги ёқиб қолади-да, васийси унга адолатли маҳр бериш, яъни ўзгалар берадиган миқдорда маҳр беришни хоҳламай, унга уйланмоқчи бўлади. Шунда уларга (етим қизларга) адолат қилиб, уларга одатдагидек энг юқори маҳр бермагунча, уларга уйланиш ман қилинди. Улардан бошқа, ўзларига мақул бўлган аёлларга уйланишга буюрилдилар,» деди. Урва деди: Оиша (розияллаҳу анҳо) деди: «Кейин одамлар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан улар ҳақида (яна) сўрашди. Шунда Аллаҳ азза ва жалла: «Сендан аёллар ҳақида фатво сўрайдилар. Айтгин: улар ҳақида Аллаҳ сизларга фатво беради...» (ни) «...уларга уйланишни истайсизлар,» деган сўзигача нозил қилди,» деди. Оиша (розияллаҳу анҳо) деди: «Аллаҳ таоло Китобда тиловат қилинади деб зикр қилган нарса — биринчи оят бўлиб, унда: «Агар етимлар (ҳақи)да адолат қила олмаймиз деб қўрқсангиз, ўзингизга мақул бўлган аёлларга уйланинг,» дейилган.» Оиша (розияллаҳу анҳо) деди: «Аллаҳнинг бошқа оятдаги: «...уларга уйланишни истайсизлар,» деган сўзи — бирингизнинг, қарамоғидаги моли ва гўзаллиги кам бўлган етим қизидан воз кечиши (ҳақида)дир. Шундай қилиб, воз кечган етим қизларига, молига рағбат билан, адолатдан бошқа йўл билан уйланишлари ман қилинди.»
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْهَادِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ عَنْ ذَلِكَ، فَقَالَتْ فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى اثْنَتَىْ عَشْرَةَ أُوقِيَّةً وَنَشٍّ وَذَلِكَ خَمْسُمِائَةِ دِرْهَمٍ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абдул-Азиз ибн Муҳаммад ривоят қилди, у Язид ибн Абдуллаҳ ибн ал-Ҳоддан, у Муҳаммад ибн Иброҳимдан, у Абу Саламадан (ривоят қилди), у деди: «Мен Оиша (розияллаҳу анҳо)дан бу ҳақда сўрадим. У: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўн икки ўқия ва бир нашш — бу беш юз дирҳамга (маҳр бериб) уйланган эдилар,» деди.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ قَيْسٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ الصَّدَاقُ إِذْ كَانَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَشْرَةَ أَوَاقٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн ал-Муборак хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Маҳдий ривоят қилди, у деди: бизга Довуд ибн Қайс ривоят қилди, у Мусо ибн Ясордан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизнинг орамизда бўлганларида, маҳр ўн ўқия эди.»
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرِ بْنِ إِيَاسِ بْنِ مُقَاتِلِ بْنِ مُشَمْرِخِ بْنِ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، وَابْنِ، عَوْنٍ وَسَلَمَةَ بْنِ عَلْقَمَةَ وَهِشَامِ بْنِ حَسَّانَ - دَخَلَ حَدِيثُ بَعْضِهِمْ فِي بَعْضٍ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، قَالَ سَلَمَةُ عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، نُبِّئْتُ عَنْ أَبِي الْعَجْفَاءِ، - وَقَالَ الآخَرُونَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي الْعَجْفَاءِ، - قَالَ قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ أَلاَ لاَ تَغْلُوا صُدُقَ النِّسَاءِ فَإِنَّهُ لَوْ كَانَ مَكْرُمَةً فِي الدُّنْيَا أَوْ تَقْوَى عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ كَانَ أَوْلاَكُمْ بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَا أَصْدَقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم امْرَأَةً مِنْ نِسَائِهِ وَلاَ أُصْدِقَتِ امْرَأَةٌ مِنْ بَنَاتِهِ أَكْثَرَ مِنْ ثِنْتَىْ عَشْرَةَ أُوقِيَّةً وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيُغْلِي بِصَدُقَةِ امْرَأَتِهِ حَتَّى يَكُونَ لَهَا عَدَاوَةٌ فِي نَفْسِهِ وَحَتَّى يَقُولَ كُلِّفْتُ لَكُمْ عَلَقَ الْقِرْبَةِ وَكُنْتُ غُلاَمًا عَرَبِيًّا مُوَلَّدًا فَلَمْ أَدْرِ مَا عَلَقُ الْقِرْبَةِ قَالَ وَأُخْرَى يَقُولُونَهَا لِمَنْ قُتِلَ فِي مَغَازِيكُمْ أَوْ مَاتَ قُتِلَ فُلاَنٌ شَهِيدًا أَوْ مَاتَ فُلاَنٌ شَهِيدًا وَلَعَلَّهُ أَنْ يَكُونَ قَدْ أَوْقَرَ عَجُزَ دَابَّتِهِ أَوْ دَفَّ رَاحِلَتِهِ ذَهَبًا أَوْ وَرِقًا يَطْلُبُ التِّجَارَةَ فَلاَ تَقُولُوا ذَاكُمْ وَلَكِنْ قُولُوا كَمَا قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَنْ قُتِلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ مَاتَ فَهُوَ فِي الْجَنَّةِ " .
Бизга Али ибн Ҳужр ибн Иёс ибн Муқотил ибн Мушамрих ибн Холид хабар берди, у деди: бизга Исмоил ибн Иброҳим ривоят қилди, у Айюбдан, Ибн Авндан, Салама ибн Алқамадан ва Ҳишом ибн Ҳассондан — уларнинг баъзиларининг ҳадиси бир-бирига аралашди — улар Муҳаммад ибн Сириндан (ривоят қилишди). Салама: «Ибн Сириндан (ривоят қилиб): менга Абул-Ажфўдан хабар қилинган,» деди; бошқалари эса: «Муҳаммад ибн Сириндан, у Абул-Ажфўдан,» дейишди. У деди: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллаҳу анҳу) деди: «Огоҳ бўлинглар, аёлларнинг маҳрларини ошириб юборманглар! Чунки агар у дунёда шараф ёки Аллаҳ азза ва жалла ҳузурида тақво бўлганида, сизлардан кўра Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бунга лойиқроқ бўлар эдилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўз аёлларидан бирор аёлга ўн икки ўқиядан кўп маҳр бермадилар ва қизларидан бирорига ҳам ўн икки ўқиядан кўп маҳр берилмади. Бир киши аёлининг маҳрини ошириб юборади, ҳатто бу (унинг) қалбида аёлга нисбатан адоват (пайдо бўлиши)га, ҳатто: «Сизлар учун (машаққатда) тулум боғичигача (етказиб) меҳнат қилдим,» дейишигача (олиб боради).» (Рови) деди: «Мен араб тилида туғилган бола эдим, аммо «алақул-қирба» (тулум боғичи) нима эканини билмас эдим.» (Умар) деди: «Яна бошқа (бир нарса) борки, сизлар урушларингизда ўлдирилган ёки вафот этган киши ҳақида: «Фалончи шаҳид бўлиб ўлдирилди» ёки «Фалончи шаҳид бўлиб вафот этди,» дейсизлар. Ҳолбуки, эҳтимол у тижорат истаб, уловининг орқасини (мол билан) ортган ёки уловининг ёнини олтин ёхуд кумуш билан тўлдиргандир. Бас, буни айтманглар, балки Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) айтганларидек айтинг: «Ким Аллаҳ йўлида ўлдирилса ёки вафот этса, у жаннатдадир.»
أَخْبَرَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدُّورِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ شَقِيقٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَزَوَّجَهَا وَهِيَ بِأَرْضِ الْحَبَشَةِ زَوَّجَهَا النَّجَاشِيُّ وَأَمْهَرَهَا أَرْبَعَةَ آلاَفٍ وَجَهَّزَهَا مِنْ عِنْدِهِ وَبَعَثَ بِهَا مَعَ شُرَحْبِيلَ ابْنِ حَسَنَةَ وَلَمْ يَبْعَثْ إِلَيْهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِشَىْءٍ وَكَانَ مَهْرُ نِسَائِهِ أَرْبَعَمِائَةِ دِرْهَمٍ .
Бизга ал-Аббос ибн Муҳаммад ад-Дурий хабар берди, у деди: бизга Али ибн ал-Ҳасан ибн Шақиқ ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллаҳ ибн ал-Муборак хабар берди, у Маъмардан, у аз-Зуҳрийдан, у Урва ибн аз-Зубайрдан, у Умму Ҳабиба (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) у Ҳабашистон ерида бўлганида унга уйландилар. Нажоший уни (Расулуллаҳга) никоҳлаб берди ва унга тўрт минг (дирҳам) маҳр тўлади ҳамда ўз ҳузуридан жиҳозлади ва уни Шураҳбил ибн Ҳасана билан жўнатди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга ҳеч нарса юбормаган эдилар. Уларнинг (Расулуллаҳнинг) аёлларининг маҳри тўрт юз дирҳам эди.