أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ أَتَتْهُ وَفْدُ هَوَازِنَ فَقَالُوا يَا مُحَمَّدُ إِنَّا أَصْلٌ وَعَشِيرَةٌ وَقَدْ نَزَلَ بِنَا مِنَ الْبَلاَءِ مَا لاَ يَخْفَى عَلَيْكَ فَامْنُنْ عَلَيْنَا مَنَّ اللَّهُ عَلَيْكَ . فَقَالَ " اخْتَارُوا مِنْ أَمْوَالِكُمْ أَوْ مِنْ نِسَائِكُمْ وَأَبْنَائِكُمْ " . فَقَالُوا قَدْ خَيَّرْتَنَا بَيْنَ أَحْسَابِنَا وَأَمْوَالِنَا بَلْ نَخْتَارُ نِسَاءَنَا وَأَبْنَاءَنَا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمَّا مَا كَانَ لِي وَلِبَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَهُوَ لَكُمْ فَإِذَا صَلَّيْتُ الظُّهْرَ فَقُومُوا فَقُولُوا إِنَّا نَسْتَعِينُ بِرَسُولِ اللَّهِ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَوِ الْمُسْلِمِينَ فِي نِسَائِنَا وَأَبْنَائِنَا " . فَلَمَّا صَلَّوُا الظُّهْرَ قَامُوا فَقَالُوا ذَلِكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَمَا كَانَ لِي وَلِبَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَهُوَ لَكُمْ " . فَقَالَ الْمُهَاجِرُونَ وَمَا كَانَ لَنَا فَهُوَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . وَقَالَتِ الأَنْصَارُ مَا كَانَ لَنَا فَهُوَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَقَالَ الأَقْرَعُ بْنُ حَابِسٍ أَمَّا أَنَا وَبَنُو تَمِيمٍ فَلاَ . وَقَالَ عُيَيْنَةُ بْنُ حِصْنٍ أَمَّا أَنَا وَبَنُو فَزَارَةَ فَلاَ . وَقَالَ الْعَبَّاسُ بْنُ مِرْدَاسٍ أَمَّا أَنَا وَبَنُو سُلَيْمٍ فَلاَ . فَقَامَتْ بَنُو سُلَيْمٍ فَقَالُوا كَذَبْتَ مَا كَانَ لَنَا فَهُوَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا أَيُّهَا النَّاسُ رُدُّوا عَلَيْهِمْ نِسَاءَهُمْ وَأَبْنَاءَهُمْ فَمَنْ تَمَسَّكَ مِنْ هَذَا الْفَىْءِ بِشَىْءٍ فَلَهُ سِتُّ فَرَائِضَ مِنْ أَوَّلِ شَىْءٍ يُفِيئُهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَيْنَا " . وَرَكِبَ رَاحِلَتَهُ وَرَكِبَ النَّاسُ اقْسِمْ عَلَيْنَا فَيْأَنَا فَأَلْجَئُوهُ إِلَى شَجَرَةٍ فَخَطِفَتْ رِدَاءَهُ فَقَالَ " يَا أَيُّهَا النَّاسُ رُدُّوا عَلَىَّ رِدَائِي فَوَاللَّهِ لَوْ أَنَّ لَكُمْ شَجَرَ تِهَامَةَ نَعَمًا قَسَمْتُهُ عَلَيْكُمْ ثُمَّ لَمْ تَلْقَوْنِي بَخِيلاً وَلاَ جَبَانًا وَلاَ كَذُوبًا " . ثُمَّ أَتَى بَعِيرًا فَأَخَذَ مِنْ سَنَامِهِ وَبَرَةً بَيْنَ أُصْبُعَيْهِ ثُمَّ يَقُولُ " هَا إِنَّهُ لَيْسَ لِي مِنَ الْفَىْءِ شَىْءٌ وَلاَ هَذِهِ إِلاَّ خُمُسٌ وَالْخُمُسُ مَرْدُودٌ فِيكُمْ " . فَقَامَ إِلَيْهِ رَجُلٌ بِكُبَّةٍ مِنْ شَعْرٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخَذْتُ هَذِهِ لأُصْلِحَ بِهَا بَرْدَعَةَ بَعِيرٍ لِي . فَقَالَ " أَمَّا مَا كَانَ لِي وَلِبَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَهُوَ لَكَ " . فَقَالَ أَوَبَلَغَتْ هَذِهِ فَلاَ أَرَبَ لِي فِيهَا . فَنَبَذَهَا . وَقَالَ " يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَدُّوا الْخِيَاطَ وَالْمِخْيَطَ فَإِنَّ الْغُلُولَ يَكُونُ عَلَى أَهْلِهِ عَارًا وَشَنَارًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ " .
Бизга Амр ибн Язид хабар бериб деди: бизга Ибн Абу Адий ривоят қилиб деди: бизга Ҳаммод ибн Салама, Муҳаммад ибн Ишоқдан, у Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан (ривоят қилиб) деди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурида эдик, шу пайт Ҳавозин элчилари У Зотнинг олдига келиб: «Эй Муҳаммад! Биз (сизга яқин) асл ва қариндош (қабиламиз), бизга сенга махфий бўлмаган бало етди. Сен бизга марҳамат қил, Аллаҳ сенга марҳамат қилсин,» дейишди. У: «Мол-мулкингизними ёки аёлларингиз ва болаларингизними танланг,» дедилар. Улар: «Сен бизни обрў-шонимиз ва мол-мулкимиз орасида ихтиёрли қилдинг, биз аёлларимиз ва болаларимизни танлаймиз,» дейишди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Менга ва Абдулмутталиб ўғилларига тегишли бўлган нарса сизники бўлсин. Мен пешин намозини ўқиганимда, туриб: «Биз аёлларимиз ва болаларимиз ҳақида мўминлардан» ёки «мусулмонлардан Расулуллаҳнинг ёрдамини сўраймиз,» деб айтинг,» дедилар. Пешин намозини ўқишганда, улар туриб шуни айтишди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Менга ва Абдулмутталиб ўғилларига тегишли бўлган нарса сизники бўлсин,» дедилар. Муҳожирлар: «Бизга тегишли бўлган нарса Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ники бўлсин,» дедилар. Ансорлар ҳам: «Бизга тегишли бўлган нарса Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ники бўлсин,» дедилар. Ақраъ ибн Ҳобис эса: «Мен ва Бану Тамимга келсак, йўқ (бермаймиз),» деди. Уяйна ибн Ҳисн: «Мен ва Бану Фазорага келсак, йўқ,» деди. Аббос ибн Мирдос: «Мен ва Бану Сулаймга келсак, йўқ,» деди. Шунда Бану Сулайм (қабиласи) туриб: «Ёлғон айтдинг, бизга тегишли бўлган нарса Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ники бўлсин,» дейишди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Эй одамлар! Уларнинг аёллари ва болаларини қайтариб беринг. Ким бу ўлжадан (файъдан) бирор нарсани ушлаб қолса, Аллаҳ азза ва жалла бизга кейин инъом этадиган биринчи нарсадан унга олти туя (улуш) бор,» дедилар. Сўнг У Зот уловларига миндилар, одамлар ҳам: «Ўлжамизни бизга тақсимлаб бер,» деб У Зотни ўраб олишди, ҳатто У Зотни бир дарахт томон сиқиб қўйишди, шунда (дарахт) ридоларини илиб олди. У: «Эй одамлар! Ридомни менга қайтаринглар. Аллоҳга қасамки, агар сизлар учун Тиҳома дарахтлари сонча чорва мол бўлса эди, мен уни сизларга тақсимлаб берардим, кейин мени бахил ҳам, қўрқоқ ҳам, ёлғончи ҳам деб топмас эдингиз,» дедилар. Сўнг У Зот бир туянинг олдига келдилар ва унинг ўркачидан икки бармоқлари орасига бир тола жун олдилар-да, дедилар: «Мана, ўлжадан менга ҳеч нарса йўқ, ҳатто шу (жун толаси) ҳам, фақат хумс (бешдан бир улуш) бундан мустасно, хумс ҳам сизларга қайтарилади.» Шунда У Зотнинг олдига бир киши бир тўп жун билан туриб: «Эй Расулуллаҳ! Мен буни туямнинг эгар тўшагини тузатиш учун олган эдим,» деди. У: «Менга ва Абдулмутталиб ўғилларига тегишли бўлган нарса сеникидир,» дедилар. (Ҳалиги киши): «Бу шунчалик (муҳим) бўлса, менинг унга эҳтиёжим йўқ,» деди ва уни ташлаб юборди. Ва У Зот: «Эй одамлар! (Ўлжадан) ип ва игнани ҳам (эгасига) қайтаринг, чунки хиёнат (ғулул) қилинган нарса Қиёмат куни эгасига уят ва шармандалик бўлади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَفْصٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ عَامِرٍ الأَحْوَلِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لا يَرْجِعُ أَحَدٌ فِي هِبَتِهِ إِلاَّ وَالِدٌ مِنْ وَلَدِهِ وَالْعَائِدُ فِي هِبَتِهِ كَالْعَائِدِ فِي قَيْئِهِ " .
Бизга Аҳмад ибн Ҳафс хабар бериб деди: менга отам ривоят қилиб деди: менга Иброҳим, Саид ибн Абу Арўбадан, у Омир ал-Аҳвалдан, у Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан (ривоят қилиб) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳеч ким берган ҳадясини қайтариб олмайди, фақат ота ўз фарзандидан (қайтариб олиши мумкин). Ҳадясини қайтариб олувчи худди қусуғига қайтувчи кабидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حُسَيْنٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي طَاوُسٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، وَابْنِ، عَبَّاسٍ يَرْفَعَانِ الْحَدِيثَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَحِلُّ لِرَجُلٍ يُعْطِي عَطِيَّةً ثُمَّ يَرْجِعُ فِيهَا إِلاَّ الْوَالِدَ فِيمَا يُعْطِي وَلَدَهُ وَمَثَلُ الَّذِي يُعْطِي عَطِيَّةً ثُمَّ يَرْجِعُ فِيهَا كَمَثَلِ الْكَلْبِ أَكَلَ حَتَّى إِذَا شَبِعَ قَاءَ ثُمَّ عَادَ فِي قَيْئِهِ " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар бериб деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилиб деди: бизга Шуъба, Амр ибн Шуайбдан (ривоят қилиб) деди: менга Товус, Ибн Умар ва Ибн Аббос (розияллаҳу анҳум)дан ривоят қилиб деди — иккаласи ҳадисни Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га марфуъ қилиб (юксалтириб): У: «Бир киши учун ҳадя бериб, сўнг уни қайтариб олиши ҳалол эмас, фақат ота ўз фарзандига берган нарсаси бундан мустасно. Ҳадя бериб, сўнг уни қайтариб олувчининг мисоли еган, тўйгач қусган, сўнг ўз қусуғига қайтган ит кабидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْخَلَنْجِيُّ الْمَقْدِسِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ، - وَهُوَ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ - عَنْ وُهَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْعَائِدُ فِي هِبَتِهِ كَالْكَلْبِ يَقِيءُ ثُمَّ يَعُودُ فِي قَيْئِهِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ал-Халанжий ал-Мақдисий хабар бериб деди: бизга Абу Саид — у Бану Ҳошимнинг озод қилган қулидир — Вуҳайбдан (ривоят қилиб) деди: бизга Ибн Товус, отасидан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилиб деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳадясини қайтариб олувчи худди қусиб, сўнг ўз қусуғига қайтувчи ит кабидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حِبَّانُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ نَافِعٍ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَاوُسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَحِلُّ لأَحَدٍ أَنْ يَهَبَ هِبَةً ثُمَّ يَرْجِعَ فِيهَا إِلاَّ مِنْ وَلَدِهِ " . قَالَ طَاوُسٌ كُنْتُ أَسْمَعُ وَأَنَا صَغِيرٌ عَائِدٌ فِي قَيْئِهِ فَلَمْ نَدْرِ أَنَّهُ ضَرَبَ لَهُ مَثَلاً قَالَ " فَمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ يَأْكُلُ ثُمَّ يَقِيءُ ثُمَّ يَعُودُ فِي قَيْئِهِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Ҳотим хабар бериб деди: бизга Ҳиббон ривоят қилиб деди: бизга Абдуллоҳ хабар бериб, у Иброҳим ибн Нофиъдан, у ал-Ҳасан ибн Муслимдан, у Товусдан (ривоят қилиб) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳеч ким учун ҳадя бериб, сўнг уни қайтариб олиши ҳалол эмас, фақат ўз фарзандидан (олиши) мустасно,» дедилар. Товус деди: «Мен кичик эдим, «ўз қусуғига қайтувчи» деган (сўзни) эшитардим, лекин У Зот буни мисол қилиб келтирганини билмас эдик.» У: «Ким шундай қилса, унинг мисоли еб, сўнг қусиб, кейин ўз қусуғига қайтадиган ит кабидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُمَرُ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَثَلُ الَّذِي يَرْجِعُ فِي صَدَقَتِهِ كَمَثَلِ الْكَلْبِ يَرْجِعُ فِي قَيْئِهِ فَيَأْكُلُهُ " .
Бизга Маҳмуд ибн Холид хабар бериб деди: бизга Умар, ал-Авзоийдан (ривоят қилиб) деди: менга Муҳаммад ибн Али ибн Ҳусайн ривоят қилиб деди: менга Саид ибн ал-Мусайяб ривоят қилиб деди: менга Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо) ривоят қилиб деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Садақасини қайтариб олувчининг мисоли ўз қусуғига қайтиб, уни ейдиган ит кабидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَرْبٌ، - وَهُوَ ابْنُ شَدَّادٍ - قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى، - هُوَ ابْنُ أَبِي كَثِيرٍ - قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَمْرٍو، - وَهُوَ الأَوْزَاعِيُّ - أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنِ بْنِ فَاطِمَةَ بِنْتِ رَسُولِ اللَّهِ، صلى الله عليه وسلم حَدَّثَهُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَثَلُ الَّذِي يَتَصَدَّقُ بِالصَّدَقَةِ ثُمَّ يَرْجِعُ فِيهَا كَمَثَلِ الْكَلْبِ قَاءَ ثُمَّ عَادَ فِي قَيْئِهِ فَأَكَلَهُ " .
Бизга Ишоқ ибн Мансур хабар бериб деди: бизга Абдуссамад ривоят қилиб деди: бизга Ҳарб — у ибн Шаддоддир — ривоят қилиб деди: менга Яҳё — у ибн Абу Касирдир — ривоят қилиб деди: менга Абдурраҳмон ибн Амр — у ал-Авзоийдир — ривоят қилдики, Муҳаммад ибн Али ибн Ҳусайн ибн Фотима, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг қизи (Фотима) (бинти)дан унга ривоят қилдики, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Садақа қилиб, сўнг уни қайтариб олувчининг мисоли қусиб, сўнг ўз қусуғига қайтиб, уни ейдиган ит кабидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا الْهَيْثَمُ بْنُ مَرْوَانَ بْنِ الْهَيْثَمِ بْنِ عِمْرَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، - وَهُوَ ابْنُ بَكَّارِ بْنِ بِلاَلٍ - قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ، حَدَّثَهُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَثَلُ الَّذِي يَرْجِعُ فِي صَدَقَتِهِ كَمَثَلِ الْكَلْبِ يَقِيءُ ثُمَّ يَعُودُ فِي قَيْئِهِ " . قَالَ الأَوْزَاعِيُّ سَمِعْتُهُ يُحَدِّثُ عَطَاءَ بْنَ أَبِي رَبَاحٍ بِهَذَا الْحَدِيثِ .
Бизга ал-Ҳайсам ибн Марвон ибн ал-Ҳайсам ибн Имрон хабар бериб деди: бизга Муҳаммад — у ибн Баккор ибн Билол — ривоят қилиб деди: бизга Яҳё, ал-Авзоийдан (ривоят қилдики), Муҳаммад ибн Али ибн ал-Ҳусайн унга ривоят қилдики, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Садақасини қайтариб олувчининг мисоли қусиб, сўнг ўз қусуғига қайтадиган ит кабидир,» дедилар. Ал-Авзоий деди: «Мен унинг бу ҳадисни Ато ибн Абу Рабоҳга ривоят қилаётганини эшитдим.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْعَائِدُ فِي هِبَتِهِ كَالْعَائِدِ فِي قَيْئِهِ " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар бериб деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилиб деди: бизга Шуъба, Қатодадан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), У: «Ҳадясини қайтариб олувчи худди қусуғига қайтувчи кабидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَبُو الأَشْعَثِ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْعَائِدُ فِي هِبَتِهِ كَالْعَائِدِ فِي قَيْئِهِ " .
Бизга Абул-Ашъас хабар бериб деди: бизга Холид ривоят қилиб деди: бизга Шуъба, Қатодадан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилиб) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳадясини қайтариб олувчи худди қусуғига қайтувчи кабидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ، - وَهُوَ سُلَيْمَانُ بْنُ حَيَّانَ - عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ لَنَا مَثَلُ السَّوْءِ الْعَائِدُ فِي هِبَتِهِ كَالْعَائِدِ فِي قَيْئِهِ " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Ало хабар бериб деди: бизга Абу Холид — у Сулаймон ибн Ҳайён — Саид ибн Абу Арўбадан, у Айюбдан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилиб) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бизга ёмон мисол муносиб эмас. Ҳадясини қайтариб олувчи худди қусуғига қайтувчи кабидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ لَنَا مَثَلُ السَّوْءِ الْعَائِدُ فِي هِبَتِهِ كَالْكَلْبِ يَعُودُ فِي قَيْئِهِ " .
Бизга Амр ибн Зурор хабар бериб деди: бизга Исмоил, Айюбдан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилиб) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бизга ёмон мисол муносиб эмас. Ҳадясини қайтариб олувчи худди қусуғига қайтадиган ит кабидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حِبَّانُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ لَنَا مَثَلُ السَّوْءِ الرَّاجِعُ فِي هِبَتِهِ كَالْكَلْبِ فِي قَيْئِهِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Ҳотим ибн Нуъайм хабар бериб деди: бизга Ҳиббон ривоят қилиб деди: бизга Абдуллоҳ хабар бериб, у Холиддан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилиб) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бизга ёмон мисол муносиб эмас. Ҳадясини қайтариб олувчи худди қусуғидаги ит кабидир,» дедилар.
أَخْبَرَنِي زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمَخْزُومِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْعَائِدُ فِي هِبَتِهِ كَالْكَلْبِ يَقِيءُ ثُمَّ يَعُودُ فِي قَيْئِهِ " .
Менга Закариё ибн Яҳё хабар бериб деди: бизга Ишоқ ривоят қилиб деди: бизга ал-Махзумий ривоят қилиб деди: бизга Вуҳайб ривоят қилиб деди: бизга Абдуллоҳ ибн Товус, отасидан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳадясини қайтариб олувчи худди қусиб, сўнг ўз қусуғига қайтадиган ит кабидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ حَجَّاجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْعَائِدُ فِي هِبَتِهِ كَالْعَائِدِ فِي قَيْئِهِ " .
Бизга Аҳмад ибн Ҳарб хабар бериб деди: бизга Абу Муовия, Ҳажжождан, у Абуз-Зубайрдан, у Товусдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилиб) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳадясини қайтариб олувчи худди қусуғига қайтувчи кабидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَلاَّمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ الأَزْرَقُ، قَالَ حَدَّثَنَا بِهِ، حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، وَابْنِ، عَبَّاسٍ قَالاَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَحِلُّ لأَحَدٍ أَنْ يُعْطِيَ الْعَطِيَّةَ فَيَرْجِعَ فِيهَا إِلاَّ الْوَالِدَ فِيمَا يُعْطِي وَلَدَهُ وَمَثَلُ الَّذِي يُعْطِي الْعَطِيَّةَ فَيَرْجِعُ فِيهَا كَالْكَلْبِ يَأْكُلُ حَتَّى إِذَا شَبِعَ قَاءَ ثُمَّ عَادَ فَرَجَعَ فِي قَيْئِهِ " .
Бизга Абдурраҳмон ибн Муҳаммад ибн Саллом хабар бериб деди: бизга Ишоқ ал-Азрақ ривоят қилиб деди: буни бизга Ҳусайн ал-Муаллим, Амр ибн Шуайбдан, у Товусдан, у Ибн Умар ва Ибн Аббос (розияллаҳу анҳум)дан ривоят қилдики, улар иккаласи деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳеч ким учун инъом бериб, сўнг уни қайтариб олиши ҳалол эмас, фақат ота ўз фарзандига берган нарсаси бундан мустасно. Инъом бериб, сўнг уни қайтариб олувчининг мисоли еб, тўйгач қусиб, сўнг қайтиб, ўз қусуғига қайтадиган ит кабидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مَخْلَدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَاوُسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَحِلُّ لأَحَدٍ يَهَبُ هِبَةً ثُمَّ يَعُودُ فِيهَا إِلاَّ الْوَالِدَ " . قَالَ طَاوُسٌ كُنْتُ أَسْمَعُ الصِّبْيَانَ يَقُولُونَ يَا عَائِدًا فِي قَيْئِهِ وَلَمْ أَشْعُرْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ضَرَبَ ذَلِكَ مَثَلاً حَتَّى بَلَغَنَا أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ " مَثَلُ الَّذِي يَهَبُ الْهِبَةَ ثُمَّ يَعُودُ فِيهَا " . وَذَكَرَ كَلِمَةً مَعْنَاهَا " كَمَثَلِ الْكَلْبِ يَأْكُلُ قَيْئَهُ " .
Бизга Абдулҳамид ибн Муҳаммад хабар берди, у деди: бизга Махлад ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Журайж ривоят қилди, ал-Ҳасан ибн Муслимдан, у Товусдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бир кишига ҳадя бергач, сўнгра ундан қайтиб олиши ҳалол эмас, отадан бошқа,» дедилар. Товус деди: «Мен болаларнинг: «Эй қусуғига қайтгувчи!» деб айтишларини эшитар эдим, лекин Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) буни мисол қилиб келтирганларини билмас эдим, токи бизга: «Ҳадя бергач, сўнгра ундан қайтиб олган кишининг мисоли...» деб айтганлари етиб келгунча.» Ва у (Товус) маъноси «...ўз қусуғини ейдиган итнинг мисолидай» деган бир сўзни зикр қилди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حِبَّانُ، أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ حَنْظَلَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ طَاوُسًا، يَقُولُ أَخْبَرَنَا بَعْضُ، مَنْ أَدْرَكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " مَثَلُ الَّذِي يَهَبُ فَيَرْجِعُ فِي هِبَتِهِ كَمَثَلِ الْكَلْبِ يَأْكُلُ فَيَقِيءُ ثُمَّ يَأْكُلُ قَيْئَهُ " .
Бизга Муҳаммад ибн Ҳотим ибн Нуайм хабар берди, у деди: бизга Ҳиббон ривоят қилди, бизга Абдуллоҳ хабар берди, Ҳанзаладан, у Товуснинг шундай деганини эшитди: «Бизга Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни кўрган баъзи кишилар хабар беришича, у (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳадя бергач, сўнгра ҳадясидан қайтиб олган кишининг мисоли еб, сўнгра қусиб, кейин ўз қусуғини ейдиган итнинг мисолидай,» дедилар.»