أَخْبَرَنَا كَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ، عَنِ الزُّبَيْدِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ، طَلَّقَ وَهُوَ غُلاَمٌ شَابٌّ فِي إِمَارَةِ مَرْوَانَ ابْنَةَ سَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ وَأُمُّهَا بِنْتُ قَيْسٍ الْبَتَّةَ فَأَرْسَلَتْ إِلِيْهَا خَالَتُهَا فَاطِمَةُ بِنْتُ قَيْسٍ تَأْمُرُهَا بِالاِنْتِقَالِ مِنْ بَيْتِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَسَمِعَ بِذَلِكَ مَرْوَانُ فَأَرْسَلَ إِلَى ابْنَةِ سَعِيدٍ فَأَمَرَهَا أَنْ تَرْجِعَ إِلَى مَسْكَنِهَا وَسَأَلَهَا مَا حَمَلَهَا عَلَى الاِنْتِقَالِ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَعْتَدَّ فِي مَسْكَنِهَا حَتَّى تَنْقَضِيَ عِدَّتُهَا فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ تُخْبِرُهُ أَنَّ خَالَتَهَا أَمَرَتْهَا بِذَلِكَ فَزَعَمَتْ فَاطِمَةُ بِنْتُ قَيْسٍ أَنَّهَا كَانَتْ تَحْتَ أَبِي عَمْرِو بْنِ حَفْصٍ فَلَمَّا أَمَّرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ عَلَى الْيَمَنِ خَرَجَ مَعَهُ وَأَرْسَلَ إِلَيْهَا بِتَطْلِيقَةٍ هِيَ بَقِيَّةُ طَلاَقِهَا وَأَمَرَ لَهَا الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ وَعَيَّاشَ بْنَ أَبِي رَبِيعَةَ بِنَفَقَتِهَا فَأَرْسَلَتْ - زَعَمَتْ - إِلَى الْحَارِثِ وَعَيَّاشٍ تَسْأَلُهُمَا الَّذِي أَمَرَ لَهَا بِهِ زَوْجُهَا فَقَالاَ وَاللَّهِ مَا لَهَا عِنْدَنَا نَفَقَةٌ إِلاَّ أَنْ تَكُونَ حَامِلاً وَمَا لَهَا أَنْ تَكُونَ فِي مَسْكَنِنَا إِلاَّ بِإِذْنِنَا فَزَعَمَتْ أَنَّهَا أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لَهُ فَصَدَّقَهُمَا . قَالَتْ فَاطِمَةُ فَأَيْنَ أَنْتَقِلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " انْتَقِلِي عِنْدَ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ الأَعْمَى الَّذِي سَمَّاهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِي كِتَابِهِ " . قَالَتْ فَاطِمَةُ فَاعْتَدَدْتُ عِنْدَهُ وَكَانَ رَجُلاً قَدْ ذَهَبَ بَصَرُهُ فَكُنْتُ أَضَعُ ثِيَابِي عِنْدَهُ حَتَّى أَنْكَحَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عَلَيْهَا مَرْوَانُ وَقَالَ لَمْ أَسْمَعْ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ أَحَدٍ قَبْلَكِ وَسَآخُذُ بِالْقَضِيَّةِ الَّتِي وَجَدْنَا النَّاسَ عَلَيْهَا . مُخْتَصَرٌ .
Бизга Касир ибн Убайд хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Ҳарб, аз-Зубайдийдан, у аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллаҳ ибн Абдуллаҳ ибн Утбадан (ривоят қилдики): Марвоннинг амирлиги даврида Абдуллаҳ ибн Амр ибн Усмон, ёш йигит эди, Саид ибн Зайднинг қизини, унинг онаси Қайснинг қизи эди, қатъий (уч талоқ билан) талоқ қилди. Шунда унинг холаси Фотима бинт Қайс унга одам юбориб, Абдуллаҳ ибн Амрнинг уйидан кўчиб чиқишни буюрди. Марвон буни эшитиб, Саиднинг қизига одам юбориб, уни ўз масканига қайтишни буюрди ва ундан: идда муддати тугагунига қадар ўз масканида иддасини ўтказишидан олдин, нима сабабдан кўчиб чиққанини сўради. У эса унга одам юбориб, холаси шундай буюрганини билдирди. Фотима бинт Қайс шуни даъво қилдики, у Абу Амр ибн Ҳафснинг никоҳида эди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Али ибн Абу Толибни Яманга амир қилиб тайинлаганларида, у (Абу Амр) у билан бирга чиқиб кетди ва унга (хотинига) қолган (учинчи) талоқни юбориб талоқ қилди. У ал-Ҳорис ибн Ҳишам ва Айёш ибн Абу Рабиъага унинг нафақасини беришни буюрди. У (Фотима) — даъвосича — ал-Ҳорис ва Айёшга одам юбориб, эри улар орқали унга нима буюрганини сўради. Улар: «Аллаҳга қасамки, агар ҳомиладор бўлмаса, бизнинг зиммамизда унга нафақа йўқ ва изнимизсиз бизнинг масканимизда туришга ҳам ҳақи йўқ,» дедилар. У даъво қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келиб, бу ҳақда айтди, (Расулуллаҳ) уларни (Ҳорис ва Айёшни) тасдиқладилар. Фотима деди: «Эй Расулуллаҳ, мен қаерга кўчай?» (Расулуллаҳ): «Аллаҳ азза ва жалла Ўз Китобида номини зикр қилган кўзи ожиз Ибн Умму Мактумнинг олдига кўч,» дедилар. Фотима деди: «Мен ўша ерда иддамни ўтказдим. У кўзи ожиз бўлиб қолган киши эди, шу сабабли мен кийимларимни унинг олдида (қўрқмай) ечардим, токи Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мени Усома ибн Зайдга никоҳлаб бердилар.» Марвон бунга унга эътироз билдириб: «Мен бу ҳадисни сендан олдин ҳеч кимдан эшитмаганман, мен одамлар амал қилиб келаётган ҳукм билан иш тутаман,» деди. (Ҳадис) қисқартирилган.
أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ بَكَّارِ بْنِ رَاشِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ أَبَا حُذَيْفَةَ بْنَ عُتْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ بْنِ عَبْدِ شَمْسٍ، - وَكَانَ مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - تَبَنَّى سَالِمًا وَأَنْكَحَهُ ابْنَةَ أَخِيهِ هِنْدَ بِنْتَ الْوَلِيدِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ بْنِ عَبْدِ شَمْسٍ وَهُوَ مَوْلًى لاِمْرَأَةٍ مِنَ الأَنْصَارِ كَمَا تَبَنَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَيْدًا وَكَانَ مَنْ تَبَنَّى رَجُلاً فِي الْجَاهِلِيَّةِ دَعَاهُ النَّاسُ ابْنَهُ فَوَرِثَ مِنْ مِيرَاثِهِ حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِي ذَلِكَ { ادْعُوهُمْ لآبَائِهِمْ هُوَ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ فَإِنْ لَمْ تَعْلَمُوا آبَاءَهُمْ فَإِخْوَانُكُمْ فِي الدِّينِ وَمَوَالِيكُمْ } فَمَنْ لَمْ يُعْلَمْ لَهُ أَبٌ كَانَ مَوْلًى وَأَخًا فِي الدِّينِ . مُخْتَصَرٌ .
Бизга Имрон ибн Баккор ибн Рошид хабар берди, у деди: бизга Абул-Ямон ривоят қилди, у деди: бизга Шуъайб хабар берди, у аз-Зуҳрийдан, у деди: менга Урва ибн аз-Зубайр хабар берди, у Оишадан (ривоят қилдики): Абу Ҳузайфа ибн Утба ибн Рабиъа ибн Абди Шамс — у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга Бадрда қатнашганлардан эди — Солимни ўғил қилиб олди ва уни жияни, яъни укасининг қизи Ҳинд бинт ал-Валид ибн Утба ибн Рабиъа ибн Абди Шамсга никоҳлаб берди. У (Солим) ансорий бир аёлнинг озод қилинган қули эди — худди Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Зайдни ўғил қилиб олганларидек. Жоҳилиятда ким бирор кишини ўғил қилиб олса, одамлар уни ўша кишининг ўғли деб чақирар ва у унинг меросидан мерос оларди, токи Аллаҳ азза ва жалла бу ҳақда: «Уларни оталарига нисбат бериб чақиринглар, бу Аллаҳ наздида адолатлироқдир. Агар оталарини билмасангиз, улар динда биродарларингиз ва дўстларингиздир,» (оятини) нозил қилди. Шунда кимнинг отаси билинмаса, у озодкардаси ва динда биродар бўлди. (Ҳадис) қисқартирилган.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلاَلٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلاَلٍ، قَالَ قَالَ يَحْيَى - يَعْنِي ابْنَ سَعِيدٍ - وَأَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، وَابْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأُمِّ سَلَمَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ أَبَا حُذَيْفَةَ بْنَ عُتْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ بْنِ عَبْدِ شَمْسٍ - وَكَانَ مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - تَبَنَّى سَالِمًا وَهُوَ مَوْلًى لاِمْرَأَةٍ مِنَ الأَنْصَارِ كَمَا تَبَنَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَيْدَ بْنَ حَارِثَةَ وَأَنْكَحَ أَبُو حُذَيْفَةَ بْنُ عُتْبَةَ سَالِمًا ابْنَةَ أَخِيهِ هِنْدَ ابْنَةَ الْوَلِيدِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ وَكَانَتْ هِنْدُ بِنْتُ الْوَلِيدِ بْنِ عُتْبَةَ مِنَ الْمُهَاجِرَاتِ الأُوَلِ وَهِيَ يَوْمَئِذٍ مِنْ أَفْضَلِ أَيَامَى قُرَيْشٍ فَلَمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِي زَيْدِ بْنِ حَارِثَةَ { ادْعُوهُمْ لآبَائِهِمْ هُوَ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ } رُدَّ كُلُّ أَحَدٍ يَنْتَمِي مِنْ أُولَئِكَ إِلَى أَبِيهِ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ يُعْلَمُ أَبُوهُ رُدَّ إِلَى مَوَالِيهِ .
Бизга Муҳаммад ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Айюб ибн Сулаймон ибн Билол ривоят қилди, у деди: менга Абу Бакр ибн Абу Увайс, Сулаймон ибн Билолддан ривоят қилди, у деди: Яҳё — яъни ибн Саид — деди: ва менга Ибн Шиҳоб хабар берди, у деди: менга Урва ибн аз-Зубайр ва Ибн Абдуллаҳ ибн Рабиъа, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг хотинлари Оиша ва Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг хотини Умму Саламадан (ривоят қилдиларки): Абу Ҳузайфа ибн Утба ибн Рабиъа ибн Абди Шамс — у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга Бадрда қатнашганлардан эди — Солимни ўғил қилиб олди. У (Солим) ансорий бир аёлнинг озод қилинган қули эди — худди Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Зайд ибн Ҳорисани ўғил қилиб олганларидек. Абу Ҳузайфа ибн Утба Солимни жияни, яъни укасининг қизи Ҳинд бинт ал-Валид ибн Утба ибн Рабиъага никоҳлаб берди. Ҳинд бинт ал-Валид ибн Утба дастлабки муҳожир аёллардан эди ва ўша кунларда Қурайшнинг энг афзал эрсиз (турмуш қурмаган) аёлларидан бири эди. Аллаҳ азза ва жалла Зайд ибн Ҳориса ҳақида: «Уларни оталарига нисбат бериб чақиринглар, бу Аллаҳ наздида адолатлироқдир,» (оятини) нозил қилгач, улардан ҳар бири ўз отасига нисбат берилди; агар отаси билинмаса, озодкардаларига нисбат берилди.