أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ زَائِدَةَ بْنِ قُدَامَةَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، وَالأَسْوَدِ، قَالاَ أُتِيَ عَبْدُ اللَّهِ فِي رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةً وَلَمْ يَفْرِضْ لَهَا فَتُوُفِّيَ قَبْلَ أَنْ يَدْخُلَ بِهَا فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ سَلُوا هَلْ تَجِدُونَ فِيهَا أَثَرًا قَالُوا يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ مَا نَجِدُ فِيهَا يَعْنِي أَثَرًا . قَالَ أَقُولُ بِرَأْيِي فَإِنْ كَانَ صَوَابًا فَمِنَ اللَّهِ لَهَا كَمَهْرِ نِسَائِهَا لاَ وَكْسَ وَلاَ شَطَطَ وَلَهَا الْمِيرَاثُ وَعَلَيْهَا الْعِدَّةُ فَقَامَ رَجُلٌ مِنْ أَشْجَعَ فَقَالَ فِي مِثْلِ هَذَا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِينَا فِي امْرَأَةٍ يُقَالُ لَهَا بِرْوَعُ بِنْتُ وَاشِقٍ تَزَوَّجَتْ رَجُلاً فَمَاتَ قَبْلَ أَنْ يَدْخُلَ بِهَا فَقَضَى لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِ صَدَاقِ نِسَائِهَا وَلَهَا الْمِيرَاثُ وَعَلَيْهَا الْعِدَّةُ . فَرَفَعَ عَبْدُ اللَّهِ يَدَيْهِ وَكَبَّرَ . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ لاَ أَعْلَمُ أَحَدًا قَالَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ الأَسْوَدُ غَيْرُ زَائِدَةَ .
Бизга Абдуллаҳ ибн Муҳаммад ибн Абдурраҳмон хабар берди, у деди: бизга Абу Саид Абдурраҳмон ибн Абдуллаҳ ривоят қилди, у Зоида ибн Қудомадан, у Мансурдан, у Иброҳимдан, у Алқама ва ал-Асваддан (ривоят қилди), улар иккиси деди: Абдуллаҳ (ибн Масъуд розияллаҳу анҳу) ҳузурига бир аёлга уйланиб, аммо унга (маҳр) белгиламасдан, у билан қовушишидан олдин вафот этган киши (масаласи) келтирилди. Абдуллаҳ деди: «Сўраб кўринглар, бу ҳақда бирор (Суннатдан) асар топасизми?» Улар: «Эй Абу Абдурраҳмон, бу ҳақда асар топмадик,» дедилар. У: «Мен ўз фикрим билан айтаман; агар тўғри бўлса, Аллаҳдан(дир). Унга ўз тенгдошларининг маҳридек — кам ҳам эмас, ортиқ ҳам эмас — маҳр (берилади), унга мерос ҳам (тегади) ва унга идда ҳам (вожиб)дир,» деди. Шунда Ашжаъ(қабиласи)дан бир киши туриб: «Худди шундай (масала)да Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизнинг орамизда Бирвў бинт Вошиқ деб аталадиган бир аёл ҳақида ҳукм чиқарган эдилар. У бир кишига турмушга чиқди-ю, (киши) у билан қовушишидан олдин вафот этди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга тенгдошларининг маҳридек маҳр (берилиши)га, унга мерос (тегиши)га ва унга идда (вожиб бўлиши)га ҳукм қилдилар,» деди. Шунда Абдуллаҳ қўлларини кўтариб, такбир айтди. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: «Бу ҳадисда ал-Асвадни Зоидадан бошқа кимса (зикр) қилганини билмайман.»
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ أُتِيَ فِي امْرَأَةٍ تَزَوَّجَهَا رَجُلٌ فَمَاتَ عَنْهَا وَلَمْ يَفْرِضْ لَهَا صَدَاقًا وَلَمْ يَدْخُلْ بِهَا فَاخْتَلَفُوا إِلَيْهِ قَرِيبًا مِنْ شَهْرٍ لاَ يُفْتِيهِمْ ثُمَّ قَالَ أَرَى لَهَا صَدَاقَ نِسَائِهَا لاَ وَكْسَ وَلاَ شَطَطَ وَلَهَا الْمِيرَاثُ وَعَلَيْهَا الْعِدَّةُ . فَشَهِدَ مَعْقِلُ بْنُ سِنَانٍ الأَشْجَعِيُّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَى فِي بِرْوَعَ بِنْتِ وَاشِقٍ بِمِثْلِ مَا قَضَيْتَ .
Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Язид ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Мансурдан, у Иброҳимдан, у Алқамадан, у Абдуллаҳ (ибн Масъуд розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), унинг ҳузурига бир аёл (масаласи) келтирилди: бир киши унга уйланган, сўнг унга маҳр белгиламасдан ва у билан қовушмасдан, ундан (айрилиб) вафот этган эди. Улар бу ҳақда тахминан бир ойча унга қатнаб келишди, у уларга фатво бермади. Кейин у: «Мен унга тенгдошларининг маҳридек — кам ҳам эмас, ортиқ ҳам эмас — (маҳр) кўраман, унга мерос (тегади) ва унга идда (вожиб)дир,» деди. Шунда Маъқил ибн Синон ал-Ашжаъий: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Бирвў бинт Вошиқ ҳақида сен ҳукм қилгандек ҳукм қилган эдилар,» деб гувоҳлик берди.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ فِرَاسٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، فِي رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةً فَمَاتَ وَلَمْ يَدْخُلْ بِهَا وَلَمْ يَفْرِضْ لَهَا قَالَ لَهَا الصَّدَاقُ وَعَلَيْهَا الْعِدَّةُ وَلَهَا الْمِيرَاثُ . فَقَالَ مَعْقِلُ بْنُ سِنَانٍ فَقَدْ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَضَى بِهِ فِي بِرْوَعَ بِنْتِ وَاشِقٍ .
Бизга Ишоқ ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Фиросдан, у аш-Шаъбийдан, у Масруқдан, у Абдуллаҳ (ибн Масъуд розияллаҳу анҳу)дан — бир аёлга уйланиб, сўнг у билан қовушмасдан ва унга (маҳр) белгиламасдан вафот этган киши ҳақида — (ривоят қилди). У: «Унга маҳр (берилади), унга идда (вожиб) ва унга мерос (тегади),» деди. Шунда Маъқил ибн Синон: «Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Бирвў бинт Вошиқ ҳақида шундай ҳукм қилганларини эшитганман,» деди.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، مِثْلَهُ .
Бизга Ишоқ ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон, Суфёндан, у Мансурдан, у Иброҳимдан, у Алқамадан, у Абдуллаҳ (ибн Масъуд розияллаҳу анҳу)дан шунга ўхшашини (ривоят қилди).
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ أَتَاهُ قَوْمٌ فَقَالُوا إِنَّ رَجُلاً مِنَّا تَزَوَّجَ امْرَأَةً وَلَمْ يَفْرِضْ لَهَا صَدَاقًا وَلَمْ يَجْمَعْهَا إِلَيْهِ حَتَّى مَاتَ . فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ مَا سُئِلْتُ مُنْذُ فَارَقْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَشَدَّ عَلَىَّ مِنْ هَذِهِ فَأْتُوا غَيْرِي . فَاخْتَلَفُوا إِلَيْهِ فِيهَا شَهْرًا ثُمَّ قَالُوا لَهُ فِي آخِرِ ذَلِكَ مَنْ نَسْأَلُ إِنْ لَمْ نَسْأَلْكَ وَأَنْتَ مِنْ جِلَّةِ أَصْحَابِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا الْبَلَدِ وَلاَ نَجِدُ غَيْرَكَ . قَالَ سَأَقُولُ فِيهَا بِجَهْدِ رَأْيِي فَإِنْ كَانَ صَوَابًا فَمِنَ اللَّهِ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَإِنْ كَانَ خَطَأً فَمِنِّي وَمِنَ الشَّيْطَانِ وَاللَّهُ وَرَسُولُهُ مِنْهُ بُرَآءُ أُرَى أَنْ أَجْعَلَ لَهَا صَدَاقَ نِسَائِهَا لاَ وَكْسَ وَلاَ شَطَطَ وَلَهَا الْمِيرَاثُ وَعَلَيْهَا الْعِدَّةُ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا . قَالَ وَذَلِكَ بِسَمْعِ أُنَاسٍ مِنْ أَشْجَعَ فَقَامُوا فَقَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ قَضَيْتَ بِمَا قَضَى بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي امْرَأَةٍ مِنَّا يُقَالُ لَهَا بِرْوَعُ بِنْتُ وَاشِقٍ . قَالَ فَمَا رُئِيَ عَبْدُ اللَّهِ فَرِحَ فَرْحَةً يَوْمَئِذٍ إِلاَّ بِإِسْلاَمِهِ .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Али ибн Мушир ривоят қилди, у Довуд ибн Абу Ҳинддан, у аш-Шаъбийдан, у Алқамадан, у Абдуллаҳ (ибн Масъуд розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), унинг ҳузурига бир қавм келиб: «Биздан бир киши бир аёлга уйланган, аммо унга маҳр белгиламасдан ва уни ўз ёнига (қўшиб) олмасдан вафот этиб қолди,» дедилар. Абдуллаҳ: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ажралганимдан бери менга бундан оғирроғи сўралмаган. Мендан бошқага боринглар,» деди. Улар бу ҳақда бир ойча унга қатнаб келишди. Сўнг энг охирида унга: «Агар сендан сўрамасак, кимдан сўраймиз? Сен бу юртда Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг улуғ саҳобаларидансан ва сендан бошқани топмаймиз,» дедилар. У: «Бу ҳақда фикримни жидду жаҳд билан айтаман; агар тўғри бўлса, шериги йўқ ягона Аллаҳдан(дир), агар хато бўлса, мендан ва шайтондандир, Аллаҳ ва Унинг Расули ундан поклардир. Мен унга тенгдошларининг маҳридек — кам ҳам эмас, ортиқ ҳам эмас — маҳр (берилишини), унга мерос (тегишини) ва унга тўрт ою ўн кун идда (вожиблигини) кўраман,» деди. (Рови) деди: «Буни Ашжаъ(қабиласи)дан баъзи одамлар эшитиб туришарди. Улар туриб: «Сен биздан бўлган, Бирвў бинт Вошиқ деб аталадиган аёл ҳақида Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қилган ҳукм билан ҳукм қилганингга гувоҳлик берамиз,» дедилар.» (Рови) деди: «Ўша куни Абдуллаҳнинг Исломга кирган кунидагидан бошқа ҳеч қачон шунчалик хурсанд бўлгани кўрилмаган эди.»