Никоҳ китоби

أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، سُلَيْمَانُ بْنُ سَيْفٍ قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، قَالَ حَضَرْنَا مَعَ ابْنِ عَبَّاسٍ جَنَازَةَ مَيْمُونَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِسَرِفَ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ هَذِهِ مَيْمُونَةُ إِذَا رَفَعْتُمْ جَنَازَتَهَا فَلاَ تُزَعْزِعُوهَا وَلاَ تُزَلْزِلُوهَا فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ مَعَهُ تِسْعُ نِسْوَةٍ فَكَانَ يَقْسِمُ لِثَمَانٍ وَوَاحِدَةٌ لَمْ يَكُنْ يَقْسِمُ لَهَا ‏.‏

Бизга Абу Довуд Сулаймон ибн Сайф хабар бериб, деди: бизга Жаъфар ибн Авн ривоят қилди, у деди: бизга ибн Журайж хабар берди, Атодан (ривоят қилдики), у деди: биз ибн Аббос билан бирга Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг хотини Маймунанинг жанозасида Сарифда ҳозир бўлдик. Шунда ибн Аббос: «Бу Маймунадир. Унинг жанозасини кўтарганингизда, уни қимирлатиб силкитманглар, тебратманглар. Чунки Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг тўққиз хотини бор эди; саккизтасига (кечаларни) тақсимлаб берар, биттасига тақсимлаб бермас эдилар,» деди.

أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعِنْدَهُ تِسْعُ نِسْوَةٍ يُصِيبُهُنَّ إِلاَّ سَوْدَةَ فَإِنَّهَا وَهَبَتْ يَوْمَهَا وَلَيْلَتَهَا لِعَائِشَةَ ‏.‏

Менга Иброҳим ибн Яъқуб хабар бериб, деди: бизга ибн Абу Марям ривоят қилди, у деди: бизга Суфён хабар берди, у деди: менга Амр ибн Динор ривоят қилди, Атодан, у ибн Аббосдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) вафот этганларида ҳузурларида тўққиз хотин бор эди; у (Расулуллаҳ) Савдадан бошқа ҳаммасига (тақсим бўйича) етар (қўшилар) эдилар. Зеро Савда ўз куни ва кечасини Оишага ҳадя қилган эди.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، عَنْ يَزِيدَ، - وَهُوَ ابْنُ زُرَيْعٍ - قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، أَنَّ أَنَسًا، حَدَّثَهُمْ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَطُوفُ عَلَى نِسَائِهِ فِي اللَّيْلَةِ الْوَاحِدَةِ وَلَهُ يَوْمَئِذٍ تِسْعُ نِسْوَةٍ ‏.‏

Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар бериб, Язиддан — у ибн Зурайъ — деди: бизга Саид ривоят қилди, Қатодадан (ривоят қилдики), Анас уларга ривоят қилиб айтдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир кечада хотинларининг (ҳаммасини) айланиб чиқар эдилар; ўша кунлари у кишининг тўққиз хотини бор эди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ الْمُخَرِّمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أَغَارُ عَلَى اللاَّتِي وَهَبْنَ أَنْفُسَهُنَّ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَقُولُ أَوَتَهَبُ الْحُرَّةُ نَفْسَهَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ تُرْجِي مَنْ تَشَاءُ مِنْهُنَّ وَتُؤْوِي إِلَيْكَ مَنْ تَشَاءُ ‏}‏ قُلْتُ وَاللَّهِ مَا أَرَى رَبَّكَ إِلاَّ يُسَارِعُ لَكَ فِي هَوَاكَ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн ал-Муборак ал-Мухарримий хабар бериб, деди: бизга Абу Усома ривоят қилди, Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: Мен ўзларини Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га ҳадя қилган (никоҳга таклиф этган) аёлларга рашк қилар эдим ва: «Ҳур (озод) аёл ўзини ҳадя қиладими?» дер эдим. Шунда Аллаҳ азза ва жалла: «Улардан (хотинларингдан) ўзинг истаганингни кейинга сурасан ва ўзинг истаганингни ўзингга (яқин) қабул қиласан,» (оятини) нозил қилди. Мен: «Аллоҳга қасамки, Раббинг фақат сенинг ҳавою ҳавасинг йўлида сенга шошилиб (ризолик билдириб) турибди, деб ўйлайман,» дедим. (Аҳзоб сураси, 51)

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ أَنَا فِي الْقَوْمِ، إِذْ قَالَتِ امْرَأَةٌ إِنِّي قَدْ وَهَبْتُ نَفْسِي لَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَرَأْ فِيَّ رَأْيَكَ ‏.‏ فَقَامَ رَجُلٌ فَقَالَ زَوِّجْنِيهَا ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ اذْهَبْ فَاطْلُبْ وَلَوْ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ ‏"‏ ‏.‏ فَذَهَبَ فَلَمْ يَجِدْ شَيْئًا وَلاَ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمَعَكَ مِنْ سُوَرِ الْقُرْآنِ شَىْءٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ فَزَوَّجَهُ بِمَا مَعَهُ مِنْ سُوَرِ الْقُرْآنِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Язид ал-Муқриъ хабар бериб, деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: бизга Абу Ҳозим ривоят қилди, Саҳл ибн Саъддан (ривоят қилдики), у деди: Мен жамоа орасида эдим, шунда бир аёл: «Эй Расулуллаҳ, мен ўзимни сизга ҳадя қилдим, менинг ҳақимда фикрингизни кўринг (қарор қилинг),» деди. Бир киши туриб: «Уни менга никоҳлаб беринг,» деди. У (Расулуллаҳ): «Бор, (маҳр учун бирор нарса) излаб топ, ҳаттоки темирдан узук бўлса ҳам,» дедилар. У борди-ю, ҳеч нарса, ҳатто темирдан узук ҳам топмади. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сенинг ҳузурингда Қуръон сураларидан бирор нарса (ёдланган) борми?» дедилар. У: «Ҳа,» деди. (Рови) деди: Шунда у (Расулуллаҳ) уни ёнидаги Қуръон суралари (ни ўргатиши) эвазига (ўша аёлга) никоҳлаб бердилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَالِدٍ النَّيْسَابُورِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى بْنِ أَعْيَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنِ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَاءَهَا حِينَ أَمَرَهُ اللَّهُ أَنْ يُخَيِّرَ أَزْوَاجَهُ - قَالَتْ عَائِشَةُ - فَبَدَأَ بِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي ذَاكِرٌ لَكِ أَمْرًا فَلاَ عَلَيْكِ أَنْ لاَ تُعَجِّلِي حَتَّى تَسْتَأْمِرِي أَبَوَيْكِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ وَقَدْ عَلِمَ أَنَّ أَبَوَىَّ لاَ يَأْمُرَانِّي بِفِرَاقِهِ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏{‏ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لأَزْوَاجِكَ إِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا فَتَعَالَيْنَ أُمَتِّعْكُنَّ ‏}‏ فَقُلْتُ فِي هَذَا أَسْتَأْمِرُ أَبَوَىَّ فَإِنِّي أُرِيدُ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالدَّارَ الآخِرَةَ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Яҳё ибн Абдуллоҳ ибн Холид ан-Найсобурий хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ибн Мусо ибн Аъян ривоят қилди, у деди: бизга отам ривоят қилди, Маъмардан, у аз-Зуҳрийдан, у деди: бизга Абу Салама ибн Абдурраҳмон ривоят қилди, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг хотини Оишадан (ривоят қилдики), у (Оиша) унга хабар бердики, Аллаҳ у кишига (Набийга) хотинларини (иккиламчи йўл танлашда) ихтиёрли қилишни буюрганида, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг олдига келдилар. Оиша деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мендан бошладилар ва: «Мен сенга бир ишни айтмоқчиман; ота-онанг билан маслаҳатлашмагунингча шошилмасанг, сенга (зарар) йўқ,» дедилар. У (Оиша) деди: Ҳолбуки у (Расулуллаҳ) ота-онамнинг мени у кишидан ажралишга буюрмаслигини билар эдилар. Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Эй Набий! Хотинларингга айт: ‹Агар сиз ҳаёти дунё ва унинг зийнатини истасангиз, келинглар, сизларни (мол-дунё билан) баҳраманд қилиб, чиройли тарзда қўйиб юборай,›» (оятини ўқидилар). Мен: «Бунинг ҳақида ота-онам билан маслаҳатлашаманми? Албатта мен Аллаҳни, Унинг Расулини ва охират диёрини истайман,» дедим. (Аҳзоб сураси, 28)

أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ الْعَسْكَرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ قَدْ خَيَّرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نِسَاءَهُ أَوَكَانَ طَلاَقًا ‏.‏

Бизга Бишр ибн Холид ал-Аскарий хабар берди, у деди: бизга Ғундар ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Сулаймондан, у деди: мен Абуз-Зуҳодан эшитдим, у Масруқдан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўз хотинларини ихтиёрли қилган эдилар — бу талоқ бўлганмиди?»

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ خَيَّرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاخْتَرْنَاهُ فَلَمْ يَكُنْ طَلاَقًا ‏.‏

Бизга Амр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у Суфёндан, у Исмоилдан, у Шаъбийдан, у Масруқдан, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни ихтиёрли қилдилар, биз эса у зотни танладик, шу сабабли бу талоқ бўлмади.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَفِظْنَاهُ مِنْ عَمْرٍو عَنْ عَطَاءٍ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ مَا مَاتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أُحِلَّ لَهُ النِّسَاءُ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар берди, у Суфёндан, у деди: биз буни Амрдан ёдладик, у Атодан (ривоят қилдики), у деди: Оиша деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) вафот этмадилар, токи у зотга аёллар (хоҳлаганича уйланиш) ҳалол қилингунга қадар.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو هِشَامٍ، - وَهُوَ الْمُغِيرَةُ بْنُ سَلَمَةَ الْمَخْزُومِيُّ - قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَحَلَّ اللَّهُ لَهُ أَنْ يَتَزَوَّجَ مِنَ النِّسَاءِ مَا شَاءَ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн ал-Муборак хабар берди, у деди: бизга Абу Ҳишом — у Муғийра ибн Салама ал-Махзумий — ривоят қилди, у деди: бизга Вуҳайб ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Журайж ривоят қилди, у Атодан, у Убайд ибн Умайрдан, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) вафот этмадилар, токи Аллаҳ у зотга хоҳлаган аёлларидан уйланишни ҳалол қилгунга қадар.»

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنْ أَبِي مَعْشَرٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ كُنْتُ مَعَ ابْنِ مَسْعُودٍ وَهُوَ عِنْدَ عُثْمَانَ رضى الله عنه فَقَالَ عُثْمَانُ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى فِتْيَةٍ - قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ فَلَمْ أَفْهَمْ فِتْيَةً كَمَا أَرَدْتُ - فَقَالَ ‏ "‏ مَنْ كَانَ مِنْكُمْ ذَا طَوْلٍ فَلْيَتَزَوَّجْ فَإِنَّهُ أَغَضُّ لِلْبَصَرِ وَأَحْصَنُ لِلْفَرْجِ وَمَنْ لاَ فَالصَّوْمُ لَهُ وِجَاءٌ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Амр ибн Зурора хабар берди, у деди: бизга Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Юнус ривоят қилди, у Абу Маъшардан, у Иброҳимдан, у Алқамадан (ривоят қилдики), у деди: мен Ибн Масъуд билан бирга эдим, у эса Усмон (розияллаҳу анҳу)нинг ҳузурида эди. Шунда Усмон деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир гуруҳ йигитларнинг олдига чиқдилар — Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: мен «фитята» (йигитлар) сўзини истаганимдай яхши англамадим — ва: «Сизлардан кимнинг (уйланишга) имкони бўлса, уйлансин, чунки бу кўзни (ҳаром нарсадан) тўсишга ва авратни сақлашга кўпроқ (ёрдам беради). Кимнинг (имкони) бўлмаса, рўза унинг учун (шаҳватга) қалқондир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، أَنَّ عُثْمَانَ، قَالَ لاِبْنِ مَسْعُودٍ هَلْ لَكَ فِي فَتَاةٍ أُزَوِّجُكَهَا ‏.‏ فَدَعَا عَبْدُ اللَّهِ عَلْقَمَةَ فَحَدَّثَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنِ اسْتَطَاعَ الْبَاءَةَ فَلْيَتَزَوَّجْ فَإِنَّهُ أَغَضُّ لِلْبَصَرِ وَأَحْصَنُ لِلْفَرْجِ وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَلْيَصُمْ فَإِنَّهُ لَهُ وِجَاءٌ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Бишр ибн Холид хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, у Шуъбадан, у Сулаймондан, у Иброҳимдан, у Алқамадан (ривоят қилдики), Усмон Ибн Масъудга: «Сенга бир ёш қизни уйлантирсамми?» деди. Шунда Абдуллоҳ Алқамани чақирди ва Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Кимнинг уйланишга қудрати бўлса, уйлансин, чунки бу кўзни (ҳаромдан) тўсишга ва авратни сақлашга кўпроқ (ёрдам беради). Кимнинг қудрати бўлмаса, рўза тутсин, чунки бу унинг учун (шаҳватга) қалқондир,» деганларини баён қилди.

أَخْبَرَنِي هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ الْكُوفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُحَارِبِيُّ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، وَالأَسْوَدِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنِ اسْتَطَاعَ مِنْكُمُ الْبَاءَةَ فَلْيَتَزَوَّجْ وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَعَلَيْهِ بِالصَّوْمِ فَإِنَّهُ لَهُ وِجَاءٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَسْوَدُ فِي هَذَا الْحَدِيثِ لَيْسَ بِمَحْفُوظٍ ‏.‏

Менга Ҳорун ибн Ишоқ ал-Ҳамдоний ал-Куфий хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Муҳаммад ал-Муҳорибий ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Иброҳимдан, у Алқама ва ал-Асваддан, улар Абдуллоҳдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга: «Сизлардан кимнинг уйланишга қудрати бўлса, уйлансин, кимнинг қудрати бўлмаса, унга рўза (лозим), чунки бу унинг учун (шаҳватга) қалқондир,» дедилар. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: бу ҳадисда ал-Асваднинг (зикр қилиниши) маҳфуз эмас.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ يَا مَعْشَرَ الشَّبَابِ مَنِ اسْتَطَاعَ مِنْكُمُ الْبَاءَةَ فَلْيَنْكِحْ فَإِنَّهُ أَغَضُّ لِلْبَصَرِ وَأَحْصَنُ لِلْفَرْجِ وَمَنْ لاَ فَلْيَصُمْ فَإِنَّ الصَّوْمَ لَهُ وِجَاءٌ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Умора ибн Умайрдан, у Абдурраҳмон ибн Язиддан, у Абдуллоҳдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга: «Эй ёшлар жамоаси! Сизлардан кимнинг уйланишга қудрати бўлса, уйлансин, чунки бу кўзни (ҳаромдан) тўсишга ва авратни сақлашга кўпроқ (ёрдам беради). Кимнинг (қудрати) бўлмаса, рўза тутсин, чунки рўза унинг учун (шаҳватга) қалқондир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُمَارَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ يَا مَعْشَرَ الشَّبَابِ مَنِ اسْتَطَاعَ مِنْكُمُ الْبَاءَةَ فَلْيَتَزَوَّجْ ‏"‏ ‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ал-Ало хабар берди, у деди: бизга Абу Муовия ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Уморадан, у Абдурраҳмон ибн Язиддан, у Абдуллоҳдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга: «Эй ёшлар жамоаси! Сизлардан кимнинг уйланишга қудрати бўлса, уйлансин,» дедилар. Ва у ҳадисни (охиригача) келтирди.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ كُنْتُ أَمْشِي مَعَ عَبْدِ اللَّهِ بِمِنًى فَلَقِيَهُ عُثْمَانُ فَقَامَ مَعَهُ يُحَدِّثُهُ فَقَالَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَلاَ أُزَوِّجُكَ جَارِيَةً شَابَّةً فَلَعَلَّهَا أَنْ تُذَكِّرَكَ بَعْضَ مَا مَضَى مِنْكَ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ أَمَا لَئِنْ قُلْتَ ذَاكَ لَقَدْ قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ يَا مَعْشَرَ الشَّبَابِ مَنِ اسْتَطَاعَ مِنْكُمُ الْبَاءَةَ فَلْيَتَزَوَّجْ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Ҳарб хабар берди, у деди: бизга Абу Муовия ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Иброҳимдан, у Алқамадан (ривоят қилдики), у деди: мен Абдуллоҳ билан Минода юриб борардим. Унга Усмон йўлиқди ва у билан бирга туриб суҳбатлаша бошлади. Сўнг: «Эй Абу Абдурраҳмон! Сенга бир ёш канизни уйлантирмайманми? Балки у сенга ўтиб кетган (ёшлик) ҳолатларингдан баъзисини эслатар?» деди. Абдуллоҳ: «Агар шуни айтсанг, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга: «Эй ёшлар жамоаси! Сизлардан кимнинг уйланишга қудрати бўлса, уйлансин,» деганлар,» деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، قَالَ لَقَدْ رَدَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى عُثْمَانَ التَّبَتُّلَ وَلَوْ أَذِنَ لَهُ لاَخْتَصَيْنَا ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Убайд хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн ал-Муборак ривоят қилди, у Маъмардан, у аз-Зуҳрийдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Саъд ибн Абу Ваққосдан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Усмоннинг уйланишни тарк этишини (табаттулни) ман қилдилар. Агар у зот унга рухсат берганларида, биз ўзимизни ахта қилган бўлардик.»

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ أَشْعَثَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ التَّبَتُّلِ ‏.‏

Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у Ашъасдан, у ал-Ҳасандан, у Саъд ибн Ҳишомдан, у Оишадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уйланишни тарк этишни (табаттулни) ман қилдилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ أَنَّهُ نَهَى عَنِ التَّبَتُّلِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَتَادَةُ أَثْبَتُ وَأَحْفَظُ مِنْ أَشْعَثَ وَحَدِيثُ أَشْعَثَ أَشْبَهُ بِالصَّوَابِ وَاللَّهُ تَعَالَى أَعْلَمُ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Муоз ибн Ҳишом хабар берди, у деди: менга отам ривоят қилди, у Қатодадан, у ал-Ҳасандан, у Самура ибн Жундабдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у зот уйланишни тарк этишни (табаттулни) ман қилдилар. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: Қатода Ашъасдан кўра ишончлироқ ва ҳадисни яхшироқ сақловчидир, лекин Ашъаснинг ҳадиси тўғрироқ кўринади. Энг яхши билувчи Аллаҳ Таолодир.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي رَجُلٌ شَابٌّ قَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي الْعَنَتَ وَلاَ أَجِدُ طَوْلاً أَتَزَوَّجُ النِّسَاءَ أَفَأَخْتَصِي فَأَعْرَضَ عَنْهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى قَالَ ثَلاَثًا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ جَفَّ الْقَلَمُ بِمَا أَنْتَ لاَقٍ فَاخْتَصِ عَلَى ذَلِكَ أَوْ دَعْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَوْزَاعِيُّ لَمْ يَسْمَعْ هَذَا الْحَدِيثَ مِنَ الزُّهْرِيِّ وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ قَدْ رَوَاهُ يُونُسُ عَنِ الزُّهْرِيِّ ‏.‏

Бизга Яҳё ибн Мусо хабар берди, у деди: бизга Анас ибн Иёз ривоят қилди, у деди: бизга ал-Авзоий ривоят қилди, у Ибн Шиҳобдан, у Абу Саламадан (ривоят қилдики), Абу Ҳурайра деди: «Мен: «Эй Аллаҳнинг Расули! Мен ёш кишиман, ўзимга (гуноҳга тушиш) машаққатидан қўрқаман, аёлларга уйланишга эса имконим йўқ. Ўзимни ахта қилайми?» дедим. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мендан юз ўгирдилар, мен буни уч марта айтдим. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Эй Абу Ҳурайра! Сен дуч келадиган нарса ҳақида қалам қуриб бўлган. Энди хоҳласанг, шунга (рози бўлиб) ўзингни ахта қил, хоҳласанг, қўй,» дедилар.» Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: ал-Авзоий бу ҳадисни аз-Зуҳрийдан эшитмаган, аммо бу саҳиҳ ҳадисдир, уни Юнус аз-Зуҳрийдан ривоят қилган.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْخَلَنْجِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ، مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ قَالَ حَدَّثَنَا حُصَيْنُ بْنُ نَافِعٍ الْمَازِنِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي الْحَسَنُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، أَنَّهُ دَخَلَ عَلَى أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ عَائِشَةَ قَالَ قُلْتُ إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أَسْأَلَكِ عَنِ التَّبَتُّلِ فَمَا تَرَيْنَ فِيهِ قَالَتْ فَلاَ تَفْعَلْ أَمَا سَمِعْتَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَقُولُ ‏{‏ وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلاً مِنْ قَبْلِكَ وَجَعَلْنَا لَهُمْ أَزْوَاجًا وَذُرِّيَّةً ‏}‏ فَلاَ تَتَبَتَّلْ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ал-Халанжий хабар берди, у деди: бизга Бани Ҳошимнинг озод қилган қули Абу Саид ривоят қилди, у деди: бизга Ҳусайн ибн Нофиъ ал-Мозиний ривоят қилди, у деди: менга ал-Ҳасан ривоят қилди, у Саъд ибн Ҳишомдан (ривоят қилдики), у мўминлар онаси Оишанинг ҳузурига кирди. У деди: мен: «Сиздан уйланишни тарк этиш (табаттул) ҳақида сўрамоқчиман, бу ҳақда нима дейсиз?» дедим. У: «Буни қилма! Аллаҳ азза ва жалла: «Дарҳақиқат, Биз сендан олдин ҳам пайғамбарлар юборганмиз ва уларга хотинлар ҳамда зурриёт ато этганмиз,» (Раъд сураси, 38) деганини эшитмаганмидинг? Бас, уйланишни тарк этма,» деди.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَفَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ نَفَرًا، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ بَعْضُهُمْ لاَ أَتَزَوَّجُ النِّسَاءَ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمْ لاَ آكُلُ اللَّحْمَ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمْ لاَ أَنَامُ عَلَى فِرَاشٍ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمْ أَصُومُ فَلاَ أُفْطِرُ ‏.‏ فَبَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ ‏ "‏ مَا بَالُ أَقْوَامٍ يَقُولُونَ كَذَا وَكَذَا لَكِنِّي أُصَلِّي وَأَنَامُ وَأَصُومُ وَأُفْطِرُ وَأَتَزَوَّجُ النِّسَاءَ فَمَنْ رَغِبَ عَنْ سُنَّتِي فَلَيْسَ مِنِّي ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Аффон хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Салама ривоят қилди, у Собитдан, у Анасдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ашобларидан бир гуруҳ (гаплашиб), улардан бири: «Мен аёлларга уйланмайман,» деди. Бошқаси: «Мен гўшт емайман,» деди. Яна бири: «Мен тўшакда ухламайман,» деди. Яна бири: «Мен рўза тутаман, оғиз очмайман,» деди. Бу Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га етиб борди. Шунда у зот Аллаҳга ҳамд айтиб, Уни мадҳ этдилар, сўнг: «Баъзи қавмларга нима бўлдики, улар шундай-шундай дейдилар? Лекин мен намоз ўқийман ва ухлайман, рўза тутаман ва оғиз очаман, аёлларга ҳам уйланаман. Ким менинг суннатимдан юз ўгирса, у мендан эмас,» дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ ثَلاَثَةٌ حَقٌّ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ عَوْنُهُمُ الْمُكَاتَبُ الَّذِي يُرِيدُ الأَدَاءَ وَالنَّاكِحُ الَّذِي يُرِيدُ الْعَفَافَ وَالْمُجَاهِدُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Муҳаммад ибн Ажлондан, у Саиддан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уч кишига ёрдам бериш Аллаҳ азза ва жалла зиммасидаги ҳақдир: (озодлик пули тўлашни) адо этишни истовчи мукотаб қул, иффатни сақлашни истаб уйланувчи ва Аллаҳ йўлида жиҳод қилувчи,» дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ تَزَوَّجْتُ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَتَزَوَّجْتَ يَا جَابِرُ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ بِكْرًا أَمْ ثَيِّبًا ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ ثَيِّبًا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَلاَّ بِكْرًا تُلاَعِبُهَا وَتُلاَعِبُكَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод ривоят қилди, у Амрдан, у Жобирдан (ривоят қилдики), у деди: мен уйландим, сўнг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига келдим. У зот: «Уйландингми, эй Жобир?» дедилар. Мен: «Ҳа,» дедим. У: «Бокира қизгами ёки турмуш кўрган аёлгами?» дедилар. Мен: «Турмуш кўрган аёлга,» дедим. У: «Нега бокира қизга эмас? У билан ўйнашардинг, у эса сен билан ўйнашарди,» дедилар.

أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ قَزَعَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، - وَهُوَ ابْنُ حَبِيبٍ - عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ لَقِيَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ يَا جَابِرُ هَلْ أَصَبْتَ امْرَأَةً بَعْدِي ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَبِكْرًا أَمْ أَيِّمًا ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ أَيِّمًا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَلاَّ بِكْرًا تُلاَعِبُكَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга ал-Ҳасан ибн Қазаъа хабар берди, у деди: бизга Суфён — у Ибн Ҳабиб — Ибн Журайждан, у Атодан, у Жобирдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мени учратиб қолдилар ва: «Эй Жобир, мендан кейин (охирги кўрганимдан бери) аёлга уйландингми?» дедилар. Мен: «Ҳа, эй Расулуллаҳ,» дедим. У: «Бокира қизгами ёки эрсиз (аввал турмуш қурган) аёлгами?» дедилар. Мен: «Эрсиз аёлга,» дедим. У: «Нега сени ўйнатадиган бокира қизга (уйланмадинг)?» дедилар.

أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ خَطَبَ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ رضى الله عنهما فَاطِمَةَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِنَّهَا صَغِيرَةٌ ‏"‏ ‏.‏ فَخَطَبَهَا عَلِيٌّ فَزَوَّجَهَا مِنْهُ ‏.‏

Бизга ал-Ҳусайн ибн Ҳурайс хабар берди, у деди: бизга ал-Фазл ибн Мусо, ал-Ҳусайн ибн Вокиддан, у Абдуллоҳ ибн Бурайдадан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Абу Бакр ва Умар (розияллаҳу анҳумо) Фотимага совчи бўлишди, шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «У ҳали ёш,» дедилар. Сўнг Али совчи бўлди ва (Расулуллаҳ) уни унга никоҳлаб бердилар.

أَخْبَرَنَا كَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ، عَنِ الزُّبَيْدِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ، طَلَّقَ وَهُوَ غُلاَمٌ شَابٌّ فِي إِمَارَةِ مَرْوَانَ ابْنَةَ سَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ وَأُمُّهَا بِنْتُ قَيْسٍ الْبَتَّةَ فَأَرْسَلَتْ إِلِيْهَا خَالَتُهَا فَاطِمَةُ بِنْتُ قَيْسٍ تَأْمُرُهَا بِالاِنْتِقَالِ مِنْ بَيْتِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَسَمِعَ بِذَلِكَ مَرْوَانُ فَأَرْسَلَ إِلَى ابْنَةِ سَعِيدٍ فَأَمَرَهَا أَنْ تَرْجِعَ إِلَى مَسْكَنِهَا وَسَأَلَهَا مَا حَمَلَهَا عَلَى الاِنْتِقَالِ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَعْتَدَّ فِي مَسْكَنِهَا حَتَّى تَنْقَضِيَ عِدَّتُهَا فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ تُخْبِرُهُ أَنَّ خَالَتَهَا أَمَرَتْهَا بِذَلِكَ فَزَعَمَتْ فَاطِمَةُ بِنْتُ قَيْسٍ أَنَّهَا كَانَتْ تَحْتَ أَبِي عَمْرِو بْنِ حَفْصٍ فَلَمَّا أَمَّرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ عَلَى الْيَمَنِ خَرَجَ مَعَهُ وَأَرْسَلَ إِلَيْهَا بِتَطْلِيقَةٍ هِيَ بَقِيَّةُ طَلاَقِهَا وَأَمَرَ لَهَا الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ وَعَيَّاشَ بْنَ أَبِي رَبِيعَةَ بِنَفَقَتِهَا فَأَرْسَلَتْ - زَعَمَتْ - إِلَى الْحَارِثِ وَعَيَّاشٍ تَسْأَلُهُمَا الَّذِي أَمَرَ لَهَا بِهِ زَوْجُهَا فَقَالاَ وَاللَّهِ مَا لَهَا عِنْدَنَا نَفَقَةٌ إِلاَّ أَنْ تَكُونَ حَامِلاً وَمَا لَهَا أَنْ تَكُونَ فِي مَسْكَنِنَا إِلاَّ بِإِذْنِنَا فَزَعَمَتْ أَنَّهَا أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لَهُ فَصَدَّقَهُمَا ‏.‏ قَالَتْ فَاطِمَةُ فَأَيْنَ أَنْتَقِلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏ "‏ انْتَقِلِي عِنْدَ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ الأَعْمَى الَّذِي سَمَّاهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِي كِتَابِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَاطِمَةُ فَاعْتَدَدْتُ عِنْدَهُ وَكَانَ رَجُلاً قَدْ ذَهَبَ بَصَرُهُ فَكُنْتُ أَضَعُ ثِيَابِي عِنْدَهُ حَتَّى أَنْكَحَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عَلَيْهَا مَرْوَانُ وَقَالَ لَمْ أَسْمَعْ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ أَحَدٍ قَبْلَكِ وَسَآخُذُ بِالْقَضِيَّةِ الَّتِي وَجَدْنَا النَّاسَ عَلَيْهَا ‏.‏ مُخْتَصَرٌ ‏.‏

Бизга Касир ибн Убайд хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Ҳарб, аз-Зубайдийдан, у аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Утбадан (ривоят қилдики): Марвоннинг амирлиги даврида Абдуллоҳ ибн Амр ибн Усмон, ёш йигит эди, Саид ибн Зайднинг қизини, унинг онаси Қайснинг қизи эди, қатъий (уч талоқ билан) талоқ қилди. Шунда унинг холаси Фотима бинт Қайс унга одам юбориб, Абдуллоҳ ибн Амрнинг уйидан кўчиб чиқишни буюрди. Марвон буни эшитиб, Саиднинг қизига одам юбориб, уни ўз масканига қайтишни буюрди ва ундан: идда муддати тугагунига қадар ўз масканида иддасини ўтказишидан олдин, нима сабабдан кўчиб чиққанини сўради. У эса унга одам юбориб, холаси шундай буюрганини билдирди. Фотима бинт Қайс шуни даъво қилдики, у Абу Амр ибн Ҳафснинг никоҳида эди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Али ибн Абу Толибни Яманга амир қилиб тайинлаганларида, у (Абу Амр) у билан бирга чиқиб кетди ва унга (хотинига) қолган (учинчи) талоқни юбориб талоқ қилди. У ал-Ҳорис ибн Ҳишам ва Айёш ибн Абу Рабиъага унинг нафақасини беришни буюрди. У (Фотима) — даъвосича — ал-Ҳорис ва Айёшга одам юбориб, эри улар орқали унга нима буюрганини сўради. Улар: «Аллаҳга қасамки, агар ҳомиладор бўлмаса, бизнинг зиммамизда унга нафақа йўқ ва изнимизсиз бизнинг масканимизда туришга ҳам ҳақи йўқ,» дедилар. У даъво қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келиб, бу ҳақда айтди, (Расулуллаҳ) уларни (Ҳорис ва Айёшни) тасдиқладилар. Фотима деди: «Эй Расулуллаҳ, мен қаерга кўчай?» (Расулуллаҳ): «Аллаҳ азза ва жалла Ўз Китобида номини зикр қилган кўзи ожиз Ибн Умму Мактумнинг олдига кўч,» дедилар. Фотима деди: «Мен ўша ерда иддамни ўтказдим. У кўзи ожиз бўлиб қолган киши эди, шу сабабли мен кийимларимни унинг олдида (қўрқмай) ечардим, токи Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мени Усома ибн Зайдга никоҳлаб бердилар.» Марвон бунга унга эътироз билдириб: «Мен бу ҳадисни сендан олдин ҳеч кимдан эшитмаганман, мен одамлар амал қилиб келаётган ҳукм билан иш тутаман,» деди. (Ҳадис) қисқартирилган.

أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ بَكَّارِ بْنِ رَاشِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ أَبَا حُذَيْفَةَ بْنَ عُتْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ بْنِ عَبْدِ شَمْسٍ، - وَكَانَ مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - تَبَنَّى سَالِمًا وَأَنْكَحَهُ ابْنَةَ أَخِيهِ هِنْدَ بِنْتَ الْوَلِيدِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ بْنِ عَبْدِ شَمْسٍ وَهُوَ مَوْلًى لاِمْرَأَةٍ مِنَ الأَنْصَارِ كَمَا تَبَنَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَيْدًا وَكَانَ مَنْ تَبَنَّى رَجُلاً فِي الْجَاهِلِيَّةِ دَعَاهُ النَّاسُ ابْنَهُ فَوَرِثَ مِنْ مِيرَاثِهِ حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِي ذَلِكَ ‏{‏ ادْعُوهُمْ لآبَائِهِمْ هُوَ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ فَإِنْ لَمْ تَعْلَمُوا آبَاءَهُمْ فَإِخْوَانُكُمْ فِي الدِّينِ وَمَوَالِيكُمْ ‏}‏ فَمَنْ لَمْ يُعْلَمْ لَهُ أَبٌ كَانَ مَوْلًى وَأَخًا فِي الدِّينِ ‏.‏ مُخْتَصَرٌ ‏.‏

Бизга Имрон ибн Баккор ибн Рошид хабар берди, у деди: бизга Абул-Ямон ривоят қилди, у деди: бизга Шуъайб хабар берди, у аз-Зуҳрийдан, у деди: менга Урва ибн аз-Зубайр хабар берди, у Оишадан (ривоят қилдики): Абу Ҳузайфа ибн Утба ибн Рабиъа ибн Абди Шамс — у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга Бадрда қатнашганлардан эди — Солимни ўғил қилиб олди ва уни жияни, яъни укасининг қизи Ҳинд бинт ал-Валид ибн Утба ибн Рабиъа ибн Абди Шамсга никоҳлаб берди. У (Солим) ансорий бир аёлнинг озод қилинган қули эди — худди Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Зайдни ўғил қилиб олганларидек. Жоҳилиятда ким бирор кишини ўғил қилиб олса, одамлар уни ўша кишининг ўғли деб чақирар ва у унинг меросидан мерос оларди, токи Аллаҳ азза ва жалла бу ҳақда: «Уларни оталарига нисбат бериб чақиринглар, бу Аллаҳ наздида адолатлироқдир. Агар оталарини билмасангиз, улар динда биродарларингиз ва дўстларингиздир,» (оятини) нозил қилди. Шунда кимнинг отаси билинмаса, у озодкардаси ва динда биродар бўлди. (Ҳадис) қисқартирилган.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلاَلٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلاَلٍ، قَالَ قَالَ يَحْيَى - يَعْنِي ابْنَ سَعِيدٍ - وَأَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، وَابْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأُمِّ سَلَمَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ أَبَا حُذَيْفَةَ بْنَ عُتْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ بْنِ عَبْدِ شَمْسٍ - وَكَانَ مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - تَبَنَّى سَالِمًا وَهُوَ مَوْلًى لاِمْرَأَةٍ مِنَ الأَنْصَارِ كَمَا تَبَنَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَيْدَ بْنَ حَارِثَةَ وَأَنْكَحَ أَبُو حُذَيْفَةَ بْنُ عُتْبَةَ سَالِمًا ابْنَةَ أَخِيهِ هِنْدَ ابْنَةَ الْوَلِيدِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ وَكَانَتْ هِنْدُ بِنْتُ الْوَلِيدِ بْنِ عُتْبَةَ مِنَ الْمُهَاجِرَاتِ الأُوَلِ وَهِيَ يَوْمَئِذٍ مِنْ أَفْضَلِ أَيَامَى قُرَيْشٍ فَلَمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِي زَيْدِ بْنِ حَارِثَةَ ‏{‏ ادْعُوهُمْ لآبَائِهِمْ هُوَ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ ‏}‏ رُدَّ كُلُّ أَحَدٍ يَنْتَمِي مِنْ أُولَئِكَ إِلَى أَبِيهِ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ يُعْلَمُ أَبُوهُ رُدَّ إِلَى مَوَالِيهِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Айюб ибн Сулаймон ибн Билол ривоят қилди, у деди: менга Абу Бакр ибн Абу Увайс, Сулаймон ибн Билолддан ривоят қилди, у деди: Яҳё — яъни ибн Саид — деди: ва менга Ибн Шиҳоб хабар берди, у деди: менга Урва ибн аз-Зубайр ва Ибн Абдуллоҳ ибн Рабиъа, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг хотинлари Оиша ва Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг хотини Умму Саламадан (ривоят қилдиларки): Абу Ҳузайфа ибн Утба ибн Рабиъа ибн Абди Шамс — у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга Бадрда қатнашганлардан эди — Солимни ўғил қилиб олди. У (Солим) ансорий бир аёлнинг озод қилинган қули эди — худди Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Зайд ибн Ҳорисани ўғил қилиб олганларидек. Абу Ҳузайфа ибн Утба Солимни жияни, яъни укасининг қизи Ҳинд бинт ал-Валид ибн Утба ибн Рабиъага никоҳлаб берди. Ҳинд бинт ал-Валид ибн Утба дастлабки муҳожир аёллардан эди ва ўша кунларда Қурайшнинг энг афзал эрсиз (турмуш қурмаган) аёлларидан бири эди. Аллаҳ азза ва жалла Зайд ибн Ҳориса ҳақида: «Уларни оталарига нисбат бериб чақиринглар, бу Аллаҳ наздида адолатлироқдир,» (оятини) нозил қилгач, улардан ҳар бири ўз отасига нисбат берилди; агар отаси билинмаса, озодкардаларига нисбат берилди.

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو تُمَيْلَةَ، عَنْ حُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِنَّ أَحْسَابَ أَهْلِ الدُّنْيَا الَّذِي يَذْهَبُونَ إِلَيْهِ الْمَالُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абу Тумайла, Ҳусайн ибн Вокиддан, у Ибн Бурайдадан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта дунё аҳли интиладиган шараф-обрў молдир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّهُ تَزَوَّجَ امْرَأَةً عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَقِيَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَتَزَوَّجْتَ يَا جَابِرُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ ‏"‏ بِكْرًا أَمْ ثَيِّبًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ بَلْ ثَيِّبًا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَلاَّ بِكْرًا تُلاَعِبُكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ كُنَّ لِي أَخَوَاتٌ فَخَشِيتُ أَنْ تَدْخُلَ بَيْنِي وَبَيْنَهُنَّ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَذَاكَ إِذًا إِنَّ الْمَرْأَةَ تُنْكَحُ عَلَى دِينِهَا وَمَالِهَا وَجَمَالِهَا فَعَلَيْكَ بِذَاتِ الدِّينِ تَرِبَتْ يَدَاكَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Холид, Абдулмаликдан, у Атодан, у Жобирдан (ривоят қилдики): у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида бир аёлга уйланди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни учратиб: «Уйландингми, эй Жобир?» дедилар. У деди: «Ҳа,» дедим. (Набий): «Бокира қизгами ёки эрсиз (аввал турмуш қурган) аёлгами?» дедилар. У деди: «Йўқ, эрсиз аёлга,» дедим. (Набий): «Нега сени ўйнатадиган бокира қизга (уйланмадинг)?» дедилар. У деди: «Эй Расулуллаҳ, менинг сингилларим бор эди, (янги хотин) мен билан уларнинг орасига кириб қолишидан қўрқдим,» дедим. (Набий): «Ундай бўлса майли. Албатта аёлга тўрт нарсаси учун: дини, моли ва гўзаллиги учун уйланилади. Сен диндорини ихтиёр қил, қўлларинг тупроққа белансин (бардам бўл)!» дедилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْمُسْتَلِمُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَنْصُورِ بْنِ زَاذَانَ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ قُرَّةَ، عَنْ مَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنِّي أَصَبْتُ امْرَأَةً ذَاتَ حَسَبٍ وَمَنْصِبٍ إِلاَّ أَنَّهَا لاَ تَلِدُ أَفَأَتَزَوَّجُهَا فَنَهَاهُ ثُمَّ أَتَاهُ الثَّانِيَةَ فَنَهَاهُ ثُمَّ أَتَاهُ الثَّالِثَةَ فَنَهَاهُ فَقَالَ ‏ "‏ تَزَوَّجُوا الْوَلُودَ الْوَدُودَ فَإِنِّي مُكَاثِرٌ بِكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абдурраҳмон ибн Холид хабар берди, у деди: бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди, у деди: бизга ал-Мусталим ибн Саид хабар берди, у Мансур ибн Зозондан, у Муовия ибн Қуррадан, у Маъқил ибн Ясордан (ривоят қилдики), у деди: Бир киши Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келиб: «Мен шараф-насаб ва мартабали бир аёлни топдим, лекин у туғмайди. Унга уйланайми?» деди. (Расулуллаҳ) уни қайтардилар. Сўнг у иккинчи марта келди, (Расулуллаҳ) яна қайтардилар. Сўнг у учинчи марта келди, (Расулуллаҳ) яна қайтардилар ва: «Серсевимли, кўп туғадиган аёлларга уйланинглар, чунки мен сиз билан (бошқа умматлардан) кўпчилик бўламан,» дедилар.

أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدٍ التَّيْمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، - هُوَ ابْنُ سَعِيدٍ - عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الأَخْنَسِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ مَرْثَدَ بْنَ أَبِي مَرْثَدٍ الْغَنَوِيَّ، - وَكَانَ رَجُلاً شَدِيدًا - وَكَانَ يَحْمِلُ الأُسَارَى مِنْ مَكَّةَ إِلَى الْمَدِينَةِ ‏.‏ قَالَ فَدَعَوْتُ رَجُلاً لأَحْمِلَهُ وَكَانَ بِمَكَّةَ بَغِيٌّ يُقَالُ لَهَا عَنَاقُ وَكَانَتْ صَدِيقَتَهُ خَرَجَتْ فَرَأَتْ سَوَادِي فِي ظِلِّ الْحَائِطِ فَقَالَتْ مَنْ هَذَا مَرْثَدٌ مَرْحَبًا وَأَهْلاً يَا مَرْثَدُ انْطَلِقِ اللَّيْلَةَ فَبِتْ عِنْدَنَا فِي الرَّحْلِ ‏.‏ قُلْتُ يَا عَنَاقُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَرَّمَ الزِّنَا ‏.‏ قَالَتْ يَا أَهْلَ الْخِيَامِ هَذَا الدُّلْدُلُ هَذَا الَّذِي يَحْمِلُ أُسَرَاءَكُمْ مِنْ مَكَّةَ إِلَى الْمَدِينَةِ ‏.‏ فَسَلَكْتُ الْخَنْدَمَةَ فَطَلَبَنِي ثَمَانِيَةٌ فَجَاءُوا حَتَّى قَامُوا عَلَى رَأْسِي فَبَالُوا فَطَارَ بَوْلُهُمْ عَلَىَّ وَأَعْمَاهُمُ اللَّهُ عَنِّي فَجِئْتُ إِلَى صَاحِبِي فَحَمَلْتُهُ فَلَمَّا انْتَهَيْتُ بِهِ إِلَى الأَرَاكِ فَكَكْتُ عَنْهُ كَبْلَهُ فَجِئْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْكِحُ عَنَاقَ فَسَكَتَ عَنِّي فَنَزَلَتِ ‏{‏ الزَّانِيَةُ لاَ يَنْكِحُهَا إِلاَّ زَانٍ أَوْ مُشْرِكٌ ‏}‏ فَدَعَانِي فَقَرَأَهَا عَلَىَّ وَقَالَ ‏"‏ لاَ تَنْكِحْهَا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Иброҳим ибн Муҳаммад ат-Таймий хабар берди, у деди: бизга Яҳё — у ибн Саид — Убайдуллоҳ ибн ал-Ахнасдан, у Амр ибн Шуъайбдан, у отасидан, у бобосидан (ривоят қилдики): Марсад ибн Абу Марсад ал-Ғанавий — у кучли киши эди — Маккадан Мадинага асирларни олиб чиқиб келар эди. У деди: Мен бир кишини (асирни) олиб келиш учун ваъдалашдим. Маккада Аноқ деб аталувчи бир фоҳиша бор эди, у (Марсаднинг) жонажон дўсти эди. У чиқиб, девор соясидаги қорамни кўрди-да: «Бу ким? Марсадми? Марҳабо, хуш келибсан, эй Марсад! Бу кеча бизнинг олдимизга (уйимизга) кел, қол,» деди. Мен: «Эй Аноқ, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) зинони ҳаром қилдилар,» дедим. У: «Эй чодир аҳли, мана шу кирпи сизнинг асирларингизни Маккадан Мадинага олиб чиқиб кетаётган кишидир!» деди. Мен ал-Хандама (тоғи) томон йўл олдим, саккиз киши мени қидириб келди, улар келиб бошим устида туришди ва сийишди, уларнинг сийдиги менга сачрагундай бўлди, лекин Аллаҳ уларни мендан кўр қилди (кўрмадилар). Сўнг мен шеригимнинг (асирнинг) олдига келиб, уни олиб чиқиб кетдим, ал-Арокга етказганимда унинг кишанини ечдим. Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келиб: «Эй Расулуллаҳ, Аноққа уйланайми?» дедим. (Расулуллаҳ) мендан жим қолдилар (жавоб бермадилар). Сўнг: «Зинокор аёлга зинокор ёки мушрикдан бошқа киши уйланмайди,» (ояти) нозил бўлди. Шунда (Расулуллаҳ) мени чақириб, уни менга ўқиб бердилар ва: «Унга уйланма,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، وَغَيْرُهُ، عَنْ هَارُونَ بْنِ رِئَابٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، وَعَبْدِ الْكَرِيمِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - عَبْدُ الْكَرِيمِ يَرْفَعُهُ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ وَهَارُونُ لَمْ يَرْفَعْهُ - قَالاَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ عِنْدِي امْرَأَةً هِيَ مِنْ أَحَبِّ النَّاسِ إِلَىَّ وَهِيَ لاَ تَمْنَعُ يَدَ لاَمِسٍ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ طَلِّقْهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ أَصْبِرُ عَنْهَا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اسْتَمْتِعْ بِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا الْحَدِيثُ لَيْسَ بِثَابِتٍ وَعَبْدُ الْكَرِيمِ لَيْسَ بِالْقَوِيِّ وَهَارُونُ بْنُ رِئَابٍ أَثْبَتُ مِنْهُ وَقَدْ أَرْسَلَ الْحَدِيثَ وَهَارُونُ ثِقَةٌ وَحَدِيثُهُ أَوْلَى بِالصَّوَابِ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الْكَرِيمِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Язид ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Салама ва бошқалар, Ҳорун ибн Риъобдан, у Абдуллоҳ ибн Убайд ибн Умайрдан ва Абдулкарим, Абдуллоҳ ибн Убайд ибн Умайрдан, у Ибн Аббосдан — Абдулкарим уни Ибн Аббосга марфуъ қилади (Набийга нисбат беради), Ҳорун эса уни марфуъ қилмади — ривоят қилди. Улар иккаласи дедилар: Бир киши Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келиб: «Менинг ҳузуримда бир аёл бор, у менга одамларнинг энг севимлисидир, лекин у тегиб кетувчининг қўлини қайтармайди (эътироз билдирмайди),» деди. (Расулуллаҳ): «Уни талоқ қил,» дедилар. У: «Унсиз сабр қила олмайман,» деди. (Расулуллаҳ): «Ундан баҳраманд бўлавер,» дедилар. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: Бу ҳадис собит эмас. Абдулкарим кучли (ривоятчи) эмас, Ҳорун ибн Риъоб эса ундан кўра собитроқдир ва у ҳадисни мурсал (узилган ҳолда) ривоят қилган. Ҳорун ишончли (сиқа) бўлиб, унинг ҳадиси Абдулкаримнинг ҳадисидан тўғриликка лойиқроқдир.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ تُنْكَحُ النِّسَاءُ لأَرْبَعَةٍ لِمَالِهَا وَلِحَسَبِهَا وَلِجَمَالِهَا وَلِدِينِهَا فَاظْفَرْ بِذَاتِ الدِّينِ تَرِبَتْ يَدَاكَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Яҳё, Убайдуллоҳдан, у Саид ибн Абу Саиддан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Аёлларга тўрт нарсаси учун уйланилади: моли, шараф-насаби, гўзаллиги ва дини учун. Сен диндорини ихтиёр қил, қўлларинг тупроққа белансин (бардам бўл)!» дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قِيلَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَىُّ النِّسَاءِ خَيْرٌ قَالَ ‏ "‏ الَّتِي تَسُرُّهُ إِذَا نَظَرَ وَتُطِيعُهُ إِذَا أَمَرَ وَلاَ تُخَالِفُهُ فِي نَفْسِهَا وَمَالِهَا بِمَا يَكْرَهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс, Ибн Ажлондан, у Саид ал-Мақбурийдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан: «Қайси аёл яхши?» деб сўралди. У: «Эри унга қараганида уни хурсанд қиладиган, буюрганида итоат этадиган, ўзининг (номуси) ва эри ёқтирмайдиган нарсада моли хусусида унга қарши чиқмайдиган (аёл),» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا حَيْوَةُ، وَذَكَرَ، آخَرَ أَنْبَأَنَا شُرَحْبِيلُ بْنُ شَرِيكٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيَّ، يُحَدِّثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِنَّ الدُّنْيَا كُلَّهَا مَتَاعٌ وَخَيْرُ مَتَاعِ الدُّنْيَا الْمَرْأَةُ الصَّالِحَةُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Язид хабар берди, у деди: бизга отам ривоят қилди, у деди: бизга Ҳайва ва бошқа бировни зикр қилиб, ривоят қилди: бизга Шураҳбил ибн Шарик хабар бердики, у Абу Абдурраҳмон ал-Ҳубулийдан эшитган, у Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Осдан ривоят қиладики: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта дунёнинг ҳаммаси мато (фойдаланиш нарсасидир), дунё матосининг энг яхшиси солиҳа аёлдир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَنْبَأَنَا النَّضْرُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَنَسٍ، قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلاَ تَتَزَوَّجُ مِنْ نِسَاءِ الأَنْصَارِ قَالَ ‏ "‏ إِنَّ فِيهِمْ لَغَيْرَةً شَدِيدَةً ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, бизга ан-Назр хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Салама, Ишоқ ибн Абдуллоҳдан, у Анасдан (ривоят қилдики): Улар: «Эй Расулуллаҳ, ансор аёлларидан уйланмайсизми?» дедилар. У: «Албатта уларда қаттиқ рашк бор,» дедилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - وَهُوَ ابْنُ كَيْسَانَ - عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ خَطَبَ رَجُلٌ امْرَأَةً مِنَ الأَنْصَارِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ هَلْ نَظَرْتَ إِلَيْهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ ‏.‏ فَأَمَرَهُ أَنْ يَنْظُرَ إِلَيْهَا ‏.‏

Бизга Абдурраҳмон ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Марвон ривоят қилди, у деди: бизга Язид — у ибн Кайсон — Абу Ҳозимдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Бир киши ансор аёлларидан бирига совчи бўлди, шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Унга қарадингми?» дедилар. У: «Йўқ,» деди. Шунда (Расулуллаҳ) унга, унга қарашни буюрдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ أَبِي رِزْمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَاصِمٌ، عَنْ بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمُزَنِيِّ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، قَالَ خَطَبْتُ امْرَأَةً عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَنَظَرْتَ إِلَيْهَا ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَانْظُرْ إِلَيْهَا فَإِنَّهُ أَجْدَرُ أَنْ يُؤْدَمَ بَيْنَكُمَا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдулазиз ибн Абу Ризма хабар берди, у деди: бизга Ҳафс ибн Ғиёс ривоят қилди, у деди: бизга Осим, Бакр ибн Абдуллоҳ ал-Музанийдан, у ал-Муғира ибн Шуъбадан (ривоят қилдики), у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида бир аёлга совчи бўлдим, шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Унга қарадингми?» дедилар. Мен: «Йўқ,» дедим. У: «Унга қара, чунки бу икковингиз ўртангизда улфатлик (меҳр-муҳаббат) пайдо бўлишига лойиқроқдир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ تَزَوَّجَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي شَوَّالٍ وَأُدْخِلْتُ عَلَيْهِ فِي شَوَّالٍ وَكَانَتْ عَائِشَةُ تُحِبُّ أَنْ تُدْخِلَ نِسَاءَهَا فِي شَوَّالٍ فَأَىُّ نِسَائِهِ كَانَتْ أَحْظَى عِنْدَهُ مِنِّي

Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Яҳё, Суфёндан (ривоят қилди), у деди: бизга Исмоил ибн Умайя, Абдуллоҳ ибн Урвадан, у Урвадан, у Оишадан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга Шаввол ойида уйландилар ва мен уларнинг ҳузурларига (қўшилиш учун) Шаввол ойида киргизилдим. Оиша ўз (қариндош) аёлларининг никоҳи Шавволда куёвнинг ҳузурига киритилишини яхши кўрарди. (У:) «Унинг хотинларидан қайси бири унинг наздида мендан ҳам ёқимлироқ эди?» (деди).

أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَلاَّمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَامِرُ بْنُ شَرَاحِيلَ الشَّعْبِيُّ، أَنَّهُ سَمِعَ فَاطِمَةَ بِنْتَ قَيْسٍ، - وَكَانَتْ مِنَ الْمُهَاجِرَاتِ الأُوَلِ - قَالَتْ خَطَبَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ فِي نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم وَخَطَبَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى مَوْلاَهُ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ وَقَدْ كُنْتُ حُدِّثْتُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ أَحَبَّنِي فَلْيُحِبَّ أُسَامَةَ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا كَلَّمَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ أَمْرِي بِيَدِكَ فَأَنْكِحْنِي مَنْ شِئْتَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ انْطَلِقِي إِلَى أُمِّ شَرِيكٍ ‏"‏ ‏.‏ وَأُمُّ شَرِيكٍ امْرَأَةٌ غَنِيَّةٌ مِنَ الأَنْصَارِ عَظِيمَةُ النَّفَقَةِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ يَنْزِلُ عَلَيْهَا الضِّيفَانُ فَقُلْتُ سَأَفْعَلُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ تَفْعَلِي فَإِنَّ أُمَّ شَرِيكٍ كَثِيرَةُ الضِّيفَانِ فَإِنِّي أَكْرَهُ أَنْ يَسْقُطَ عَنْكِ خِمَارُكِ أَوْ يَنْكَشِفَ الثَّوْبُ عَنْ سَاقَيْكِ فَيَرَى الْقَوْمُ مِنْكِ بَعْضَ مَا تَكْرَهِينَ وَلَكِنِ انْتَقِلِي إِلَى ابْنِ عَمِّكِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ ‏"‏ ‏.‏ وَهُوَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي فِهْرٍ فَانْتَقَلْتُ إِلَيْهِ ‏.‏ مُخْتَصَرٌ ‏.‏

Менга Абдурраҳмон ибн Муҳаммад ибн Саллом хабар берди, у деди: бизга Абдуссамад ибн Абдулворис ривоят қилди, у деди: отамдан эшитдим, у деди: бизга Ҳусайн ал-Муъаллим ривоят қилди, у деди: менга Абдуллоҳ ибн Бурайда ривоят қилди, у деди: менга Омир ибн Шароҳил аш-Шаъбий ривоят қилдики, у Фотима бинт Қайсдан — у дастлабки муҳожир аёллардан эди — эшитган, у деди: Менга Абдурраҳмон ибн Авф, Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан бир гуруҳ қаторида совчи бўлди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эса менга ўзларининг озодкардаси Усома ибн Зайд учун совчи бўлдилар. Менга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким мени севса, Усомани севсин,» дегани айтилган эди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга гапирганларида мен: «Менинг ишим сизнинг қўлингизда, кимни хоҳласангиз, ўшанга мени никоҳланг,» дедим. (Расулуллаҳ): «Умму Шарикнинг олдига бор,» дедилар. Умму Шарик ансорлардан бўлган бой аёл бўлиб, Аллаҳ азза ва жалла йўлида кўп нафақа сарфлар, унинг ҳузурига меҳмонлар тушар эди. Мен: «Шундай қиламан,» дедим. (Расулуллаҳ): «Буни қилма, чунки Умму Шарикнинг меҳмонлари кўп, мен сенинг рўмолчанг тушиб қолишини ёки кийиминг болдирларингдан очилиб қолиб, қавм сендан ўзинг ёқтирмайдиган нарсани кўришини ёқтирмайман. Балки амакингнинг ўғли Абдуллоҳ ибн Амр ибн Умму Мактумнинг олдига кўч,» дедилар — у Бану Фиҳр (қабиласи)дан бўлган киши эди. Шунда мен унинг олдига кўчдим. (Ҳадис) қисқартирилган.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ يَخْطُبْ أَحَدُكُمْ عَلَى خِطْبَةِ بَعْضٍ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, Нофиъдан, у Ибн Умардан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Бирортангиз бошқасининг совчилиги устига совчи қўймасин (яъни бошқа киши совчи қўйган аёлга совчи юбормасин),» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ مُحَمَّدٌ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لاَ تَنَاجَشُوا وَلاَ يَبِعْ حَاضِرٌ لِبَادٍ وَلاَ يَبِعِ الرَّجُلُ عَلَى بَيْعِ أَخِيهِ وَلاَ يَخْطُبْ عَلَى خِطْبَةِ أَخِيهِ وَلاَ تَسْأَلِ الْمَرْأَةُ طَلاَقَ أُخْتِهَا لِتَكْتَفِئَ مَا فِي إِنَائِهَا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Мансур ва Саид ибн Абдурраҳмон хабар беришди, улар: бизга Суфён ривоят қилди, аз-Зуҳрийдан, у Саиддан, у Абу Ҳурайрадан, дедилар. У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар — Муҳаммад эса: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан деди —: «Бир-бирингизни (харидда) алдаб нархни оширманглар, шаҳарлик киши саҳройик учун (воситачи бўлиб) сотмасин, киши биродарининг савдоси устига савдо қилмасин, биродарининг совчилиги устига совчи қўймасин ва аёл ўз опа-синглисининг идишидагини ўзига олиб қўйиш учун унинг талоқ қилинишини сўрамасин,» дедилар.

أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْنٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، ح وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ يَخْطُبْ أَحَدُكُمْ عَلَى خِطْبَةِ أَخِيهِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ҳорун ибн Абдуллоҳ хабар берди, у деди: бизга Маън ривоят қилди, у деди: бизга Молик ривоят қилди; шунингдек ал-Ҳорис ибн Мискин — унга (китоб) ўқиб берилганда мен эшитиб турардим —, Ибнул-Қосимдан, у деди: менга Молик ривоят қилди, Муҳаммад ибн Яҳё ибн Ҳаббондан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бирортангиз биродарининг совчилиги устига совчи қўймасин,» дедилар.

أَخْبَرَنِي يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ يَخْطُبْ أَحَدُكُمْ عَلَى خِطْبَةِ أَخِيهِ حَتَّى يَنْكِحَ أَوْ يَتْرُكَ ‏"‏ ‏.‏

Менга Юнус ибн Абдулаъло хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, у деди: менга Юнус хабар берди, Ибн Шиҳобдан, у деди: менга Саид ибн ал-Мусайяб хабар берди, Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бирортангиз биродарининг совчилиги устига, у (олдинги совчи) никоҳламагунча ёки (совчиликни) тарк этмагунча, совчи қўймасин,» дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ يَخْطُبْ أَحَدُكُمْ عَلَى خِطْبَةِ أَخِيهِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Ғундар ривоят қилди, Ҳишомдан, у Муҳаммаддан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Бирортангиз биродарининг совчилиги устига совчи қўймасин,» дедилар.

أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ سَمِعْتُ نَافِعًا، يُحَدِّثُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يَقُولُ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَبِيعَ بَعْضُكُمْ عَلَى بَيْعِ بَعْضٍ وَلاَ يَخْطُبُ الرَّجُلُ عَلَى خِطْبَةِ الرَّجُلِ حَتَّى يَتْرُكَ الْخَاطِبُ قَبْلَهُ أَوْ يَأْذَنَ لَهُ الْخَاطِبُ ‏.‏

Менга Иброҳим ибнул-Ҳасан хабар берди, у деди: бизга ал-Ҳажжож ибн Муҳаммад ривоят қилди, у деди: Ибн Журайж деди: мен Нофиънинг ривоят қилаётганини эшитдим — Абдуллоҳ ибн Умар шундай дерди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) баъзиларингиз бошқаларнинг савдоси устига савдо қилишини, ва киши (олдинги) совчи (совчиликни) тарк этмагунча ёки ўша совчи унга рухсат бермагунча, бошқа кишининг совчилиги устига совчи қўйишни ман қилдилар.

أَخْبَرَنِي حَاجِبُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، وَيَزِيدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قُسَيْطٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَعَنِ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَوْبَانَ، أَنَّهُمَا سَأَلاَ فَاطِمَةَ بِنْتَ قَيْسٍ عَنْ أَمْرِهَا، فَقَالَتْ طَلَّقَنِي زَوْجِي ثَلاَثًا فَكَانَ يَرْزُقُنِي طَعَامًا فِيهِ شَىْءٌ فَقُلْتُ وَاللَّهِ لَئِنْ كَانَتْ لِي النَّفَقَةُ وَالسُّكْنَى لأَطْلُبَنَّهَا وَلاَ أَقْبَلُ هَذَا ‏.‏ فَقَالَ الْوَكِيلُ لَيْسَ لَكِ سُكْنَى وَلاَ نَفَقَةٌ ‏.‏ قَالَتْ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ ‏"‏ لَيْسَ لَكِ سُكْنَى وَلاَ نَفَقَةٌ فَاعْتَدِّي عِنْدَ فُلاَنَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ وَكَانَ يَأْتِيهَا أَصْحَابُهُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ اعْتَدِّي عِنْدَ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ فَإِنَّهُ أَعْمَى فَإِذَا حَلَلْتِ فَآذِنِينِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَلَمَّا حَلَلْتُ آذَنْتُهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَمَنْ خَطَبَكِ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ مُعَاوِيَةُ وَرَجُلٌ آخَرُ مِنْ قُرَيْشٍ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمَّا مُعَاوِيَةُ فَإِنَّهُ غُلاَمٌ مِنْ غِلْمَانِ قُرَيْشٍ لاَ شَىْءَ لَهُ وَأَمَّا الآخَرُ فَإِنَّهُ صَاحِبُ شَرٍّ لاَ خَيْرَ فِيهِ وَلَكِنِ انْكِحِي أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَكَرِهْتُهُ ‏.‏ فَقَالَ لَهَا ذَلِكَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ فَنَكَحَتْهُ ‏.‏

Менга Ҳожиб ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Абу Зиъб ривоят қилди, аз-Зуҳрийдан ва Язид ибн Абдуллоҳ ибн Қусайтдан, улар Абу Салама ибн Абдурраҳмондан, ва ал-Ҳорис ибн Абдурраҳмондан, у Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ибн Савбондан (ривоят қилдики): икковлари Фотима бинт Қайсдан унинг иши ҳақида сўрашди. У деди: эрим мени уч (талоқ билан) талоқ қилди, у менга (эскирган) бир нарса қўшилган таом юбориб турарди. Мен: «Аллаҳга қасамки, агар менга нафақа ва турар-жой ҳаққим бўлса, албатта уни талаб қиламан ва бунга рози бўлмайман,» дедим. Вакил эса: «Сенга турар-жой ҳам, нафақа ҳам йўқ,» деди. У деди: шунда мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурига келдим ва буни унга айтдим. У: «Сенга турар-жой ҳам, нафақа ҳам йўқ. Иддатингни фалон аёлнинг ҳузурида ўтказ,» дедилар. У деди: ўша (аёлнинг) олдига (Набийнинг) саҳобалари келиб турардилар, шунинг учун у (Набий): «Иддатингни Ибн Умми Мактумнинг ҳузурида ўтказ, чунки у кўр одам. (Иддатинг) тугаганда менга хабар бер,» дедилар. У деди: мен (иддатим) тугагач, унга хабар бердим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сенга ким совчи бўлди?» дедилар. Мен: «Муовия ва Қурайшдан яна бир киши,» дедим. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Муовияга келсак, у Қурайшнинг бир йигитчаси бўлиб, ҳеч нарсаси йўқ; бошқасига келсак, у ёмон киши бўлиб, унда яхшилик йўқ. Лекин сен Усома ибн Зайдга турмушга чиқ,» дедилар. У деди: мен буни ёқтирмадим. Шунда у (Набий) буни унга уч марта айтдилар, оқибат у (Усомага) турмушга чиқди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لِمُحَمَّدٍ - عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، أَنَّ أَبَا عَمْرِو بْنَ حَفْصٍ، طَلَّقَهَا الْبَتَّةَ وَهُوَ غَائِبٌ فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا وَكِيلُهُ بِشَعِيرٍ فَسَخِطَتْهُ ‏.‏ فَقَالَ وَاللَّهِ مَا لَكِ عَلَيْنَا مِنْ شَىْءٍ ‏.‏ فَجَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ ‏"‏ لَيْسَ لَكِ نَفَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏ فَأَمَرَهَا أَنْ تَعْتَدَّ فِي بَيْتِ أُمِّ شَرِيكٍ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ تِلْكَ امْرَأَةٌ يَغْشَاهَا أَصْحَابِي فَاعْتَدِّي عِنْدَ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ فَإِنَّهُ رَجُلٌ أَعْمَى تَضَعِينَ ثِيَابَكِ فَإِذَا حَلَلْتِ فَآذِنِينِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَلَمَّا حَلَلْتُ ذَكَرْتُ لَهُ أَنَّ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ وَأَبَا جَهْمٍ خَطَبَانِي فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمَّا أَبُو جَهْمٍ فَلاَ يَضَعُ عَصَاهُ عَنْ عَاتِقِهِ وَأَمَّا مُعَاوِيَةُ فَصُعْلُوكٌ لاَ مَالَ لَهُ وَلَكِنِ انْكِحِي أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ ‏"‏ ‏.‏ فَكَرِهْتُهُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ انْكِحِي أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ ‏"‏ ‏.‏ فَنَكَحْتُهُ فَجَعَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِيهِ خَيْرًا وَاغْتَبَطْتُ بِهِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин хабар беришди — унга (китоб) ўқиб берилганда мен эшитиб турардим, матн Муҳаммадники —, Ибнул-Қосимдан, у Моликдан, у Абдуллоҳ ибн Язиддан, у Абу Салама ибн Абдурраҳмондан, у Фотима бинт Қайсдан (ривоят қилдики): Абу Амр ибн Ҳафс уни қатъий (талоқ) билан талоқ қилди, ҳолбуки у (эри) ғойибда эди. Унинг вакили унга арпа юборди, у эса бундан ранжиди. (Вакил) деди: «Аллаҳга қасамки, сенинг биз зиммамизда ҳеч нарса ҳаққинг йўқ.» Шунда у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурига келиб, буни унга айтди. У: «Сенга нафақа йўқ,» дедилар ва унга Умму Шарикнинг уйида иддат ўтказишни буюрдилар. Сўнг: «У шундай аёлки, унинг олдига менинг саҳобаларим кириб турадилар. Иддатингни Ибн Умми Мактумнинг ҳузурида ўтказ, чунки у кўр киши; (унинг олдида) кийимингни ечиб қўя оласан. (Иддатинг) тугаганда менга хабар бер,» дедилар. У деди: мен (иддатим) тугагач, унга Муовия ибн Абу Суфён ва Абу Жаҳм мени совчилик қилганликларини айтдим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Абу Жаҳмга келсак, у таёғини елкасидан қўймайди (яъни аёлларни ургувчи ёки кўп сафарда юрувчи); Муовияга келсак, у камбағал бўлиб, моли йўқ. Лекин сен Усома ибн Зайдга турмушга чиқ,» дедилар. Мен буни ёқтирмадим. Сўнг у: «Усома ибн Зайдга турмушга чиқ,» дедилар. Шундай қилиб мен унга турмушга чиқдим, Аллаҳ азза ва жалла унда (менга) яхшилик ато этди ва мен бундан бахтли бўлдим (бошқалар менга ҳавас қиларли даражада).

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ هَاشِمِ بْنِ الْبَرِيدِ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنِّي تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أَلاَ نَظَرْتَ إِلَيْهَا فَإِنَّ فِي أَعْيُنِ الأَنْصَارِ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَجَدْتُ هَذَا الْحَدِيثَ فِي مَوْضِعٍ آخَرَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ كَيْسَانَ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَ وَالصَّوَابُ أَبُو هُرَيْرَةَ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Одам хабар берди, у деди: бизга Али ибн Ҳошим ибнул-Барид ривоят қилди, Язид ибн Кайсондан, у Абу Ҳозимдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: ансорлардан бир киши Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурига келиб: «Мен бир аёлга уйландим,» деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Унга (олдиндан) қараб олмадингми? Чунки ансорларнинг кўзларида бир нарса (яъни нуқсон) бор,» дедилар. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: мен бу ҳадисни бошқа бир жойда Язид ибн Кайсондан, Жобир ибн Абдуллоҳ ривоят қилган деб топдим, аммо тўғриси Абу Ҳурайрадир.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَجُلاً، أَرَادَ أَنْ يَتَزَوَّجَ، امْرَأَةً فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ انْظُرْ إِلَيْهَا فَإِنَّ فِي أَعْيُنِ الأَنْصَارِ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Язид хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Язид ибн Кайсондан, у Абу Ҳозимдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), бир киши бир аёлга уйланмоқчи бўлди, шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Унга (олдин) қараб ол, чунки ансорларнинг кўзларида бир нарса (нуқсон) бор,» дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، قَالَ تَأَيَّمَتْ حَفْصَةُ بِنْتُ عُمَرَ مِنْ خُنَيْسٍ - يَعْنِي ابْنَ حُذَافَةَ - وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا فَتُوُفِّيَ بِالْمَدِينَةِ فَلَقِيتُ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ فَعَرَضْتُ عَلَيْهِ حَفْصَةَ فَقُلْتُ إِنْ شِئْتَ أَنْكَحْتُكَ حَفْصَةَ ‏.‏ فَقَالَ سَأَنْظُرُ فِي ذَلِكَ ‏.‏ فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ فَلَقِيتُهُ فَقَالَ مَا أُرِيدُ أَنْ أَتَزَوَّجَ يَوْمِي هَذَا ‏.‏ قَالَ عُمَرُ فَلَقِيتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ رضى الله عنه فَقُلْتُ إِنْ شِئْتَ أَنْكَحْتُكَ حَفْصَةَ فَلَمْ يَرْجِعْ إِلَىَّ شَيْئًا فَكُنْتُ عَلَيْهِ أَوْجَدَ مِنِّي عَلَى عُثْمَانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ فَخَطَبَهَا إِلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَنْكَحْتُهَا إِيَّاهُ فَلَقِيَنِي أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ لَعَلَّكَ وَجَدْتَ عَلَىَّ حِينَ عَرَضْتَ عَلَىَّ حَفْصَةَ فَلَمْ أَرْجِعْ إِلَيْكَ شَيْئًا ‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ فَإِنَّهُ لَمْ يَمْنَعْنِي حِينَ عَرَضْتَ عَلَىَّ أَنْ أَرْجِعَ إِلَيْكَ شَيْئًا إِلاَّ أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُهَا وَلَمْ أَكُنْ لأُفْشِيَ سِرَّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَوْ تَرَكَهَا نَكَحْتُهَا ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ хабар берди, у деди: бизга Маъмар хабар берди, аз-Зуҳрийдан, у Солимдан, у Ибн Умардан, у Умардан (ривоят қилдики), у деди: Ҳафса бинт Умар Хунайсдан — яъни Ибн Ҳузофадан — бева қолди. У (Хунайс) Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг Бадрда қатнашган саҳобаларидан эди, Мадинада вафот этди. Мен Усмон ибн Аффон билан учрашиб, Ҳафсани унга таклиф қилдим ва: «Агар хоҳласанг, Ҳафсани сенга никоҳлаб бераман,» дедим. У: «Бу ҳақда ўйлаб кўраман,» деди. Бир неча кун ўтди, сўнг у билан учрашганимда у: «Ҳозир уйланишни хоҳламайман,» деди. Умар деди: кейин мен Абу Бакр Сиддиқ (розияллаҳу анҳу) билан учрашиб: «Агар хоҳласанг, Ҳафсани сенга никоҳлаб бераман,» дедим, у эса менга ҳеч нарса қайтармади. Мен унга Усмон (розияллаҳу анҳу)дан кўра кўпроқ ранжидим. Бир неча кун ўтгач, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ундан (Ҳафсани) менга совчи бўлдилар, мен ҳам уни унга никоҳлаб бердим. Сўнг Абу Бакр мен билан учрашиб: «Ҳафсани менга таклиф қилганингда, мен сенга ҳеч нарса қайтармаганим учун мендан ранжиган бўлсанг керак?» деди. Мен: «Ҳа,» дедим. У: «Сен менга таклиф қилганингда, сенга ҳеч нарса қайтаришимга моне бўлган нарса — Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг уни (Ҳафсани) тилга олганини эшитганим эди, мен эса Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг сирини ошкор қиладиган киши эмас эдим. Агар у (Ҳафсани) тарк этганида, мен унга уйланардим,» деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنِي مَرْحُومُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ الْعَطَّارُ أَبُو عَبْدِ الصَّمَدِ، قَالَ سَمِعْتُ ثَابِتًا الْبُنَانِيَّ، يَقُولُ كُنْتُ عِنْدَ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَعِنْدَهُ ابْنَةٌ لَهُ فَقَالَ جَاءَتِ امْرَأَةٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَعَرَضَتْ عَلَيْهِ نَفْسَهَا فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلَكَ فِيَّ حَاجَةٌ

Бизга Муҳаммад ибнул-Мусанно хабар берди, у деди: менга Марҳум ибн Абдулазиз ал-Аттор Абу Абдиссамад ривоят қилди, у деди: мен Собит ал-Бунонийнинг шундай деяётганини эшитдим: мен Анас ибн Моликнинг ҳузурида эдим, унинг ёнида қизи бор эди. У деди: бир аёл Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурига келиб, ўзини унга (никоҳ учун) таклиф қилди ва: «Ё Расулуллаҳ, менга эҳтиёжингиз (яъни мени никоҳлаш хоҳишингиз) борми?» деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مَرْحُومٌ، قَالَ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ امْرَأَةً، عَرَضَتْ نَفْسَهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَضَحِكَتِ ابْنَةُ أَنَسٍ فَقَالَتْ مَا كَانَ أَقَلَّ حَيَاءَهَا ‏.‏ فَقَالَ أَنَسٌ هِيَ خَيْرٌ مِنْكِ عَرَضَتْ نَفْسَهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Марҳум ривоят қилди, у деди: бизга Собит ривоят қилди, Анасдан (ривоят қилдики), бир аёл ўзини Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га (никоҳ учун) таклиф қилди. Шунда Анаснинг қизи кулиб: «Унинг ҳаёси қанчалик кам эди-я!» деди. Анас: «У сендан яхшироқдир; у ўзини Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га таклиф қилган-ку,» деди.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ لَمَّا انْقَضَتْ عِدَّةُ زَيْنَبَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِزَيْدٍ ‏ "‏ اذْكُرْهَا عَلَىَّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ زَيْدٌ فَانْطَلَقْتُ فَقُلْتُ يَا زَيْنَبُ أَبْشِرِي أَرْسَلَنِي إِلَيْكِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُكِ ‏.‏ فَقَالَتْ مَا أَنَا بِصَانِعَةٍ شَيْئًا حَتَّى أَسْتَأْمِرَ رَبِّي فَقَامَتْ إِلَى مَسْجِدِهَا وَنَزَلَ الْقُرْآنُ وَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَدَخَلَ بِغَيْرِ أَمْرٍ ‏.‏

Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ хабар берди, у деди: бизга Сулаймон ибнул-Муғийра ривоят қилди, Собитдан, у Анасдан (ривоят қилдики), у деди: Зайнабнинг иддати тугагач, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Зайдга: «Уни мен учун (совчиликда) эслат (яъни менинг номимдан совчилик қил),» дедилар. Зайд деди: мен бориб: «Эй Зайнаб, суюнгин! Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мени сенинг олдингга сени (ўзларига) совчи қилиб юбордилар,» дедим. У: «Роббим билан маслаҳатлашмагунимча ҳеч нарса қилмайман,» деди-да, намозгоҳига (ибодат жойига) туриб борди. Шунда Қуръон нозил бўлди ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) келиб, ҳеч бир (расмий) буйруқсиз (унинг ҳузурига) кирдилар.

أَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى الصُّوفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ طَهْمَانَ أَبُو بَكْرٍ، سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ كَانَتْ زَيْنَبُ بِنْتُ جَحْشٍ تَفْخَرُ عَلَى نِسَاءِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَقُولُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَنْكَحَنِي مِنَ السَّمَاءِ ‏.‏ وَفِيهَا نَزَلَتْ آيَةُ الْحِجَابِ ‏.‏

Менга Аҳмад ибн Яҳё ас-Суфий хабар берди, у деди: бизга Абу Нуайм ривоят қилди, у деди: бизга Исо ибн Таҳмон Абу Бакр ривоят қилди, мен Анас ибн Моликнинг шундай деяётганини эшитдим: Зайнаб бинт Жаҳш Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг (бошқа) аёллари олдида фахрланиб: «Албатта Аллаҳ азза ва жалла мени осмондан (юқоридан) никоҳлаб берди,» дерди. Ҳижоб (парда) ояти унинг ҳақида нозил бўлган.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي الْمَوَالِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعَلِّمُنَا الاِسْتِخَارَةَ فِي الأُمُورِ كُلِّهَا كَمَا يُعَلِّمُنَا السُّورَةَ مِنَ الْقُرْآنِ يَقُولُ ‏ "‏ إِذَا هَمَّ أَحَدُكُمْ بِالأَمْرِ فَلْيَرْكَعْ رَكْعَتَيْنِ مِنْ غَيْرِ الْفَرِيضَةِ ثُمَّ يَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْتَخِيرُكَ بِعِلْمِكَ وَأَسْتَعِينُكَ بِقُدْرَتِكَ وَأَسْأَلُكَ مِنْ فَضْلِكَ الْعَظِيمِ فَإِنَّكَ تَقْدِرُ وَلاَ أَقْدِرُ وَتَعْلَمُ وَلاَ أَعْلَمُ وَأَنْتَ عَلاَّمُ الْغُيُوبِ اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّ هَذَا الأَمْرَ خَيْرٌ لِي فِي دِينِي وَمَعَاشِي وَعَاقِبَةِ أَمْرِي - أَوْ قَالَ فِي عَاجِلِ أَمْرِي وَآجِلِهِ - فَاقْدُرْهُ لِي وَيَسِّرْهُ لِي ثُمَّ بَارِكْ لِي فِيهِ وَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّ هَذَا الأَمْرَ شَرٌّ لِي فِي دِينِي وَمَعَاشِي وَعَاقِبَةِ أَمْرِي - أَوْ قَالَ فِي عَاجِلِ أَمْرِي وَآجِلِهِ - فَاصْرِفْهُ عَنِّي وَاصْرِفْنِي عَنْهُ وَاقْدُرْ لِي الْخَيْرَ حَيْثُ كَانَ ثُمَّ أَرْضِنِي بِهِ - قَالَ - وَيُسَمِّي حَاجَتَهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Ибн Абул-Мавол ривоят қилди, Муҳаммад ибнул-Мункадирдан, у Жобир ибн Абдуллоҳдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга барча ишларда истихорани, худди бизга Қуръондан сураларни ўргатганларидек, ўргатардилар. У: «Бирортангиз бирор ишни қилмоқчи бўлса, фарздан бошқа икки ракат (намоз) ўқисин, сўнг айтсин: Аллоҳумма инний астахийрука би-илмик, ва астақдирука би-қудратик, ва асъалука мин фазликал-азийм, фа-иннака тақдиру ва ло ақдир, ва таъламу ва ло аълам, ва Анта Алломул-ғуюб. Аллоҳумма ин кунта таъламу анна ҳозал-амра хайрун лий фий дийний ва маоший ва оқибати амрий — ёки: фий ожили амрий ва ожилиҳ — фақдурҳу лий ва яссирҳу лий сумма борик лий фийҳ. Ва ин кунта таъламу анна ҳозал-амра шаррун лий фий дийний ва маоший ва оқибати амрий — ёки: фий ожили амрий ва ожилиҳ — фасрифҳу анний васрифний анҳу, вақдур лиял-хайра ҳайсу кона, сумма арзиний биҳ (Эй Аллаҳ, мен Сенинг илминг билан Сендан яхшиликни сўрайман, Сенинг қудратинг билан Сендан куч тилайман ва Сенинг улуғ фазлингдан сўрайман. Албатта Сен қодирсан, мен қодир эмасман; Сен биласан, мен билмайман; Сен ғайбларни Билгувчисан. Эй Аллаҳ, агар Сен бу ишни менинг диним, ҳаётим ва ишимнинг оқибати учун — ёки: ишимнинг ҳозиргиси ва келажаги учун — яхши деб билсанг, уни менга муқаддар қил, мен учун осон қил ва сўнг уни менга муборак қил. Агар Сен бу ишни менинг диним, ҳаётим ва ишимнинг оқибати учун — ёки: ишимнинг ҳозиргиси ва келажаги учун — ёмон деб билсанг, уни мендан, мени эса ундан буриб юбор; менга яхшиликни қаерда бўлса ҳам муқаддар қил, сўнг мени унга рози қил),» дедилар. У (Расулуллаҳ) дедилар: ва (киши дуо қилаётганда) ўз ҳожатини (номи билан) айтсин.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، حَدَّثَنِي ابْنُ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، لَمَّا انْقَضَتْ عِدَّتُهَا بَعَثَ إِلَيْهَا أَبُو بَكْرٍ يَخْطُبُهَا عَلَيْهِ فَلَمْ تَزَوَّجْهُ فَبَعَثَ إِلَيْهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ يَخْطُبُهَا عَلَيْهِ فَقَالَتْ أَخْبِرْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنِّي امْرَأَةٌ غَيْرَى وَأَنِّي امْرَأَةٌ مُصْبِيَةٌ وَلَيْسَ أَحَدٌ مِنْ أَوْلِيَائِي شَاهِدٌ ‏.‏ فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ ‏ "‏ ارْجِعْ إِلَيْهَا فَقُلْ لَهَا أَمَّا قَوْلُكِ إِنِّي امْرَأَةٌ غَيْرَى فَسَأَدْعُو اللَّهَ لَكِ فَيُذْهِبُ غَيْرَتَكِ وَأَمَّا قَوْلُكِ إِنِّي امْرَأَةٌ مُصْبِيَةٌ فَسَتُكْفَيْنَ صِبْيَانَكِ وَأَمَّا قَوْلُكِ أَنْ لَيْسَ أَحَدٌ مِنْ أَوْلِيَائِي شَاهِدٌ فَلَيْسَ أَحَدٌ مِنْ أَوْلِيَائِكِ شَاهِدٌ وَلاَ غَائِبٌ يَكْرَهُ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَتْ لاِبْنِهَا يَا عُمَرُ قُمْ فَزَوِّجْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَزَوَّجَهُ ‏.‏ مُخْتَصَرٌ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Язид ривоят қилди, Ҳаммод ибн Саламадан, у Собит ал-Бунонийдан, (у деди:) менга Ибн Умар ибн Абу Салама ривоят қилди, отасидан, у Умму Саламадан (ривоят қилдики): унинг иддати тугагач, Абу Бакр унга ўзи учун совчи бўлиб (одам) юборди, аммо у (Умму Салама) унга турмушга чиқмади. Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга Умар ибнул-Хаттобни ўзлари учун совчи қилиб юбордилар. У: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га хабар берки, мен рашкчи аёлман, мен ёш болалари бор аёлман ва валийларимдан бирортаси ҳозир эмас (яъни шу ерда йўқ),» деди. Шунда у (Умар) Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурига келиб, буни унга айтди. У: «Унинг олдига қайт ва унга айт: рашкчи аёлман деганингга келсак, мен сенинг ҳақингга Аллаҳга дуо қиламан, У сенинг рашкингни кетказади; ёш болаларим бор деган сўзингга келсак, болаларингга ғамхўрлик қилинади (етарли бўлинади); валийларимдан бирортаси ҳозир эмас деганингга келсак, валийларингдан на ҳозир, на ғойиб бўлгани буни ёқтирмаслик (қаршилик) қилмайди,» дедилар. Шунда у ўғлига: «Эй Умар, тур ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни (менга) никоҳлаб бер,» деди, у эса (Расулуллаҳни унга) никоҳлаб берди. (Ҳадис) қисқартирилган.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَزَوَّجَهَا وَهِيَ بِنْتُ سِتٍّ وَبَنَى بِهَا وَهِيَ بِنْتُ تِسْعٍ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абу Муовия хабар берди, у деди: бизга Ҳишом ибн Урва ривоят қилди, отасидан, у Оишадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга олти ёшида (никоҳ ақди билан) уйландилар ва тўққиз ёшида у билан бирга бўлдилар (яъни никоҳ оилавий ҳаётга айланди).

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ النَّضْرِ بْنِ مُسَاوِرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ تَزَوَّجَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِسَبْعِ سِنِينَ وَدَخَلَ عَلَىَّ لِتِسْعِ سِنِينَ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ан-Назр ибн Мусовир ривоят қилди, у деди: бизга Жаъфар ибн Сулаймон ривоят қилди, у Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оишадан (ривоят қилди), у деди: «Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) менга етти ёшимда уйландилар ва тўққиз ёшимда мен билан қовушдилар.»

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْثَرٌ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ تَزَوَّجَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِتِسْعِ سِنِينَ وَصَحِبْتُهُ تِسْعًا ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Абсар ривоят қилди, у Мутаррифдан, у Абу Ишоқдан, у Абу Убайдадан (ривоят қилди), у деди: Оиша деди: «Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) менга тўққиз ёшимда уйландилар ва мен у зот билан тўққиз (йил) ҳамроҳ бўлдим.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، وَأَحْمَدُ بْنُ حَرْبٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، تَزَوَّجَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهِيَ بِنْتُ تِسْعٍ وَمَاتَ عَنْهَا وَهِيَ بِنْتُ ثَمَانِيَ عَشْرَةَ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ал-Ало ва Аҳмад ибн Ҳарб ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Абу Муовия ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Оишадан (ривоят қилдики): Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) унга тўққиз ёшли пайтида уйландилар ва у ўн саккиз ёшли пайтида (Расулуллоҳ) вафот этдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، يُحَدِّثُ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، رضى الله عنه حَدَّثَنَا قَالَ يَعْنِي تَأَيَّمَتْ حَفْصَةُ بِنْتُ عُمَرَ مِنْ خُنَيْسِ بْنِ حُذَافَةَ السَّهْمِيِّ - وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتُوُفِّيَ بِالْمَدِينَةِ - قَالَ عُمَرُ فَأَتَيْتُ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَعَرَضْتُ عَلَيْهِ حَفْصَةَ بِنْتَ عُمَرَ قَالَ قُلْتُ إِنْ شِئْتَ أَنْكَحْتُكَ حَفْصَةَ ‏.‏ قَالَ سَأَنْظُرُ فِي أَمْرِي فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ ثُمَّ لَقِيَنِي فَقَالَ قَدْ بَدَا لِي أَنْ لاَ أَتَزَوَّجَ يَوْمِي هَذَا ‏.‏ قَالَ عُمَرُ فَلَقِيتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ رضى الله عنه فَقُلْتُ إِنْ شِئْتَ زَوَّجْتُكَ حَفْصَةَ بِنْتَ عُمَرَ ‏.‏ فَصَمَتَ أَبُو بَكْرٍ فَلَمْ يَرْجِعْ إِلَىَّ شَيْئًا فَكُنْتُ عَلَيْهِ أَوْجَدَ مِنِّي عَلَى عُثْمَانَ فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ ثُمَّ خَطَبَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَنْكَحْتُهَا إِيَّاهُ فَلَقِيَنِي أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ لَعَلَّكَ وَجَدْتَ عَلَىَّ حِينَ عَرَضْتَ عَلَىَّ حَفْصَةَ فَلَمْ أَرْجِعْ إِلَيْكَ شَيْئًا ‏.‏ قَالَ عُمَرُ قُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ فَإِنَّهُ لَمْ يَمْنَعْنِي أَنْ أَرْجِعَ إِلَيْكَ شَيْئًا فِيمَا عَرَضْتَ عَلَىَّ إِلاَّ أَنِّي قَدْ كُنْتُ عَلِمْتُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ ذَكَرَهَا وَلَمْ أَكُنْ لأُفْشِيَ سِرَّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَوْ تَرَكَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَبِلْتُهَا ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн ал-Муборак ривоят қилди, у деди: бизга Яъқуб ибн Иброҳим ибн Саъд ривоят қилди, у деди: бизга отам ривоят қилди, у Солиҳдан, у Ибн Шиҳобдан (ривоят қилди), у деди: менга Солим ибн Абдуллоҳ хабар бердики, у Абдуллоҳ ибн Умарнинг шундай ривоят қилганини эшитган: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) бизга шундай ривоят қилди, у деди: яъни Ҳафса бинти Умар, Хунайс ибн Ҳузофа ас-Саҳмийдан бева қолди — у Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан эди ва Мадинада вафот этди. Умар деди: «Мен Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)нинг олдига келдим ва унга Ҳафса бинти Умарни (никоҳга) таклиф қилдим. Мен: «Агар истасанг, сени Ҳафсага уйлантираман,» дедим. У: «Ўз ишимни ўйлаб кўраман,» деди. Мен бир неча кеча кутдим, сўнг у мени учратиб: «Шу кунларимда уйланмаслик (фикри) менда пайдо бўлди,» деди.» Умар деди: «Сўнг мен Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу)ни учратдим ва: «Агар истасанг, сени Ҳафса бинти Умарга уйлантираман,» дедим. Абу Бакр жим турди ва менга ҳеч нарса қайтармади (жавоб бермади). Мен унга Усмондан кўра кўпроқ хафа бўлдим. Бир неча кеча кутдим, сўнг Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) унга совчи қўйдилар ва мен уни у зотга никоҳлаб бердим. Кейин Абу Бакр мени учратиб: «Ҳафсани сенга таклиф қилганингда, мен сенга ҳеч нарса қайтармаганим (жавоб бермаганим) учун менга хафа бўлган бўлсанг керак,» деди.» Умар деди: «Мен: «Ҳа,» дедим.» У деди: «Сен менга таклиф қилган нарсада сенга ҳеч нарса қайтаришимга (жавоб беришимга) фақат шу нарса тўсқинлик қилдики, мен Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) уни эслаганларини билган эдим, мен Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам)нинг сирини фош қилмоқчи эмас эдим. Агар Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) уни тарк этганларида, мен уни қабул қилган бўлардим.»

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ الأَيِّمُ أَحَقُّ بِنَفْسِهَا مِنْ وَلِيِّهَا وَالْبِكْرُ تُسْتَأْذَنُ فِي نَفْسِهَا وَإِذْنُهَا صُمَاتُهَا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Молик ривоят қилди, у Абдуллоҳ ибн ал-Фазлдан, у Нофиъ ибн Жубайр ибн Мутъимдан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Бева аёл ўзи (ҳақида қарор қилишга) валисидан кўра ҳақлироқдир, қиз эса ўзи ҳақида изн сўралади ва унинг изни — сукут қилишидир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، قَالَ سَمِعْتُهُ مِنْهُ، بَعْدَ مَوْتِ نَافِعٍ بِسَنَةٍ وَلَهُ يَوْمَئِذٍ حَلْقَةٌ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْفَضْلِ عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ الأَيِّمُ أَحَقُّ بِنَفْسِهَا مِنْ وَلِيِّهَا وَالْيَتِيمَةُ تُسْتَأْمَرُ وَإِذْنُهَا صُمَاتُهَا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Абу Довуд ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Молик ибн Анасдан (ривоят қилди), у деди: мен буни ундан, Нофиъ вафотидан бир йил кейин эшитдим, ўша кунда унинг (Моликнинг илм) ҳалқаси бор эди. У деди: менга Абдуллоҳ ибн ал-Фазл хабар берди, у Нофиъ ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Бева аёл ўзи (ҳақида қарор қилишга) валисидан кўра ҳақлироқдир, етим қиз эса ундан рухсат сўралади ва унинг изни — сукут қилишидир,» дедилар.

أَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الرِّبَاطِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنِي صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ الأَيِّمُ أَوْلَى بِأَمْرِهَا وَالْيَتِيمَةُ تُسْتَأْمَرُ فِي نَفْسِهَا وَإِذْنُهَا صُمَاتُهَا ‏"‏ ‏.‏

Менга Аҳмад ибн Саид ар-Риботий хабар берди, у деди: бизга Яъқуб ривоят қилди, у деди: менга отам ривоят қилди, у Ибн Ишоқдан (ривоят қилди), у деди: менга Солиҳ ибн Кайсон ривоят қилди, у Абдуллоҳ ибн ал-Фазл ибн Аббос ибн Робиъадан, у Нофиъ ибн Жубайр ибн Мутъимдан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Бева аёл ўз ишига (бошқалардан) лойиқроқдир, етим қиз эса ўзи ҳақида ундан рухсат сўралади ва унинг изни — сукут қилишидир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لَيْسَ لِلْوَلِيِّ مَعَ الثَّيِّبِ أَمْرٌ وَالْيَتِيمَةُ تُسْتَأْمَرُ فَصَمْتُهَا إِقْرَارُهَا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ ривоят қилди, у деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: бизга Маъмар хабар берди, у Солиҳ ибн Кайсондан, у Нофиъ ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан, у Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди), у зот: «Валига, қайтадан турмушга чиқаётган бева аёл билан (уни мажбурлаш) ҳуқуқи йўқ, етим қиз эса ундан рухсат сўралади ва унинг сукути — унинг иқрори (розилик)дир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ زِيَادِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ الثَّيِّبُ أَحَقُّ بِنَفْسِهَا وَالْبِكْرُ يَسْتَأْمِرُهَا أَبُوهَا وَإِذْنُهَا صُمَاتُهَا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Мансур ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Зиёд ибн Саъддан, у Абдуллоҳ ибн ал-Фазлдан, у Нофиъ ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Бева аёл ўзи (ҳақида қарор қилишга) ҳақлироқдир, қиздан эса отаси рухсат сўрайди ва унинг изни — сукут қилишидир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ دُرُسْتَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، أَنَّ أَبَا سَلَمَةَ، حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تُنْكَحُ الثَّيِّبُ حَتَّى تُسْتَأْذَنَ وَلاَ تُنْكَحُ الْبِكْرُ حَتَّى تُسْتَأْمَرَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ إِذْنُهَا قَالَ ‏"‏ إِذْنُهَا أَنْ تَسْكُتَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Яҳё ибн Дуруст ривоят қилди, у деди: бизга Абу Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилдики, Абу Салама унга Абу Ҳурайрадан ривоят қилиб берди: Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Бева аёл, ундан изн сўралмагунча никоҳланмайди ва қиз, ундан рухсат сўралмагунча никоҳланмайди,» дедилар. Улар: «Эй Расулуллоҳ, унинг изни қандай бўлади?» дейишди. У: «Унинг изни — сукут қилишидир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي مُلَيْكَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ ذَكْوَانَ أَبِي عَمْرٍو، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ اسْتَأْمِرُوا النِّسَاءَ فِي أَبْضَاعِهِنَّ ‏"‏ ‏.‏ قِيلَ فَإِنَّ الْبِكْرَ تَسْتَحِي وَتَسْكُتُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ هُوَ إِذْنُهَا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Мансур ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у Ибн Журайждан (ривоят қилди), у деди: мен Ибн Абу Мулайканинг Заквон Абу Амрдан, у Оишадан, у Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилаётганини эшитдим. У зот: «Аёллардан уларнинг никоҳи (турмуши) ҳақида рухсат сўранг,» дедилар. «Қиз уялиб жим туради-ку?» дейилди. У: «Бу — унинг изнидир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، - وَهُوَ ابْنُ الْحَارِثِ - قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تُنْكَحُ الأَيِّمُ حَتَّى تُسْتَأْمَرَ وَلاَ تُنْكَحُ الْبِكْرُ حَتَّى تُسْتَأْذَنَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ إِذْنُهَا قَالَ ‏"‏ أَنْ تَسْكُتَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдуллаъло ривоят қилди, у деди: бизга Холид — у ибн ал-Ҳорисдир — ривоят қилди, у деди: бизга Ҳишом ривоят қилди, у Яҳё ибн Абу Касирдан (ривоят қилди), у деди: бизга Абу Салама ибн Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: менга Абу Ҳурайра ривоят қилдики, Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Бева аёл, ундан рухсат сўралмагунча никоҳланмайди ва қиз, ундан изн сўралмагунча никоҳланмайди,» дедилар. Улар: «Эй Расулуллоҳ, унинг изни қандай бўлади?» дейишди. У: «Сукут қилишидир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْنٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، وَأَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ مَالِكٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَمُجَمِّعِ، ابْنَىْ يَزِيدَ بْنِ جَارِيَةَ الأَنْصَارِيِّ عَنْ خَنْسَاءَ بِنْتِ خِذَامٍ، أَنَّ أَبَاهَا، زَوَّجَهَا وَهِيَ ثَيِّبٌ فَكَرِهَتْ ذَلِكَ فَأَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرَدَّ نِكَاحَهُ ‏.‏

Бизга Ҳорун ибн Абдуллоҳ ривоят қилди, у деди: бизга Маън ривоят қилди, у деди: бизга Молик ривоят қилди, у Абдурраҳмон ибн ал-Қосимдан; ва бизга Муҳаммад ибн Салама хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн ал-Қосим ривоят қилди, у Моликдан (ривоят қилди), у деди: менга Абдурраҳмон ибн ал-Қосим ривоят қилди, у отасидан, у Язид ибн Жория ал-Ансорийнинг икки ўғли Абдурраҳмон ва Мужаммиъдан, улар Ханса бинти Хизомдан (ривоят қилишдики), унинг отаси уни бева аёл бўлган ҳолида (бошқага) никоҳлаб берган эди, у буни ёқтирмади ва Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келди, шунда у зот унинг никоҳини бекор қилдилар (рад этдилар).

أَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ غُرَابٍ، قَالَ حَدَّثَنَا كَهْمَسُ بْنُ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ فَتَاةً، دَخَلَتْ عَلَيْهَا فَقَالَتْ إِنَّ أَبِي زَوَّجَنِي ابْنَ أَخِيهِ لِيَرْفَعَ بِي خَسِيسَتَهُ وَأَنَا كَارِهَةٌ ‏.‏ قَالَتِ اجْلِسِي حَتَّى يَأْتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَتْهُ فَأَرْسَلَ إِلَى أَبِيهَا فَدَعَاهُ فَجَعَلَ الأَمْرَ إِلَيْهَا فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ أَجَزْتُ مَا صَنَعَ أَبِي وَلَكِنْ أَرَدْتُ أَنْ أَعْلَمَ أَلِلنِّسَاءِ مِنَ الأَمْرِ شَىْءٌ

Бизга Зиёд ибн Айюб ривоят қилди, у деди: бизга Али ибн Ғуроб ривоят қилди, у деди: бизга Каҳмас ибн ал-Ҳасан ривоят қилди, у Абдуллоҳ ибн Бурайдадан, у Оишадан (ривоят қилдики), бир ёш қиз унинг олдига кириб: «Отам мени ўз амакисининг ўғлига, ўзининг пастлигини (мавқеини) мен орқали кўтариш учун никоҳлаб берди, мен эса (буни) ёқтирмайман,» деди. (Оиша): «Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам) келгунларича ўтириб тур,» деди. Сўнг Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) келдилар ва у (Оиша) у зотга (қизнинг гапини) хабар берди. У зот унинг отасига (одам) юбориб, уни чақирдилар ва ишни қизнинг ўзига ҳавола қилдилар. Қиз: «Эй Расулуллоҳ, отам қилган ишни мен ижозат бердим (қабул қилдим), лекин аёллар учун (бу) ишда бирор нарса (ҳуқуқ) бор-йўқлигини билмоқчи эдим,» деди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ تُسْتَأْمَرُ الْيَتِيمَةُ فِي نَفْسِهَا فَإِنْ سَكَتَتْ فَهُوَ إِذْنُهَا وَإِنْ أَبَتْ فَلاَ جَوَازَ عَلَيْهَا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Амр ибн Али ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Амр ривоят қилди, у деди: бизга Абу Салама ривоят қилди, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилди), у деди: Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Етим қиздан ўзи ҳақида рухсат сўралади, агар у сукут қилса, бу унинг изнидир; агар у рад этса, унга (мажбурлаш) жоиз эмас,» дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَوَاءٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، وَيَعْلَى بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ تَزَوَّجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَيْمُونَةَ بِنْتَ الْحَارِثِ وَهُوَ مُحْرِمٌ وَفِي حَدِيثِ يَعْلَى بِسَرِفَ ‏.‏

Бизга Амр ибн Али, Муҳаммад ибн Саводан (ривоят қилиб) хабар берди, у деди: бизга Саид ривоят қилди, у Қатодадан ва Яъло ибн Ҳакимдан, улар Икримадан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилди), у деди: Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) Маймуна бинти ал-Ҳорисга иҳромда бўлган ҳолида уйландилар. Яълонинг ҳадисида эса: «Сарифда (уйландилар)» (деб келади).

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي الشَّعْثَاءِ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم تَزَوَّجَ مَيْمُونَةَ وَهُوَ مُحْرِمٌ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Мансур ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Амрдан, у Абуш-Шаъсодан (ривоят қилдики), Ибн Аббос унга хабар берди: Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам) Маймунага иҳромда бўлган ҳолида уйландилар.

أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَجَّاجِ، قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَكَحَ مَيْمُونَةَ وَهُوَ مُحْرِمٌ جَعَلَتْ أَمْرَهَا إِلَى الْعَبَّاسِ فَأَنْكَحَهَا إِيَّاهُ ‏.‏

Бизга Усмон ибн Абдуллоҳ ривоят қилди, у деди: менга Иброҳим ибн ал-Ҳажжож ривоят қилди, у деди: бизга Вуҳайб ривоят қилди, у Ибн Журайждан, у Атодан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам) Маймунага иҳромда бўлган ҳолида никоҳландилар. У (Маймуна) ўз ишини ал-Аббосга ҳавола қилган эди, шунда у (Аббос) уни у зотга никоҳлаб берди.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، - وَهُوَ ابْنُ مُوسَى - عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَزَوَّجَ مَيْمُونَةَ وَهُوَ مُحْرِمٌ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Наср хабар бериб, деди: бизга Убайдуллоҳ — у Ибн Мусо — Ибн Журайждан, у Атодан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) Маймунага иҳромда бўлган ҳолида уйландилар.

أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْنٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ نُبَيْهِ بْنِ وَهْبٍ، أَنَّ أَبَانَ بْنَ عُثْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ، رضى الله عنه يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لاَ يَنْكِحُ الْمُحْرِمُ وَلاَ يُنْكِحُ وَلاَ يَخْطُبُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ҳорун ибн Абдуллоҳ хабар бериб, деди: бизга Маън ривоят қилиб, деди: бизга Молик ривоят қилди; ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга ўқиб берилганда, мен эшитиб турардим — Ибнул-Қосимдан (ривоят қилди), у деди: менга Молик ривоят қилди, у Нофиъдан, у Нубайҳ ибн Ваҳбдан (ривоят қилдики), Абон ибн Усмон деди: мен Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Иҳромдаги киши уйланмасин, (бошқани) уйлантирмасин ва совчилик қилмасин,» дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الأَشْعَثِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - وَهُوَ ابْنُ زُرَيْعٍ - قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ مَطَرٍ، وَيَعْلَى بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ نُبَيْهِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ أَبَانَ بْنِ عُثْمَانَ، أَنَّ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ، رضى الله عنه حَدَّثَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏ "‏ لاَ يَنْكِحُ الْمُحْرِمُ وَلاَ يُنْكِحُ وَلاَ يَخْطُبُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абул-Ашъас ривоят қилиб, деди: бизга Язид — у Ибн Зурайъ — ривоят қилиб, деди: бизга Саид ривоят қилди, у Матардан ва Яъло ибн Ҳакимдан, улар Нубайҳ ибн Ваҳбдан, у Абон ибн Усмондан (ривоят қилдики), Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу) Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилдики, У: «Иҳромдаги киши уйланмасин, (бошқани) уйлантирмасин ва совчилик қилмасин,» дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْثَرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ عَلَّمَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم التَّشَهُّدَ فِي الصَّلاَةِ وَالتَّشَهُّدَ فِي الْحَاجَةِ قَالَ التَّشَهُّدُ فِي الْحَاجَةِ ‏ "‏ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ نَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ وَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُسِنَا مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلاَ مُضِلَّ لَهُ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَلاَ هَادِيَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ‏"‏ ‏.‏ وَيَقْرَأُ ثَلاَثَ آيَاتٍ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Абсар ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Абу Ишоқдан, у Абул-Аҳвасдан, у Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) бизга намоздаги ташаҳҳудни ва ҳожатдаги (хутбадаги) ташаҳҳудни ўргатдилар. Ҳожатдаги ташаҳҳуд (шундай) дедилар: «Ҳамд Аллаҳга хосдир, Ундан ёрдам сўраймиз ва Ундан мағфират тилаймиз, нафсларимизнинг ёмонликларидан Аллаҳдан паноҳ тилаймиз. Аллаҳ кимни ҳидоят қилса, уни адаштирувчи йўқ; Аллаҳ кимни адаштирса, унга ҳидоят қилувчи йўқ. Гувоҳлик бераманки, Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ, ва гувоҳлик бераманки, Муҳаммад Унинг бандаси ва элчисидир.» Сўнг учта оят ўқийди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ دَاوُدَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَجُلاً، كَلَّمَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي شَىْءٍ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِنَّ الْحَمْدَ لِلَّهِ نَحْمَدُهُ وَنَسْتَعِينُهُ مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلاَ مُضِلَّ لَهُ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَلاَ هَادِيَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ أَمَّا بَعْدُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Амр ибн Мансур хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ибн Исо ривоят қилиб, деди: бизга Яҳё ибн Закариё ибн Абу Зоида ривоят қилди, у Довуддан, у Амр ибн Саиддан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), бир киши Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам) билан бирор нарса ҳақида гаплашди, шунда Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Албатта, ҳамд Аллаҳга хосдир, Унга ҳамд айтамиз ва Ундан ёрдам сўраймиз. Аллаҳ кимни ҳидоят қилса, уни адаштирувчи йўқ; Аллаҳ кимни адаштирса, унга ҳидоят қилувчи йўқ. Гувоҳлик бераманки, Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ, У ёлғиз, шериги йўқ, ва гувоҳлик бераманки, Муҳаммад Унинг бандаси ва элчисидир. Аммо баъд (сўнгра),» дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ تَمِيمِ بْنِ طَرَفَةَ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ تَشَهَّدَ رَجُلاَنِ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَحَدُهُمَا مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ رَشَدَ وَمَنْ يَعْصِهِمَا فَقَدْ غَوَى ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ بِئْسَ الْخَطِيبُ أَنْتَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Мансур хабар бериб, деди: бизга Абдурраҳмон хабар бериб, деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Абдулазиздан, у Тамим ибн Тарафадан, у Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларида икки киши ташаҳҳуд (хутба) айтди. Улардан бири: «Ким Аллаҳга ва Унинг элчисига итоат қилса, тўғри йўл топибди; ким иккаласига осий бўлса, адашибди,» деди. Шунда Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Сен қандай ёмон хатибсан,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا حَازِمٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ، يَقُولُ إِنِّي لَفِي الْقَوْمِ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَامَتِ امْرَأَةٌ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهَا قَدْ وَهَبَتْ نَفْسَهَا لَكَ فَرَأْ فِيهَا رَأْيَكَ ‏.‏ فَسَكَتَ فَلَمْ يُجِبْهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِشَىْءٍ ثُمَّ قَامَتْ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهَا قَدْ وَهَبَتْ نَفْسَهَا لَكَ فَرَأْ فِيهَا رَأْيَكَ ‏.‏ فَقَامَ رَجُلٌ فَقَالَ زَوِّجْنِيهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ هَلْ مَعَكَ شَىْءٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ فَاطْلُبْ وَلَوْ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ ‏"‏ ‏.‏ فَذَهَبَ فَطَلَبَ ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ لَمْ أَجِدْ شَيْئًا وَلاَ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ هَلْ مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ شَىْءٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ مَعِي سُورَةُ كَذَا وَسُورَةُ كَذَا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ قَدْ أَنْكَحْتُكَهَا عَلَى مَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Мансур Суфёндан хабар бериб, деди: мен Абу Ҳозимнинг шундай деганини эшитдим: мен Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Мен Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларидаги жамоа орасида эдим. Шунда бир аёл туриб: «Ё Расулаллоҳ, у ўзини Сизга ҳадя қилди, унинг ҳақида фикрингизни билдиринг,» деди. У (Набий) жим турдилар ва унга ҳеч нарса жавоб бермадилар. Сўнг у яна туриб: «Ё Расулаллоҳ, у ўзини Сизга ҳадя қилди, унинг ҳақида фикрингизни билдиринг,» деди. Шунда бир киши туриб: «Ё Расулаллоҳ, уни менга уйлантиринг,» деди. У (Набий): «Ёнингда бирор нарса борми?» дедилар. У: «Йўқ,» деди. У: «Бориб (бирор нарса) қидир, гарчи темир узук бўлса ҳам,» дедилар. У бориб қидирди, сўнг келиб: «Ҳеч нарса топмадим, ҳатто темир узук ҳам,» деди. У: «Қуръондан бирор нарса ёдингда борми?» дедилар. У: «Ҳа, менда фалон сура ва фалон сура бор,» деди. У: «Қуръондан ёдингда бўлган нарса (эвазига) сени унга уйлантирдим,» дедилар.

أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ حَمَّادٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِنَّ أَحَقَّ الشُّرُوطِ أَنْ يُوَفَّى بِهِ مَا اسْتَحْلَلْتُمْ بِهِ الْفُرُوجَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Исо ибн Ҳаммод хабар бериб, деди: бизга ал-Лайс хабар бериб, у Язид ибн Абу Ҳабибдан, у Абул-Хайрдан, у Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан, у Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), У: «Албатта, бажарилишга энг ҳақли шартлар — сиз улар орқали аёлларнинг авратларини (никоҳни) ҳалол қилган шартлардир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ تَمِيمٍ، قَالَ سَمِعْتُ حَجَّاجًا، يَقُولُ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي أَيُّوبَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، أَنَّ أَبَا الْخَيْرِ، حَدَّثَهُ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِنَّ أَحَقَّ الشُّرُوطِ أَنْ يُوَفَّى بِهِ مَا اسْتَحْلَلْتُمْ بِهِ الْفُرُوجَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Тамим хабар бериб, деди: мен Ҳажжожнинг шундай деганини эшитдим: Ибн Журайж деди: менга Саид ибн Абу Айюб хабар берди, у Язид ибн Абу Ҳабибдан (ривоят қилдики), Абул-Хайр унга Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди, у Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), У: «Албатта, бажарилишга энг ҳақли шартлар — сиз улар орқали аёлларнинг авратларини (никоҳни) ҳалол қилган шартлардир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ جَاءَتِ امْرَأَةُ رِفَاعَةَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ إِنَّ رِفَاعَةَ طَلَّقَنِي فَأَبَتَّ طَلاَقِي وَإِنِّي تَزَوَّجْتُ بَعْدَهُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الزَّبِيرِ وَمَا مَعَهُ إِلاَّ مِثْلُ هُدْبَةِ الثَّوْبِ ‏.‏ فَضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ ‏ "‏ لَعَلَّكِ تُرِيدِينَ أَنْ تَرْجِعِي إِلَى رِفَاعَةَ لاَ حَتَّى يَذُوقَ عُسَيْلَتَكِ وَتَذُوقِي عُسَيْلَتَهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Суфён хабар бериб, у аз-Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Рифоанинг хотини Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига келиб: «Рифоа мени талоқ қилди ва талоғимни қатъий қилди. Мен ундан кейин Абдурраҳмон ибн аз-Забирга турмушга чиқдим, лекин унинг нарсаси кийимнинг попугидай (заиф) экан,» деди. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) кулиб: «Сен Рифоага қайтмоқчимисан? Йўқ, токи у сенинг ширинлигингни тотмагунча ва сен унинг ширинлигини тотмагунча (бўлмайди),» дедилар.

أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ بَكَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعَيْبٌ، قَالَ أَخْبَرَنِي الزُّهْرِيُّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، أَنَّ زَيْنَبَ بِنْتَ أَبِي سَلَمَةَ، - وَأُمُّهَا أُمُّ سَلَمَةَ زَوْجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم - أَخْبَرَتْهُ أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ بِنْتَ أَبِي سُفْيَانَ أَخْبَرَتْهَا أَنَّهَا قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْكِحْ أُخْتِي بِنْتَ أَبِي سُفْيَانَ ‏.‏ قَالَتْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَوَتُحِبِّينَ ذَلِكِ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ نَعَمْ لَسْتُ لَكَ بِمُخْلِيَةٍ وَأَحَبُّ مَنْ يُشَارِكُنِي فِي خَيْرٍ أُخْتِي ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ أُخْتَكِ لاَ تَحِلُّ لِي ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا لَنَتَحَدَّثُ أَنَّكَ تُرِيدُ أَنْ تَنْكِحَ دُرَّةَ بِنْتَ أَبِي سَلَمَةَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ بِنْتُ أُمِّ سَلَمَةَ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ وَاللَّهِ لَوْلاَ أَنَّهَا رَبِيبَتِي فِي حَجْرِي مَا حَلَّتْ لِي إِنَّهَا لاَبْنَةُ أَخِي مِنَ الرَّضَاعَةِ أَرْضَعَتْنِي وَأَبَا سَلَمَةَ ثُوَيْبَةُ فَلاَ تَعْرِضْنَ عَلَىَّ بَنَاتِكُنَّ وَلاَ أَخَوَاتِكُنَّ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Имрон ибн Баккор хабар бериб, деди: бизга Абул-Ямон ривоят қилиб, деди: бизга Шуайб хабар бериб, деди: менга аз-Зуҳрий хабар бериб, деди: менга Урва хабар бердики, Зайнаб бинт Абу Салама — унинг онаси Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам)нинг хотинлари Умму Салама — унга хабар бердики, Умму Ҳабиба бинт Абу Суфён унга хабар бердики, у шундай деган: «Ё Расулаллоҳ, опам — Абу Суфённинг қизини никоҳланг.» У (Умму Ҳабиба) деди: Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Сен буни хоҳлайсанми?» дедилар. Мен: «Ҳа, мен Сизга ёлғиз эмасман (Сизда кундошларим бор) ва яхшиликда менга шерик бўладиган энг севимли кишим — опамдир,» дедим. Шунда Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Албатта, опанг менга ҳалол эмас,» дедилар. Мен: «Валлоҳи, ё Расулаллоҳ, биз Сиз Дурра бинт Абу Саламага уйланмоқчисиз, деб гаплашардик,» дедим. У: «Умму Саламанинг қизиними?» дедилар. Мен: «Ҳа,» дедим. У: «Валлоҳи, агар у менинг тарбиямдаги ўгай қизим бўлмаганида ҳам, у менга ҳалол бўлмасди, чунки у менинг эмизишдан биродаримнинг қизидир. Сувайба мени ва Абу Саламани эмизган. Бас, менга қизларингизни ва опа-сингилларингизни никоҳга таклиф қилманглар,» дедилар.

أَخْبَرَنَا وَهْبُ بْنُ بَيَانٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ، حَدَّثَهُ عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْكِحْ بِنْتَ أَبِي تَعْنِي أُخْتَهَا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَتُحِبِّينَ ذَلِكِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ نَعَمْ لَسْتُ لَكَ بِمُخْلِيَةٍ وَأَحَبُّ مَنْ شَرِكَتْنِي فِي خَيْرٍ أُخْتِي ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ ذَلِكَ لاَ يَحِلُّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ أُمُّ حَبِيبَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَاللَّهِ لَقَدْ تَحَدَّثْنَا أَنَّكَ تَنْكِحُ دُرَّةَ بِنْتَ أَبِي سَلَمَةَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ بِنْتُ أُمِّ سَلَمَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ أُمُّ حَبِيبَةَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَوَاللَّهِ لَوْ أَنَّهَا لَمْ تَكُنْ رَبِيبَتِي فِي حَجْرِي مَا حَلَّتْ إِنَّهَا لاَبْنَةُ أَخِي مِنَ الرَّضَاعَةِ أَرْضَعَتْنِي وَأَبَا سَلَمَةَ ثُوَيْبَةُ فَلاَ تَعْرِضْنَ عَلَىَّ بَنَاتِكُنَّ وَلاَ أَخَوَاتِكُنَّ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ваҳб ибн Баён хабар бериб, деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилиб, деди: менга Юнус хабар бериб, у Ибн Шиҳобдан (ривоят қилдики), Урва ибн аз-Зубайр унга Зайнаб бинт Абу Саламадан ривоят қилдики, Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам)нинг хотинлари Умму Ҳабиба деди: «Ё Расулаллоҳ, отамнинг қизини — яъни опасини — никоҳланг.» Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Сен буни хоҳлайсанми?» дедилар. У: «Ҳа, мен Сизга ёлғиз эмасман (Сизда кундошларим бор) ва яхшиликда менга шерик бўладиган энг севимли кишим — опамдир,» деди. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Албатта, бу ҳалол эмас,» дедилар. Умму Ҳабиба: «Ё Расулаллоҳ, валлоҳи, биз Сиз Дурра бинт Абу Саламага уйланмоқчисиз, деб гаплашардик,» деди. У: «Умму Саламанинг қизиними?» дедилар. Умму Ҳабиба: «Ҳа,» деди. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Валлоҳи, агар у менинг тарбиямдаги ўгай қизим бўлмаганида ҳам, у ҳалол бўлмасди, чунки у менинг эмизишдан биродаримнинг қизидир. Сувайба мени ва Абу Саламани эмизган. Бас, менга қизларингизни ва опа-сингилларингизни никоҳга таклиф қилманглар,» дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ عِرَاكِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ زَيْنَبَ بِنْتَ أَبِي سَلَمَةَ، أَخْبَرَتْهُ أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ قَالَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنَّا قَدْ تَحَدَّثْنَا أَنَّكَ نَاكِحٌ دُرَّةَ بِنْتَ أَبِي سَلَمَةَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أَعَلَى أُمِّ سَلَمَةَ لَوْ أَنِّي لَمْ أَنْكِحْ أُمَّ سَلَمَةَ مَا حَلَّتْ لِي إِنَّ أَبَاهَا أَخِي مِنَ الرَّضَاعَةِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Язид ибн Абу Ҳабибдан, у Ирок ибн Моликдан (ривоят қилдики), Зайнаб бинт Абу Салама унга хабар бердики, Умму Ҳабиба Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам)га: «Биз Сиз Дурра бинт Абу Саламага уйланмоқчисиз, деб гаплашардик,» деди. Шунда Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Умму Саламанинг устигами (кундош қилибми)? Агар мен Умму Саламага уйланмаган бўлсам ҳам, у менга ҳалол бўлмасди, чунки унинг отаси менинг эмизишдан биродаримдир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ عَبْدَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ لَكَ فِي أُخْتِي قَالَ ‏"‏ فَأَصْنَعُ مَاذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ تَزَوَّجُهَا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّ ذَلِكَ أَحَبُّ إِلَيْكِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ نَعَمْ لَسْتُ لَكَ بِمُخْلِيَةٍ وَأَحَبُّ مَنْ يَشْرَكُنِي فِي خَيْرٍ أُخْتِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّهَا لاَ تَحِلُّ لِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَإِنَّهُ قَدْ بَلَغَنِي أَنَّكَ تَخْطُبُ دُرَّةَ بِنْتَ أُمِّ سَلَمَةَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ بِنْتُ أَبِي سَلَمَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَاللَّهِ لَوْ لَمْ تَكُنْ رَبِيبَتِي مَا حَلَّتْ لِي إِنَّهَا لاَبْنَةُ أَخِي مِنَ الرَّضَاعَةِ فَلاَ تَعْرِضْنَ عَلَىَّ بَنَاتِكُنَّ وَلاَ أَخَوَاتِكُنَّ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ҳаннод ибн ас-Сарий Абдадан, у Ҳишомдан, у отасидан, у Зайнаб бинт Абу Саламадан, у Умму Ҳабибадан хабар бердики, у шундай деди: «Ё Расулаллоҳ, опамга (уйланишга) рағбатингиз борми?» У: «Нима қилай?» дедилар. У: «Унга уйланинг,» деди. У: «Бу сенга севимлироқми?» дедилар. У: «Ҳа, мен Сизга ёлғиз эмасман (Сизда кундошларим бор) ва яхшиликда менга шерик бўладиган энг севимли кишим — опамдир,» деди. У: «Албатта, у менга ҳалол эмас,» дедилар. У: «Менга Сиз Дурра бинт Умму Саламага совчилик қилмоқчисиз, деган хабар етди,» деди. У: «Абу Саламанинг қизиними?» дедилар. У: «Ҳа,» деди. У: «Валлоҳи, агар у менинг тарбиямдаги ўгай қизим бўлмаганида ҳам, у менга ҳалол бўлмасди, чунки у менинг эмизишдан биродаримнинг қизидир. Бас, менга қизларингизни ва опа-сингилларингизни никоҳга таклиф қилманглар,» дедилар.

أَخْبَرَنِي هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْنٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لاَ يُجْمَعُ بَيْنَ الْمَرْأَةِ وَعَمَّتِهَا وَلاَ بَيْنَ الْمَرْأَةِ وَخَالَتِهَا ‏"‏ ‏.‏

Менга Ҳорун ибн Абдуллоҳ хабар бериб, деди: бизга Маън ривоят қилиб, деди: бизга Молик ривоят қилди, у Абуз-Зиноддан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Бир аёл билан унинг аммаси орасида, бир аёл билан унинг холаси орасида (бир вақтнинг ўзида никоҳ) жамланмайди,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ عَبْدِ الْوَهَّابِ بْنِ يَحْيَى بْنِ عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُلَيْحٍ، عَنْ يُونُسَ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي قَبِيصَةُ بْنُ ذُؤَيْبٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُجْمَعَ بَيْنَ الْمَرْأَةِ وَعَمَّتِهَا وَالْمَرْأَةِ وَخَالَتِهَا ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Яъқуб ибн Абдулваҳҳоб ибн Яҳё ибн Аббод ибн Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр ибн ал-Аввом хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ибн Фулайҳ ривоят қилди, у Юнусдан (ривоят қилдики), Ибн Шиҳоб деди: менга Қабиса ибн Зуайб хабар бердики, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитди: Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) бир аёл билан унинг аммаси, бир аёл билан унинг холаси орасида (бир вақтнинг ўзида никоҳ) жамланишидан қайтардилар.

أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، أَنَّ جَعْفَرَ بْنَ رَبِيعَةَ، حَدَّثَهُ عَنْ عِرَاكِ بْنِ مَالِكٍ، وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ نَهَى أَنْ تُنْكَحَ الْمَرْأَةُ عَلَى عَمَّتِهَا أَوْ خَالَتِهَا ‏.‏

Менга Иброҳим ибн Яъқуб хабар бериб, деди: бизга Ибн Абу Марям ривоят қилиб, деди: бизга Яҳё ибн Айюб ривоят қилдики, Жаъфар ибн Рабиа унга Ирок ибн Молик ва Абдурраҳмон ал-Аъраждан ривоят қилди, улар Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), У бир аёл унинг аммаси ёки холасининг устига (кундош қилиб) никоҳланишидан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ عِرَاكِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ أَرْبَعِ نِسْوَةٍ يُجْمَعُ بَيْنَهُنَّ الْمَرْأَةِ وَعَمَّتِهَا وَالْمَرْأَةِ وَخَالَتِهَا ‏.‏

Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Язид ибн Абу Ҳабибдан, у Ирок ибн Моликдан, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) бир вақтнинг ўзида жамланадиган тўрт (турдаги) аёллардан қайтардилар: бир аёл билан унинг аммаси, бир аёл билан унинг холаси (жамланишидан).

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَيُّوبُ بْنُ مُوسَى، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَشَجِّ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏ "‏ لاَ تُنْكَحُ الْمَرْأَةُ عَلَى عَمَّتِهَا وَلاَ عَلَى خَالَتِهَا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Амр ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Юсуф ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у деди: менга Айюб ибн Мусо хабар берди, у Букайр ибн Абдуллоҳ ибн ал-Ашажждан, у Сулаймон ибн Ясордан, у Абдулмалик ибн Ясордан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Аёл ўзининг аммаси (отанинг синглиси) устига ҳам, холаси (онанинг синглиси) устига ҳам никоҳланмайди (яъни бири хотинликда турганида, иккинчиси ҳам унга қўшиб олинмайди),» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُجَاهِدُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ تُنْكَحَ الْمَرْأَةُ عَلَى عَمَّتِهَا أَوْ عَلَى خَالَتِهَا ‏.‏

Бизга Мужоҳид ибн Мусо хабар берди, у деди: бизга Ибн Уяйна ривоят қилди, у Амр ибн Динордан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) аёлни унинг аммаси устига ёки холаси устига никоҳлашдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ دُرُسْتَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، أَنَّ أَبَا سَلَمَةَ، حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏ "‏ لاَ تُنْكَحُ الْمَرْأَةُ عَلَى عَمَّتِهَا وَلاَ عَلَى خَالَتِهَا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Яҳё ибн Дуруст хабар берди, у деди: бизга Абу Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Абу Касир ривоят қилди, унга Абу Салама ривоят қилибди, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Аёл ўзининг аммаси устига ҳам, холаси устига ҳам никоҳланмайди,» дедилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ تُنْكَحُ الْمَرْأَةُ عَلَى عَمَّتِهَا وَلاَ عَلَى خَالَتِهَا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Ҳишом ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Аёл ўзининг аммаси устига ҳам, холаси устига ҳам никоҳланмайди,» дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْمُعْتَمِرُ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ تُنْكَحَ الْمَرْأَةُ عَلَى عَمَّتِهَا وَالْعَمَّةُ عَلَى بِنْتِ أَخِيهَا ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга ал-Муътамир хабар берди, у Довуд ибн Абу Ҳинддан, у аш-Шаъбийдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) аёлни унинг аммаси устига (никоҳлашдан), аммани эса унинг ака-укасининг қизи устига никоҳлашдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَاصِمٌ، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى الشَّعْبِيِّ كِتَابًا فِيهِ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ تُنْكَحُ الْمَرْأَةُ عَلَى عَمَّتِهَا وَلاَ عَلَى خَالَتِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ سَمِعْتُ هَذَا مِنْ جَابِرٍ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдулаъло хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: менга Осим хабар берди, у деди: мен аш-Шаъбийга бир китобни ўқиб бердим, унда Жобирдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилинган эдики), у: «Аёл ўзининг аммаси устига ҳам, холаси устига ҳам никоҳланмайди,» дедилар. (Осим) деди: мен буни Жобирдан эшитганман.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ آدَمَ، عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ تُنْكَحَ الْمَرْأَةُ عَلَى عَمَّتِهَا وَخَالَتِهَا ‏.‏

Менга Муҳаммад ибн Одам хабар берди, у Ибн ал-Муборакдан, у Осимдан, у аш-Шаъбийдан (ривоят қилди), у деди: мен Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳумо)нинг шундай деганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) аёлни унинг аммаси ва холаси устига никоҳлашдан қайтардилар.

أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ تُنْكَحَ الْمَرْأَةُ عَلَى عَمَّتِهَا أَوْ عَلَى خَالَتِهَا ‏.‏

Менга Иброҳим ибн ал-Ҳасан хабар берди, у деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, у Ибн Журайждан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобир (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) аёлни унинг аммаси устига ёки холаси устига никоҳлашдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ أَنْبَأَنَا مَالِكٌ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَا حَرَّمَتْهُ الْوِلاَدَةُ حَرَّمَهُ الرَّضَاعُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Молик хабар берди, у деди: менга Абдуллоҳ ибн Динор ривоят қилди, у Сулаймон ибн Ясордан, у Урвадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Туғилиш (насаб) орқали ҳаром бўлган нарса эмизиш (сут эмизиш) орқали ҳам ҳаром бўлади,» дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ عِرَاكٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ أَنَّ عَمَّهَا مِنَ الرَّضَاعَةِ يُسَمَّى أَفْلَحَ اسْتَأْذَنَ عَلَيْهَا فَحَجَبَتْهُ فَأُخْبِرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏ "‏ لاَ تَحْتَجِبِي مِنْهُ فَإِنَّهُ يَحْرُمُ مِنَ الرَّضَاعِ مَا يَحْرُمُ مِنَ النَّسَبِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Язид ибн Абу Ҳабибдан, у Ирокдан, у Урвадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у (Урвага) хабар беришича, унинг эмизишлик бўйича амакиси — Афлаҳ деб аталарди — унинг олдига киришга изн сўради, у эса ундан парда тутди (яширинди). Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га бу ҳақида хабар берилди, шунда у: «Ундан парда тутма (яширинма), чунки эмизиш орқали, худди насаб орқали ҳаром бўлган нарса ҳаром бўлади,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ يَحْرُمُ مِنَ الرَّضَاعِ مَا يَحْرُمُ مِنَ النَّسَبِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у Моликдан, у Абдуллоҳ ибн Абу Бакрдан, у Амрадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Эмизиш орқали, худди насаб орқали ҳаром бўлган нарса ҳаром бўлади,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ هَاشِمٍ، ‏{‏ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، ‏}‏ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَمْرَةَ، قَالَتْ سَمِعْتُ عَائِشَةَ، تَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ يَحْرُمُ مِنَ الرَّضَاعِ مَا يَحْرُمُ مِنَ الْوِلاَدَةِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Убайд хабар берди, у деди: бизга Али ибн Ҳошим ривоят қилди, (Ҳишом ибн Урвадан,) у Абдуллоҳ ибн Абу Бакрдан, у отасидан, у Амрадан (ривоят қилди), у деди: мен Оиша (розияллаҳу анҳо)нинг шундай деганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Эмизиш орқали, худди туғилиш орқали ҳаром бўлган нарса ҳаром бўлади,» дедилар.

أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا لَكَ تَنَوَّقُ فِي قُرَيْشٍ وَتَدَعُنَا قَالَ ‏"‏ وَعِنْدَكَ أَحَدٌ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ بِنْتُ حَمْزَةَ ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّهَا لاَ تَحِلُّ لِي إِنَّهَا ابْنَةُ أَخِي مِنَ الرَّضَاعَةِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ҳаннод ибн ас-Сарий хабар берди, у Абу Муовиядан, у ал-Аъмашдан, у Саъд ибн Убайдадан, у Абу Абдураҳмон ас-Суламийдан, у Али (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: мен: «Ё Расулаллоҳ, нега Қурайш (қизларини) танлаб никоҳланасиз-у, бизни қолдирасиз?» дедим. У: «Ёнингда (турмушга лойиқ) киши борми?» дедилар. Мен: «Ҳа, Ҳамзанинг қизи,» дедим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «У менга ҳалол эмас, чунки у эмизишлик бўйича акамнинг қизидир,» дедилар.

أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ ذُكِرَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِنْتُ حَمْزَةَ فَقَالَ ‏ "‏ إِنَّهَا ابْنَةُ أَخِي مِنَ الرَّضَاعَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ شُعْبَةُ هَذَا سَمِعَهُ قَتَادَةُ مِنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ ‏.‏

Менга Иброҳим ибн Муҳаммад хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у Шуъбадан, у Қатодадан, у Жобир ибн Зайдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га Ҳамзанинг қизи (никоҳ учун) эслатилди, шунда у: «У эмизишлик бўйича акамнинг қизидир,» дедилар. Шуъба деди: буни Қатода Жобир ибн Зайдан эшитган.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الصَّبَّاحِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَوَاءٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُرِيدَ عَلَى بِنْتِ حَمْزَةَ فَقَالَ ‏ "‏ إِنَّهَا ابْنَةُ أَخِي مِنَ الرَّضَاعَةِ وَإِنَّهُ يَحْرُمُ مِنَ الرَّضَاعِ مَا يَحْرُمُ مِنَ النَّسَبِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абдуллоҳ ибн ас-Саббоҳ ибн Абдуллоҳ хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Савў ривоят қилди, у деди: бизга Саид ривоят қилди, у Қатодадан, у Жобир ибн Зайдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га Ҳамзанинг қизини (никоҳлаш) исталган эди, шунда у: «У эмизишлик бўйича акамнинг қизидир, ва эмизиш орқали, худди насаб орқали ҳаром бўлган нарса ҳаром бўлади,» дедилар.

أَخْبَرَنِي هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْنٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ فِيمَا أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ - وَقَالَ الْحَارِثُ فِيمَا أُنْزِلَ مِنَ الْقُرْآنِ - عَشْرُ رَضَعَاتٍ مَعْلُومَاتٍ يُحَرِّمْنَ ثُمَّ نُسِخْنَ بِخَمْسٍ مَعْلُومَاتٍ فَتُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهِيَ مِمَّا يُقْرَأُ مِنَ الْقُرْآنِ ‏.‏

Менга Ҳорун ибн Абдуллоҳ хабар берди, у деди: бизга Маън ривоят қилди, у деди: бизга Молик ривоят қилди, ҳамда ал-Ҳорис ибн Мискин — унга ўқиб берилганида, мен эшитиб турган ҳолда — Ибн ал-Қосимдан (ривоят қилди), у деди: менга Молик ривоят қилди, у Абдуллоҳ ибн Абу Бакрдан, у Амрадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилди), у деди: Аллаҳ азза ва жалла нозил қилган нарсалар орасида — ал-Ҳорис эса: «Қуръондан нозил қилинган нарсалар орасида» деди — «ўн марта маълум эмизиш (никоҳни) ҳаром қилади» деган (оят) бор эди, сўнгра у беш маълум (эмизиш) билан насх (бекор) қилинди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) вафот этдилар, ҳолбуки у (беш эмизиш ҳукми) Қуръондан ўқиладиган нарсалардан эди.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الصَّبَّاحِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَوَاءٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، وَأَيُّوبَ، عَنْ صَالِحٍ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ نَوْفَلٍ، عَنْ أُمِّ الْفَضْلِ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ عَنِ الرَّضَاعِ فَقَالَ ‏"‏ لاَ تُحَرِّمُ الإِمْلاَجَةُ وَلاَ الإِمْلاَجَتَانِ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ قَتَادَةُ ‏"‏ الْمَصَّةُ وَالْمَصَّتَانِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абдуллоҳ ибн ас-Саббоҳ ибн Абдуллоҳ хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Савў ривоят қилди, у деди: бизга Саид ривоят қилди, у Қатода ва Айюбдан, улар Солиҳ Абул-Халиддан, у Абдуллоҳ ибн ал-Ҳорис ибн Навфалдан, у Уммул-Фазлдан (ривоят қилдики), Аллоҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эмизиш ҳақида сўралди, шунда у: «Бир марта ёки икки марта эмизиш (никоҳни) ҳаром қилмайди,» дедилар. Қатода (ўз ривоятида): «Бир марта ёки икки марта сўриш (ҳаром қилмайди),» деди.

أَخْبَرَنَا شُعَيْبُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ تُحَرِّمُ الْمَصَّةُ وَالْمَصَّتَانِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Шуайб ибн Юсуф хабар берди, у Яҳёдан, у Ҳишомдан (ривоят қилди), у деди: менга отам ривоят қилди, у Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр (розияллаҳу анҳумо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Бир марта ёки икки марта сўриш (никоҳни) ҳаром қилмайди,» дедилар.

أَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لاَ تُحَرِّمُ الْمَصَّةُ وَالْمَصَّتَانِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Зиёд ибн Айюб хабар берди, у деди: бизга Ибн Улайя, Айюбдан, у Ибн Абу Мулайкадан, у Абдуллоҳ ибн аз-Зубайрдан, у Ойша (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилди. У деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бир марта ёки икки марта эмизиш (никоҳни) ҳаром қилмайди,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - يَعْنِي ابْنَ زُرَيْعٍ - قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ كَتَبْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ بْنِ يَزِيدَ النَّخَعِيِّ نَسْأَلُهُ عَنِ الرَّضَاعِ، فَكَتَبَ أَنَّ شُرَيْحًا، حَدَّثَنَا أَنَّ عَلِيًّا وَابْنَ مَسْعُودٍ كَانَا يَقُولاَنِ يُحَرِّمُ مِنَ الرَّضَاعِ قَلِيلُهُ وَكَثِيرُهُ ‏.‏ وَكَانَ فِي كِتَابِهِ أَنَّ أَبَا الشَّعْثَاءِ الْمُحَارِبِيَّ حَدَّثَنَا أَنَّ عَائِشَةَ حَدَّثَتْهُ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ ‏ "‏ لاَ تُحَرِّمُ الْخَطْفَةُ وَالْخَطْفَتَانِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Базеиъ хабар берди, у деди: бизга Язид — яъни ибн Зурайъ — ривоят қилди, у деди: бизга Саид, Қатодадан ривоят қилди. У деди: Биз Иброҳим ибн Язид ан-Нахаийга эмизиш тўғрисида сўраб хат ёздик. У жавоб ёздики, Шурайҳ бизга ривоят қилган эдики, Али ва Ибн Масъуд: «Эмизишнинг ози ҳам, кўпи ҳам (никоҳни) ҳаром қилади,» дейишарди. Ва унинг хатида шундай ҳам бор эдики, Абуш-Шаъсў ал-Муҳорибий бизга ривоят қилибдики, Ойша унга ривоят қилибдики, Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бир-икки томчи (чимдим) эмиш (никоҳни) ҳаром қилмайди,» дердилар.

أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، فِي حَدِيثِهِ عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ أَشْعَثَ بْنِ أَبِي الشَّعْثَاءِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعِنْدِي رَجُلٌ قَاعِدٌ فَاشْتَدَّ ذَلِكَ عَلَيْهِ وَرَأَيْتُ الْغَضَبَ فِي وَجْهِهِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ أَخِي مِنَ الرَّضَاعَةِ ‏.‏ فَقَالَ ‏ "‏ انْظُرْنَ مَا إِخْوَانُكُنَّ - وَمَرَّةً أُخْرَى - انْظُرْنَ مَنْ إِخْوَانُكُنَّ مِنَ الرَّضَاعَةِ فَإِنَّ الرَّضَاعَةَ مِنَ الْمَجَاعَةِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ҳаннод ибн ас-Сарий ўз ҳадисида Абул-Аҳвасдан, у Ашъас ибн Абуш-Шаъсўдан, у отасидан, у Масруқдан хабар берди. У деди: Ойша (розияллаҳу анҳо) деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузуримга кирдилар, менинг олдимда эса бир киши ўтирган эди. Бу (ҳол) уларга оғир ботди ва мен юзларида ғазабни кўрдим. Шунда мен: «Ё Расулуллоҳ, у менинг эмикдош акам,» дедим. Шунда у: «Ака-укаларингиз кимлигига қараб кўринглар — яна бир бор: эмикдош ака-укаларингиз кимлигига қараб кўринглар, чунки эмизиш (ҳаром қиладиган эмизиш) очликдан (бўладиган эмизиш)дир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْنٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ عَمْرَةَ، أَنَّ عَائِشَةَ، أَخْبَرَتْهَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ عِنْدَهَا وَأَنَّهَا سَمِعَتْ رَجُلاً يَسْتَأْذِنُ فِي بَيْتِ حَفْصَةَ قَالَتْ عَائِشَةُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا رَجُلٌ يَسْتَأْذِنُ فِي بَيْتِكَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أُرَاهُ فُلاَنًا ‏"‏ ‏.‏ لِعَمِّ حَفْصَةَ مِنَ الرَّضَاعَةِ ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ فَقُلْتُ لَوْ كَانَ فُلاَنٌ حَيًّا - لِعَمِّهَا مِنَ الرَّضَاعَةِ - دَخَلَ عَلَىَّ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ الرَّضَاعَةَ تُحَرِّمُ مَا يُحَرَّمُ مِنَ الْوِلاَدَةِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ҳорун ибн Абдуллоҳ хабар берди, у деди: бизга Маън ривоят қилди, у деди: бизга Молик, Абдуллоҳ ибн Абу Бакрдан, у Амрадан ривоят қилдики, Ойша (розияллаҳу анҳо) унга хабар бердики, Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг ҳузурида эдилар ва у Ҳафсанинг уйига киришга изн сўраётган бир кишини эшитди. Ойша деди: Мен: «Ё Расулуллоҳ, мана бу киши сизнинг уйингизга киришга изн сўраяпти,» дедим. Шунда Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни фалончи деб ўйлайман,» дедилар — Ҳафсанинг эмикдош амакисини (назарда тутиб). Ойша деди: Мен: «Агар фалончи — унинг (ўзимнинг) эмикдош амаким — тирик бўлганида эди, менинг ҳузуримга кирардими?» дедим. Шунда Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, эмизиш туғилиш орқали ҳаром бўлган нарсани ҳаром қилади,» дедилар.

أَخْبَرَنِي إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّ عَائِشَةَ، قَالَتْ جَاءَ عَمِّي أَبُو الْجَعْدِ مِنَ الرَّضَاعَةِ فَرَدَدْتُهُ - قَالَ وَقَالَ هِشَامٌ هُوَ أَبُو الْقُعَيْسِ - فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ ائْذَنِي لَهُ ‏"‏ ‏.‏

Менга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ хабар берди, у деди: бизга Ибн Журайж хабар берди, у деди: менга Ато, Урвадан хабар бердики, Ойша (розияллаҳу анҳо) деди: Менинг эмикдош амаким Абул-Жаъд келди, мен эса уни қайтардим — (рови) деди: Ҳишом деди: у Абул-Қуайс эди — сўнг Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) келдилар, мен уларга хабар бердим. Шунда Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Унга изн бер,» дедилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ عَبْدِ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، ‏{‏ عَنْ أَبِيهِ، ‏}‏ عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ وَهْبِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ أَخَا أَبِي الْقُعَيْسِ، اسْتَأْذَنَ عَلَى عَائِشَةَ بَعْدَ آيَةِ الْحِجَابِ فَأَبَتْ أَنْ تَأْذَنَ لَهُ فَذُكِرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ ائْذَنِي لَهُ فَإِنَّهُ عَمُّكِ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ إِنَّمَا أَرْضَعَتْنِي الْمَرْأَةُ وَلَمْ يُرْضِعْنِي الرَّجُلُ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّهُ عَمُّكِ فَلْيَلِجْ عَلَيْكِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абдулворис ибн Абдуссамад ибн Абдулворис хабар берди, у деди: менга отам, отасидан, у Айюбдан, у Ваҳб ибн Кайсондан, у Урвадан, у Ойша (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилдики, Абул-Қуайснинг акаси ҳижоб ояти (нозил бўлгани)дан кейин Ойшанинг ҳузурига киришга изн сўради, у эса унга изн беришдан бош тортди. Бу (ҳол) Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га айтилди. Шунда у: «Унга изн бер, чунки у сенинг амакингдир,» дедилар. Мен: «Мени фақат (унинг) аёли эмизган, эркак эмизмаган-ку,» дедим. Шунда у: «У сенинг амакингдир, бас, у ҳузурингга кирсин,» дедилар.

أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنْبَأَنَا مَعْنٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ أَفْلَحُ أَخُو أَبِي الْقُعَيْسِ يَسْتَأْذِنُ عَلَىَّ وَهُوَ عَمِّي مِنَ الرَّضَاعَةِ فَأَبَيْتُ أَنْ آذَنَ لَهُ حَتَّى جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ ‏ "‏ ائْذَنِي لَهُ فَإِنَّهُ عَمُّكِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ وَذَلِكَ بَعْدَ أَنْ نَزَلَ الْحِجَابُ ‏.‏

Бизга Ҳорун ибн Абдуллоҳ хабар берди, бизга Маън хабар берди, у деди: бизга Молик, Ибн Шиҳобдан, у Урвадан, у Ойша (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилди. У деди: Абул-Қуайснинг акаси Афлаҳ менинг ҳузуримга киришга изн сўрарди, у эса менинг эмикдош амаким эди. Мен унга изн беришдан бош тортдим, токи Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) келгунига қадар. Мен уларга хабар бердим. Шунда у: «Унга изн бер, чунки у сенинг амакингдир,» дедилар. Ойша деди: Бу ҳижоб (ояти) нозил бўлганидан кейин эди.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاَءِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، وَهِشَامِ بْنِ ع��رْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتِ اسْتَأْذَنَ عَلَىَّ عَمِّي أَفْلَحُ بَعْدَ مَا نَزَلَ الْحِجَابُ فَلَمْ آذَنْ لَهُ فَأَتَانِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ ‏"‏ ائْذَنِي لَهُ فَإِنَّهُ عَمُّكِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّمَا أَرْضَعَتْنِي الْمَرْأَةُ وَلَمْ يُرْضِعْنِي الرَّجُلُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ائْذَنِي لَهُ تَرِبَتْ يَمِينُكِ فَإِنَّهُ عَمُّكِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абдулжаббор ибн ал-Алў, Суфёндан, у аз-Зуҳрийдан ва Ҳишом ибн Урвадан, у Урвадан, у Ойша (розияллаҳу анҳо)дан хабар берди. У деди: Амаким Афлаҳ ҳижоб (ояти) нозил бўлганидан кейин менинг ҳузуримга киришга изн сўради, мен эса унга изн бермадим. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузуримга келдилар, мен улардан сўрадим. У: «Унга изн бер, чунки у сенинг амакингдир,» дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, мени фақат (унинг) аёли эмизган, эркак эмизмаган-ку,» дедим. У: «Унга изн бер, қўлинг тупроқ бўлгур, чунки у сенинг амакингдир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَسْوَدِ، وَإِسْحَاقُ بْنُ بَكْرٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ عِرَاكِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ جَاءَ أَفْلَحُ أَخُو أَبِي الْقُعَيْسِ يَسْتَأْذِنُ فَقُلْتُ لاَ آذَنُ لَهُ حَتَّى أَسْتَأْذِنَ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا جَاءَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ لَهُ جَاءَ أَفْلَحُ أَخُو أَبِي الْقُعَيْسِ يَسْتَأْذِنُ فَأَبَيْتُ أَنْ آذَنَ لَهُ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ ائْذَنِي لَهُ فَإِنَّهُ عَمُّكِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ إِنَّمَا أَرْضَعَتْنِي امْرَأَةُ أَبِي الْقُعَيْسِ وَلَمْ يُرْضِعْنِي الرَّجُلُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ائْذَنِي لَهُ فَإِنَّهُ عَمُّكِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга ар-Рабеиъ ибн Сулаймон ибн Довуд хабар берди, у деди: бизга Абул-Асвад ва Ишоқ ибн Бакр ривоят қилдилар, иккаласи деди: бизга Бакр ибн Музар, Жаъфар ибн Робеадан, у Ироқ ибн Моликдан, у Урвадан, у Ойша (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилди. У деди: Абул-Қуайснинг акаси Афлаҳ келди ва изн сўради. Мен: «Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан изн сўрамагунимча унга изн бермайман,» дедим. Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) келганларида, мен уларга: «Абул-Қуайснинг акаси Афлаҳ келиб изн сўради, мен эса унга изн беришдан бош тортдим,» дедим. Шунда у: «Унга изн бер, чунки у сенинг амакингдир,» дедилар. Мен: «Мени фақат Абул-Қуайснинг аёли эмизган, эркак эмизмаган-ку,» дедим. У: «Унга изн бер, чунки у сенинг амакингдир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَخْرَمَةُ بْنُ بُكَيْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ حُمَيْدَ بْنَ نَافِعٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ زَيْنَبَ بِنْتَ أَبِي سَلَمَةَ، تَقُولُ سَمِعْتُ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَقُولُ جَاءَتْ سَهْلَةُ بِنْتُ سُهَيْلٍ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي لأَرَى فِي وَجْهِ أَبِي حُذَيْفَةَ مِنْ دُخُولِ سَالِمٍ عَلَىَّ ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَرْضِعِيهِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ إِنَّهُ لَذُو لِحْيَةٍ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَرْضِعِيهِ يَذْهَبْ مَا فِي وَجْهِ أَبِي حُذَيْفَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ وَاللَّهِ مَا عَرَفْتُهُ فِي وَجْهِ أَبِي حُذَيْفَةَ بَعْدُ ‏.‏

Бизга Юнус ибн Абдулаъло хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, у деди: менга Махрама ибн Букайр, отасидан хабар берди. У деди: мен Ҳумайд ибн Нофеънинг шундай деяётганини эшитдим: мен Зайнаб бинти Абу Саламанинг шундай деяётганини эшитдим: мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг завжаси Ойша (розияллаҳу анҳо)нинг шундай деяётганини эшитдим: Саҳла бинти Суҳайл Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, Салимнинг менинг ҳузуримга киришидан Абу Ҳузайфанинг юзида (норозилик) кўраяпман,» деди. Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни эмиз,» дедилар. У: «Ахир унинг соқоли бор-ку,» деди. Шунда у: «Уни эмиз, Абу Ҳузайфанинг юзидаги (норозилик) кетади,» дедилар. У деди: Аллаҳга қасамки, шундан кейин Абу Ҳузайфанинг юзида уни (норозиликни) кўрмадим.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ سَمِعْنَاهُ مِنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، - وَهُوَ ابْنُ الْقَاسِمِ - عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ جَاءَتْ سَهْلَةُ بِنْتُ سُهَيْلٍ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ إِنِّي أَرَى فِي وَجْهِ أَبِي حُذَيْفَةَ مِنْ دُخُولِ سَالِمٍ عَلَىَّ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَأَرْضِعِيهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ وَكَيْفَ أُرْضِعُهُ وَهُوَ رَجُلٌ كَبِيرٌ فَقَالَ ‏"‏ أَلَسْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ رَجُلٌ كَبِيرٌ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ جَاءَتْ بَعْدُ فَقَالَتْ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ نَبِيًّا مَا رَأَيْتُ فِي وَجْهِ أَبِي حُذَيْفَةَ بَعْدُ شَيْئًا أَكْرَهُ ‏.‏

Бизга Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Абдурраҳмон хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: биз уни Абдурраҳмондан — у Ибн ал-Қосим — эшитдик, у отасидан, у Ойша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилди). У деди: Саҳла бинти Суҳайл Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига келиб: «Салимнинг менинг ҳузуримга киришидан Абу Ҳузайфанинг юзида (норозилик) кўраяпман,» деди. У: «Бас, уни эмиз,» дедилар. У: «Уни қандай эмизай, у катта одам-ку?» деди. Шунда у: «У катта одамлигини билмайманми?» дедилар. Сўнг у шундан кейин келиб: «Сени ҳақ билан Набий қилиб юборган Зот билан қасамки, шундан кейин Абу Ҳузайфанинг юзида ўзим ёмон кўрадиган бирор нарсани кўрмадим,» деди.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ الْوَزِيرِ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ، عَنْ يَحْيَى، وَرَبِيعَةَ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ أَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم امْرَأَةَ أَبِي حُذَيْفَةَ أَنْ تُرْضِعَ سَالِمًا مَوْلَى أَبِي حُذَيْفَةَ حَتَّى تَذْهَبَ غَيْرَةُ أَبِي حُذَيْفَةَ فَأَرْضَعَتْهُ وَهُوَ رَجُلٌ ‏.‏ قَالَ رَبِيعَةُ فَكَانَتْ رُخْصَةً لِسَالِمٍ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Яҳё ибн ал-Вазир хабар берди, у деди: мен Ибн Ваҳбдан эшитдим, у деди: менга Сулаймон, Яҳё ва Робеадан, у ал-Қосимдан, у Ойша (розияллаҳу анҳо)дан хабар берди. У деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Абу Ҳузайфанинг аёлига, Абу Ҳузайфанинг рашки кетиши учун Абу Ҳузайфанинг озод қилинган қули Салимни эмизишни буюрдилар. Шунда у — катта одам бўлса-да — уни эмизди. Робеа деди: Бу Салимга (хос) рухсат эди.

أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، عَنْ سُفْيَانَ، - وَهُوَ ابْنُ حَبِيبٍ - عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ جَاءَتْ سَهْلَةُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ سَالِمًا يَدْخُلُ عَلَيْنَا وَقَدْ عَقَلَ مَا يَعْقِلُ الرِّجَالُ وَعَلِمَ مَا يَعْلَمُ الرِّجَالُ ‏.‏ قَالَ ‏ "‏ أَرْضِعِيهِ تَحْرُمِي عَلَيْهِ بِذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ فَمَكَثْتُ حَوْلاً لاَ أُحَدِّثُ بِهِ وَلَقِيتُ الْقَاسِمَ فَقَالَ حَدِّثْ بِهِ وَلاَ تَهَابُهُ ‏.‏

Бизга Ҳумайд ибн Масъада, Суфёндан — у Ибн Ҳабиб — у Ибн Журайждан, у Ибн Абу Мулайкадан, у ал-Қосим ибн Муҳаммаддан, у Ойша (розияллаҳу анҳо)дан хабар берди. У деди: Саҳла Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, Салим бизнинг ҳузуримизга киради, ҳолбуки у эркаклар тушунадиган нарсани тушунадиган, эркаклар биладиган нарсани биладиган (ёшга етган)-ку,» деди. У: «Уни эмиз, шу билан унга ҳаром бўласан,» дедилар. (Ибн Абу Мулайка деди:) Мен бир йил бу (ҳадис)ни ҳеч кимга айтмай юрдим. Сўнг ал-Қосимни учратдим, у: «Уни ривоят қил ва ундан чўчима,» деди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ عَبْدِ الْوَهَّابِ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَيُّوبُ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ سَالِمًا، مَوْلَى أَبِي حُذَيْفَةَ كَانَ مَعَ أَبِي حُذَيْفَةَ وَأَهْلِهِ فِي بَيْتِهِمْ فَأَتَتْ بِنْتُ سُهَيْلٍ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ إِنَّ سَالِمًا قَدْ بَلَغَ مَا يَبْلُغُ الرِّجَالُ وَعَقَلَ مَا عَقَلُوهُ وَإِنَّهُ يَدْخُلُ عَلَيْنَا وَإِنِّي أَظُنُّ فِي نَفْسِ أَبِي حُذَيْفَةَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أَرْضِعِيهِ تَحْرُمِي عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ فَأَرْضَعْتُهُ فَذَهَبَ الَّذِي فِي نَفْسِ أَبِي حُذَيْفَةَ فَرَجَعْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ إِنِّي قَدْ أَرْضَعْتُهُ فَذَهَبَ الَّذِي فِي نَفْسِ أَبِي حُذَيْفَةَ ‏.‏

Бизга Амр ибн Али, Абдулваҳҳобдан хабар берди, у деди: бизга Айюб, Ибн Абу Мулайкадан, у ал-Қосимдан, у Ойша (розияллаҳу анҳо)дан хабар бердики, Абу Ҳузайфанинг озод қилинган қули Салим Абу Ҳузайфа ва унинг оиласи билан уларнинг уйида эди. Шунда Суҳайлнинг қизи Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига келиб: «Салим эркаклар етадиган (ёшга) етди ва улар тушунадиган нарсани тушунди, у эса бизнинг ҳузуримизга киради, мен эса Абу Ҳузайфанинг кўнглида шундан бирор нарса бор деб ўйлайман,» деди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни эмиз, унга ҳаром бўласан,» дедилар. Бас, мен уни эмиздим ва Абу Ҳузайфанинг кўнглидаги нарса кетди. Мен уларнинг олдига қайтиб: «Мен уни эмиздим ва Абу Ҳузайфанинг кўнглидаги нарса кетди,» дедим.

أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، وَمَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، قَالَ أَبَى سَائِرُ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَدْخُلَ عَلَيْهِنَّ بِتِلْكَ الرَّضْعَةِ أَحَدٌ مِنَ النَّاسِ - يُرِيدُ رَضَاعَةَ الْكَبِيرِ - وَقُلْنَ لِعَائِشَةَ وَاللَّهِ مَا نُرَى الَّذِي أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَهْلَةَ بِنْتَ سُهَيْلٍ إِلاَّ رُخْصَةً فِي رَضَاعَةِ سَالِمٍ وَحْدَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاللَّهِ لاَ يَدْخُلُ عَلَيْنَا أَحَدٌ بِهَذِهِ الرَّضْعَةِ وَلاَ يَرَانَا ‏.‏

Бизга Юнус ибн Абдулаъло хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб хабар берди, у деди: менга Юнус ва Молик, Ибн Шиҳобдан, у Урвадан хабар бердилар. У деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг бошқа завжалари ўша эмизиш билан — катта (киши)ни эмизишни назарда тутиб — одамлардан бирортасининг ҳузурларига киришидан бош тортдилар ва Ойшага: «Аллаҳга қасамки, биз Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Саҳла бинти Суҳайлга буюрган нарсани фақат Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) томонидан ёлғиз Салимни эмизишга (берилган) рухсат деб биламиз. Аллаҳга қасамки, бизнинг ҳузуримизга бу эмизиш билан ҳеч ким кирмайди ва бизни кўрмайди,» дедилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَمْعَةَ، أَنَّ أُمَّهُ، زَيْنَبَ بِنْتَ أَبِي سَلَمَةَ أَخْبَرَتْهُ أَنَّ أُمَّهَا أُمَّ سَلَمَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كَانَتْ تَقُولُ أَبَى سَائِرُ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُدْخَلَ عَلَيْهِنَّ بِتِلْكَ الرَّضَاعَةِ وَقُلْنَ لِعَائِشَةَ وَاللَّهِ مَا نُرَى هَذِهِ إِلاَّ رُخْصَةً رَخَّصَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَاصَّةً لِسَالِمٍ فَلاَ يَدْخُلْ عَلَيْنَا أَحَدٌ بِهَذِهِ الرَّضَاعَةِ وَلاَ يَرَانَا ‏.‏

Бизга Абдулмалик ибн Шуайб ибн ал-Лайс хабар берди, у деди: менга отам, бобомдан хабар берди, у деди: менга Уқайл, Ибн Шиҳобдан ривоят қилди, (у деди:) менга Абу Убайда ибн Абдуллоҳ ибн Замъа хабар бердики, унинг онаси Зайнаб бинти Абу Салама унга хабар бердики, унинг онаси — Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг завжаси Умму Салама — шундай дерди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг бошқа завжалари ўша эмизиш билан ҳузурларига кирилишидан бош тортдилар ва Ойшага: «Аллаҳга қасамки, биз буни фақат Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Салимга хос қилиб берган рухсат деб биламиз. Бас, бизнинг ҳузуримизга бу эмизиш билан ҳеч ким кирмасин ва бизни кўрмасин,» дедилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، وَإِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الأَسْوَدِ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ جُدَامَةَ بِنْتَ وَهْبٍ، حَدَّثَتْهَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَقَدْ هَمَمْتُ أَنْ أَنْهَى عَنِ الْغِيلَةِ حَتَّى ذَكَرْتُ أَنَّ فَارِسَ وَالرُّومَ يَصْنَعُهُ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ إِسْحَاقُ ‏"‏ يَصْنَعُونَهُ فَلاَ يَضُرُّ أَوْلاَدَهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Убайдуллоҳ ва Ишоқ ибн Мансур, Абдурраҳмондан, у Моликдан, у Абул-Асваддан, у Урвадан, у Ойша (розияллаҳу анҳо)дан хабар бердиларки, Жудома бинти Ваҳб унга ривоят қилдики, Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен ғийладан (эмизувчи аёлга яқинлик қилишдан) қайтармоқчи бўлган эдим, бироқ форслар ва румликлар буни қилишини эслаб (қайтмадим),» дедилар. Ишоқ эса: «...буни қиладилар ва бу уларнинг болаларига зарар етказмайди,» деди.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، وَحُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ بِشْرِ بْنِ مَسْعُودٍ، وَرَدَّ الْحَدِيثَ حَتَّى رَدَّهُ إِلَى أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ ذُكِرَ ذَلِكَ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ وَمَا ذَاكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا الرَّجُلُ تَكُونُ لَهُ الْمَرْأَةُ فَيُصِيبُهَا وَيَكْرَهُ الْحَمْلَ وَتَكُونُ لَهُ الأَمَةُ فَيُصِيبُ مِنْهَا وَيَكْرَهُ أَنْ تَحْمِلَ مِنْهُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ عَلَيْكُمْ أَنْ لاَ تَفْعَلُوا فَإِنَّمَا هُوَ الْقَدَرُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Исмоил ибн Масъуд ва Ҳумайд ибн Масъада хабар бердилар, иккаласи деди: бизга Язид ибн Зурайъ ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Авн, Муҳаммад ибн Сийриндан, у Абдурраҳмон ибн Бишр ибн Масъуддан ривоят қилди — ва ҳадисни Абу Саид ал-Худрийга етказгунча (санадни) қайтарди — у деди: Бу (азл масаласи) Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларида зикр қилинди. У: «Бу нима (қилганингиз)?» дедилар. Биз: «Бир кишининг аёли бўлади, у унга яқинлик қилади, бироқ ҳомиладорликни ёмон кўради; яна унинг чўриси бўлади, у ундан (баҳра) олади, бироқ ундан ҳомиладор бўлишини ёмон кўради,» дедик. У: «Буни қилмаслигингиз сизга (зиён эмас), чунки у фақат қадардир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي الْفَيْضِ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مُرَّةَ الزُّرَقِيَّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الزُّرَقِيِّ، أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْعَزْلِ فَقَالَ إِنَّ امْرَأَتِي تُرْضِعُ وَأَنَا أَكْرَهُ أَنْ تَحْمِلَ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِنَّ مَا قَدْ قُدِّرَ فِي الرَّحِمِ سَيَكُونُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор, Муҳаммаддан хабар бериб (ривоят қилди), у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Абул-Файздан, у деди: мен Абдуллоҳ ибн Мурра аз-Зурақийдан эшитдим, у Абу Саид аз-Зурақийдан (ривоят қилдики), бир киши Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан азл (жинсий алоқада ташқарига тўкиш) ҳақида сўраб деди: «Хотиним эмизяпти ва мен унинг ҳомиладор бўлишини хоҳламайман.» Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бачадонда нима тақдир қилинган бўлса, у албатта бўлади,» дедилар.

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ هِشَامٍ، قَالَ وَحَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ حَجَّاجِ بْنِ حَجَّاجٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا يُذْهِبُ عَنِّي مَذَمَّةَ الرَّضَاعِ قَالَ ‏ "‏ غُرَّةُ عَبْدٍ أَوْ أَمَةٍ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у Ҳишомдан, у деди: менга отам ривоят қилди, у Ҳажжож ибн Ҳажжождан, у отасидан (ривоят қилди), у деди: «Мен: «Ё Расулуллоҳ, эмизганликнинг ҳаққини мендан нима адо қилади?» дедим. У: «Бир эркак ёки аёл қул (беришинг билан),» дедилар.»

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي عُبَيْدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ وَقَدْ سَمِعْتُهُ مِنْ، عُقْبَةَ وَلَكِنِّي لِحَدِيثِ عُبَيْدٍ أَحْفَظُ قَالَ تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً فَجَاءَتْنَا امْرَأَةٌ سَوْدَاءُ فَقَالَتْ إِنِّي قَدْ أَرْضَعْتُكُمَا ‏.‏ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْتُهُ فَقُلْتُ إِنِّي تَزَوَّجْتُ فُلاَنَةَ بِنْتَ فُلاَنٍ فَجَاءَتْنِي امْرَأَةٌ سَوْدَاءُ فَقَالَتْ إِنِّي قَدْ أَرْضَعْتُكُمَا ‏.‏ فَأَعْرَضَ عَنِّي فَأَتَيْتُهُ مِنْ قِبَلِ وَجْهِهِ فَقُلْتُ إِنَّهَا كَاذِبَةٌ ‏.‏ قَالَ ‏ "‏ وَكَيْفَ بِهَا وَقَدْ زَعَمَتْ أَنَّهَا قَدْ أَرْضَعَتْكُمَا دَعْهَا عَنْكَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Али ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Исмоил хабар берди, у Айюбдан, у Ибн Абу Мулайкадан (ривоят қилди), у деди: менга Убайд ибн Абу Марям ривоят қилди, у Уқба ибн ал-Ҳорисдан — (Ибн Абу Мулайка) деди: мен буни Уқбадан ҳам эшитганман, лекин Убайднинг ҳадисини яхшироқ ёдлаганман — у (Уқба) деди: «Мен бир аёлга уйландим. Кейин олдимизга қора аёл келиб: «Мен иккалангизни эмизганман,» деди. Шунда мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келдим ва У Зотга хабар бериб: «Мен фалон бинти фалонга уйландим, кейин олдимга қора аёл келиб: «Мен иккалангизни эмизганман,» деди,» дедим. У Зот мендан юз ўгирдилар. Мен яна юзлари томонидан келиб: «У ёлғончи-ку,» дедим. У: «Қандай қилиб (у билан турасан), ҳолбуки у иккалангизни эмизганини даъво қилди-ку? Уни ўзингдан қўйиб юбор (талоқ қил),» дедилар.»

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ حَكِيمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ صَالِحٍ، عَنِ السُّدِّيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ لَقِيتُ خَالِي وَمَعَهُ الرَّايَةُ فَقُلْتُ أَيْنَ تُرِيدُ قَالَ أَرْسَلَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةَ أَبِيهِ مِنْ بَعْدِهِ أَنْ أَضْرِبَ عُنُقَهُ أَوْ أَقْتُلَهُ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Усмон ибн Ҳаким хабар берди, у деди: бизга Абу Нуъайм ривоят қилди, у деди: бизга ал-Ҳасан ибн Солиҳ ривоят қилди, у ас-Суддийдан, у Адий ибн Собитдан, у ал-Бародан (ривоят қилди), у деди: «Мен тоғамни учратдим, унинг қўлида байроқ бор эди. Мен: «Қаёққа бормоқчисан?» дедим. У: «Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мени отасидан кейин отасининг хотинига уйланган бир кишининг олдига, унинг бўйнини чопишим ёки уни ўлдиришим учун юбордилар,» деди.»

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ زَيْدٍ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ الْبَرَاءِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ أَصَبْتُ عَمِّي وَمَعَهُ رَايَةٌ فَقُلْتُ أَيْنَ تُرِيدُ فَقَالَ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى رَجُلٍ نَكَحَ امْرَأَةَ أَبِيهِ فَأَمَرَنِي أَنْ أَضْرِبَ عُنُقَهُ وَآخُذَ مَالَهُ ‏.‏

Бизга Амр ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Жаъфар ривоят қилди, у деди: бизга Убайдуллоҳ ибн Амр ривоят қилди, у Зайддан, у Адий ибн Собитдан, у Язид ибн ал-Бародан, у отасидан (ривоят қилди), у деди: «Мен амакимни учратдим, унинг қўлида байроқ бор эди. Мен: «Қаёққа бормоқчисан?» дедим. У: «Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мени отасининг хотинига уйланган бир кишининг олдига юбордилар ва менга унинг бўйнини чопишимни ҳамда молини олишимни буюрдилар,» деди.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ أَبِي عَلْقَمَةَ الْهَاشِمِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ جَيْشًا إِلَى أَوْطَاسٍ فَلَقُوا عَدُوًّا فَقَاتَلُوهُمْ وَظَهَرُوا عَلَيْهِمْ فَأَصَابُوا لَهُمْ سَبَايَا لَهُنَّ أَزْوَاجٌ فِي الْمُشْرِكِينَ فَكَانَ الْمُسْلِمُونَ تَحَرَّجُوا مِنْ غِشْيَانِهِنَّ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلاَّ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ‏}‏ أَىْ هَذَا لَكُمْ حَلاَلٌ إِذَا انْقَضَتْ عِدَّتُهُنَّ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдулаъло хабар берди, у деди: бизга Язид ибн Зурайъ ривоят қилди, у деди: бизга Саид ривоят қилди, у Қатодадан, у Абул-Хаилдан, у Абу Алқама ал-Ҳошимийдан, у Абу Саид ал-Худрийдан (ривоят қилдики), Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Автос томонга бир қўшин юбордилар. Улар душманни учратиб, улар билан жанг қилишди ва уларнинг устидан ғолиб келишди. Улардан мушриклар орасида эрлари бор бўлган асира аёлларни қўлга киритишди. Мусулмонлар улар билан яқинлик қилишдан тойиб туришди. Шунда Аллаҳ азза ва жалла: «Ва (сизларга) қўлингиздаги мулк (чўри)ларингиздан бошқа эрли аёллар (ҳаромдир),» (Нисо сураси, 24) (оятини) нозил қилди. Яъни: уларнинг иддалари тугаганда бу сизлар учун ҳалолдир.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الشِّغَارِ ‏.‏

Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у Убайдуллоҳдан, у деди: менга Нофиъ хабар берди, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шиғордан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ جَلَبَ وَلاَ جَنَبَ وَلاَ شِغَارَ فِي الإِسْلاَمِ وَمَنِ انْتَهَبَ نُهْبَةً فَلَيْسَ مِنَّا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ҳумайд ибн Масъада хабар берди, у деди: бизга Бишр ривоят қилди, у деди: бизга Ҳумайд ривоят қилди, у ал-Ҳасандан, у Имрон ибн Ҳусайндан (ривоят қилдики), Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Исломда жалаб (ҳайвонни боғлаб улоқтириш) ҳам, жанаб ҳам, шиғор ҳам йўқ. Ким бирор нарсани талон-тарож қилса, у биздан эмас,» дедилар.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، عَنِ الْفَزَارِيِّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لاَ جَلَبَ وَلاَ جَنَبَ وَلاَ شِغَارَ فِي الإِسْلاَمِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا خَطَأٌ فَاحِشٌ وَالصَّوَابُ حَدِيثُ بِشْرٍ ‏.‏

Бизга Али ибн Муҳаммад ибн Али хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Касир ривоят қилди, у ал-Фазорийдан, у Ҳумайддан, у Анасдан (ривоят қилди), у деди: «Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Исломда жалаб ҳам, жанаб ҳам, шиғор ҳам йўқ,» дедилар.» Абу Абдурраҳмон (Насаий) деди: бу қўпол хатодир, тўғриси эса Бишрнинг ҳадисидир.

أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْنٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، ح وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ مَالِكٌ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الشِّغَارِ وَالشِّغَارُ أَنْ يُزَوِّجَ الرَّجُلُ الرَّجُلَ ابْنَتَهُ عَلَى أَنْ يُزَوِّجَهُ ابْنَتَهُ وَلَيْسَ بَيْنَهُمَا صَدَاقٌ ‏.‏

Бизга Ҳорун ибн Абдуллоҳ хабар берди, у деди: бизга Маън ривоят қилди, у деди: бизга Молик ривоят қилди, у Нофиъдан; (яна) ал-Ҳорис ибн Мискин — унга ўқиб берилганда мен ҳам эшитиб турардим — Ибнул-Қосимдан (ривоят қилди). Молик деди: менга Нофиъ ривоят қилди, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шиғордан қайтардилар. Шиғор — бир кишининг бошқа бир кишига қизини, у ўз қизини унга (хотинликка) бериши шарти билан бериши ва уларнинг ўртасида (бошқа) маҳр бўлмаслигидир.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَلاَّمٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ الأَزْرَقُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الشِّغَارِ ‏.‏ قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ وَالشِّغَارُ كَانَ الرَّجُلُ يُزَوِّجُ ابْنَتَهُ عَلَى أَنْ يُزَوِّجَهُ أُخْتَهُ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Иброҳим ва Абдурраҳмон ибн Муҳаммад ибн Саллом хабар бериб, иккаласи деди: бизга Ишоқ ал-Азрақ ривоят қилди, у Убайдуллоҳдан, у Абуз-Зиноддан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилди), у деди: «Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шиғордан қайтардилар.» Убайдуллоҳ деди: шиғор — киши ўз қизини, (бошқаси) унга синглисини (хотинликка) бериши шарти билан (хотинликка) беришидир.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، أَنَّ امْرَأَةً، جَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ جِئْتُ لأَهَبَ نَفْسِي لَكَ ‏.‏ فَنَظَرَ إِلَيْهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَعَّدَ النَّظَرَ إِلَيْهَا وَصَوَّبَهُ ثُمَّ طَأْطَأَ رَأْسَهُ فَلَمَّا رَأَتِ الْمَرْأَةُ أَنَّهُ لَمْ يَقْضِ فِيهَا شَيْئًا جَلَسَتْ فَقَامَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِهِ فَقَالَ أَىْ رَسُولَ اللَّهِ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَكَ بِهَا حَاجَةٌ فَزَوِّجْنِيهَا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ هَلْ عِنْدَكَ مِنْ شَىْءٍ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ لاَ وَاللَّهِ مَا وَجَدْتُ شَيْئًا ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ انْظُرْ وَلَوْ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ ‏"‏ ‏.‏ فَذَهَبَ ثُمَّ رَجَعَ فَقَالَ لاَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَلاَ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ وَلَكِنْ هَذَا إِزَارِي - قَالَ سَهْلٌ مَا لَهُ رِدَاءٌ - فَلَهَا نِصْفُهُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا تَصْنَعُ بِإِزَارِكَ إِنْ لَبِسْتَهُ لَمْ يَكُنْ عَلَيْهَا مِنْهُ شَىْءٌ وَإِنْ لَبِسَتْهُ لَمْ يَكُنْ عَلَيْكَ مِنْهُ شَىْءٌ ‏"‏ ‏.‏ فَجَلَسَ الرَّجُلُ حَتَّى طَالَ مَجْلِسُهُ ثُمَّ قَامَ فَرَآهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُوَلِّيًا فَأَمَرَ بِهِ فَدُعِيَ فَلَمَّا جَاءَ قَالَ ‏"‏ مَاذَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مَعِي سُورَةُ كَذَا وَسُورَةُ كَذَا ‏.‏ عَدَّدَهَا ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ هَلْ تَقْرَؤُهُنَّ عَنْ ظَهْرِ قَلْبٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَلَّكْتُكَهَا بِمَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Яъқуб ривоят қилди, у Абу Ҳозимдан, у Саҳл ибн Саъддан (ривоят қилдики), бир аёл Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен ўзимни Сизга (хотинликка) бахшида этиш учун келдим,» деди. Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга қараб, назарларини унга юқоридан пастга қаратдилар, сўнг бошларини қуйи солдилар. Аёл У Зот у ҳақда бирор нарса ҳукм қилмаганларини кўргач, ўтирди. Шунда саҳобаларидан бир киши туриб: «Ё Расулуллоҳ, агар Сизга у керак бўлмаса, уни менга уйлантиринг,» деди. У: «Сенда бирор нарса борми?» дедилар. У: «Йўқ, Аллаҳга қасамки, ҳеч нарса топмадим,» деди. У: «Қараб кўр, ҳатто темир узук бўлса ҳам (керак),» дедилар. У бориб, кейин қайтиб келди-да: «Йўқ, Аллаҳга қасам, ё Расулуллоҳ, темир узук ҳам (топмадим), лекин мана бу изорим (белбоғи) бор — Саҳл деди: унинг ридоси (уст кийими) йўқ эди — унинг ярми унга бўлсин,» деди. Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Изоринг билан у нима қилади? Агар уни сен кийсанг, ундан унга ҳеч нарса қолмайди; агар уни у кийса, ундан сенга ҳеч нарса қолмайди,» дедилар. Сўнг у киши ўтириб қолди, ҳатто мажлиси узайди, кейин туриб кетди. Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг кетиб бораётганини кўрдилар-да, уни чақиришни буюрдилар. У чақирилди. Келганида У: «Қуръондан нимани биласан?» дедилар. У: «Мен фалон сура ва фалон сурани биламан,» деб уларни санаб чиқди. У: «Уларни ёддан ўқий оласанми?» дедилар. У: «Ҳа,» деди. У: «Мен уни сенга, Қуръондан билган нарсанг (эвазига) (хотинликка) бердим,» дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ تَزَوَّجَ أَبُو طَلْحَةَ أُمَّ سُلَيْمٍ فَكَانَ صَدَاقُ مَا بَيْنَهُمَا الإِسْلاَمَ أَسْلَمَتْ أُمُّ سُلَيْمٍ قَبْلَ أَبِي طَلْحَةَ فَخَطَبَهَا فَقَالَتْ إِنِّي قَدْ أَسْلَمْتُ فَإِنْ أَسْلَمْتَ نَكَحْتُكَ ‏.‏ فَأَسْلَمَ فَكَانَ صَدَاقَ مَا بَيْنَهُمَا ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Мусо ривоят қилди, у Абдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Абу Талҳадан, у Анасдан (ривоят қилди), у деди: «Абу Талҳа Умму Сулаймга уйланди. Уларнинг ўртасидаги маҳр Ислом бўлди. Умму Сулайм Абу Талҳадан олдин мусулмон бўлган эди. (Абу Талҳа) унга совчилик қилганида у: «Мен мусулмон бўлганман; агар сен мусулмон бўлсанг, сенга тегаман,» деди. Шунда у мусулмон бўлди ва бу уларнинг ўртасидаги маҳр бўлди.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ النَّضْرِ بْنِ مُسَاوِرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ خَطَبَ أَبُو طَلْحَةَ أُمَّ سُلَيْمٍ فَقَالَتْ وَاللَّهِ مَا مِثْلُكَ يَا أَبَا طَلْحَةَ يُرَدُّ وَلَكِنَّكَ رَجُلٌ كَافِرٌ وَأَنَا امْرَأَةٌ مُسْلِمَةٌ وَلاَ يَحِلُّ لِي أَنْ أَتَزَوَّجَكَ فَإِنْ تُسْلِمْ فَذَاكَ مَهْرِي وَمَا أَسْأَلُكَ غَيْرَهُ ‏.‏ فَأَسْلَمَ فَكَانَ ذَلِكَ مَهْرَهَا - قَالَ ثَابِتٌ فَمَا سَمِعْتُ بِامْرَأَةٍ قَطُّ كَانَتْ أَكْرَمَ مَهْرًا مِنْ أُمِّ سُلَيْمٍ الإِسْلاَمَ - فَدَخَلَ بِهَا فَوَلَدَتْ لَهُ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ан-Надр ибн Мусовир хабар берди, у деди: бизга Жаъфар ибн Сулаймон хабар берди, у Собитдан, у Анасдан (ривоят қилди), у деди: «Абу Талҳа Умму Сулаймга совчилик қилди. Шунда у: «Аллаҳга қасам, сен каби киши рад қилинмайди, ё Абу Талҳа, лекин сен кофир кишисан, мен эса мусулмон аёлман, сенга турмушга чиқишим менга ҳалол эмас. Агар мусулмон бўлсанг, ана шу менинг маҳримдир ва мен сендан бошқа нарса сўрамайман,» деди. Шунда у мусулмон бўлди ва бу унинг маҳри бўлди.» Собит деди: «Мен Умму Сулаймдан кўра маҳри Исломдек қадрлироқ бўлган бирор аёл ҳақида эшитмаганман.» Сўнг у (Абу Талҳа) у билан қовушди ва у (Умму Сулайм) унга фарзанд туғди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، وَعَبْدَ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي ابْنَ صُهَيْبٍ - عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، ح وَأَنْبَأَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ ثَابِتٍ، وَشُعَيْبٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَعْتَقَ صَفِيَّةَ وَجَعَلَهُ صَدَاقَهَا ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Абу Авона ривоят қилди, у Қатодадан ва Абдулазиз — яъни Ибн Суҳайбдан, у Анас ибн Моликдан; (яна) бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод ривоят қилди, у Собит ва Шуъайбдан, улар Анасдан (ривоят қилишганки), Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Сафийяни озод қилдилар ва уни (озодлигини) унинг маҳри қилдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، ح وَأَنْبَأَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ الْحَبْحَابِ، عَنْ أَنَسٍ، أَعْتَقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَفِيَّةَ وَجَعَلَ عِتْقَهَا مَهْرَهَا ‏.‏ وَاللَّفْظُ لِمُحَمَّدٍ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Одам ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди; (яна) бизга Амр ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Абу Нуъайм ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Юнусдан, у Ибнул-Ҳабҳобдан, у Анасдан (ривоят қилдики): Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Сафийяни озод қилдилар ва унинг озодлигини унинг маҳри қилдилар. Лафз Муҳаммадникидир.

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي صَالِحُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ بْنِ أَبِي مُوسَى، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ ثَلاَثَةٌ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُمْ مَرَّتَيْنِ رَجُلٌ كَانَتْ لَهُ أَمَةٌ فَأَدَّبَهَا فَأَحْسَنَ أَدَبَهَا وَعَلَّمَهَا فَأَحْسَنَ تَعْلِيمَهَا ثُمَّ أَعْتَقَهَا وَتَزَوَّجَهَا وَعَبْدٌ يُؤَدِّي حَقَّ اللَّهِ وَحَقَّ مَوَالِيهِ وَمُؤْمِنُ أَهْلِ الْكِتَابِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Ибн Абу Зоида ривоят қилди, у деди: менга Солиҳ ибн Солиҳ ривоят қилди, у Омирдан, у Абу Бурда ибн Абу Мусодан, у Абу Мусодан (ривоят қилди), у деди: «Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уч (тоифа киши)га ажрлари икки марта берилади: бир киши — унинг чўриси бўлиб, уни тарбиялаб, тарбиясини чиройли қилган, унга таълим бериб, таълимини чиройли қилган, сўнг уни озод қилиб, унга уйланган бўлса; ва Аллаҳнинг ҳаққини ҳамда хўжайинларининг ҳаққини адо қилувчи қул; ва аҳли китобдан бўлган мўмин,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ أَبِي زُبَيْدٍ، عَبْثَرِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ أَعْتَقَ جَارِيَتَهُ ثُمَّ تَزَوَّجَهَا فَلَهُ أَجْرَانِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ҳаннод ибн ас-Сарий хабар берди, у Абу Зубайд Абсар ибнул-Қосимдан, у Мутаррифдан, у Омирдан, у Абу Бурдадан, у Абу Мусодан (ривоят қилди), у деди: «Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким ўз чўрисини озод қилиб, сўнг унга уйланса, унга икки ажр бордир,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، وَسُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ، عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ وَإِنْ خِفْتُمْ أَنْ لاَ تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ ‏}‏ قَالَتْ يَا ابْنَ أُخْتِي هِيَ الْيَتِيمَةُ تَكُونُ فِي حِجْرِ وَلِيِّهَا فَتُشَارِكُهُ فِي مَالِهِ فَيُعْجِبُهُ مَالُهَا وَجَمَالُهَا فَيُرِيدُ وَلِيُّهَا أَنْ يَتَزَوَّجَهَا بِغَيْرِ أَنْ يُقْسِطَ فِي صَدَاقِهَا فَيُعْطِيَهَا مِثْلَ مَا يُعْطِيهَا غَيْرُهُ فَنُهُوا أَنْ يَنْكِحُوهُنَّ إِلاَّ أَنْ يُقْسِطُوا لَهُنَّ وَيَبْلُغُوا بِهِنَّ أَعْلَى سُنَّتِهِنَّ مِنَ الصَّدَاقِ فَأُمِرُوا أَنْ يَنْكِحُوا مَا طَابَ لَهُمْ مِنَ النِّسَاءِ سِوَاهُنَّ قَالَ عُرْوَةُ قَالَتْ عَائِشَةُ ثُمَّ إِنَّ النَّاسَ اسْتَفْتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدُ فِيهِنَّ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ وَيَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّسَاءِ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏ وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ ‏}‏ قَالَتْ عَائِشَةُ وَالَّذِي ذَكَرَ اللَّهُ تَعَالَى أَنَّهُ يُتْلَى فِي الْكِتَابِ الآيَةُ الأُولَى الَّتِي فِيهَا ‏{‏ وَإِنْ خِفْتُمْ أَنْ لاَ تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ ‏}‏ قَالَتْ عَائِشَةُ وَقَوْلُ اللَّهِ فِي الآيَةِ الأُخْرَى ‏{‏ وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ ‏}‏ رَغْبَةَ أَحَدِكُمْ عَنْ يَتِيمَتِهِ الَّتِي تَكُونُ فِي حَجْرِهِ حِينَ تَكُونُ قَلِيلَةَ الْمَالِ وَالْجَمَالِ فَنُهُوا أَنْ يَنْكِحُوا مَا رَغِبُوا فى مَالِهَا مِنْ يَتَامَى النِّسَاءِ إِلاَّ بِالْقِسْطِ مِنْ أَجْلِ رَغْبَتِهِمْ عَنْهُنَّ ‏.‏

Бизга Юнус ибн Абдул-Аъло ва Сулаймон ибн Довуд, Ибн Ваҳбдан хабар бердилар: «Менга Юнус хабар берди, у Ибн Шиҳобдан (ривоят қилди), у деди: менга Урва ибн аз-Зубайр хабар бердики, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан Аллаҳ азза ва жалланинг: «Агар етимлар (ҳақи)да адолат қила олмаймиз деб қўрқсангиз, ўзингизга мақул бўлган аёлларга уйланинг,» деган сўзи ҳақида сўради. У: «Эй жияним, бу — васийси қарамоғида бўлиб, унинг молига шерик бўлган етим қиздир. (Васий)га унинг моли ва гўзаллиги ёқиб қолади-да, васийси унга адолатли маҳр бериш, яъни ўзгалар берадиган миқдорда маҳр беришни хоҳламай, унга уйланмоқчи бўлади. Шунда уларга (етим қизларга) адолат қилиб, уларга одатдагидек энг юқори маҳр бермагунча, уларга уйланиш ман қилинди. Улардан бошқа, ўзларига мақул бўлган аёлларга уйланишга буюрилдилар,» деди. Урва деди: Оиша (розияллаҳу анҳо) деди: «Кейин одамлар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан улар ҳақида (яна) сўрашди. Шунда Аллаҳ азза ва жалла: «Сендан аёллар ҳақида фатво сўрайдилар. Айтгин: улар ҳақида Аллаҳ сизларга фатво беради...» (ни) «...уларга уйланишни истайсизлар,» деган сўзигача нозил қилди,» деди. Оиша (розияллаҳу анҳо) деди: «Аллаҳ таоло Китобда тиловат қилинади деб зикр қилган нарса — биринчи оят бўлиб, унда: «Агар етимлар (ҳақи)да адолат қила олмаймиз деб қўрқсангиз, ўзингизга мақул бўлган аёлларга уйланинг,» дейилган.» Оиша (розияллаҳу анҳо) деди: «Аллаҳнинг бошқа оятдаги: «...уларга уйланишни истайсизлар,» деган сўзи — бирингизнинг, қарамоғидаги моли ва гўзаллиги кам бўлган етим қизидан воз кечиши (ҳақида)дир. Шундай қилиб, воз кечган етим қизларига, молига рағбат билан, адолатдан бошқа йўл билан уйланишлари ман қилинди.»

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْهَادِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ عَنْ ذَلِكَ، فَقَالَتْ فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى اثْنَتَىْ عَشْرَةَ أُوقِيَّةً وَنَشٍّ وَذَلِكَ خَمْسُمِائَةِ دِرْهَمٍ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абдул-Азиз ибн Муҳаммад ривоят қилди, у Язид ибн Абдуллаҳ ибн ал-Ҳоддан, у Муҳаммад ибн Иброҳимдан, у Абу Саламадан (ривоят қилди), у деди: «Мен Оиша (розияллаҳу анҳо)дан бу ҳақда сўрадим. У: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўн икки ўқия ва бир нашш — бу беш юз дирҳамга (маҳр бериб) уйланган эдилар,» деди.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ قَيْسٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ الصَّدَاقُ إِذْ كَانَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَشْرَةَ أَوَاقٍ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн ал-Муборак хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Маҳдий ривоят қилди, у деди: бизга Довуд ибн Қайс ривоят қилди, у Мусо ибн Ясордан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизнинг орамизда бўлганларида, маҳр ўн ўқия эди.»

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرِ بْنِ إِيَاسِ بْنِ مُقَاتِلِ بْنِ مُشَمْرِخِ بْنِ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، وَابْنِ، عَوْنٍ وَسَلَمَةَ بْنِ عَلْقَمَةَ وَهِشَامِ بْنِ حَسَّانَ - دَخَلَ حَدِيثُ بَعْضِهِمْ فِي بَعْضٍ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، قَالَ سَلَمَةُ عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، نُبِّئْتُ عَنْ أَبِي الْعَجْفَاءِ، - وَقَالَ الآخَرُونَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي الْعَجْفَاءِ، - قَالَ قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ أَلاَ لاَ تَغْلُوا صُدُقَ النِّسَاءِ فَإِنَّهُ لَوْ كَانَ مَكْرُمَةً فِي الدُّنْيَا أَوْ تَقْوَى عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ كَانَ أَوْلاَكُمْ بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَا أَصْدَقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم امْرَأَةً مِنْ نِسَائِهِ وَلاَ أُصْدِقَتِ امْرَأَةٌ مِنْ بَنَاتِهِ أَكْثَرَ مِنْ ثِنْتَىْ عَشْرَةَ أُوقِيَّةً وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيُغْلِي بِصَدُقَةِ امْرَأَتِهِ حَتَّى يَكُونَ لَهَا عَدَاوَةٌ فِي نَفْسِهِ وَحَتَّى يَقُولَ كُلِّفْتُ لَكُمْ عَلَقَ الْقِرْبَةِ وَكُنْتُ غُلاَمًا عَرَبِيًّا مُوَلَّدًا فَلَمْ أَدْرِ مَا عَلَقُ الْقِرْبَةِ قَالَ وَأُخْرَى يَقُولُونَهَا لِمَنْ قُتِلَ فِي مَغَازِيكُمْ أَوْ مَاتَ قُتِلَ فُلاَنٌ شَهِيدًا أَوْ مَاتَ فُلاَنٌ شَهِيدًا وَلَعَلَّهُ أَنْ يَكُونَ قَدْ أَوْقَرَ عَجُزَ دَابَّتِهِ أَوْ دَفَّ رَاحِلَتِهِ ذَهَبًا أَوْ وَرِقًا يَطْلُبُ التِّجَارَةَ فَلاَ تَقُولُوا ذَاكُمْ وَلَكِنْ قُولُوا كَمَا قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ قُتِلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ مَاتَ فَهُوَ فِي الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Али ибн Ҳужр ибн Иёс ибн Муқотил ибн Мушамрих ибн Холид хабар берди, у деди: бизга Исмоил ибн Иброҳим ривоят қилди, у Айюбдан, Ибн Авндан, Салама ибн Алқамадан ва Ҳишом ибн Ҳассондан — уларнинг баъзиларининг ҳадиси бир-бирига аралашди — улар Муҳаммад ибн Сириндан (ривоят қилишди). Салама: «Ибн Сириндан (ривоят қилиб): менга Абул-Ажфўдан хабар қилинган,» деди; бошқалари эса: «Муҳаммад ибн Сириндан, у Абул-Ажфўдан,» дейишди. У деди: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллаҳу анҳу) деди: «Огоҳ бўлинглар, аёлларнинг маҳрларини ошириб юборманглар! Чунки агар у дунёда шараф ёки Аллаҳ азза ва жалла ҳузурида тақво бўлганида, сизлардан кўра Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бунга лойиқроқ бўлар эдилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўз аёлларидан бирор аёлга ўн икки ўқиядан кўп маҳр бермадилар ва қизларидан бирорига ҳам ўн икки ўқиядан кўп маҳр берилмади. Бир киши аёлининг маҳрини ошириб юборади, ҳатто бу (унинг) қалбида аёлга нисбатан адоват (пайдо бўлиши)га, ҳатто: «Сизлар учун (машаққатда) тулум боғичигача (етказиб) меҳнат қилдим,» дейишигача (олиб боради).» (Рови) деди: «Мен араб тилида туғилган бола эдим, аммо «алақул-қирба» (тулум боғичи) нима эканини билмас эдим.» (Умар) деди: «Яна бошқа (бир нарса) борки, сизлар урушларингизда ўлдирилган ёки вафот этган киши ҳақида: «Фалончи шаҳид бўлиб ўлдирилди» ёки «Фалончи шаҳид бўлиб вафот этди,» дейсизлар. Ҳолбуки, эҳтимол у тижорат истаб, уловининг орқасини (мол билан) ортган ёки уловининг ёнини олтин ёхуд кумуш билан тўлдиргандир. Бас, буни айтманглар, балки Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) айтганларидек айтинг: «Ким Аллаҳ йўлида ўлдирилса ёки вафот этса, у жаннатдадир.»

أَخْبَرَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدُّورِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ شَقِيقٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَزَوَّجَهَا وَهِيَ بِأَرْضِ الْحَبَشَةِ زَوَّجَهَا النَّجَاشِيُّ وَأَمْهَرَهَا أَرْبَعَةَ آلاَفٍ وَجَهَّزَهَا مِنْ عِنْدِهِ وَبَعَثَ بِهَا مَعَ شُرَحْبِيلَ ابْنِ حَسَنَةَ وَلَمْ يَبْعَثْ إِلَيْهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِشَىْءٍ وَكَانَ مَهْرُ نِسَائِهِ أَرْبَعَمِائَةِ دِرْهَمٍ ‏.‏

Бизга ал-Аббос ибн Муҳаммад ад-Дурий хабар берди, у деди: бизга Али ибн ал-Ҳасан ибн Шақиқ ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллаҳ ибн ал-Муборак хабар берди, у Маъмардан, у аз-Зуҳрийдан, у Урва ибн аз-Зубайрдан, у Умму Ҳабиба (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) у Ҳабашистон ерида бўлганида унга уйландилар. Нажоший уни (Расулуллаҳга) никоҳлаб берди ва унга тўрт минг (дирҳам) маҳр тўлади ҳамда ўз ҳузуридан жиҳозлади ва уни Шураҳбил ибн Ҳасана билан жўнатди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга ҳеч нарса юбормаган эдилар. Уларнинг (Расулуллаҳнинг) аёлларининг маҳри тўрт юз дирҳам эди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لِمُحَمَّدٍ - عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ، جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَبِهِ أَثَرُ الصُّفْرَةِ فَسَأَلَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَهُ أَنَّهُ تَزَوَّجَ امْرَأَةً مِنَ الأَنْصَارِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كَمْ سُقْتَ إِلَيْهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ زِنَةَ نَوَاةٍ مِنْ ذَهَبٍ ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَوْلِمْ وَلَوْ بِشَاةٍ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга ўқиб берилганда мен ҳам эшитиб турардим — хабар бердилар — лафз Муҳаммадники — улар Ибн ал-Қосимдан, у Моликдан, у Ҳумайд ат-Тавийлдан, у Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилишдики), Абдурраҳмон ибн Авф (розияллаҳу анҳу) Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келди, унда сариқ (хушбўйлик) изи бор эди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ундан сўрадилар, у эса ансорлардан бўлган бир аёлга уйланганини хабар берди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Унга қанча (маҳр) бердинг?» дедилар. У: «Бир данак олтин (миқдорида),» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бир қўй билан бўлса-да, валима (тўй оши) бер,» дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، يَقُولُ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ رَآنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعَلَىَّ بَشَاشَةُ الْعُرْسِ فَقُلْتُ تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً مِنَ الأَنْصَارِ ‏.‏ قَالَ ‏ "‏ كَمْ أَصْدَقْتَهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ زِنَةَ نَوَاةٍ مِنْ ذَهَبٍ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга ан-Назр ибн Шумайл ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: бизга Абдул-Азиз ибн Суҳайб ривоят қилди, у деди: мен Анас (розияллаҳу анҳу)ни эшитдим, у: Абдурраҳмон ибн Авф (розияллаҳу анҳу) деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мени тўй қувончи юзимда бўлган ҳолда кўрдилар. Мен: «Ансорлардан бўлган бир аёлга уйландим,» дедим. У: «Унга қанча маҳр бердинг?» дедилар. (У): «Бир данак олтин (миқдорида),» деди.»

أَخْبَرَنَا هِلاَلُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ، ح وَأَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ تَمِيمٍ، قَالَ سَمِعْتُ حَجَّاجًا، يَقُولُ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ أَيُّمَا امْرَأَةٍ نُكِحَتْ عَلَى صَدَاقٍ أَوْ حِبَاءٍ أَوْ عِدَةٍ قَبْلَ عِصْمَةِ النِّكَاحِ فَهُوَ لَهَا وَمَا كَانَ بَعْدَ عِصْمَةِ النِّكَاحِ فَهُوَ لِمَنْ أُعْطِيَهُ وَأَحَقُّ مَا أُكْرِمَ عَلَيْهِ الرَّجُلُ ابْنَتُهُ أَوْ أُخْتُهُ ‏"‏ ‏.‏ اللَّفْظُ لِعَبْدِ اللَّهِ ‏.‏

Бизга Ҳилол ибн ал-Ало хабар берди, у деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, Ибн Журайж деди: менга Амр ибн Шуъайб ривоят қилди; (яна бошқа санад) менга Абдуллаҳ ибн Муҳаммад ибн Тамим хабар берди, у деди: мен Ҳажжожни эшитдим, у деди: Ибн Журайж Амр ибн Шуъайбдан, у отасидан, у Абдуллаҳ ибн Амр (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қайси бир аёл никоҳ тугашидан (мустаҳкамланишидан) олдин маҳр ёки совға ёки ваъда эвазига никоҳланса, у (аёл)ники бўлади. Никоҳ тугагандан (мустаҳкамлангандан) кейин (берилган) нарса эса, кимга берилган бўлса, ўшанинг бўлади. Киши энг ҳақли равишда ҳурмат олишга лойиқ бўлган (сабаб) — унинг қизи ёки синглисидир,» дедилар. Лафз Абдуллаҳники.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ زَائِدَةَ بْنِ قُدَامَةَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، وَالأَسْوَدِ، قَالاَ أُتِيَ عَبْدُ اللَّهِ فِي رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةً وَلَمْ يَفْرِضْ لَهَا فَتُوُفِّيَ قَبْلَ أَنْ يَدْخُلَ بِهَا فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ سَلُوا هَلْ تَجِدُونَ فِيهَا أَثَرًا قَالُوا يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ مَا نَجِدُ فِيهَا يَعْنِي أَثَرًا ‏.‏ قَالَ أَقُولُ بِرَأْيِي فَإِنْ كَانَ صَوَابًا فَمِنَ اللَّهِ لَهَا كَمَهْرِ نِسَائِهَا لاَ وَكْسَ وَلاَ شَطَطَ وَلَهَا الْمِيرَاثُ وَعَلَيْهَا الْعِدَّةُ فَقَامَ رَجُلٌ مِنْ أَشْجَعَ فَقَالَ فِي مِثْلِ هَذَا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِينَا فِي امْرَأَةٍ يُقَالُ لَهَا بِرْوَعُ بِنْتُ وَاشِقٍ تَزَوَّجَتْ رَجُلاً فَمَاتَ قَبْلَ أَنْ يَدْخُلَ بِهَا فَقَضَى لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِ صَدَاقِ نِسَائِهَا وَلَهَا الْمِيرَاثُ وَعَلَيْهَا الْعِدَّةُ ‏.‏ فَرَفَعَ عَبْدُ اللَّهِ يَدَيْهِ وَكَبَّرَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ لاَ أَعْلَمُ أَحَدًا قَالَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ الأَسْوَدُ غَيْرُ زَائِدَةَ ‏.‏

Бизга Абдуллаҳ ибн Муҳаммад ибн Абдурраҳмон хабар берди, у деди: бизга Абу Саид Абдурраҳмон ибн Абдуллаҳ ривоят қилди, у Зоида ибн Қудомадан, у Мансурдан, у Иброҳимдан, у Алқама ва ал-Асваддан (ривоят қилди), улар иккиси деди: Абдуллаҳ (ибн Масъуд розияллаҳу анҳу) ҳузурига бир аёлга уйланиб, аммо унга (маҳр) белгиламасдан, у билан қовушишидан олдин вафот этган киши (масаласи) келтирилди. Абдуллаҳ деди: «Сўраб кўринглар, бу ҳақда бирор (Суннатдан) асар топасизми?» Улар: «Эй Абу Абдурраҳмон, бу ҳақда асар топмадик,» дедилар. У: «Мен ўз фикрим билан айтаман; агар тўғри бўлса, Аллаҳдан(дир). Унга ўз тенгдошларининг маҳридек — кам ҳам эмас, ортиқ ҳам эмас — маҳр (берилади), унга мерос ҳам (тегади) ва унга идда ҳам (вожиб)дир,» деди. Шунда Ашжаъ(қабиласи)дан бир киши туриб: «Худди шундай (масала)да Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизнинг орамизда Бирвў бинт Вошиқ деб аталадиган бир аёл ҳақида ҳукм чиқарган эдилар. У бир кишига турмушга чиқди-ю, (киши) у билан қовушишидан олдин вафот этди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга тенгдошларининг маҳридек маҳр (берилиши)га, унга мерос (тегиши)га ва унга идда (вожиб бўлиши)га ҳукм қилдилар,» деди. Шунда Абдуллаҳ қўлларини кўтариб, такбир айтди. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: «Бу ҳадисда ал-Асвадни Зоидадан бошқа кимса (зикр) қилганини билмайман.»

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ أُتِيَ فِي امْرَأَةٍ تَزَوَّجَهَا رَجُلٌ فَمَاتَ عَنْهَا وَلَمْ يَفْرِضْ لَهَا صَدَاقًا وَلَمْ يَدْخُلْ بِهَا فَاخْتَلَفُوا إِلَيْهِ قَرِيبًا مِنْ شَهْرٍ لاَ يُفْتِيهِمْ ثُمَّ قَالَ أَرَى لَهَا صَدَاقَ نِسَائِهَا لاَ وَكْسَ وَلاَ شَطَطَ وَلَهَا الْمِيرَاثُ وَعَلَيْهَا الْعِدَّةُ ‏.‏ فَشَهِدَ مَعْقِلُ بْنُ سِنَانٍ الأَشْجَعِيُّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَى فِي بِرْوَعَ بِنْتِ وَاشِقٍ بِمِثْلِ مَا قَضَيْتَ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Язид ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Мансурдан, у Иброҳимдан, у Алқамадан, у Абдуллаҳ (ибн Масъуд розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), унинг ҳузурига бир аёл (масаласи) келтирилди: бир киши унга уйланган, сўнг унга маҳр белгиламасдан ва у билан қовушмасдан, ундан (айрилиб) вафот этган эди. Улар бу ҳақда тахминан бир ойча унга қатнаб келишди, у уларга фатво бермади. Кейин у: «Мен унга тенгдошларининг маҳридек — кам ҳам эмас, ортиқ ҳам эмас — (маҳр) кўраман, унга мерос (тегади) ва унга идда (вожиб)дир,» деди. Шунда Маъқил ибн Синон ал-Ашжаъий: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Бирвў бинт Вошиқ ҳақида сен ҳукм қилгандек ҳукм қилган эдилар,» деб гувоҳлик берди.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ فِرَاسٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، فِي رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةً فَمَاتَ وَلَمْ يَدْخُلْ بِهَا وَلَمْ يَفْرِضْ لَهَا قَالَ لَهَا الصَّدَاقُ وَعَلَيْهَا الْعِدَّةُ وَلَهَا الْمِيرَاثُ ‏.‏ فَقَالَ مَعْقِلُ بْنُ سِنَانٍ فَقَدْ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَضَى بِهِ فِي بِرْوَعَ بِنْتِ وَاشِقٍ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Фиросдан, у аш-Шаъбийдан, у Масруқдан, у Абдуллаҳ (ибн Масъуд розияллаҳу анҳу)дан — бир аёлга уйланиб, сўнг у билан қовушмасдан ва унга (маҳр) белгиламасдан вафот этган киши ҳақида — (ривоят қилди). У: «Унга маҳр (берилади), унга идда (вожиб) ва унга мерос (тегади),» деди. Шунда Маъқил ибн Синон: «Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Бирвў бинт Вошиқ ҳақида шундай ҳукм қилганларини эшитганман,» деди.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، مِثْلَهُ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон, Суфёндан, у Мансурдан, у Иброҳимдан, у Алқамадан, у Абдуллаҳ (ибн Масъуд розияллаҳу анҳу)дан шунга ўхшашини (ривоят қилди).

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ أَتَاهُ قَوْمٌ فَقَالُوا إِنَّ رَجُلاً مِنَّا تَزَوَّجَ امْرَأَةً وَلَمْ يَفْرِضْ لَهَا صَدَاقًا وَلَمْ يَجْمَعْهَا إِلَيْهِ حَتَّى مَاتَ ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ مَا سُئِلْتُ مُنْذُ فَارَقْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَشَدَّ عَلَىَّ مِنْ هَذِهِ فَأْتُوا غَيْرِي ‏.‏ فَاخْتَلَفُوا إِلَيْهِ فِيهَا شَهْرًا ثُمَّ قَالُوا لَهُ فِي آخِرِ ذَلِكَ مَنْ نَسْأَلُ إِنْ لَمْ نَسْأَلْكَ وَأَنْتَ مِنْ جِلَّةِ أَصْحَابِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا الْبَلَدِ وَلاَ نَجِدُ غَيْرَكَ ‏.‏ قَالَ سَأَقُولُ فِيهَا بِجَهْدِ رَأْيِي فَإِنْ كَانَ صَوَابًا فَمِنَ اللَّهِ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَإِنْ كَانَ خَطَأً فَمِنِّي وَمِنَ الشَّيْطَانِ وَاللَّهُ وَرَسُولُهُ مِنْهُ بُرَآءُ أُرَى أَنْ أَجْعَلَ لَهَا صَدَاقَ نِسَائِهَا لاَ وَكْسَ وَلاَ شَطَطَ وَلَهَا الْمِيرَاثُ وَعَلَيْهَا الْعِدَّةُ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا ‏.‏ قَالَ وَذَلِكَ بِسَمْعِ أُنَاسٍ مِنْ أَشْجَعَ فَقَامُوا فَقَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ قَضَيْتَ بِمَا قَضَى بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي امْرَأَةٍ مِنَّا يُقَالُ لَهَا بِرْوَعُ بِنْتُ وَاشِقٍ ‏.‏ قَالَ فَمَا رُئِيَ عَبْدُ اللَّهِ فَرِحَ فَرْحَةً يَوْمَئِذٍ إِلاَّ بِإِسْلاَمِهِ ‏.‏

Бизга Али ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Али ибн Мушир ривоят қилди, у Довуд ибн Абу Ҳинддан, у аш-Шаъбийдан, у Алқамадан, у Абдуллаҳ (ибн Масъуд розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), унинг ҳузурига бир қавм келиб: «Биздан бир киши бир аёлга уйланган, аммо унга маҳр белгиламасдан ва уни ўз ёнига (қўшиб) олмасдан вафот этиб қолди,» дедилар. Абдуллаҳ: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ажралганимдан бери менга бундан оғирроғи сўралмаган. Мендан бошқага боринглар,» деди. Улар бу ҳақда бир ойча унга қатнаб келишди. Сўнг энг охирида унга: «Агар сендан сўрамасак, кимдан сўраймиз? Сен бу юртда Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг улуғ саҳобаларидансан ва сендан бошқани топмаймиз,» дедилар. У: «Бу ҳақда фикримни жидду жаҳд билан айтаман; агар тўғри бўлса, шериги йўқ ягона Аллаҳдан(дир), агар хато бўлса, мендан ва шайтондандир, Аллаҳ ва Унинг Расули ундан поклардир. Мен унга тенгдошларининг маҳридек — кам ҳам эмас, ортиқ ҳам эмас — маҳр (берилишини), унга мерос (тегишини) ва унга тўрт ою ўн кун идда (вожиблигини) кўраман,» деди. (Рови) деди: «Буни Ашжаъ(қабиласи)дан баъзи одамлар эшитиб туришарди. Улар туриб: «Сен биздан бўлган, Бирвў бинт Вошиқ деб аталадиган аёл ҳақида Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қилган ҳукм билан ҳукм қилганингга гувоҳлик берамиз,» дедилар.» (Рови) деди: «Ўша куни Абдуллаҳнинг Исломга кирган кунидагидан бошқа ҳеч қачон шунчалик хурсанд бўлгани кўрилмаган эди.»

أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْنٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَاءَتْهُ امْرَأَةٌ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي قَدْ وَهَبْتُ نَفْسِي لَكَ ‏.‏ فَقَامَتْ قِيَامًا طَوِيلاً فَقَامَ رَجُلٌ فَقَالَ زَوِّجْنِيهَا إِنْ لَمْ يَكُنْ لَكَ بِهَا حَاجَةٌ ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلْ عِنْدَكَ شَىْءٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مَا أَجِدُ شَيْئًا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ الْتَمِسْ وَلَوْ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ ‏"‏ ‏.‏ فَالْتَمَسَ فَلَمْ يَجِدْ شَيْئًا فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلْ مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ شَىْءٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ سُورَةُ كَذَا وَسُورَةُ كَذَا ‏.‏ لِسُوَرٍ سَمَّاهَا ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قَدْ زَوَّجْتُكَهَا عَلَى مَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ҳорун ибн Абдуллаҳ хабар берди, у деди: бизга Маън ривоят қилди, у деди: бизга Молик ривоят қилди, у Абу Ҳозимдан, у Саҳл ибн Саъд (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига бир аёл келиб: «Эй Расулуллаҳ, мен ўзимни сизга ҳадя қилдим,» деди. Сўнг у узоқ вақт турди. Шунда бир киши туриб: «Агар унга эҳтиёжингиз бўлмаса, уни менга никоҳлаб беринг,» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сенинг олдингда бирор нарса борми?» дедилар. У: «Ҳеч нарса топмаяпман,» деди. (Расулуллаҳ): «Темирдан бўлган узук бўлса-да, қидир,» дедилар. У қидирди, аммо ҳеч нарса топмади. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Сенинг ёдингда Қуръондан бирор нарса борми?» дедилар. У: «Ҳа, фалон сура ва фалон сура,» деб ўзи (ёдлаган) сураларни айтди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен уни сенга ёдингдаги Қуръон (суралари) эвазига никоҳлаб бердим,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ عُرْفُطَةَ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ سَالِمٍ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الرَّجُلِ يَأْتِي جَارِيَةَ امْرَأَتِهِ قَالَ ‏ "‏ إِنْ كَانَتْ أَحَلَّتْهَا لَهُ جَلَدْتُهُ مِائَةً وَإِنْ لَمْ تَكُنْ أَحَلَّتْهَا لَهُ رَجَمْتُهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Абу Бишрдан, у Холид ибн Урфутадан, у Ҳабиб ибн Солимдан, у Нуъмон ибн Башир (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан — аёлининг чўрисига (яқинлик қилиб) келган киши ҳақида — (ривоят қилди). У: «Агар (аёли) уни (чўрини) унга ҳалол қилган бўлса, мен уни юз (қамчи) ураман; агар уни унга ҳалол қилмаган бўлса, мен уни тошбўрон қиламан,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَبَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبَانُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ خَالِدِ بْنِ عُرْفُطَةَ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ سَالِمٍ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، أَنَّ رَجُلاً، يُقَالُ لَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ حُنَيْنٍ وَيُنْبَزُ قُرْقُورًا أَنَّهُ وَقَعَ بِجَارِيَةِ امْرَأَتِهِ فَرُفِعَ إِلَى النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ فَقَالَ لأَقْضِيَنَّ فِيهَا بِقَضِيَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنْ كَانَتْ أَحَلَّتْهَا لَكَ جَلَدْتُكَ وَإِنْ لَمْ تَكُنْ أَحَلَّتْهَا لَكَ رَجَمْتُكَ بِالْحِجَارَةِ فَكَانَتْ أَحَلَّتْهَا لَهُ فَجُلِدَ مِائَةً ‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ فَكَتَبْتُ إِلَى حَبِيبِ بْنِ سَالِمٍ فَكَتَبَ إِلَىَّ بِهَذَا ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Маъмар хабар берди, у деди: бизга Ҳаббон ривоят қилди, у деди: бизга Абон ривоят қилди, у Қатодадан, у Холид ибн Урфутадан, у Ҳабиб ибн Солимдан, у Нуъмон ибн Башир (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Абдурраҳмон ибн Ҳунайн деб аталадиган, «Қурқур» лақаби билан аталадиган бир киши ўз аёлининг чўрисига яқинлик қилиб қўйди. Бу (масала) Нуъмон ибн Башир (розияллаҳу анҳу)га келтирилди. У: «Мен бу ҳақда албатта Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳукми билан ҳукм қиламан: агар (аёлинг) уни (чўрини) сенга ҳалол қилган бўлса, мен сени (қамчи билан) ураман; агар уни сенга ҳалол қилмаган бўлса, мен сени тош билан тошбўрон қиламан,» деди. (Аёли) уни унга ҳалол қилган экан, шу сабабли у юз (қамчи) урилди. Қатода деди: «Мен Ҳабиб ибн Солимга хат ёздим, у эса менга шу (хабар)ни ёзиб юборди.»

أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَارِمٌ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ سَالِمٍ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فِي رَجُلٍ وَقَعَ بِجَارِيَةِ امْرَأَتِهِ ‏ "‏ إِنْ كَانَتْ أَحَلَّتْهَا لَهُ فَأَجْلِدْهُ مِائَةً وَإِنْ لَمْ تَكُنْ أَحَلَّتْهَا لَهُ فَأَرْجُمْهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абу Довуд хабар берди, у деди: бизга Орим ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Салама ривоят қилди, у Саид ибн Абу Арубаъдан, у Қатодадан, у Ҳабиб ибн Солимдан, у Нуъмон ибн Башир (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) аёлининг чўрисига яқинлик қилиб келган киши ҳақида: «Агар (аёли) уни (чўрини) унга ҳалол қилган бўлса, уни юз (қамчи) ур; агар уни унга ҳалол қилмаган бўлса, уни тошбўрон қил,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ حُرَيْثٍ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْمُحَبَّقِ، قَالَ قَضَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي رَجُلٍ وَطِئَ جَارِيَةَ امْرَأَتِهِ ‏ "‏ إِنْ كَانَ اسْتَكْرَهَهَا فَهِيَ حُرَّةٌ وَعَلَيْهِ لِسَيِّدَتِهَا مِثْلُهَا وَإِنْ كَانَتْ طَاوَعَتْهُ فَهِيَ لَهُ وَعَلَيْهِ لِسَيِّدَتِهَا مِثْلُهَا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: бизга Маъмар ривоят қилди, у Қатодадан, у ал-Ҳасандан, у Қабиса ибн Ҳурайсдан, у Салама ибн ал-Муҳаббақ (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) аёлининг чўрисига яқинлик қилган киши ҳақида ҳукм қилдилар: «Агар уни (чўрини) мажбурлаган бўлса, у (чўри) озод бўлади ва у (киши) бекасига унинг ўрнига шунга ўхшашини (бериши вожиб); агар (чўри) унга итоат этган бўлса, у (чўри) ўшаники бўлади ва у (киши) бекасига унинг ўрнига шунга ўхшашини (бериши вожиб),» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْمُحَبَّقِ، أَنَّ رَجُلاً، غَشِيَ جَارِيَةً لاِمْرَأَتِهِ فَرُفِعَ ذَلِكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏ "‏ إِنْ كَانَ اسْتَكْرَهَهَا فَهِيَ حُرَّةٌ مِنْ مَالِهِ وَعَلَيْهِ الشَّرْوَى لِسَيِّدَتِهَا وَإِنْ كَانَتْ طَاوَعَتْهُ فَهِيَ لِسَيِّدَتِهَا وَمِثْلُهَا مِنْ مَالِهِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Базиъ хабар берди, у деди: бизга Язид ривоят қилди, у деди: бизга Саид ривоят қилди, у Қатодадан, у ал-Ҳасандан, у Салама ибн ал-Муҳаббақдан (ривоят қилдики), бир киши хотинининг чўриси билан жинсий алоқада бўлди. Бу (иш) Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га етказилди. Шунда у: «Агар уни мажбурлаган бўлса, у (чўри) ўша кишининг моли ҳисобидан озод бўлади ва у (киши) хўжайини (хотини)га шунга ўхшашини (алмаштириб) бериши лозим. Агар (чўри) унга итоат этган бўлса, у ўз хўжайинига қолади ва (яна) унинг моли ҳисобидан шунга ўхшаши (хўжайинига берилади),» дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ، عَنِ الْحَسَنِ، وَعَبْدِ اللَّهِ، ابْنَىْ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِمَا، أَنَّ عَلِيًّا، بَلَغَهُ أَنَّ رَجُلاً، لاَ يَرَى بِالْمُتْعَةِ بَأْسًا فَقَالَ إِنَّكَ تَائِهٌ إِنَّهُ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْهَا وَعَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ الأَهْلِيَّةِ يَوْمَ خَيْبَرَ ‏.‏

Бизга Амр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у Убайдуллоҳ ибн Умардан (ривоят қилди), у деди: менга аз-Зуҳрий ривоят қилди, у ал-Ҳасан ва Абдуллоҳ — Муҳаммаднинг икки ўғлидан, улар оталаридан (ривоят қилишларича), Алийга бир киши мутъада (вақтинчалик никоҳда) ҳеч қандай гуноҳ йўқ деб ҳисоблаётгани ҳақида хабар етди. Шунда у: «Сен адашибсан, албатта Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Хайбар куни ундан (мутъадан) ва хонаки эшаклар гўштидан қайтарганлар,» деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، وَالْحَسَنِ، ابْنَىْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ أَبِيهِمَا، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ مُتْعَةِ النِّسَاءِ يَوْمَ خَيْبَرَ وَعَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ الإِنْسِيَّةِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга ўқиб берилганда мен ҳам эшитганман, лафз уники — хабар бердилар, у деди: бизга Ибн ал-Қосим хабар берди, у Моликдан, у Ибн Шиҳобдан, у Абдуллоҳ ва ал-Ҳасан — Муҳаммад ибн Алийнинг икки ўғлидан, улар оталаридан, у Алий ибн Абу Толибдан (ривоят қилишларича), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Хайбар куни аёллар билан мутъадан (вақтинчалик никоҳдан) ва хонаки эшаклар гўштидан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالُوا أَنْبَأَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ، يَقُولُ أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ وَالْحَسَنَ ابْنَىْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ أَخْبَرَاهُ أَنَّ أَبَاهُمَا مُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ أَخْبَرَهُمَا أَنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ رضى الله عنه قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ خَيْبَرَ عَنْ مُتْعَةِ النِّسَاءِ ‏.‏ قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى يَوْمَ حُنَيْنٍ وَقَالَ هَكَذَا حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ مِنْ كِتَابِهِ ‏.‏

Бизга Амр ибн Алий, Муҳаммад ибн Башшор ва Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар бердилар, улар дедилар: бизга Абдулваҳҳоб хабар берди, у деди: мен Яҳё ибн Саиднинг шундай деганини эшитдим: менга Молик ибн Анас хабар берди, Ибн Шиҳоб унга хабар беришича, Абдуллоҳ ва ал-Ҳасан — Муҳаммад ибн Алийнинг икки ўғли унга хабар беришича, оталари Муҳаммад ибн Алий уларнинг икковига хабар беришича, Алий ибн Абу Толиб (розияллаҳу анҳу) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Хайбар куни аёллар билан мутъадан (вақтинчалик никоҳдан) қайтардилар. Ибн ал-Мусанно: «Ҳунайн куни,» деди ва: «Абдулваҳҳоб бизга шундай — ўз китобидан ривоят қилди,» деди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ الرَّبِيعِ بْنِ سَبْرَةَ الْجُهَنِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ أَذِنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْمُتْعَةِ فَانْطَلَقْتُ أَنَا وَرَجُلٌ إِلَى امْرَأَةٍ مِنْ بَنِي عَامِرٍ فَعَرَضْنَا عَلَيْهَا أَنْفُسَنَا فَقَالَتْ مَا تُعْطِينِي فَقُلْتُ رِدَائِي ‏.‏ وَقَالَ صَاحِبِي رِدَائِي ‏.‏ وَكَانَ رِدَاءُ صَاحِبِي أَجْوَدَ مِنْ رِدَائِي وَكُنْتُ أَشَبَّ مِنْهُ فَإِذَا نَظَرَتْ إِلَى رِدَاءِ صَاحِبِي أَعْجَبَهَا وَإِذَا نَظَرَتْ إِلَىَّ أَعْجَبْتُهَا ثُمَّ قَالَتْ أَنْتَ وَرِدَاؤُكَ يَكْفِينِي ‏.‏ فَمَكَثْتُ مَعَهَا ثَلاَثًا ثُمَّ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ كَانَ عِنْدَهُ مِنْ هَذِهِ النِّسَاءِ اللاَّتِي يَتَمَتَّعُ فَلْيُخَلِّ سَبِيلَهَا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у ар-Робиъ ибн Сабра ал-Жуҳанийдан, у отасидан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мутъага (вақтинчалик никоҳга) рухсат бердилар. Шунда мен ва бир киши Бану Омир (қабиласи)дан бўлган бир аёлнинг олдига бордик ва унга ўзимизни таклиф қилдик. У: «Менга нима берасиз?» деди. Мен: «Менинг ридом (устки кийимим),» дедим. Ҳамроҳим ҳам: «Менинг ридом,» деди. Ҳамроҳимнинг ридоси менинг ридомдан яхшироқ эди, аммо мен ундан ёшроқ эдим. У ҳамроҳимнинг ридосига қараганда у (ридо) унга ёқар, менга қараганда эса мен унга ёқардим. Сўнг у: «Сен ва ридонг менга етарли,» деди. Мен у билан уч (кун) қолдим. Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Кимнинг ҳузурида шу вақтинчалик никоҳ қилган аёллардан бири бўлса, унинг йўлини бўшатиб қўйсин (қўйиб юборсин),» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُجَاهِدُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ أَبِي بَلْجٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَاطِبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ فَصْلُ مَا بَيْنَ الْحَلاَلِ وَالْحَرَامِ الدُّفُّ وَالصَّوْتُ فِي النِّكَاحِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Мужоҳид ибн Мусо хабар берди, у деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, у Абу Балждан, у Муҳаммад ибн Ҳотибдан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳалол билан ҳаром ўртасини ажратувчи нарса никоҳдаги чилдирма (чалиш) ва овоз (куйлаш)дир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي بَلْجٍ، قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ حَاطِبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِنَّ فَصْلَ مَا بَيْنَ الْحَلاَلِ وَالْحَرَامِ الصَّوْتُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у Шуъбадан, у Абу Балждан (ривоят қилди), у деди: мен Муҳаммад ибн Ҳотибнинг шундай деганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта ҳалол билан ҳаром ўртасини ажратувчи нарса овоз (куйлаш)дир,» дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالاَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ أَشْعَثَ، عَنِ الْحَسَنِ، قَالَ تَزَوَّجَ عَقِيلُ بْنُ أَبِي طَالِبٍ امْرَأَةً مِنْ بَنِي جُشَمٍ فَقِيلَ لَهُ بِالرِّفَاءِ وَالْبَنِينِ ‏.‏ قَالَ قُولُوا كَمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ بَارَكَ اللَّهُ فِيكُمْ وَبَارَكَ لَكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Амр ибн Алий ва Муҳаммад ибн Абдул-Аъло ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Холид ривоят қилди, у Ашъасдан, у ал-Ҳасандан (ривоят қилди), у деди: Ақил ибн Абу Толиб Бану Жушам (қабиласи)дан бўлган бир аёлга уйланди. Шунда унга: «Ҳамжиҳатлик ва ўғиллар билан (бахтли бўл),» дейилди. У: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) айтганидек айтинг: Аллаҳ сизларга барака берсин ва сизлар учун барака қилсин,» деди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأَى عَلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَثَرَ صُفْرَةٍ فَقَالَ ‏"‏ مَا هَذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً عَلَى وَزْنِ نَوَاةٍ مِنْ ذَهَبٍ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ بَارَكَ اللَّهُ لَكَ أَوْلِمْ وَلَوْ بِشَاةٍ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Зайд ривоят қилди, у Собитдан, у Анасдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Абдураҳмонда сариқ (хушбўй) из кўрдилар ва: «Бу нима?» дедилар. У: «Бир аёлга бир данак (оғирлиги)даги олтин (маҳр) билан уйландим,» деди. Шунда у: «Аллаҳ сенга барака берсин. Бир қўй (сўйиб) бўлса-да, валима (тўй оши) бер,» дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ نَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بَهْزُ بْنُ أَسَدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، قَالَ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ، جَاءَ وَعَلَيْهِ رَدْعٌ مِنْ زَعْفَرَانٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَهْيَمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَمَا أَصْدَقْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَزْنَ نَوَاةٍ مِنْ ذَهَبٍ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَوْلِمْ وَلَوْ بِشَاةٍ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абу Бакр ибн Нофиъ хабар берди, у деди: бизга Баҳз ибн Асад ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ривоят қилди, у деди: бизга Собит ривоят қилди, у Анасдан (ривоят қилдики), Абдураҳмон ибн Авф устида заъфарон изи бўлган ҳолда келди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бу нима?» дедилар. У: «Бир аёлга уйландим,» деди. У: «Қанча маҳр бердинг?» дедилар. У: «Бир данак (оғирлиги)даги олтин,» деди. У: «Бир қўй (сўйиб) бўлса-да, валима (тўй оши) бер,» дедилар.

أَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ الْوَزِيرِ بْنِ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ كَثِيرِ بْنِ عُفَيْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ رَأَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَىَّ - كَأَنَّهُ يَعْنِي عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ - أَثَرَ صُفْرَةٍ فَقَالَ ‏"‏ مَهْيَمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً مِنَ الأَنْصَارِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَوْلِمْ وَلَوْ بِشَاةٍ ‏"‏ ‏.‏

Менга Аҳмад ибн Яҳё ибн ал-Вазир ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Саид ибн Касир ибн Уфайр ривоят қилди, у деди: бизга Сулаймон ибн Билол хабар берди, у Яҳё ибн Саиддан, у Ҳумайд ат-Тавийлдан, у Анасдан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менинг устимда — гўё Абдураҳмон ибн Авфни назарда тутиб — сариқ (хушбўй) из кўрдилар ва: «Бу нима?» дедилар. У: «Ансорлардан бўлган бир аёлга уйландим,» деди. Шунда у: «Бир қўй (сўйиб) бўлса-да, валима (тўй оши) бер,» дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ عَلِيًّا، قَالَ تَزَوَّجْتُ فَاطِمَةَ رضى الله عنها فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ابْنِ بِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَعْطِهَا شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ مَا عِنْدِي مِنْ شَىْءٍ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَأَيْنَ دِرْعُكَ الْحُطَمِيَّةُ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ هِيَ عِنْدِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَأَعْطِهَا إِيَّاهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Амр ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Ҳишом ибн Абдулмалик ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ривоят қилди, у Айюбдан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), Алий деди: Фотима (розияллаҳу анҳо)га уйландим ва: «Ё Расулаллоҳ, мен билан турмуш қуришимга (рухсат беринг),» дедим. У: «Унга бирор нарса бер,» дедилар. Мен: «Менда ҳеч нарса йўқ,» дедим. У: «Ҳутамий зирҳинг қани?» дедилар. Мен: «У менда,» дедим. У: «Бас, уни унга бер,» дедилар.

أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدَةَ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا تَزَوَّجَ عَلِيٌّ رضى الله عنه فَاطِمَةَ رضى الله عنها قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَعْطِهَا شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مَا عِنْدِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَأَيْنَ دِرْعُكَ الْحُطَمِيَّةُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ҳорун ибн Ишоқ хабар берди, у Абдадан, у Саиддан, у Айюбдан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилди), у деди: Алий (розияллаҳу анҳу) Фотима (розияллаҳу анҳо)га уйланганида, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Унга бирор нарса бер,» дедилар. У: «Менда (ҳеч нарса) йўқ,» деди. У: «Ҳутамий зирҳинг қани?» дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ تَزَوَّجَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي شَوَّالٍ وَأُدْخِلْتُ عَلَيْهِ فِي شَوَّالٍ فَأَىُّ نِسَائِهِ كَانَ أَحْظَى عِنْدَهُ مِنِّي ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Вакииъ хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Исмоил ибн Умайядан, у Абдуллоҳ ибн Урвадан, у отасидан, у Оишадан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга Шаввол (ойи)да уйландилар ва Шавволда мен у кишининг ҳузурига келин қилиб киритилдим. Бас, у кишининг аёлларидан қайси бири у кишининг олдида мендан кўра кўпроқ бахтли эди?

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ آدَمَ، عَنْ عَبْدَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ تَزَوَّجَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا بِنْتُ سِتٍّ وَدَخَلَ عَلَىَّ وَأَنَا بِنْتُ تِسْعِ سِنِينَ وَكُنْتُ أَلْعَبُ بِالْبَنَاتِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Одам хабар берди, у Абдадан, у Ҳишомдан, у отасидан, у Оишадан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга олтисар ёшда уйландилар ва тўққиз ёшимда мен билан турмуш қурдилар. (Ўшанда) мен қўғирчоқлар билан ўйнар эдим.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعْدِ بْنِ الْحَكَمِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمِّي، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُمَارَةُ بْنُ غَزِيَّةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ تَزَوَّجَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهِيَ بِنْتُ سِتِّ سِنِينَ وَبَنَى بِهَا وَهِيَ بِنْتُ تِسْعٍ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Саъд ибн ал-Ҳакам ибн Абу Марям хабар берди, у деди: бизга амаким ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Айюб ривоят қилди, у деди: менга Умора ибн Ғазийя хабар берди, у Муҳаммад ибн Иброҳимдан, у Абу Салама ибн Абдураҳмондан, у Оишадан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга олтисар ёшда уйландилар ва тўққиз ёшда мен билан турмуш қурдилар.

أَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَزَا خَيْبَرَ فَصَلَّيْنَا عِنْدَهَا الْغَدَاةَ بِغَلَسٍ فَرَكِبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَرَكِبَ أَبُو طَلْحَةَ وَأَنَا رَدِيفُ أَبِي طَلْحَةَ فَأَخَذَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي زُقَاقِ خَيْبَرَ وَإِنَّ رُكْبَتِي لَتَمَسُّ فَخِذَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِنِّي لأَرَى بَيَاضَ فَخِذِ نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا دَخَلَ الْقَرْيَةَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُ أَكْبَرُ خَرِبَتْ خَيْبَرُ إِنَّا إِذَا نَزَلْنَا بِسَاحَةِ قَوْمٍ فَسَاءَ صَبَاحُ الْمُنْذَرِينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَهَا ثَلاَثَ مَرَّاتٍ قَالَ وَخَرَجَ الْقَوْمُ إِلَى أَعْمَالِهِمْ - قَالَ عَبْدُ الْعَزِيزِ - فَقَالُوا مُحَمَّدٌ - قَالَ عَبْدُ الْعَزِيزِ وَقَالَ بَعْضُ أَصْحَابِنَا وَالْخَمِيسُ - وَأَصَبْنَاهَا عَنْوَةً فَجَمَعَ السَّبْىَ فَجَاءَ دِحْيَةُ فَقَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ أَعْطِنِي جَارِيَةً مِنَ السَّبْىِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ فَخُذْ جَارِيَةً ‏"‏ ‏.‏ فَأَخَذَ صَفِيَّةَ بِنْتَ حُيَىٍّ فَجَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ أَعْطَيْتَ دِحْيَةَ صَفِيَّةَ بِنْتَ حُيَىٍّ سَيِّدَةَ قُرَيْظَةَ وَالنَّضِيرِ مَا تَصْلُحُ إِلاَّ لَكَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ادْعُوهُ بِهَا ‏"‏ ‏.‏ فَجَاءَ بِهَا فَلَمَّا نَظَرَ إِلَيْهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ خُذْ جَارِيَةً مِنَ السَّبْىِ غَيْرَهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَإِنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَعْتَقَهَا وَتَزَوَّجَهَا ‏.‏ فَقَالَ لَهُ ثَابِتٌ يَا أَبَا حَمْزَةَ مَا أَصْدَقَهَا قَالَ نَفْسَهَا أَعْتَقَهَا وَتَزَوَّجَهَا - قَالَ - حَتَّى إِذَا كَانَ بِالطَّرِيقِ جَهَّزَتْهَا لَهُ أُمُّ سُلَيْمٍ فَأَهْدَتْهَا إِلَيْهِ مِنَ اللَّيْلِ فَأَصْبَحَ عَرُوسًا قَالَ ‏"‏ مَنْ كَانَ عِنْدَهُ شَىْءٌ فَلْيَجِئْ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَبَسَطَ نِطَعًا فَجَعَلَ الرَّجُلُ يَجِيءُ بِالأَقِطِ وَجَعَلَ الرَّجُلُ يَجِيءُ بِالتَّمْرِ وَجَعَلَ الرَّجُلُ يَجِيءُ بِالسَّمْنِ فَحَاسُوا حَيْسَةً فَكَانَتْ وَلِيمَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Бизга Зиёд ибн Айюб хабар берди, у деди: бизга Исмоил ибн Улайя ривоят қилди, у деди: бизга Абдулазиз ибн Суҳайб ривоят қилди, у Анасдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Хайбарга ғазот қилдилар. Биз унинг ёнида бомдод намозини қоронғида ўқидик. Сўнг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) миндилар, Абу Талҳа ҳам минди, мен эса Абу Талҳанинг ортида (мингашиб) эдим. Набийюллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Хайбарнинг кўчасига кирдилар, менинг тиззам Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг сонларига тегиб турарди, мен Набийюллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг сонларининг оқлигини кўриб турардим. У киши қишлоққа киргач: «Аллоҳу акбар! Хайбар вайрон бўлди! Албатта биз бир қавмнинг майдонига тушсак, огоҳлантирилганларнинг тонги нечоғли ёмон бўлди!» дедилар. Буни уч марта айтдилар. (Анас) деди: Қавм ўз ишларига (чиқиб кетган) эди. Абдулазиз деди: улар: «Муҳаммад (келди)!» дедилар. Абдулазиз деди: баъзи дўстларимиз: «Ва қўшин (билан),» деди. Биз уни куч билан олдик (фатҳ этдик). Сўнг асирлар тўпланди. Диҳя келиб: «Ё Набийяллоҳ, менга асирлардан бир чўри беринг,» деди. У: «Бориб, бир чўри ол,» дедилар. У Сафийя бинт Ҳуяйни олди. Сўнг бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келиб: «Ё Набийяллоҳ, сиз Диҳяга Қурайза ва Назир (қабилалари)нинг хоними бўлган Сафийя бинт Ҳуяйни бердингиз, у фақат сизгагина муносибдир,» деди. У: «Уни (Сафийя) билан бирга чақиринглар,» дедилар. У уни (Сафийяни) олиб келди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга қараганларида: «Асирлардан ундан бошқа бир чўри ол,» дедилар. (Анас) деди: Набийюллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни озод қилиб, унга уйландилар. Шунда Собит унга: «Эй Абу Ҳамза, у киши унга қанча маҳр берди?» деди. У: «Ўзини (озодлигини маҳр қилди) — у киши уни озод қилиб, унга уйландилар,» деди. (Анас) деди: Йўлда Умму Сулайм уни (Сафийяни) у киши учун тайёрлаб, кечаси уни у кишига олиб келди. Тонгда у киши куёв бўлдилар. У: «Кимнинг ҳузурида бирор нарса бўлса, уни келтирсин,» дедилар. (Анас) деди: У киши бир тери (дастурхон) ёздилар, кишилар қуритилган творог (қатиқ) келтира бошлади, кишилар хурмо келтира бошлади, кишилар ёғ келтира бошлади. Бас, улар хайс (хурмо, ёғ ва творогдан тайёрланган таом) қилдилар. Бу Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг валимаси (тўй оши) бўлди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلاَلٍ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ حُمَيْدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسًا، يَقُولُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَقَامَ عَلَى صَفِيَّةَ بِنْتِ حُيَىِّ بْنِ أَخْطَبَ بِطَرِيقِ خَيْبَرَ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ حِينَ عَرَّسَ بِهَا ثُمَّ كَانَتْ فِيمَنْ ضُرِبَ عَلَيْهَا الْحِجَابُ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Айюб ибн Сулаймон ривоят қилди, у деди: менга Абу Бакр ибн Абу Увайс ривоят қилди, у Сулаймон ибн Билолдан, у Яҳёдан, у Ҳумайддан (ривоят қилди), у Анаснинг шундай деганини эшитди: Албатта Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Сафийя бинт Ҳуяйй ибн Ахтаб билан Хайбар йўлида — у билан турмуш қурганларида — уч кун турдилар. Сўнг у (Сафийя) ҳижоб (парда) билан ўралганлар (туриш буюрилган аёллар) қаторида бўлди.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ أَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ خَيْبَرَ وَالْمَدِينَةِ ثَلاَثًا يَبْنِي بِصَفِيَّةَ بِنْتِ حُيَىٍّ فَدَعَوْتُ الْمُسْلِمِينَ إِلَى وَلِيمَتِهِ فَمَا كَانَ فِيهَا مِنْ خُبْزٍ وَلاَ لَحْمٍ أَمَرَ بِالأَنْطَاعِ وَأَلْقَى عَلَيْهَا مِنَ التَّمْرِ وَالأَقِطِ وَالسَّمْنِ فَكَانَتْ وَلِيِمَتَهُ فَقَالَ الْمُسْلِمُونَ إِحْدَى أُمَّهَاتِ الْمُؤْمِنِينَ أَوْ مِمَّا مَلَكَتْ يَمِينُهُ فَقَالُوا إِنْ حَجَبَهَا فَهِيَ مِنْ أُمَّهَاتِ الْمُؤْمِنِينَ وَإِنْ لَمْ يَحْجُبْهَا فَهِيَ مِمَّا مَلَكَتْ يَمِينُهُ فَلَمَّا ارْتَحَلَ وَطَّأَ لَهَا خَلْفَهُ وَمَدَّ الْحِجَابَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ النَّاسِ ‏.‏

Бизга Али ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Ҳумайд ривоят қилди, Анасдан (ривоят қилдики), у деди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Хайбар билан Мадина орасида уч кун турдилар, Сафийя бинти Ҳуяй билан қовушдилар. Мен мусулмонларни уларнинг тўйига (валима) чақирдим. Унда на нон бор эди, на гўшт. У чарм дастурхонлар (ёзишни) буюрдилар ва уларнинг устига хурмо, қуритилган творог (ақит) ва сариёғ ташланди — мана шу уларнинг тўй оши бўлди. Мусулмонлар: «У мўминлар оналаридан бири бўладими ёки унинг қўл остидаги (чўри)лариданми?» дедилар. Сўнг айтдилар: «Агар уни (парда билан) тўссалар, у мўминлар оналаридан бўлади; агар тўсмасалар, у қўл остидагилардан (чўри) бўлади.» У йўлга чиққанларида, унинг учун орқаларида (туяда) жой тайёрладилар ва у билан одамлар орасига парда тортдилар.»

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى قَرَظَةَ بْنِ كَعْبٍ وَأَبِي مَسْعُودٍ الأَنْصَارِيِّ فِي عُرْسٍ وَإِذَا جَوَارٍ يُغَنِّينَ فَقُلْتُ أَنْتُمَا صَاحِبَا رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمِنْ أَهْلِ بَدْرٍ يُفْعَلُ هَذَا عِنْدَكُمْ ‏.‏ فَقَالاَ اجْلِسْ إِنْ شِئْتَ فَاسْمَعْ مَعَنَا وَإِنْ شِئْتَ اذْهَبْ قَدْ رُخِّصَ لَنَا فِي اللَّهْوِ عِنْدَ الْعُرْسِ ‏.‏

Бизга Али ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Шарик ривоят қилди, Абу Ишоқдан, у Омир ибн Саъддан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Қараза ибн Каъб ва Абу Масъуд ал-Ансорий ҳузурига бир тўйда кирдим, қарасам, чўри қизлар қўшиқ айтишяпти. Мен: «Сиз иккалангиз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобалари ва Бадр аҳлидансиз-ку, сизнинг олдингизда шу (иш) қилиняптими?» дедим. Улар: «Хоҳласанг ўтир-да, биз билан эшит; хоҳласанг кет. Бизга тўйда ўйин-кулги (қилишга) рухсат берилган,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا نُصَيْرُ بْنُ الْفَرَجِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ زَائِدَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه قَالَ جَهَّزَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاطِمَةَ فِي خَمِيلٍ وَقِرْبَةٍ وَوِسَادَةٍ حَشْوُهَا إِذْخِرٌ ‏.‏

Бизга Нусайр ибн ал-Фараж хабар берди, у деди: бизга Абу Усома ривоят қилди, Зоидадан, у деди: бизга Ато ибн ас-Соиб ривоят қилди, отасидан, у Али (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Фотимани бир бахмал кўрпа, бир меш (сув идиши) ва ичи изхир (ўсимлиги) билан тўлдирилган бир ёстиқ билан жиҳозлаб бердилар.»

أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو هَانِئٍ الْخَوْلاَنِيُّ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيَّ، يَقُولُ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ فِرَاشٌ لِلرَّجُلِ وَفِرَاشٌ لأَهْلِهِ وَالثَّالِثُ لِلضَّيْفِ وَالرَّابِعُ لِلشَّيْطَانِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Юнус ибн Абдулаъло хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб хабар берди, у деди: менга Абу Ҳони ал-Хавлоний хабар бердики, у Абу Абдурраҳмон ал-Ҳубулийдан эшитган, у Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бир тўшак киши учун, бир тўшак хотини учун, учинчиси меҳмон учун ва тўртинчиси шайтон учундир,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلْ تَزَوَّجْتَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ هَلِ اتَّخَذْتُمْ أَنْمَاطًا ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ وَأَنَّى لَنَا أَنْمَاطٌ قَالَ ‏"‏ إِنَّهَا سَتَكُونُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Ибнул-Мункадирдан, у Жобирдан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга: «Уйландингми?» дедилар. Мен: «Ҳа,» дедим. У: «Анмат (гилам-тўшаклар) олдингизми?» дедилар. Мен: «Бизда анмат қаёқда?» дедим. У: «Ҳали бўлади,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرٌ، - وَهُوَ ابْنُ سُلَيْمَانَ - عَنِ الْجَعْدِ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ تَزَوَّجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَدَخَلَ بِأَهْلِهِ - قَالَ - وَصَنَعَتْ أُمِّي أُمُّ سُلَيْمٍ حَيْسًا - قَالَ - فَذَهَبْتُ بِهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ إِنَّ أُمِّي تُقْرِئُكَ السَّلاَمَ وَتَقُولُ لَكَ إِنَّ هَذَا لَكَ مِنَّا قَلِيلٌ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ضَعْهُ - ثُمَّ قَالَ - اذْهَبْ فَادْعُ فُلاَنًا وَفُلاَنًا وَمَنْ لَقِيتَ ‏"‏ ‏.‏ وَسَمَّى رِجَالاً فَدَعَوْتُ مَنْ سَمَّى وَمَنْ لَقِيتُهُ قُلْتُ لأَنَسٍ عِدَّةُ كَمْ كَانُوا قَالَ يَعْنِي زُهَاءَ ثَلاَثِمِائَةٍ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لِيَتَحَلَّقْ عَشَرَةٌ عَشَرَةٌ فَلْيَأْكُلْ كُلُّ إِنْسَانٍ مِمَّا يَلِيهِ ‏"‏ ‏.‏ فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا فَخَرَجَتْ طَائِفَةٌ وَدَخَلَتْ طَائِفَةٌ قَالَ لِي ‏"‏ يَا أَنَسُ ارْفَعْ ‏"‏ ‏.‏ فَرَفَعْتُ فَمَا أَدْرِي حِينَ رَفَعْتُ كَانَ أَكْثَرَ أَمْ حِينَ وَضَعْتُ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Жаъфар — у Ибн Сулаймондир — ривоят қилди, ал-Жаъд Абу Усмондан, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уйландилар ва хотинлари билан қовушдилар. Онам Умму Сулайм хайс (хурмо, сариёғ ва творогдан тайёрланадиган овқат) қилди. Мен уни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га олиб бордим ва: «Онам сизга салом йўллаб, сизга дейдики: бу биздан сизга оз (ҳадя)дир,» дедим. У: «Уни қўй,» дедилар. Сўнг: «Бор, фалончини ва фалончини ва кимни учратсанг, чақир,» дедилар ва бир неча кишиларни номма-ном айтдилар. Мен у айтганларни ва ўзим учратганларни чақирдим.» Мен Анасга: «Улар қанча (киши) эди?» дедим. У: «Тахминан уч юз (киши),» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ўнтадан, ўнтадан бўлиб давра қурсинлар ва ҳар киши ўз олдидагидан есин,» дедилар. Улар тўйгунча едилар; бир гуруҳ чиқар, бошқа гуруҳ кирар эди. У менга: «Эй Анас, йиғиштир,» дедилар. Мен йиғиштирдим, лекин йиғиштирган вақтим кўп эдими ёки қўйган вақтим кўп эдими, билмайман.»

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ الْوَزِيرِ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ كَثِيرِ بْنِ عُفَيْرٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ آخَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ قُرَيْشٍ وَالأَنْصَارِ فَآخَى بَيْنَ سَعْدِ بْنِ الرَّبِيعِ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ فَقَالَ لَهُ سَعْدٌ إِنَّ لِي مَالاً فَهُوَ بَيْنِي وَبَيْنَكَ شَطْرَانِ وَلِي امْرَأَتَانِ فَانْظُرْ أَيُّهُمَا أَحَبُّ إِلَيْكَ فَأَنَا أُطَلِّقُهَا فَإِذَا حَلَّتْ فَتَزَوَّجْهَا ‏.‏ قَالَ بَارَكَ اللَّهُ لَكَ فِي أَهْلِكَ وَمَالِكَ دُلُّونِي - أَىْ - عَلَى السُّوقِ ‏.‏ فَلَمْ يَرْجِعْ حَتَّى رَجَعَ بِسَمْنٍ وَأَقِطٍ قَدْ أَفْضَلَهُ ‏.‏ قَالَ وَرَأَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَىَّ أَثَرَ صُفْرَةٍ فَقَالَ ‏"‏ مَهْيَمْ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً مِنَ الأَنْصَارِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَوْلِمْ وَلَوْ بِشَاةٍ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Яҳё ибн ал-Вазир хабар берди, у деди: бизга Саид ибн Касир ибн Уфайр ривоят қилди, у деди: менга Сулаймон ибн Билол хабар берди, Яҳё ибн Саиддан, у Ҳумайд ат-Тавилдан, у Анасдан (ривоят қилдики), у Анасни шундай деяётганини эшитган: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Қурайш билан Ансор ўртасида биродарлик ўрнатдилар ва Саъд ибн ар-Рабиъ билан Абдурраҳмон ибн Авф ўртасида биродарлик ўрнатдилар. Саъд унга: «Менда мол бор, у сен билан менинг орамизда икки бўлакдир; ва менда икки хотин бор, қара, қайси бири сенга кўпроқ ёқса, мен уни талоқ қиламан, иддаси тугагач уни уйлангин,» деди. У: «Аллаҳ сенга аҳлинг ва молингда барака берсин. Менга бозорни кўрсатинглар,» деди. Сўнг у қайтиб келгунига қадар (савдо қилиб), бир оз сариёғ ва творог (ақит) ортдириб қайтди.» У (Абдурраҳмон) деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менда сариқ (хушбўйлик) изини кўрдилар ва: «Бу нима?» дедилар. Мен: «Ансордан бир аёлга уйландим,» дедим. У: «Ҳатто битта қўй (сўйиб) бўлса-да, валима (тўй оши) бер,» дедилар.»