Васиятни кечиктиришнинг макруҳлиги

Vasiyatlar kitobi · 9 ҳадис

باب الْكَرَاهِيَةِ فِي تَأْخِيرِ الْوَصِيَّةِ

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ عُمَارَةَ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الصَّدَقَةِ أَعْظَمُ أَجْرًا قَالَ ‏ "‏ أَنْ تَصَدَّقَ وَأَنْتَ صَحِيحٌ شَحِيحٌ تَخْشَى الْفَقْرَ وَتَأْمُلُ الْبَقَاءَ وَلاَ تُمْهِلْ حَتَّى إِذَا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ قُلْتَ لِفُلاَنٍ كَذَا وَقَدْ كَانَ لِفُلاَنٍ ‏"‏‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Ҳарб хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Фузайл Уморадан, у Абу Зуръадан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди, у деди: Бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келиб: «Эй Расулуллаҳ, қайси садақанинг ажри энг буюкдир?» деди. У: «Соғлом ва (мол-мулкка) бахил бўлиб, фақирликдан қўрқиб, (узоқ) яшашга умид қилиб турган пайтингда садақа беришингдир. (Садақани) ортга суриб, жон ҳалқумга етганда: «Фалончига шунча, фалончига эса шунча,» дейишингни (кут)ма — ҳолбуки у аллақачон фалончиники бўлиб бўлган эди,» дедилар.

أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ سُوَيْدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَيُّكُمْ مَالُ وَارِثِهِ أَحَبُّ إِلَيْهِ مِنْ مَالِهِ ‏"‏‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا مِنَّا مِنْ أَحَدٍ إِلاَّ مَالُهُ أَحَبُّ إِلَيْهِ مِنْ مَالِ وَارِثِهِ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اعْلَمُوا أَنَّهُ لَيْسَ مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ إِلاَّ مَالُ وَارِثِهِ أَحَبُّ إِلَيْهِ مِنْ مَالِهِ مَالُكَ مَا قَدَّمْتَ وَمَالُ وَارِثِكَ مَا أَخَّرْتَ ‏"‏‏.‏

Бизга Ҳаннод ибн ас-Сарий Абу Муовиядан, у ал-Аъмашдан, у Иброҳим ат-Таймийдан, у ал-Ҳорис ибн Сувайддан, у Абдуллаҳдан хабар берди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизлардан қайси бирингизга ворисининг моли ўз молидан суюклироқ?» дедилар. Улар: «Эй Расулуллаҳ, биздан ҳеч биримиз (йўқ)ки, ўз моли унга ворисининг молидан суюклироқ бўлмаса (яъни ҳаммамизга ўз молимиз суюклироқ),» дейишди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Билингки, сизлардан ҳеч бирингиз (йўқ)ки, унга ворисининг моли ўз молидан суюклироқ бўлмаса. Сеннинг молинг — сен (ўзинг учун) олдинга юборганинг, ворисингнинг моли эса — сен (ортда) қолдирганингдир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ ‏{‏أَلْهَاكُمُ التَّكَاثُرُ * حَتَّى زُرْتُمُ الْمَقَابِرَ‏}‏ قَالَ يَقُولُ ابْنُ آدَمَ مَالِي مَالِي وَإِنَّمَا مَالُكَ مَا أَكَلْتَ فَأَفْنَيْتَ أَوْ لَبِسْتَ فَأَبْلَيْتَ أَوْ تَصَدَّقْتَ فَأَمْضَيْتَ ‏"‏‏.‏

Бизга Амр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба Қатодадан, у Мутаррифдан, у отасидан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди, у деди: «Кўпайтиришга (мол-дунёга) берилиш сизларни машғул қилиб қўйди. Токи қабрларни зиёрат қилгунингизча (яъни ўлгунингизча),» (Такосур сураси, 1-2) дедилар ва: «Одам фарзанди: «Молим! Молим!» дейди. Ҳолбуки сени молинг фақат — еб тугатганинг, ёки кийиб эскиртганинг, ёхуд садақа қилиб (охиратга) ўтказганингдир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا إِسْحَاقَ، سَمِعَ أَبَا حَبِيبَةَ الطَّائِيَّ، قَالَ أَوْصَى رَجُلٌ بِدَنَانِيرَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَسُئِلَ أَبُو الدَّرْدَاءِ فَحَدَّثَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَثَلُ الَّذِي يَعْتِقُ أَوْ يَتَصَدَّقُ عِنْدَ مَوْتِهِ مَثَلُ الَّذِي يُهْدِي بَعْدَ مَا يَشْبَعُ ‏"‏‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: мен Абу Ишоқдан эшитдим, у Абу Ҳабиба ат-Тоийдан эшитганки, у деди: бир киши Аллаҳ йўлида динорларни (сарфлашни) васият қилди. Абу Дардодан бу ҳақда сўралганда, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилдики, у: «Ўлим чоғида озод қиладиган ёки садақа берадиган кишининг масали, тўйиб бўлганидан кейин ҳадя қиладиган кишининг масалига ўхшайди,» дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفُضَيْلُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَا حَقُّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ لَهُ شَىْءٌ يُوصَى فِيهِ أَنْ يَبِيتَ لَيْلَتَيْنِ إِلاَّ وَوَصِيَّتُهُ مَكْتُوبَةٌ عِنْدَهُ ‏"‏‏.‏

Бизга Қутайба ибн Саид хабар берди, у деди: бизга ал-Фузайл, Убайдуллаҳдан, у Нофиъдан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Васият қиладиган бирор нарсаси бўлган мусулмон кишининг васияти ёзилган ҳолда ёнида турмасдан икки кеча ўтказиши тўғри келмайди,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَا حَقُّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ لَهُ شَىْءٌ يُوصَى فِيهِ يَبِيتُ لَيْلَتَيْنِ إِلاَّ وَوَصِيَّتُهُ مَكْتُوبَةٌ عِنْدَهُ ‏"‏‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Салама хабар берди, у деди: бизга Ибнул-Қосим, Моликдан, у Нофиъдан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Васият қиладиган бирор нарсаси бўлган мусулмон кишининг васияти ёзилган ҳолда ёнида турмасдан икки кеча ўтказиши тўғри келмайди,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حِبَّانُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَوْلَهُ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Ҳотим ибн Нуъайм хабар берди, у деди: бизга Ҳиббон ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллаҳ, Ибн Авндан, у Нофиъдан, у Ибн Умардан унинг сўзини хабар қилди.

أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ فَإِنَّ سَالِمًا أَخْبَرَنِي عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَا حَقُّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ تَمُرُّ عَلَيْهِ ثَلاَثُ لَيَالٍ إِلاَّ وَعِنْدَهُ وَصِيَّتُهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ مَا مَرَّتْ عَلَىَّ مُنْذُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ذَلِكَ إِلاَّ وَعِنْدِي وَصِيَّتِي‏.‏

Бизга Юнус ибн Абдул Аъло хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб хабар берди, у деди: менга Юнус, Ибн Шиҳобдан хабар берди, у деди: Солим менга Абдуллаҳ ибн Умардан хабар бердики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мусулмон киши учун васияти ёнида бўлмаган ҳолда уч кеча ўтказиши тўғри келмайди,» дедилар. Абдуллаҳ ибн Умар деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг буни айтганларини эшитганимдан бери, васиятим ёнимда бўлмаган ҳолда менга (бирор кеча) ўтмаган.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ الْوَزِيرِ بْنِ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، وَعَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَا حَقُّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ لَهُ شَىْءٌ يُوصَى فِيهِ فَيَبِيتُ ثَلاَثَ لَيَالٍ إِلاَّ وَوَصِيَّتُهُ عِنْدَهُ مَكْتُوبَةٌ ‏"‏‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Яҳё ибн ал-Вазир ибн Сулаймон хабар берди, у деди: мен Ибн Ваҳбдан эшитдим, у деди: менга Юнус ва Амр ибнул-Ҳорис, Ибн Шиҳобдан, у Солим ибн Абдуллаҳдан, у отасидан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан хабар бердики, у: «Васият қиладиган бирор нарсаси бўлган мусулмон кишининг васияти ёнида ёзилган ҳолда турмасдан уч кеча ўтказиши тўғри келмайди,» дедилар.