أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بَكَّارِ بْنِ بِلاَلٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى، - وَهُوَ ابْنُ سُمَيْعٍ - قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ الْمُشْرِكِينَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ فَإِذَا شَهِدُوا أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ وَصَلَّوْا صَلاَتَنَا وَاسْتَقْبَلُوا قِبْلَتَنَا وَأَكَلُوا ذَبَائِحَنَا فَقَدْ حَرُمَتْ عَلَيْنَا دِمَاؤُهُمْ وَأَمْوَالُهُمْ إِلاَّ بِحَقِّهَا " .
Бизга Ҳорун ибн Муҳаммад ибн Баккор ибн Билол хабар берди, Муҳаммад ибн Исо — у Ибн Сумайъ — дан, у деди: бизга Ҳумайд ат-Тавийл ривоят қилди, Анас ибн Моликдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Мен одамларни Ла илаҳа иллаллаҳ, Муҳаммад Унинг бандаси ва элчисиъ деб гувоҳлик бергунларича мушриклар билан жанг қилишга буюрилдим. Бас, қачонки улар Ла илаҳа иллаллаҳ, Муҳаммад Унинг бандаси ва элчисиъ деб гувоҳлик берсалар, намозимиздек намоз ўқисалар, қибламизга юзлансалар ва сўйганимизни есалар, уларнинг қонлари ва моллари ҳаққидан бошқа ҳолда бизга ҳаром бўлади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ نُعَيْمٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا حِبَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ فَإِذَا شَهِدُوا أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَاسْتَقْبَلُوا قِبْلَتَنَا وَأَكَلُوا ذَبِيحَتَنَا وَصَلَّوْا صَلاَتَنَا فَقَدْ حَرُمَتْ عَلَيْنَا دِمَاؤُهُمْ وَأَمْوَالُهُمْ إِلاَّ بِحَقِّهَا لَهُمْ مَا لِلْمُسْلِمِينَ وَعَلَيْهِمْ مَا عَلَيْهِمْ " .
Бизга Муҳаммад ибн Ҳотим ибн Нуайм хабар бериб, деди: бизга Ҳиббон хабар берди, у деди: бизга Абдуллаҳ ривоят қилди, Ҳумайд ат-Тавийлдан, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен одамларни Ла илаҳа иллаллаҳ, Муҳаммад Аллаҳнинг элчисиъ деб гувоҳлик бергунларича улар билан жанг қилишга буюрилдим. Бас, қачонки улар Ла илаҳа иллаллаҳ, Муҳаммад Аллаҳнинг элчисиъ деб гувоҳлик берсалар, қибламизга юзлансалар, сўйганимизни есалар ва намозимиздек намоз ўқисалар, уларнинг қонлари ва моллари ҳаққидан бошқа ҳолда бизга ҳаром бўлади. Мусулмонларга (тегишли) нарса уларга ҳам (тегишли), мусулмонлар зиммасидаги нарса улар зиммасида ҳамдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، قَالَ أَنْبَأَنَا حُمَيْدٌ، قَالَ سَأَلَ مَيْمُونُ بْنُ سِيَاهٍ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ قَالَ يَا أَبَا حَمْزَةَ مَا يُحَرِّمُ دَمَ الْمُسْلِمِ وَمَالَهُ فَقَالَ مَنْ شَهِدَ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَاسْتَقْبَلَ قِبْلَتَنَا وَصَلَّى صَلاَتَنَا وَأَكَلَ ذَبِيحَتَنَا فَهُوَ مُسْلِمٌ لَهُ مَا لِلْمُسْلِمِينَ وَعَلَيْهِ مَا عَلَى الْمُسْلِمِينَ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ал-Ансорий ривоят қилди, у деди: бизга Ҳумайд хабар бериб, деди: Маймун ибн Сиёҳ Анас ибн Моликдан сўраб: «Эй Абу Ҳамза, мусулмоннинг қонини ва молини нима ҳаром қилади?» деди. У: «Кимки Ла илаҳа иллаллаҳ, Муҳаммад Аллаҳнинг элчисиъ деб гувоҳлик берса, қибламизга юзланса, намозимиздек намоз ўқиса ва сўйганимизни еса, у мусулмондир. Мусулмонларга (тегишли) нарса унга ҳам (тегишли), мусулмонлар зиммасидаги нарса унинг зиммасида ҳамдир,» деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عِمْرَانُ أَبُو الْعَوَّامِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ لَمَّا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ارْتَدَّتِ الْعَرَبُ فَقَالَ عُمَرُ يَا أَبَا بَكْرٍ كَيْفَ تُقَاتِلُ الْعَرَبَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ وَيُقِيمُوا الصَّلاَةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ " . وَاللَّهِ لَوْ مَنَعُونِي عَنَاقًا مِمَّا كَانُوا يُعْطُونَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَقَاتَلْتُهُمْ عَلَيْهِ . قَالَ عُمَرُ فَلَمَّا رَأَيْتُ رَأْىَ أَبِي بَكْرٍ قَدْ شُرِحَ عَلِمْتُ أَنَّهُ الْحَقُّ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар бериб, деди: бизга Амр ибн Осим ривоят қилди, у деди: бизга Имрон Абул-Аввом ривоят қилди, у деди: бизга Маъмар ривоят қилди, аз-Зуҳрийдан, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) вафот этганларида араблар (диндан) қайтдилар. Шунда Умар: Ей Абу Бакр, араблар билан қандай жанг қиласан? деди. Абу Бакр: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шак-шубҳасиз: «Мен одамларни Ла илаҳа иллаллаҳ, мен Аллаҳнинг элчисиманъ деб гувоҳлик бергунларича, намозни қоим қилгунларича ва закотни бергунларича улар билан жанг қилишга буюрилдим,» деган эдилар. Аллаҳга қасамки, агар улар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га бериб турган (закот) молидан бир эчки боласини ҳам мендан тўхтатиб қолсалар, мен улар билан шу учун жанг қиламан, деди. Умар деди: Абу Бакрнинг фикри ёришганини кўрганимда, унинг ҳақ эканини билдим.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ لَمَّا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاسْتُخْلِفَ أَبُو بَكْرٍ وَكَفَرَ مَنْ كَفَرَ مِنَ الْعَرَبِ قَالَ عُمَرُ لأَبِي بَكْرٍ كَيْفَ تُقَاتِلُ النَّاسَ وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَمَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ عَصَمَ مِنِّي مَالَهُ وَنَفْسَهُ إِلاَّ بِحَقِّهِ وَحِسَابُهُ عَلَى اللَّهِ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ وَاللَّهِ لأُقَاتِلَنَّ مَنْ فَرَّقَ بَيْنَ الصَّلاَةِ وَالزَّكَاةِ فَإِنَّ الزَّكَاةَ حَقُّ الْمَالِ وَاللَّهِ لَوْ مَنَعُونِي عِقَالاً كَانُوا يُؤَدُّونَهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَقَاتَلْتُهُمْ عَلَى مَنْعِهِ قَالَ عُمَرُ فَوَاللَّهِ مَا هُوَ إِلاَّ أَنِّي رَأَيْتُ اللَّهَ شَرَحَ صَدْرَ أَبِي بَكْرٍ لِلْقِتَالِ فَعَرَفْتُ أَنَّهُ الْحَقُّ .
Бизга Қутайба ибн Саид хабар бериб, деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, Уқайлдан, у аз-Зуҳрийдан (ривоят қилдики), менга Убайдуллаҳ ибн Абдуллаҳ ибн Утба хабар берди, Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) вафот этиб, Абу Бакр халифа қилинганида ва араблардан куфрга қайтганлар қайтганида, Умар Абу Бакрга: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен одамлар Ла илаҳа иллаллаҳъ дегунларича улар билан жанг қилишга буюрилдим. Кимки Ла илаҳа иллаллаҳъ деса, ҳаққидан бошқа ҳолда молини ва жонини мендан сақлаб қолади, ҳисоби эса Аллаҳ зиммасидадир,» деган экан, сен одамлар билан қандай жанг қиласан? деди. Абу Бакр: Аллаҳга қасамки, мен намоз билан закот орасини ажратганлар билан албатта жанг қиламан, чунки закот мол ҳаққидир. Аллаҳга қасамки, агар улар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га элтиб турган (туя) чилторини ҳам мендан тўхтатиб қолсалар, уни тўхтатганлари учун улар билан жанг қиламан, деди. Умар деди: Бас, Аллаҳга қасамки, Аллаҳ Абу Бакрнинг кўксини жанг учун очиб қўйганини кўрганимдан бошқа нарса эмас эди, шунда мен унинг ҳақ эканини билдим.»
أَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَإِذَا قَالُوهَا فَقَدْ عَصَمُوا مِنِّي دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ إِلاَّ بِحَقِّهَا وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ " . فَلَمَّا كَانَتِ الرِّدَّةُ قَالَ عُمَرُ لأَبِي بَكْرٍ أَتُقَاتِلُهُمْ وَقَدْ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ كَذَا وَكَذَا . فَقَالَ وَاللَّهِ لاَ أُفَرِّقُ بَيْنَ الصَّلاَةِ وَالزَّكَاةِ . وَلأُقَاتِلَنَّ مَنْ فَرَّقَ بَيْنَهُمَا . فَقَاتَلْنَا مَعَهُ فَرَأَيْنَا ذَلِكَ رُشْدًا . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ سُفْيَانُ فِي الزُّهْرِيِّ لَيْسَ بِالْقَوِيِّ وَهُوَ سُفْيَانُ بْنُ حُسَيْنٍ .
Бизга Зиёд ибн Айюб хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ибн Язид ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллаҳ ибн Абдуллаҳ ибн Утбадан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен одамлар Ла илаҳа иллаллаҳъ дегунларича улар билан жанг қилишга буюрилдим. Бас, қачонки улар буни айтсалар, ҳаққидан бошқа ҳолда қонларини ва молларини мендан сақлаб қоладилар, ҳисоблари эса Аллаҳ зиммасидадир,» дедилар. Ридда (диндан қайтиш) юз берганида, Умар Абу Бакрга: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шундай-шундай деганини эшитганинг ҳолда улар билан жанг қиласанми? деди. У: Аллаҳга қасамки, мен намоз билан закот орасини ажратмайман ва уларнинг орасини ажратганлар билан албатта жанг қиламан, деди. Бас, биз у билан бирга жанг қилдик ва буни тўғри йўл деб топдик.» Абу Абдураҳмон деди: Суфён аз-Зуҳрий (ривоятида) қаввий эмас — бу Суфён ибн Ҳусайндир.
قَالَ الْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَمَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ عَصَمَ مِنِّي مَالَهُ وَنَفْسَهُ إِلاَّ بِحَقِّهِ وَحِسَابُهُ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ " . جَمَعَ شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ الْحَدِيثَيْنِ جَمِيعًا .
Ҳорис ибн Мискин — унга (китоб) қироат қилиниб, мен ҳам эшитиб турган ҳолда — Ибн Ваҳбдан (ривоят қилиб) деди: менга Юнус хабар берди, Ибн Шиҳобдан, у деди: менга Саид ибн ал-Мусайяб ривоят қилди, Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу) унга хабар беришича, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен одамлар Ла илаҳа иллаллаҳъ дегунларича улар билан жанг қилишга буюрилдим. Бас, кимки Ла илаҳа иллаллаҳъ деса, ҳаққидан бошқа ҳолда молини ва жонини мендан сақлаб қолади, ҳисоби эса Аллаҳ (азза ва жалла) зиммасидадир,» дедилар. Шуайб ибн Абу Ҳамза икки ҳадисни бирга жамлади.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُغِيرَةِ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ، عَنْ شُعَيْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ لَمَّا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ بَعْدَهُ وَكَفَرَ مَنْ كَفَرَ مِنَ الْعَرَبِ قَالَ عُمَرُ يَا أَبَا بَكْرٍ كَيْفَ تُقَاتِلُ النَّاسَ وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَمَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَقَدْ عَصَمَ مِنِّي مَالَهُ وَنَفْسَهُ إِلاَّ بِحَقِّهِ وَحِسَابُهُ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ لأُقَاتِلَنَّ مَنْ فَرَّقَ بَيْنَ الصَّلاَةِ وَالزَّكَاةِ فَإِنَّ الزَّكَاةَ حَقُّ الْمَالِ فَوَاللَّهِ لَوْ مَنَعُونِي عَنَاقًا كَانُوا يُؤَدُّونَهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَقَاتَلْتُهُمْ عَلَى مَنْعِهَا . قَالَ عُمَرُ فَوَاللَّهِ مَا هُوَ إِلاَّ أَنْ رَأَيْتُ اللَّهَ شَرَحَ صَدْرَ أَبِي بَكْرٍ لِلْقِتَالِ فَعَرَفْتُ أَنَّهُ الْحَقُّ .
Бизга Аҳмад ибн Муҳаммад ибн ал-Муғийра хабар бериб, деди: бизга Усмон ривоят қилди, Шуайбдан, у аз-Зуҳрийдан (ривоят қилиб), деди: бизга Убайдуллаҳ ибн Абдуллаҳ ибн Утба ривоят қилди, Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу) дедики: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) вафот этиб, Абу Бакр у кишидан кейин (халифа) бўлганида ва араблардан куфрга қайтганлар қайтганида, Умар: Ей Абу Бакр, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен одамлар Ла илаҳа иллаллаҳъ дегунларича улар билан жанг қилишга буюрилдим. Бас, кимки Ла илаҳа иллаллаҳъ деса, ҳаққидан бошқа ҳолда молини ва жонини мендан сақлаб қолади, ҳисоби эса Аллаҳ (азза ва жалла) зиммасидадир,» деган экан, сен одамлар билан қандай жанг қиласан? деди. Абу Бакр: Мен намоз билан закот орасини ажратганлар билан албатта жанг қиламан, чунки закот мол ҳаққидир. Бас, Аллаҳга қасамки, агар улар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га элтиб турган бир эчки боласини ҳам мендан тўхтатиб қолсалар, уни тўхтатганлари учун улар билан жанг қиламан, деди. Умар деди: Бас, Аллаҳга қасамки, Аллаҳ Абу Бакрнинг кўксини жанг учун очиб қўйганини кўрганимдан бошқа нарса эмас эди, шунда мен унинг ҳақ эканини билдим.»
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُغِيرَةِ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ، عَنْ شُعَيْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَمَنْ قَالَهَا فَقَدْ عَصَمَ مِنِّي نَفْسَهُ وَمَالَهُ إِلاَّ بِحَقِّهِ وَحِسَابُهُ عَلَى اللَّهِ " . خَالَفَهُ الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ .
Бизга Аҳмад ибн Муҳаммад ибн ал-Муғийра хабар бериб, деди: бизга Усмон ривоят қилди, Шуайбдан, у аз-Зуҳрийдан (ривоят қилиб), деди: менга Саид ибн ал-Мусайяб ривоят қилди, Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу) унга хабар беришича, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен одамлар Ла илаҳа иллаллаҳъ дегунларича улар билан жанг қилишга буюрилдим. Бас, кимки буни айтса, ҳаққидан бошқа ҳолда жонини ва молини мендан сақлаб қолади, ҳисоби эса Аллаҳ зиммасидадир,» дедилар. Унга Валиди ибн Муслим мухолиф бўлди.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُؤَمَّلُ بْنُ الْفَضْلِ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، قَالَ حَدَّثَنِي شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ، وَسُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، وَذَكَرَ، آخَرَ عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ فَأَجْمَعَ أَبُو بَكْرٍ لِقِتَالِهِمْ فَقَالَ عُمَرُ يَا أَبَا بَكْرٍ كَيْفَ تُقَاتِلُ النَّاسَ وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَإِذَا قَالُوهَا عَصَمُوا مِنِّي دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ إِلاَّ بِحَقِّهَا " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ لأُقَاتِلَنَّ مَنْ فَرَّقَ بَيْنَ الصَّلاَةِ وَالزَّكَاةِ وَاللَّهِ لَوْ مَنَعُونِي عَنَاقًا كَانُوا يُؤَدُّونَهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَقَاتَلْتُهُمْ عَلَى مَنْعِهَا . قَالَ عُمَرُ فَوَاللَّهِ مَا هُوَ إِلاَّ أَنْ رَأَيْتُ اللَّهَ قَدْ شَرَحَ صَدْرَ أَبِي بَكْرٍ لِقِتَالِهِمْ فَعَرَفْتُ أَنَّهُ الْحَقُّ .
Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар бериб, деди: бизга Муаммал ибн ал-Фазл ривоят қилди, у деди: бизга ал-Валид ривоят қилди, у деди: менга Шуайб ибн Абу Ҳамза ва Суфён ибн Уяйна ривоят қилдилар, ҳамда бошқасини ҳам зикр қилди, аз-Зуҳрийдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Абу Бакр улар билан жанг қилишга азм қилди. Шунда Умар: Ей Абу Бакр, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен одамлар Ла илаҳа иллаллаҳъ дегунларича улар билан жанг қилишга буюрилдим. Бас, қачонки улар буни айтсалар, ҳаққидан бошқа ҳолда қонларини ва молларини мендан сақлаб қоладилар,» деган экан, сен одамлар билан қандай жанг қиласан? деди. Абу Бакр: Мен намоз билан закот орасини ажратганлар билан албатта жанг қиламан. Аллаҳга қасамки, агар улар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га элтиб турган бир эчки боласини ҳам мендан тўхтатиб қолсалар, уни тўхтатганлари учун улар билан жанг қиламан, деди. Умар деди: Бас, Аллаҳга қасамки, Аллаҳ Абу Бакрнинг кўксини улар билан жанг қилишга очиб қўйганини кўрганимдан бошқа нарса эмас эди, шунда мен унинг ҳақ эканини билдим.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، ح وَأَنْبَأَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَإِذَا قَالُوهَا مَنَعُوا مِنِّي دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ إِلاَّ بِحَقِّهَا وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн ал-Муборак хабар бериб, деди: бизга Абу Муовия ривоят қилди. (Бошқа санад) Ҳамда бизга Аҳмад ибн Ҳарб хабар бериб, деди: бизга Абу Муовия ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен одамлар Ла илаҳа иллаллаҳъ дегунларича улар билан жанг қилишга буюрилдим. Бас, қачонки улар буни айтсалар, ҳаққидан бошқа ҳолда қонларини ва молларини мендан сақлаб қоладилар, ҳисоблари эса Аллаҳ (азза ва жалла) зиммасидадир,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ جَابِرٍ، وَعَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالاَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَإِذَا قَالُوهَا مَنَعُوا مِنِّي دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ إِلاَّ بِحَقِّهَا وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Яъло ибн Убайд хабар берди, ал-Аъмашдан, у Абу Суфёндан, у Жобирдан, ҳамда Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдиларки), улар иккиси дедилар: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен одамлар Ла илаҳа иллаллаҳъ дегунларича улар билан жанг қилишга буюрилдим. Бас, қачонки улар буни айтсалар, ҳаққидан бошқа ҳолда қонларини ва молларини мендан сақлаб қоладилар, ҳисоблари эса Аллаҳ зиммасидадир,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ دِينَارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ زِيَادِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " نُقَاتِلُ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَإِذَا قَالُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ حَرُمَتْ عَلَيْنَا دِمَاؤُهُمْ وَأَمْوَالُهُمْ إِلاَّ بِحَقِّهَا وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ " .
Бизга ал-Қосим ибн Закариё ибн Динор хабар бериб, деди: бизга Убайдуллаҳ ибн Мусо ривоят қилди, у деди: бизга Шайбон ривоят қилди, Осимдан, у Зиёд ибн Қайсдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Биз одамлар Ла илаҳа иллаллаҳъ дегунларича улар билан жанг қиламиз. Бас, қачонки улар Ла илаҳа иллаллаҳъ десалар, ҳаққидан бошқа ҳолда уларнинг қонлари ва моллари бизга ҳаром бўлади, ҳисоблари эса Аллаҳ зиммасидадир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَجَاءَ رَجُلٌ فَسَارَّهُ فَقَالَ " اقْتُلُوهُ " . ثُمَّ قَالَ " أَيَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ " . قَالَ نَعَمْ وَلَكِنَّمَا يَقُولُهَا تَعَوُّذًا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَقْتُلُوهُ فَإِنَّمَا أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَإِذَا قَالُوهَا عَصَمُوا مِنِّي دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ إِلاَّ بِحَقِّهَا وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн ал-Муборак хабар бериб, деди: бизга ал-Асвад ибн Омир ривоят қилди, у деди: бизга Исройил ривоят қилди, Симокдан, у ан-Нуъмон ибн Баширдан (ривоят қилдики), у деди: «Биз Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга эдик. Бир киши келиб, у кишига сирли гапирди. Шунда у: «Уни ўлдиринглар,» дедилар. Сўнг: «У Ла илаҳа иллаллаҳъ деб гувоҳлик берадими?» дедилар. (Киши:) Ҳа, лекин у буни (жонини) ҳимоя қилиш учун айтади холос, деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни ўлдирманглар, чунки мен одамлар Ла илаҳа иллаллаҳъ дегунларича улар билан жанг қилишга буюрилганман. Бас, қачонки улар буни айтсалар, ҳаққидан бошқа ҳолда қонларини ва молларини мендан сақлаб қоладилар, ҳисоблари эса Аллаҳ зиммасидадир,» дедилар.»
{ أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، } قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ سَالِمٍ، عَنْ رَجُلٍ، حَدَّثَهُ قَالَ دَخَلَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ فِي قُبَّةٍ فِي مَسْجِدِ الْمَدِينَةِ وَقَالَ فِيهِ " إِنَّهُ أُوحِيَ إِلَىَّ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ " . نَحْوَهُ .
Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар берди, Убайдуллаҳ деди: бизга Исройил ривоят қилди, Симокдан, у ан-Нуъмон ибн Солимдан, у ўзига (ҳадис) ривоят қилиб берган бир кишидан (нақл қилдики), у деди: «Биз Мадина масжидидаги бир чодирда турганимизда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ёнимизга кириб келдилар.» У (киши ривоятда): «У: Менга одамлар Ла илаҳа иллаллаҳъ дегунларича улар билан жанг қилиш ваҳий қилинди, дедилар,» деб шунга ўхшаш (ҳадисни) келтирди.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَعْيَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سِمَاكٌ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ سَالِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَوْسًا، يَقُولُ دَخَلَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ فِي قُبَّةٍ وَسَاقَ الْحَدِيثَ .
Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар бериб, деди: бизга ал-Ҳасан ибн Муҳаммад ибн Аъян ривоят қилди, у деди: бизга Зуҳайр ривоят қилди, у деди: бизга Симок ривоят қилди, ан-Нуъмон ибн Солимдан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Авс (розияллаҳу анҳу)нинг: Биз бир чодирда турганимизда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ёнимизга кириб келдилар, деганини эшитдим,» ва ҳадисни (охиригача) келтирди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ سَالِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَوْسًا، يَقُولُ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي وَفْدِ ثَقِيفٍ فَكُنْتُ مَعَهُ فِي قُبَّةٍ فَنَامَ مَنْ كَانَ فِي الْقُبَّةِ غَيْرِي وَغَيْرُهُ فَجَاءَ رَجُلٌ فَسَارَّهُ فَقَالَ " اذْهَبْ فَاقْتُلْهُ " . فَقَالَ " أَلَيْسَ يَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ " . قَالَ يَشْهَدُ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ذَرْهُ " . ثُمَّ قَالَ " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَإِذَا قَالُوهَا حَرُمَتْ دِمَاؤُهُمْ وَأَمْوَالُهُمْ إِلاَّ بِحَقِّهَا " . قَالَ مُحَمَّدٌ فَقُلْتُ لِشُعْبَةَ أَلَيْسَ فِي الْحَدِيثِ " أَلَيْسَ يَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ " . قَالَ أَظُنُّهَا مَعَهَا وَلاَ أَدْرِي .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, ан-Нуъмон ибн Солимдан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Авс (розияллаҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Мен Сақиф вакиллари орасида Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурига келдим ва у киши билан бирга бир чодирда эдим. Чодирдаги мен ва у кишидан бошқа ҳамма ухлаб қолди. Шунда бир киши келиб, у кишига сирли гапирди. У: «Бор, уни ўлдир,» дедилар. Сўнг: «У Ла илаҳа иллаллаҳ, мен Аллаҳнинг элчисиманъ деб гувоҳлик бермайдими?» дедилар. (Киши:) Гувоҳлик беради, деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни қўйиб юбор,» дедилар. Сўнг: «Мен одамлар Ла илаҳа иллаллаҳъ дегунларича улар билан жанг қилишга буюрилдим. Бас, қачонки улар буни айтсалар, ҳаққидан бошқа ҳолда қонлари ва моллари ҳаром бўлади,» дедилар.» Муҳаммад деди: Мен Шуъбага: Ҳадисда «У Ла илаҳа иллаллаҳ, мен Аллаҳнинг элчисиманъ деб гувоҳлик бермайдими?» (дегани) йўқмиди? дедим. У: Мен буни у (жумла) билан бирга деб ўйлайман, лекин аниқ билмайман, деди.
أَخْبَرَنِي هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَكْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ أَبِي صَغِيرَةَ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ سَالِمٍ، أَنَّ عَمْرَو بْنَ أَوْسٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَاهُ أَوْسًا قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ثُمَّ تَحْرُمُ دِمَاؤُهُمْ وَأَمْوَالُهُمْ إِلاَّ بِحَقِّهَا " .
Менга Ҳорун ибн Абдуллаҳ хабар бериб, деди: бизга Абдуллаҳ ибн Бакр ривоят қилди, у деди: бизга Ҳотим ибн Абу Сағийра ривоят қилди, у Нуъмон ибн Салимдан, унга Амр ибн Авс хабар беришича, унинг отаси Авс деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен одамлар «Лоо илааҳа иллаллооҳ» (Аллаҳдан ўзга ҳақ маъбуд йўқ) деб гувоҳлик бергунига қадар улар билан жанг қилишга буюрилдим. Шундан кейин улар ўз ҳуқуқи билан (жазоланмагунларича) қонлари ва моллари (менга) ҳаром бўлади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عِيسَى، عَنْ ثَوْرٍ، عَنْ أَبِي عَوْنٍ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ، قَالَ سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ، يَخْطُبُ - وَكَانَ قَلِيلَ الْحَدِيثِ - عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ سَمِعْتُهُ يَخْطُبُ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " كُلُّ ذَنْبٍ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَغْفِرَهُ إِلاَّ الرَّجُلُ يَقْتُلُ الْمُؤْمِنَ مُتَعَمِّدًا أَوِ الرَّجُلُ يَمُوتُ كَافِرًا " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар бериб, деди: бизга Сафвон ибн Исо ривоят қилди, у Саврдан, у Абу Авндан, у Абу Идрисдан (ривоят қилиб), деди: Мен Муовияни — у кам ҳадис ривоят қилувчи эди — Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан хутба қилаётганини эшитдим. У хутба қилиб айтаётганини эшитдим: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деганини эшитдим: «Ҳар бир гуноҳни Аллаҳ кечириши мумкин, фақат мўминни қасддан ўлдирган киши ёки кофир ҳолида ўлган киши бундан мустасно,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تُقْتَلُ نَفْسٌ ظُلْمًا إِلاَّ كَانَ عَلَى ابْنِ آدَمَ الأَوَّلِ كِفْلٌ مِنْ دَمِهَا وَذَلِكَ أَنَّهُ أَوَّلُ مَنْ سَنَّ الْقَتْلَ " .
Бизга Амр ибн Али хабар бериб, у Абдурраҳмондан, деди: бизга Суфён ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Абдуллаҳ ибн Муррадан, у Масруқдан, у Абдуллаҳдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилиб), у: «Ҳеч бир жон зулм билан ўлдирилмайдики, унинг қони (гуноҳи)дан бир улуш Одамнинг биринчи ўғлига (юкланмасин), чунки у қотилликни биринчи бўлиб бошлаб берган,» дедилар.