Қон тўкишни ман қилиш китоби

أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بَكَّارِ بْنِ بِلاَلٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى، - وَهُوَ ابْنُ سُمَيْعٍ - قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ الْمُشْرِكِينَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ فَإِذَا شَهِدُوا أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ وَصَلَّوْا صَلاَتَنَا وَاسْتَقْبَلُوا قِبْلَتَنَا وَأَكَلُوا ذَبَائِحَنَا فَقَدْ حَرُمَتْ عَلَيْنَا دِمَاؤُهُمْ وَأَمْوَالُهُمْ إِلاَّ بِحَقِّهَا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ҳорун ибн Муҳаммад ибн Баккор ибн Билол хабар берди, Муҳаммад ибн Исо — у Ибн Сумайъ — дан, у деди: бизга Ҳумайд ат-Тавийл ривоят қилди, Анас ибн Моликдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Мен одамларни Ла илаҳа иллаллаҳ, Муҳаммад Унинг бандаси ва элчисиъ деб гувоҳлик бергунларича мушриклар билан жанг қилишга буюрилдим. Бас, қачонки улар Ла илаҳа иллаллаҳ, Муҳаммад Унинг бандаси ва элчисиъ деб гувоҳлик берсалар, намозимиздек намоз ўқисалар, қибламизга юзлансалар ва сўйганимизни есалар, уларнинг қонлари ва моллари ҳаққидан бошқа ҳолда бизга ҳаром бўлади,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ نُعَيْمٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا حِبَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ فَإِذَا شَهِدُوا أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَاسْتَقْبَلُوا قِبْلَتَنَا وَأَكَلُوا ذَبِيحَتَنَا وَصَلَّوْا صَلاَتَنَا فَقَدْ حَرُمَتْ عَلَيْنَا دِمَاؤُهُمْ وَأَمْوَالُهُمْ إِلاَّ بِحَقِّهَا لَهُمْ مَا لِلْمُسْلِمِينَ وَعَلَيْهِمْ مَا عَلَيْهِمْ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Ҳотим ибн Нуайм хабар бериб, деди: бизга Ҳиббон хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ривоят қилди, Ҳумайд ат-Тавийлдан, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен одамларни Ла илаҳа иллаллаҳ, Муҳаммад Аллаҳнинг элчисиъ деб гувоҳлик бергунларича улар билан жанг қилишга буюрилдим. Бас, қачонки улар Ла илаҳа иллаллаҳ, Муҳаммад Аллаҳнинг элчисиъ деб гувоҳлик берсалар, қибламизга юзлансалар, сўйганимизни есалар ва намозимиздек намоз ўқисалар, уларнинг қонлари ва моллари ҳаққидан бошқа ҳолда бизга ҳаром бўлади. Мусулмонларга (тегишли) нарса уларга ҳам (тегишли), мусулмонлар зиммасидаги нарса улар зиммасида ҳамдир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، قَالَ أَنْبَأَنَا حُمَيْدٌ، قَالَ سَأَلَ مَيْمُونُ بْنُ سِيَاهٍ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ قَالَ يَا أَبَا حَمْزَةَ مَا يُحَرِّمُ دَمَ الْمُسْلِمِ وَمَالَهُ فَقَالَ مَنْ شَهِدَ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَاسْتَقْبَلَ قِبْلَتَنَا وَصَلَّى صَلاَتَنَا وَأَكَلَ ذَبِيحَتَنَا فَهُوَ مُسْلِمٌ لَهُ مَا لِلْمُسْلِمِينَ وَعَلَيْهِ مَا عَلَى الْمُسْلِمِينَ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ал-Ансорий ривоят қилди, у деди: бизга Ҳумайд хабар бериб, деди: Маймун ибн Сиёҳ Анас ибн Моликдан сўраб: «Эй Абу Ҳамза, мусулмоннинг қонини ва молини нима ҳаром қилади?» деди. У: «Кимки Ла илаҳа иллаллаҳ, Муҳаммад Аллаҳнинг элчисиъ деб гувоҳлик берса, қибламизга юзланса, намозимиздек намоз ўқиса ва сўйганимизни еса, у мусулмондир. Мусулмонларга (тегишли) нарса унга ҳам (тегишли), мусулмонлар зиммасидаги нарса унинг зиммасида ҳамдир,» деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عِمْرَانُ أَبُو الْعَوَّامِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ لَمَّا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ارْتَدَّتِ الْعَرَبُ فَقَالَ عُمَرُ يَا أَبَا بَكْرٍ كَيْفَ تُقَاتِلُ الْعَرَبَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ وَيُقِيمُوا الصَّلاَةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ ‏"‏ ‏.‏ وَاللَّهِ لَوْ مَنَعُونِي عَنَاقًا مِمَّا كَانُوا يُعْطُونَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَقَاتَلْتُهُمْ عَلَيْهِ ‏.‏ قَالَ عُمَرُ فَلَمَّا رَأَيْتُ رَأْىَ أَبِي بَكْرٍ قَدْ شُرِحَ عَلِمْتُ أَنَّهُ الْحَقُّ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар бериб, деди: бизга Амр ибн Осим ривоят қилди, у деди: бизга Имрон Абул-Аввом ривоят қилди, у деди: бизга Маъмар ривоят қилди, аз-Зуҳрийдан, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) вафот этганларида араблар (диндан) қайтдилар. Шунда Умар: Ей Абу Бакр, араблар билан қандай жанг қиласан? деди. Абу Бакр: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шак-шубҳасиз: «Мен одамларни Ла илаҳа иллаллаҳ, мен Аллаҳнинг элчисиманъ деб гувоҳлик бергунларича, намозни қоим қилгунларича ва закотни бергунларича улар билан жанг қилишга буюрилдим,» деган эдилар. Аллаҳга қасамки, агар улар Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га бериб турган (закот) молидан бир эчки боласини ҳам мендан тўхтатиб қолсалар, мен улар билан шу учун жанг қиламан, деди. Умар деди: Абу Бакрнинг фикри ёришганини кўрганимда, унинг ҳақ эканини билдим.»

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ لَمَّا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاسْتُخْلِفَ أَبُو بَكْرٍ وَكَفَرَ مَنْ كَفَرَ مِنَ الْعَرَبِ قَالَ عُمَرُ لأَبِي بَكْرٍ كَيْفَ تُقَاتِلُ النَّاسَ وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَمَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ عَصَمَ مِنِّي مَالَهُ وَنَفْسَهُ إِلاَّ بِحَقِّهِ وَحِسَابُهُ عَلَى اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ وَاللَّهِ لأُقَاتِلَنَّ مَنْ فَرَّقَ بَيْنَ الصَّلاَةِ وَالزَّكَاةِ فَإِنَّ الزَّكَاةَ حَقُّ الْمَالِ وَاللَّهِ لَوْ مَنَعُونِي عِقَالاً كَانُوا يُؤَدُّونَهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَقَاتَلْتُهُمْ عَلَى مَنْعِهِ قَالَ عُمَرُ فَوَاللَّهِ مَا هُوَ إِلاَّ أَنِّي رَأَيْتُ اللَّهَ شَرَحَ صَدْرَ أَبِي بَكْرٍ لِلْقِتَالِ فَعَرَفْتُ أَنَّهُ الْحَقُّ ‏.‏

Бизга Қутайба ибн Саид хабар бериб, деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, Уқайлдан, у аз-Зуҳрийдан (ривоят қилдики), менга Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Утба хабар берди, Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) вафот этиб, Абу Бакр халифа қилинганида ва араблардан куфрга қайтганлар қайтганида, Умар Абу Бакрга: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен одамлар Ла илаҳа иллаллаҳъ дегунларича улар билан жанг қилишга буюрилдим. Кимки Ла илаҳа иллаллаҳъ деса, ҳаққидан бошқа ҳолда молини ва жонини мендан сақлаб қолади, ҳисоби эса Аллаҳ зиммасидадир,» деган экан, сен одамлар билан қандай жанг қиласан? деди. Абу Бакр: Аллаҳга қасамки, мен намоз билан закот орасини ажратганлар билан албатта жанг қиламан, чунки закот мол ҳаққидир. Аллаҳга қасамки, агар улар Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га элтиб турган (туя) чилторини ҳам мендан тўхтатиб қолсалар, уни тўхтатганлари учун улар билан жанг қиламан, деди. Умар деди: Бас, Аллаҳга қасамки, Аллаҳ Абу Бакрнинг кўксини жанг учун очиб қўйганини кўрганимдан бошқа нарса эмас эди, шунда мен унинг ҳақ эканини билдим.»

أَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَإِذَا قَالُوهَا فَقَدْ عَصَمُوا مِنِّي دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ إِلاَّ بِحَقِّهَا وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا كَانَتِ الرِّدَّةُ قَالَ عُمَرُ لأَبِي بَكْرٍ أَتُقَاتِلُهُمْ وَقَدْ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ كَذَا وَكَذَا ‏.‏ فَقَالَ وَاللَّهِ لاَ أُفَرِّقُ بَيْنَ الصَّلاَةِ وَالزَّكَاةِ ‏.‏ وَلأُقَاتِلَنَّ مَنْ فَرَّقَ بَيْنَهُمَا ‏.‏ فَقَاتَلْنَا مَعَهُ فَرَأَيْنَا ذَلِكَ رُشْدًا ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ سُفْيَانُ فِي الزُّهْرِيِّ لَيْسَ بِالْقَوِيِّ وَهُوَ سُفْيَانُ بْنُ حُسَيْنٍ ‏.‏

Бизга Зиёд ибн Айюб хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ибн Язид ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Утбадан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен одамлар Ла илаҳа иллаллаҳъ дегунларича улар билан жанг қилишга буюрилдим. Бас, қачонки улар буни айтсалар, ҳаққидан бошқа ҳолда қонларини ва молларини мендан сақлаб қоладилар, ҳисоблари эса Аллаҳ зиммасидадир,» дедилар. Ридда (диндан қайтиш) юз берганида, Умар Абу Бакрга: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шундай-шундай деганини эшитганинг ҳолда улар билан жанг қиласанми? деди. У: Аллаҳга қасамки, мен намоз билан закот орасини ажратмайман ва уларнинг орасини ажратганлар билан албатта жанг қиламан, деди. Бас, биз у билан бирга жанг қилдик ва буни тўғри йўл деб топдик.» Абу Абдураҳмон деди: Суфён аз-Зуҳрий (ривоятида) қаввий эмас — бу Суфён ибн Ҳусайндир.

قَالَ الْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَمَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ عَصَمَ مِنِّي مَالَهُ وَنَفْسَهُ إِلاَّ بِحَقِّهِ وَحِسَابُهُ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏"‏ ‏.‏ جَمَعَ شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ الْحَدِيثَيْنِ جَمِيعًا ‏.‏

Ҳорис ибн Мискин — унга (китоб) қироат қилиниб, мен ҳам эшитиб турган ҳолда — Ибн Ваҳбдан (ривоят қилиб) деди: менга Юнус хабар берди, Ибн Шиҳобдан, у деди: менга Саид ибн ал-Мусайяб ривоят қилди, Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу) унга хабар беришича, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен одамлар Ла илаҳа иллаллаҳъ дегунларича улар билан жанг қилишга буюрилдим. Бас, кимки Ла илаҳа иллаллаҳъ деса, ҳаққидан бошқа ҳолда молини ва жонини мендан сақлаб қолади, ҳисоби эса Аллаҳ (азза ва жалла) зиммасидадир,» дедилар. Шуайб ибн Абу Ҳамза икки ҳадисни бирга жамлади.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُغِيرَةِ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ، عَنْ شُعَيْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ لَمَّا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ بَعْدَهُ وَكَفَرَ مَنْ كَفَرَ مِنَ الْعَرَبِ قَالَ عُمَرُ يَا أَبَا بَكْرٍ كَيْفَ تُقَاتِلُ النَّاسَ وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَمَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَقَدْ عَصَمَ مِنِّي مَالَهُ وَنَفْسَهُ إِلاَّ بِحَقِّهِ وَحِسَابُهُ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ لأُقَاتِلَنَّ مَنْ فَرَّقَ بَيْنَ الصَّلاَةِ وَالزَّكَاةِ فَإِنَّ الزَّكَاةَ حَقُّ الْمَالِ فَوَاللَّهِ لَوْ مَنَعُونِي عَنَاقًا كَانُوا يُؤَدُّونَهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَقَاتَلْتُهُمْ عَلَى مَنْعِهَا ‏.‏ قَالَ عُمَرُ فَوَاللَّهِ مَا هُوَ إِلاَّ أَنْ رَأَيْتُ اللَّهَ شَرَحَ صَدْرَ أَبِي بَكْرٍ لِلْقِتَالِ فَعَرَفْتُ أَنَّهُ الْحَقُّ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Муҳаммад ибн ал-Муғийра хабар бериб, деди: бизга Усмон ривоят қилди, Шуайбдан, у аз-Зуҳрийдан (ривоят қилиб), деди: бизга Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Утба ривоят қилди, Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу) дедики: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) вафот этиб, Абу Бакр у кишидан кейин (халифа) бўлганида ва араблардан куфрга қайтганлар қайтганида, Умар: Ей Абу Бакр, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен одамлар Ла илаҳа иллаллаҳъ дегунларича улар билан жанг қилишга буюрилдим. Бас, кимки Ла илаҳа иллаллаҳъ деса, ҳаққидан бошқа ҳолда молини ва жонини мендан сақлаб қолади, ҳисоби эса Аллаҳ (азза ва жалла) зиммасидадир,» деган экан, сен одамлар билан қандай жанг қиласан? деди. Абу Бакр: Мен намоз билан закот орасини ажратганлар билан албатта жанг қиламан, чунки закот мол ҳаққидир. Бас, Аллаҳга қасамки, агар улар Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га элтиб турган бир эчки боласини ҳам мендан тўхтатиб қолсалар, уни тўхтатганлари учун улар билан жанг қиламан, деди. Умар деди: Бас, Аллаҳга қасамки, Аллаҳ Абу Бакрнинг кўксини жанг учун очиб қўйганини кўрганимдан бошқа нарса эмас эди, шунда мен унинг ҳақ эканини билдим.»

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُغِيرَةِ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ، عَنْ شُعَيْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَمَنْ قَالَهَا فَقَدْ عَصَمَ مِنِّي نَفْسَهُ وَمَالَهُ إِلاَّ بِحَقِّهِ وَحِسَابُهُ عَلَى اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ خَالَفَهُ الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Муҳаммад ибн ал-Муғийра хабар бериб, деди: бизга Усмон ривоят қилди, Шуайбдан, у аз-Зуҳрийдан (ривоят қилиб), деди: менга Саид ибн ал-Мусайяб ривоят қилди, Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу) унга хабар беришича, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен одамлар Ла илаҳа иллаллаҳъ дегунларича улар билан жанг қилишга буюрилдим. Бас, кимки буни айтса, ҳаққидан бошқа ҳолда жонини ва молини мендан сақлаб қолади, ҳисоби эса Аллаҳ зиммасидадир,» дедилар. Унга Валиди ибн Муслим мухолиф бўлди.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُؤَمَّلُ بْنُ الْفَضْلِ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، قَالَ حَدَّثَنِي شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ، وَسُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، وَذَكَرَ، آخَرَ عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ فَأَجْمَعَ أَبُو بَكْرٍ لِقِتَالِهِمْ فَقَالَ عُمَرُ يَا أَبَا بَكْرٍ كَيْفَ تُقَاتِلُ النَّاسَ وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَإِذَا قَالُوهَا عَصَمُوا مِنِّي دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ إِلاَّ بِحَقِّهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ لأُقَاتِلَنَّ مَنْ فَرَّقَ بَيْنَ الصَّلاَةِ وَالزَّكَاةِ وَاللَّهِ لَوْ مَنَعُونِي عَنَاقًا كَانُوا يُؤَدُّونَهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَقَاتَلْتُهُمْ عَلَى مَنْعِهَا ‏.‏ قَالَ عُمَرُ فَوَاللَّهِ مَا هُوَ إِلاَّ أَنْ رَأَيْتُ اللَّهَ قَدْ شَرَحَ صَدْرَ أَبِي بَكْرٍ لِقِتَالِهِمْ فَعَرَفْتُ أَنَّهُ الْحَقُّ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар бериб, деди: бизга Муаммал ибн ал-Фазл ривоят қилди, у деди: бизга ал-Валид ривоят қилди, у деди: менга Шуайб ибн Абу Ҳамза ва Суфён ибн Уяйна ривоят қилдилар, ҳамда бошқасини ҳам зикр қилди, аз-Зуҳрийдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Абу Бакр улар билан жанг қилишга азм қилди. Шунда Умар: Ей Абу Бакр, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен одамлар Ла илаҳа иллаллаҳъ дегунларича улар билан жанг қилишга буюрилдим. Бас, қачонки улар буни айтсалар, ҳаққидан бошқа ҳолда қонларини ва молларини мендан сақлаб қоладилар,» деган экан, сен одамлар билан қандай жанг қиласан? деди. Абу Бакр: Мен намоз билан закот орасини ажратганлар билан албатта жанг қиламан. Аллаҳга қасамки, агар улар Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га элтиб турган бир эчки боласини ҳам мендан тўхтатиб қолсалар, уни тўхтатганлари учун улар билан жанг қиламан, деди. Умар деди: Бас, Аллаҳга қасамки, Аллаҳ Абу Бакрнинг кўксини улар билан жанг қилишга очиб қўйганини кўрганимдан бошқа нарса эмас эди, шунда мен унинг ҳақ эканини билдим.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، ح وَأَنْبَأَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَإِذَا قَالُوهَا مَنَعُوا مِنِّي دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ إِلاَّ بِحَقِّهَا وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн ал-Муборак хабар бериб, деди: бизга Абу Муовия ривоят қилди. (Бошқа санад) Ҳамда бизга Аҳмад ибн Ҳарб хабар бериб, деди: бизга Абу Муовия ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен одамлар Ла илаҳа иллаллаҳъ дегунларича улар билан жанг қилишга буюрилдим. Бас, қачонки улар буни айтсалар, ҳаққидан бошқа ҳолда қонларини ва молларини мендан сақлаб қоладилар, ҳисоблари эса Аллаҳ (азза ва жалла) зиммасидадир,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ جَابِرٍ، وَعَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالاَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَإِذَا قَالُوهَا مَنَعُوا مِنِّي دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ إِلاَّ بِحَقِّهَا وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Яъло ибн Убайд хабар берди, ал-Аъмашдан, у Абу Суфёндан, у Жобирдан, ҳамда Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдиларки), улар иккиси дедилар: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен одамлар Ла илаҳа иллаллаҳъ дегунларича улар билан жанг қилишга буюрилдим. Бас, қачонки улар буни айтсалар, ҳаққидан бошқа ҳолда қонларини ва молларини мендан сақлаб қоладилар, ҳисоблари эса Аллаҳ зиммасидадир,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ دِينَارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ زِيَادِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ نُقَاتِلُ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَإِذَا قَالُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ حَرُمَتْ عَلَيْنَا دِمَاؤُهُمْ وَأَمْوَالُهُمْ إِلاَّ بِحَقِّهَا وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга ал-Қосим ибн Закариё ибн Динор хабар бериб, деди: бизга Убайдуллоҳ ибн Мусо ривоят қилди, у деди: бизга Шайбон ривоят қилди, Осимдан, у Зиёд ибн Қайсдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Биз одамлар Ла илаҳа иллаллаҳъ дегунларича улар билан жанг қиламиз. Бас, қачонки улар Ла илаҳа иллаллаҳъ десалар, ҳаққидан бошқа ҳолда уларнинг қонлари ва моллари бизга ҳаром бўлади, ҳисоблари эса Аллаҳ зиммасидадир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَجَاءَ رَجُلٌ فَسَارَّهُ فَقَالَ ‏"‏ اقْتُلُوهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَيَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ وَلَكِنَّمَا يَقُولُهَا تَعَوُّذًا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَقْتُلُوهُ فَإِنَّمَا أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَإِذَا قَالُوهَا عَصَمُوا مِنِّي دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ إِلاَّ بِحَقِّهَا وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн ал-Муборак хабар бериб, деди: бизга ал-Асвад ибн Омир ривоят қилди, у деди: бизга Исройил ривоят қилди, Симокдан, у ан-Нуъмон ибн Баширдан (ривоят қилдики), у деди: «Биз Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга эдик. Бир киши келиб, у кишига сирли гапирди. Шунда у: «Уни ўлдиринглар,» дедилар. Сўнг: «У Ла илаҳа иллаллаҳъ деб гувоҳлик берадими?» дедилар. (Киши:) Ҳа, лекин у буни (жонини) ҳимоя қилиш учун айтади холос, деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни ўлдирманглар, чунки мен одамлар Ла илаҳа иллаллаҳъ дегунларича улар билан жанг қилишга буюрилганман. Бас, қачонки улар буни айтсалар, ҳаққидан бошқа ҳолда қонларини ва молларини мендан сақлаб қоладилар, ҳисоблари эса Аллаҳ зиммасидадир,» дедилар.»

‏{‏ أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، ‏}‏ قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ سَالِمٍ، عَنْ رَجُلٍ، حَدَّثَهُ قَالَ دَخَلَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ فِي قُبَّةٍ فِي مَسْجِدِ الْمَدِينَةِ وَقَالَ فِيهِ ‏ "‏ إِنَّهُ أُوحِيَ إِلَىَّ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ نَحْوَهُ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар берди, Убайдуллоҳ деди: бизга Исройил ривоят қилди, Симокдан, у ан-Нуъмон ибн Солимдан, у ўзига (ҳадис) ривоят қилиб берган бир кишидан (нақл қилдики), у деди: «Биз Мадина масжидидаги бир чодирда турганимизда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ёнимизга кириб келдилар.» У (киши ривоятда): «У: Менга одамлар Ла илаҳа иллаллаҳъ дегунларича улар билан жанг қилиш ваҳий қилинди, дедилар,» деб шунга ўхшаш (ҳадисни) келтирди.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَعْيَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سِمَاكٌ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ سَالِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَوْسًا، يَقُولُ دَخَلَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ فِي قُبَّةٍ وَسَاقَ الْحَدِيثَ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар бериб, деди: бизга ал-Ҳасан ибн Муҳаммад ибн Аъян ривоят қилди, у деди: бизга Зуҳайр ривоят қилди, у деди: бизга Симок ривоят қилди, ан-Нуъмон ибн Солимдан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Авс (розияллаҳу анҳу)нинг: Биз бир чодирда турганимизда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ёнимизга кириб келдилар, деганини эшитдим,» ва ҳадисни (охиригача) келтирди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ سَالِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَوْسًا، يَقُولُ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي وَفْدِ ثَقِيفٍ فَكُنْتُ مَعَهُ فِي قُبَّةٍ فَنَامَ مَنْ كَانَ فِي الْقُبَّةِ غَيْرِي وَغَيْرُهُ فَجَاءَ رَجُلٌ فَسَارَّهُ فَقَالَ ‏"‏ اذْهَبْ فَاقْتُلْهُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَلَيْسَ يَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَشْهَدُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ذَرْهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَإِذَا قَالُوهَا حَرُمَتْ دِمَاؤُهُمْ وَأَمْوَالُهُمْ إِلاَّ بِحَقِّهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مُحَمَّدٌ فَقُلْتُ لِشُعْبَةَ أَلَيْسَ فِي الْحَدِيثِ ‏"‏ أَلَيْسَ يَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَظُنُّهَا مَعَهَا وَلاَ أَدْرِي ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, ан-Нуъмон ибн Солимдан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Авс (розияллаҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Мен Сақиф вакиллари орасида Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурига келдим ва у киши билан бирга бир чодирда эдим. Чодирдаги мен ва у кишидан бошқа ҳамма ухлаб қолди. Шунда бир киши келиб, у кишига сирли гапирди. У: «Бор, уни ўлдир,» дедилар. Сўнг: «У Ла илаҳа иллаллаҳ, мен Аллаҳнинг элчисиманъ деб гувоҳлик бермайдими?» дедилар. (Киши:) Гувоҳлик беради, деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни қўйиб юбор,» дедилар. Сўнг: «Мен одамлар Ла илаҳа иллаллаҳъ дегунларича улар билан жанг қилишга буюрилдим. Бас, қачонки улар буни айтсалар, ҳаққидан бошқа ҳолда қонлари ва моллари ҳаром бўлади,» дедилар.» Муҳаммад деди: Мен Шуъбага: Ҳадисда «У Ла илаҳа иллаллаҳ, мен Аллаҳнинг элчисиманъ деб гувоҳлик бермайдими?» (дегани) йўқмиди? дедим. У: Мен буни у (жумла) билан бирга деб ўйлайман, лекин аниқ билмайман, деди.

أَخْبَرَنِي هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَكْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ أَبِي صَغِيرَةَ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ سَالِمٍ، أَنَّ عَمْرَو بْنَ أَوْسٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَاهُ أَوْسًا قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ثُمَّ تَحْرُمُ دِمَاؤُهُمْ وَأَمْوَالُهُمْ إِلاَّ بِحَقِّهَا ‏"‏ ‏.‏

Менга Ҳорун ибн Абдуллоҳ хабар бериб, деди: бизга Абдуллоҳ ибн Бакр ривоят қилди, у деди: бизга Ҳотим ибн Абу Сағийра ривоят қилди, у Нуъмон ибн Салимдан, унга Амр ибн Авс хабар беришича, унинг отаси Авс деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен одамлар «Лоо илааҳа иллаллооҳ» (Аллаҳдан ўзга ҳақ маъбуд йўқ) деб гувоҳлик бергунига қадар улар билан жанг қилишга буюрилдим. Шундан кейин улар ўз ҳуқуқи билан (жазоланмагунларича) қонлари ва моллари (менга) ҳаром бўлади,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عِيسَى، عَنْ ثَوْرٍ، عَنْ أَبِي عَوْنٍ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ، قَالَ سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ، يَخْطُبُ - وَكَانَ قَلِيلَ الْحَدِيثِ - عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ سَمِعْتُهُ يَخْطُبُ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ كُلُّ ذَنْبٍ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَغْفِرَهُ إِلاَّ الرَّجُلُ يَقْتُلُ الْمُؤْمِنَ مُتَعَمِّدًا أَوِ الرَّجُلُ يَمُوتُ كَافِرًا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар бериб, деди: бизга Сафвон ибн Исо ривоят қилди, у Саврдан, у Абу Авндан, у Абу Идрисдан (ривоят қилиб), деди: Мен Муовияни — у кам ҳадис ривоят қилувчи эди — Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан хутба қилаётганини эшитдим. У хутба қилиб айтаётганини эшитдим: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деганини эшитдим: «Ҳар бир гуноҳни Аллаҳ кечириши мумкин, фақат мўминни қасддан ўлдирган киши ёки кофир ҳолида ўлган киши бундан мустасно,» дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ تُقْتَلُ نَفْسٌ ظُلْمًا إِلاَّ كَانَ عَلَى ابْنِ آدَمَ الأَوَّلِ كِفْلٌ مِنْ دَمِهَا وَذَلِكَ أَنَّهُ أَوَّلُ مَنْ سَنَّ الْقَتْلَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Амр ибн Али хабар бериб, у Абдурраҳмондан, деди: бизга Суфён ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Абдуллоҳ ибн Муррадан, у Масруқдан, у Абдуллоҳдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилиб), у: «Ҳеч бир жон зулм билан ўлдирилмайдики, унинг қони (гуноҳи)дан бир улуш Одамнинг биринчи ўғлига (юкланмасин), чунки у қотилликни биринчи бўлиб бошлаб берган,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُعَاوِيَةَ بْنِ مَالَجَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْحَرَّانِيُّ، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُهَاجِرٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَتْلُ مُؤْمِنٍ أَعْظَمُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ زَوَالِ الدُّنْيَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُهَاجِرِ لَيْسَ بِالْقَوِيِّ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Муовия ибн Молаж хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ибн Салама ал-Ҳарроний ривоят қилди, у Ибн Ишоқдан, у Иброҳим ибн Муҳожирдан, у Абдуллоҳ ибн Амрнинг озод қилинган қули Исмоилдан, у Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос(розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилиб), деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, мўминни ўлдириш Аллаҳ наздида дунёнинг завол топишидан ҳам улуғроқдир,» дедилар. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: Иброҳим ибн ал-Муҳожир қавий (ишончли) эмас.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ الْبَصْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ يَعْلَى بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لَزَوَالُ الدُّنْيَا أَهْوَنُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ قَتْلِ رَجُلٍ مُسْلِمٍ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Яҳё ибн Ҳакийм ал-Басрий хабар бериб, деди: бизга Ибн Абу Адий ривоят қилди, у Шуъбадан, у Яъло ибн Атодан, у отасидан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилиб), у: «Дунёнинг завол топиши Аллаҳ наздида бир мусулмон кишини ўлдиришдан кўра енгилроқдир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ يَعْلَى، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَتْلُ الْمُؤْمِنِ أَعْظَمُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ زَوَالِ الدُّنْيَا ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у Шуъбадан, у Яълодан, у отасидан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан (ривоят қилиб), у деди: Мўминни ўлдириш Аллаҳ наздида дунёнинг завол топишидан ҳам улуғроқдир.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ يَعْلَى بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَتْلُ الْمُؤْمِنِ أَعْظَمُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ زَوَالِ الدُّنْيَا ‏.‏

Бизга Амр ибн Ҳишом хабар бериб, деди: бизга Махлад ибн Язид ривоят қилди, у Суфёндан, у Мансурдан, у Яъло ибн Атодан, у отасидан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан (ривоят қилиб), у деди: Мўминни ўлдириш Аллаҳ наздида дунёнинг завол топишидан ҳам улуғроқдир.

أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ إِسْحَاقَ الْمَرْوَزِيُّ، - ثِقَةٌ - حَدَّثَنِي خَالِدُ بْنُ خِدَاشٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ بَشِيرِ بْنِ الْمُهَاجِرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ قَتْلُ الْمُؤْمِنِ أَعْظَمُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ زَوَالِ الدُّنْيَا ‏"‏ ‏.‏

Бизга ал-Ҳасан ибн Ишоқ ал-Марвазий — ишончли (сиқа) ровуй — хабар бериб: менга Холид ибн Хидош ривоят қилди, у деди: бизга Ҳотим ибн Исмоил ривоят қилди, у Башир ибн ал-Муҳожирдан, у Абдуллоҳ ибн Бурайдадан, у отасидан (ривоят қилиб), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мўминни ўлдириш Аллаҳ наздида дунёнинг завол топишидан ҳам улуғроқдир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا سَرِيعُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْوَاسِطِيُّ الْخَصِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ الأَزْرَقُ، عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أَوَّلُ مَا يُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ الصَّلاَةُ وَأَوَّلُ مَا يُقْضَى بَيْنَ النَّاسِ فِي الدِّمَاءِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Сарийъ ибн Абдуллоҳ ал-Воситий ал-Хасий хабар бериб, деди: бизга Ишоқ ибн Юсуф ал-Азрақ ривоят қилди, у Шарикдан, у Осимдан, у Абу Воилдан, у Абдуллоҳдан (ривоят қилиб), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Банда энг аввал (қиёматда) намоз ҳақида ҳисоб беради, одамлар ўртасида энг аввал қонлар (тўкилиши) ҳақида ҳукм чиқарилади,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، عَنْ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، يُحَدِّثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ أَوَّلُ مَا يُحْكَمُ بَيْنَ النَّاسِ فِي الدِّمَاءِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар бериб, у Холиддан: бизга Шуъба ривоят қилди, у Сулаймондан (ривоят қилиб), у деди: Мен Абу Воилнинг Абдуллоҳдан ривоят қилиб айтганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Одамлар ўртасида энг аввал қонлар (тўкилиши) ҳақида ҳукм чиқарилади,» дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ أَوَّلُ مَا يُقْضَى بَيْنَ النَّاسِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِي الدِّمَاءِ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар бериб, деди: бизга Абу Довуд ривоят қилди, у Суфёндан, у ал-Аъмашдан, у Абу Воилдан (ривоят қилиб), у деди: Абдуллоҳ деди: Қиёмат куни одамлар ўртасида энг аввал қонлар (тўкилиши) ҳақида ҳукм чиқарилади.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَفْصٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، ثُمَّ ذَكَرَ كَلِمَةً مَعْنَاهَا عَنْ عَمْرِو بْنِ شُرَحْبِيلَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ أَوَّلُ مَا يُقْضَى بَيْنَ النَّاسِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِي الدِّمَاءِ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Ҳафс хабар бериб, деди: менга отам ривоят қилиб, деди: менга Иброҳим ибн Таҳмон ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Шақиқдан, сўнг маъноси шундай бўлган бир сўзни зикр қилди, у Амр ибн Шураҳбилдан, у Абдуллоҳдан (ривоят қилиб), у деди: Қиёмат куни одамлар ўртасида энг аввал қонлар (тўкилиши) ҳақида ҳукм чиқарилади.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُرَحْبِيلَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أَوَّلُ مَا يُقْضَى فِيهِ بَيْنَ النَّاسِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِي الدِّمَاءِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Ҳарб хабар бериб, деди: бизга Абу Муовия ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Абу Воилдан, у Амр ибн Шураҳбилдан (ривоят қилиб), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қиёмат куни одамлар ўртасида энг аввал ҳақида ҳукм чиқариладиган нарса қонлар (тўкилиши)дир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ أَوَّلُ مَا يُقْضَى بَيْنَ النَّاسِ فِي الدِّمَاءِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ал-Алў хабар бериб, деди: бизга Абу Муовия ривоят қилди, у деди: бизга ал-Аъмаш ривоят қилди, у Шақиқдан, у Абдуллоҳдан (ривоят қилиб), у деди: Одамлар ўртасида энг аввал қонлар (тўкилиши) ҳақида ҳукм чиқарилади.

أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُسْتَمِرِّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُرَحْبِيلَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ يَجِيءُ الرَّجُلُ آخِذًا بِيَدِ الرَّجُلِ فَيَقُولُ يَا رَبِّ هَذَا قَتَلَنِي ‏.‏ فَيَقُولُ اللَّهُ لَهُ لِمَ قَتَلْتَهُ فَيَقُولُ قَتَلْتُهُ لِتَكُونَ الْعِزَّةُ لَكَ ‏.‏ فَيَقُولُ فَإِنَّهَا لِي ‏.‏ وَيَجِيءُ الرَّجُلُ آخِذًا بِيَدِ الرَّجُلِ فَيَقُولُ إِنَّ هَذَا قَتَلَنِي ‏.‏ فَيَقُولُ اللَّهُ لَهُ لِمَ قَتَلْتَهُ فَيَقُولُ لِتَكُونَ الْعِزَّةُ لِفُلاَنٍ فَيَقُولُ إِنَّهَا لَيْسَتْ لِفُلاَنٍ فَيَبُوءُ بِإِثْمِهِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Иброҳим ибн ал-Мустамир хабар бериб, деди: бизга Амр ибн Осим ривоят қилди, у деди: бизга Муътамир ривоят қилди, у отасидан, у ал-Аъмашдан, у Шақиқ ибн Саламадан, у Амр ибн Шураҳбилдан, у Абдуллоҳ ибн Масъуддан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилиб), у: «Бир киши бошқа бир кишининг қўлидан ушлаб келиб: «Эй Роббим, мана шу мени ўлдирди,» дейди. Аллаҳ унга: «Нима учун уни ўлдирдинг?» дейди. У: «Иззат Сенга бўлсин, деб ўлдирдим,» дейди. (Аллаҳ): «Албатта у (иззат) Менингдир,» дейди. Яна бир киши бошқа бир кишининг қўлидан ушлаб келиб: «Албатта мана шу мени ўлдирди,» дейди. Аллаҳ унга: «Нима учун уни ўлдирдинг?» дейди. У: «Иззат фалончига бўлсин, деб (ўлдирдим),» дейди. (Аллаҳ): «Албатта у (иззат) фалончига эмас,» дейди ва у (қотил) ўз гуноҳини кўтариб қайтади,» дедилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ تَمِيمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ أَخْبَرَنِي شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي عِمْرَانَ الْجَوْنِيِّ، قَالَ قَالَ جُنْدَبٌ حَدَّثَنِي فُلاَنٌ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ يَجِيءُ الْمَقْتُولُ بِقَاتِلِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَقُولُ سَلْ هَذَا فِيمَ قَتَلَنِي فَيَقُولُ قَتَلْتُهُ عَلَى مُلْكِ فُلاَنٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ جُنْدَبٌ فَاتَّقِهَا ‏.‏

Бизга Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Тамим хабар бериб, деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, у деди: менга Шуъба хабар берди, у Абу Имрон ал-Жавнийдан (ривоят қилиб), у деди: Жундаб деди: менга фалончи ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қиёмат куни ўлдирилган киши ўз қотилини олиб келиб: «Бундан сўра, нима учун мени ўлдирди?» дейди. У (қотил): «Мен уни фалончининг мулки (салтанати) учун ўлдирдим,» дейди,» дедилар. Жундаб деди: Бас, ундан (қотилликдан) сақланинг.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمَّارٍ الدُّهْنِيِّ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، سُئِلَ عَمَّنْ قَتَلَ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا ثُمَّ تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا ثُمَّ اهْتَدَى فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَأَنَّى لَهُ التَّوْبَةُ سَمِعْتُ نَبِيَّكُمْ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ يَجِيءُ مُتَعَلِّقًا بِالْقَاتِلِ تَشْخُبُ أَوْدَاجُهُ دَمًا فَيَقُولُ أَىْ رَبِّ سَلْ هَذَا فِيمَ قَتَلَنِي ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ وَاللَّهِ لَقَدْ أَنْزَلَهَا اللَّهُ ثُمَّ مَا نَسَخَهَا ‏.‏

Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Аммор ад-Дуҳнийдан, у Солим ибн Абул-Жаъддан (ривоят қилишича): Ибн Аббосдан мўминни қасддан ўлдириб, сўнг тавба қилиб, имон келтириб, солиҳ амал қилган, сўнг тўғри йўлга юрган киши ҳақида сўралди. Ибн Аббос деди: Унга қаердан тавба бўлсин?! Мен Набийингиз (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деганини эшитдим: «(Ўлдирилган киши) қотилига осилган, томир(лари)дан қон отилиб чиқиб турган ҳолда келиб: «Эй Роббим, бундан сўра, нима учун мени ўлдирди?» дейди.» Сўнг (Ибн Аббос): Аллаҳга қасамки, Аллаҳ уни (бу оятни) нозил қилди, сўнгра уни бекор қилмади, деди.

قَالَ وَأَخْبَرَنِي أَزْهَرُ بْنُ جَمِيلٍ الْبَصْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ النُّعْمَانِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْكُوفَةِ فِي هَذِهِ الآيَةِ ‏{‏ وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا ‏}‏ فَرَحَلْتُ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ لَقَدْ أُنْزِلَتْ فِي آخِرِ مَا أُنْزِلَ ثُمَّ مَا نَسَخَهَا شَىْءٌ ‏.‏

(Насоий) деди: Менга Азҳар ибн Жамил ал-Басрий ҳам хабар бериб, деди: бизга Холид ибн ал-Ҳорис ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у ал-Муғийра ибн ан-Нуъмондан, у Саид ибн Жубайрдан (ривоят қилиб), у деди: Куфа аҳли мана шу оят — «Ким бир мўминни қасддан ўлдирса» (Нисо сураси, 93) — ҳақида ихтилоф қилишди. Шу сабабли мен Ибн Аббоснинг олдига сафар қилиб, ундан сўрадим. У деди: У (оят) нозил қилинган охирги нарсалардан бўлиб нозил бўлди, сўнг уни ҳеч нарса бекор қилмади.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ حَدَّثَنِي الْقَاسِمُ بْنُ أَبِي بَزَّةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ هَلْ لِمَنْ قَتَلَ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا مِنْ تَوْبَةٍ قَالَ لاَ ‏.‏ وَقَرَأْتُ عَلَيْهِ الآيَةَ الَّتِي فِي الْفُرْقَانِ ‏{‏ وَالَّذِينَ لاَ يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلاَ يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ ‏}‏ قَالَ هَذِهِ آيَةٌ مَكِّيَّةٌ نَسَخَتْهَا آيَةٌ مَدَنِيَّةٌ ‏{‏ وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ ‏}‏ ‏.‏

Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Журайж ривоят қилди, у деди: менга ал-Қосим ибн Абу Базза ривоят қилди, у Саид ибн Жубайрдан (ривоят қилдики), у деди: мен Ибн Аббосга: «Билқасд бир мўминни ўлдирган киши учун тавба борми?» дедим. У: «Йўқ,» деди. Ва мен унга Фурқон (сураси)даги оятни ўқиб бердим: «Ва улар Аллаҳ билан бирга бошқа маъбудга ибодат қилмайдилар ва Аллаҳ ҳаром қилган жонни — ҳақ (қасос) билан бўлмаса — ўлдирмайдилар» (Фурқон сураси, 68). У: «Бу Маккада нозил бўлган оятдир, уни Мадинада нозил бўлган оят насх қилди (бекор қилди): «Ким бир мўминни билқасд ўлдирса, унинг жазоси жаҳаннамдир» (Нисо сураси, 93),» деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ أَمَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى أَنْ أَسْأَلَ ابْنَ عَبَّاسٍ، عَنْ هَاتَيْنِ الآيَتَيْنِ، ‏{‏ وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ ‏}‏ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ لَمْ يَنْسَخْهَا شَىْءٌ ‏.‏ وَعَنْ هَذِهِ الآيَةِ ‏{‏ وَالَّذِينَ لاَ يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلاَ يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ ‏}‏ قَالَ نَزَلَتْ فِي أَهْلِ الشِّرْكِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Мансурдан, у Саид ибн Жубайрдан (ривоят қилдики), у деди: Абдурраҳмон ибн Абу Лайла менга Ибн Аббосдан ушбу икки оят ҳақида сўрашни буюрди: «Ким бир мўминни билқасд ўлдирса, унинг жазоси жаҳаннамдир» (Нисо сураси, 93). Мен ундан сўрадим, у: «Буни ҳеч нарса насх қилмаган (бекор қилмаган),» деди. Ва ушбу оят ҳақида (сўрадим): «Ва улар Аллаҳ билан бирга бошқа маъбудга ибодат қилмайдилар ва Аллаҳ ҳаром қилган жонни — ҳақ (қасос) билан бўлмаса — ўлдирмайдилар» (Фурқон сураси, 68). У: «Бу мушриклар ҳақида нозил бўлган,» деди.

أَخْبَرَنَا حَاجِبُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْمَنْبِجِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي رَوَّادٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَبْدِ الأَعْلَى الثَّعْلَبِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ قَوْمًا، كَانُوا قَتَلُوا فَأَكْثَرُوا وَزَنَوْا فَأَكْثَرُوا وَانْتَهَكُوا فَأَتَوُا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالُوا يَا مُحَمَّدُ إِنَّ الَّذِي تَقُولُ وَتَدْعُو إِلَيْهِ لَحَسَنٌ لَوْ تُخْبِرُنَا أَنَّ لِمَا عَمِلْنَا كَفَّارَةً ‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ وَالَّذِينَ لاَ يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ ‏}‏ إِلَى ‏{‏ فَأُولَئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئَاتِهِمْ حَسَنَاتٍ ‏}‏ قَالَ يُبَدِّلُ اللَّهُ شِرْكَهُمْ إِيمَانًا وَزِنَاهُمْ إِحْصَانًا وَنَزَلَتْ ‏{‏ قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ ‏}‏ الآيَةَ ‏.‏

Бизга Ҳожиб ибн Сулаймон ал-Манбижий хабар берди, у деди: бизга Ибн Абу Раввод ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Журайж ривоят қилди, у Абдул-Аъло ас-Саълабийдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики): Бир қавм (кўп) одам ўлдирган ва кўп (қотиллик) қилган, зино қилган ва кўп (зино) қилган ҳамда (ҳаром нарсаларга) бузғунчилик қилган эдилар. Улар Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келдилар ва: «Эй Муҳаммад, сен айтаётган ва даъват этаётган нарса албатта яхшидир, агар сен бизга қилган ишларимиз учун каффорат (покловчи нарса) борлигини хабар берсанг (қани эди),» дедилар. Шунда Аллаҳ азза ва жалла: «Ва улар Аллаҳ билан бирга бошқа маъбудга ибодат қилмайдилар» (оятидан) то «Ана ўшаларнинг ёмонликларини Аллаҳ яхшиликларга айлантириб қўяди» (Фурқон сураси, 68-70) (оятигача) нозил қилди. У (Ибн Аббос): «Аллаҳ уларнинг ширкларини иймонга, зиноларини эса покизаликка айлантиради,» деди. Ва: «Айт: эй ўз жонларига исроф қилган (гуноҳ қилган) бандаларим!» (Зумар сураси, 53) ояти ҳам нозил бўлди.

أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي يَعْلَى، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ نَاسًا، مِنْ أَهْلِ الشِّرْكِ أَتَوْا مُحَمَّدًا فَقَالُوا إِنَّ الَّذِي تَقُولُ وَتَدْعُو إِلَيْهِ لَحَسَنٌ لَوْ تُخْبِرُنَا أَنَّ لِمَا عَمِلْنَا كَفَّارَةً ‏.‏ فَنَزَلَتْ ‏{‏ وَالَّذِينَ لاَ يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ ‏}‏ وَنَزَلَتْ ‏{‏ قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ ‏}‏ ‏.‏

Бизга ал-Ҳасан ибн Муҳаммад аз-Заъфароний хабар берди, у деди: бизга Ҳажжож ибн Муҳаммад ривоят қилди, Ибн Журайж деди: менга Яъло хабар берди, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики): Мушрик аҳлидан бир неча киши Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келдилар ва: «Сен айтаётган ва даъват этаётган нарса албатта яхшидир, агар сен бизга қилган ишларимиз учун каффорат борлигини хабар берсанг (қани эди),» дедилар. Шунда: «Ва улар Аллаҳ билан бирга бошқа маъбудга ибодат қилмайдилар» (Фурқон сураси, 68) (ояти) нозил бўлди ва: «Айт: эй ўз жонларига исроф қилган бандаларим!» (Зумар сураси, 53) (ояти ҳам) нозил бўлди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شَبَابَةُ بْنُ سَوَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنِي وَرْقَاءُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَجِيءُ الْمَقْتُولُ بِالْقَاتِلِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ نَاصِيَتُهُ وَرَأْسُهُ فِي يَدِهِ وَأَوْدَاجُهُ تَشْخُبُ دَمًا يَقُولُ يَا رَبِّ قَتَلَنِي حَتَّى يُدْنِيَهُ مِنَ الْعَرْشِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَذَكَرُوا لاِبْنِ عَبَّاسٍ التَّوْبَةَ فَتَلاَ هَذِهِ الآيَةَ ‏{‏ وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا ‏}‏ قَالَ مَا نُسِخَتْ مُنْذُ نَزَلَتْ وَأَنَّى لَهُ التَّوْبَةُ

Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ хабар берди, у деди: бизга Шабобат ибн Саввор ривоят қилди, у деди: менга Варқо ривоят қилди, у Амрдан, у Ибн Аббосдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Қиёмат куни ўлдирилган киши қотилни қошининг сочидан ушлаб, боши қўлида, томир-бўғинларидан қон оқиб турган ҳолда олиб келади ва: «Эй Роббим, бу мени ўлдирди!» дейди, токи уни Аршга яқинлаштиргунича (шундай деяверади),» дедилар. (Рови) деди: кейин Ибн Аббоснинг олдида тавбани эслатдилар. Шунда у ушбу оятни тиловат қилди: «Ким бир мўминни билқасд ўлдирса...» (Нисо сураси, 93) ва: «Бу (оят) нозил бўлгандан бери насх қилинмаган, унга қайдан тавба бўлсин!» деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ خَارِجَةَ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، قَالَ نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏{‏ وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ خَالِدًا فِيهَا ‏}‏ الآيَةُ كُلُّهَا بَعْدَ الآيَةِ الَّتِي نَزَلَتْ فِي الْفُرْقَانِ بِسِتَّةِ أَشْهُرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو لَمْ يَسْمَعْهُ مِنْ أَبِي الزِّنَادِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у деди: бизга ал-Ансорий ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Амр ривоят қилди, у Абуз-Зиноддан, у Хорижа ибн Зайддан, у Зайд ибн Собитдан (ривоят қилдики), у деди: Ушбу оят — «Ким бир мўминни билқасд ўлдирса, унинг жазоси жаҳаннамдир, у эрда абадий қолади» (Нисо сураси, 93) — бутун оят, Фурқон (сураси)да нозил бўлган оятдан олти ой кейин нозил бўлди. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: Муҳаммад ибн Амр буни Абуз-Зиноддан эшитмаган.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، عَنْ عَبْدِ الْوَهَّابِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ خَارِجَةَ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ زَيْدٍ، فِي قَوْلِهِ ‏{‏ وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ ‏}‏ قَالَ نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ بَعْدَ الَّتِي فِي ‏{‏ تَبَارَكَ ‏}‏ الْفُرْقَانِ بِثَمَانِيَةِ أَشْهُرٍ ‏{‏ وَالَّذِينَ لاَ يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلاَ يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ ‏}‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَدْخَلَ أَبُو الزِّنَادِ بَيْنَهُ وَبَيْنَ خَارِجَةَ مُجَالِدَ بْنَ عَوْفٍ ‏.‏

Менга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у Абдул-Ваҳҳобдан, у деди: бизга Муҳаммад ибн Амр ривоят қилди, у Мусо ибн Уқбадан, у Абуз-Зиноддан, у Хорижа ибн Зайддан, у Зайддан (ривоят қилдики), Аллоҳнинг «Ким бир мўминни билқасд ўлдирса, унинг жазоси жаҳаннамдир» (Нисо сураси, 93) сўзи ҳақида у деди: Ушбу оят «Таборак» (деб бошланувчи) Фурқон (сураси)даги оятдан — «Ва улар Аллаҳ билан бирга бошқа маъбудга ибодат қилмайдилар ва Аллаҳ ҳаром қилган жонни — ҳақ (қасос) билан бўлмаса — ўлдирмайдилар» (Фурқон сураси, 68) (оятидан) саккиз ой кейин нозил бўлди. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: Абуз-Зинод ўзи билан Хорижа ўртасига Мужолид ибн Авфни киритган (яъни воситачи сифатида келтирган).

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ مُجَالِدِ بْنِ عَوْفٍ، قَالَ سَمِعْتُ خَارِجَةَ بْنَ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ قَالَ نَزَلَتْ ‏{‏ وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ خَالِدًا فِيهَا ‏}‏ أَشْفَقْنَا مِنْهَا فَنَزَلَتِ الآيَةُ الَّتِي فِي الْفُرْقَانِ ‏{‏ وَالَّذِينَ لاَ يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلاَ يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ ‏}‏ ‏.‏

Бизга Амр ибн Али хабар берди, у Муслим ибн Иброҳимдан, у деди: бизга Ҳаммод ибн Салама ривоят қилди, у Абдурраҳмон ибн Ишоқдан, у Абуз-Зиноддан, у Мужолид ибн Авфдан (ривоят қилдики), у деди: Мен Хорижа ибн Зайд ибн Собитнинг ўз отасидан ривоят қилаётганини эшитдим, у (отаси Зайд) деди: «Ким бир мўминни билқасд ўлдирса, унинг жазоси жаҳаннамдир, у эрда абадий қолади» (Нисо сураси, 93) (ояти) нозил бўлди ва биз ундан қўрқиб қолдик. Кейин Фурқон (сураси)даги оят нозил бўлди: «Ва улар Аллаҳ билан бирга бошқа маъбудга ибодат қилмайдилар ва Аллаҳ ҳаром қилган жонни — ҳақ (қасос) билан бўлмаса — ўлдирмайдилар» (Фурқон сураси, 68).

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا بَقِيَّةُ، قَالَ حَدَّثَنِي بَحِيرُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، أَنَّ أَبَا رُهْمٍ السَّمَعِيَّ، حَدَّثَهُمْ أَنَّ أَبَا أَيُّوبَ الأَنْصَارِيَّ حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ جَاءَ يَعْبُدُ اللَّهَ وَلاَ يُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا وَيُقِيمُ الصَّلاَةَ وَيُؤْتِي الزَّكَاةَ وَيَجْتَنِبُ الْكَبَائِرَ كَانَ لَهُ الْجَنَّةُ ‏"‏ ‏.‏ فَسَأَلُوهُ عَنِ الْكَبَائِرِ فَقَالَ ‏"‏ الإِشْرَاكُ بِاللَّهِ وَقَتْلُ النَّفْسِ الْمُسْلِمَةِ وَالْفِرَارُ يَوْمَ الزَّحْفِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Бақийя хабар берди, у деди: менга Баҳир ибн Саъд ривоят қилди, у Холид ибн Маъдондан (ривоят қилдики), Абу Руҳм ас-Самаъий уларга ривоят қилган, унга Абу Айюб ал-Ансорий (розияллаҳу анҳу) ривоят қилганки, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Аллаҳга ибодат қилиб, Унга ҳеч нарсани ширк келтирмай, намозни барпо этиб, закот бериб ва катта гуноҳлардан сақланиб (Аллаҳнинг ҳузурига) келса, жаннат унинг учун бўлади,» дедилар. Шунда улар ундан катта гуноҳлар ҳақида сўрадилар. У: «Аллаҳга ширк келтириш, мусулмон жонни ўлдириш ва жанг куни (жангдан) қочишдир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ح وَأَنْبَأَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ الْكَبَائِرُ الشِّرْكُ بِاللَّهِ وَعُقُوقُ الْوَالِدَيْنِ وَقَتْلُ النَّفْسِ وَقَوْلُ الزُّورِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Убайдуллоҳ ибн Абу Бакрдан, у Анасдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан; (ҳ) ва бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга ан-Назр ибн Шумайл хабар берди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Убайдуллоҳ ибн Абу Бакрдан (ривоят қилдики), у деди: мен Анаснинг шундай деяётганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Катта гуноҳлар — Аллаҳга ширк келтириш, ота-онага оқ бўлиш, жонни ўлдириш ва ёлғон сўзлашдир,» дедилар.

أَخْبَرَنِي عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ شُمَيْلٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا فِرَاسٌ، قَالَ سَمِعْتُ الشَّعْبِيَّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ الْكَبَائِرُ الإِشْرَاكُ بِاللَّهِ وَعُقُوقُ الْوَالِدَيْنِ وَقَتْلُ النَّفْسِ وَالْيَمِينُ الْغَمُوسُ ‏"‏ ‏.‏

Менга Абда ибн Абдурраҳим хабар берди, у деди: бизга Ибн Шумайл хабар берди, у деди: бизга Шуъба хабар берди, у деди: бизга Фирос ривоят қилди, у деди: мен Шаъбийнинг Абдуллоҳ ибн Амрдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилаётганини эшитдим), у: «Катта гуноҳлар — Аллаҳга ширк келтириш, ота-онага оқ бўлиш, жонни ўлдириш ва (қасддан) ёлғон қасам ичишдир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هَانِئٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَرْبُ بْنُ شَدَّادٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ سِنَانٍ، عَنْ حَدِيثِ، عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ أَنَّهُ حَدَّثَهُ أَبُوهُ، وَكَانَ، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم - أَنَّ رَجُلاً قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الْكَبَائِرُ قَالَ ‏ "‏ هُنَّ سَبْعٌ أَعْظَمُهُنَّ إِشْرَاكٌ بِاللَّهِ وَقَتْلُ النَّفْسِ بِغَيْرِ حَقٍّ وَفِرَارٌ يَوْمَ الزَّحْفِ ‏"‏ ‏.‏ مُخْتَصَرٌ ‏.‏

Бизга ал-Аббос ибн Абдул-Азим хабар берди, у деди: бизга Муоз ибн Ҳониъ ривоят қилди, у деди: бизга Ҳарб ибн Шаддод ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Абу Касир ривоят қилди, у Абдул-Ҳамид ибн Синондан, Убайд ибн Умайрнинг ҳадисидан (ривоят қилдики), унга отаси ривоят қилган — у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан эди — бир киши: «Эй Расулуллаҳ, катта гуноҳлар нима?» деди. У: «Улар эттита, уларнинг энг катталари Аллаҳга ширк келтириш, жонни ноҳақ ўлдириш ва жанг куни (жангдан) қочишдир,» дедилар. Қисқартирилган (ривоят).

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ وَاصِلٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُرَحْبِيلَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الذَّنْبِ أَعْظَمُ قَالَ ‏"‏ أَنْ تَجْعَلَ لِلَّهِ نِدًّا وَهُوَ خَلَقَكَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ ثُمَّ مَاذَا قَالَ ‏"‏ أَنْ تَقْتُلَ وَلَدَكَ خَشْيَةَ أَنْ يَطْعَمَ مَعَكَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ ثُمَّ مَاذَا قَالَ ‏"‏ أَنْ تُزَانِيَ بِحَلِيلَةِ جَارِكَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Восилдан, у Абу Воилдан, у Амр ибн Шураҳбилдан, у Абдуллоҳдан (ривоят қилдики), у деди: Мен: «Эй Расулуллаҳ, қайси гуноҳ энг катта?» дедим. У: «Сени яратган бўла туриб, Аллаҳга тенг (шерик) қилишингдир,» дедилар. Мен: «Сўнг нима?» дедим. У: «Сен билан бирга овқатланишидан қўрқиб болангни ўлдиришингдир,» дедилар. Мен: «Сўнг нима?» дедим. У: «Қўшнингнинг хотини билан зино қилишингдир,» дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي وَاصِلٌ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الذَّنْبِ أَعْظَمُ قَالَ ‏"‏ أَنْ تَجْعَلَ لِلَّهِ نِدًّا وَهُوَ خَلَقَكَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ ثُمَّ أَىٌّ قَالَ ‏"‏ أَنْ تَقْتُلَ وَلَدَكَ مِنْ أَجْلِ أَنْ يَطْعَمَ مَعَكَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ ثُمَّ أَىٌّ قَالَ ‏"‏ ثُمَّ أَنْ تُزَانِيَ بِحَلِيلَةِ جَارِكَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Амр ибн Али ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: менга Восил ривоят қилди, у Абу Воилдан, у Абдуллоҳдан (ривоят қилдики), у деди: Мен: «Эй Расулуллаҳ, қайси гуноҳ энг катта?» дедим. У: «Сени яратган бўла туриб, Аллаҳга тенг (шерик) қилишингдир,» дедилар. Мен: «Сўнг қайси?» дедим. У: «Сен билан бирга овқатланмаслиги учун болангни ўлдиришингдир,» дедилар. Мен: «Сўнг қайси?» дедим. У: «Сўнг қўшнингнинг хотини билан зино қилишингдир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ، قَالَ أَنْبَأَنَا يَزِيدُ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَىُّ الذَّنْبِ أَعْظَمُ قَالَ ‏"‏ الشِّرْكُ أَنْ تَجْعَلَ لِلَّهِ نِدًّا وَأَنْ تُزَانِيَ بِحَلِيلَةِ جَارِكَ وَأَنْ تَقْتُلَ وَلَدَكَ مَخَافَةَ الْفَقْرِ أَنْ يَأْكُلَ مَعَكَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَرَأَ عَبْدُ اللَّهِ ‏{‏ وَالَّذِينَ لاَ يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ ‏}‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا خَطَأٌ وَالصَّوَابُ الَّذِي قَبْلَهُ وَحَدِيثُ يَزِيدَ هَذَا خَطَأٌ إِنَّمَا هُوَ وَاصِلٌ وَاللَّهُ تَعَالَى أَعْلَمُ ‏.‏

Бизга Абда хабар берди, у деди: бизга Язид хабар берди, у деди: бизга Шуъба хабар берди, у Осимдан, у Абу Воилдан, у Абдуллоҳдан (ривоят қилдики), у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан: «Қайси гуноҳ энг катта?» деб сўрадим. У: «Ширк — Аллаҳга тенг (шерик) қилишинг, қўшнингнинг хотини билан зино қилишинг ва сен билан бирга овқатланмаслиги учун, фақирликдан қўрқиб болангни ўлдиришингдир,» дедилар. Сўнг Абдуллоҳ: «Ва улар Аллаҳ билан бирга бошқа маъбудга ибодат қилмайдилар» (Фурқон сураси, 68) (оятини) ўқиди. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: Бу хато, тўғриси ундан олдинги (ривоят)дир ва Язиднинг бу ҳадиси хатодир, аслида у (рови) Восилдир. Аллаҳ таоло энг яхши билувчидир.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ وَالَّذِي لاَ إِلَهَ غَيْرُهُ لاَ يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ يَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلاَّ ثَلاَثَةُ نَفَرٍ التَّارِكُ لِلإِسْلاَمِ مُفَارِقُ الْجَمَاعَةِ وَالثَّيِّبُ الزَّانِي وَالنَّفْسُ بِالنَّفْسِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ الأَعْمَشُ فَحَدَّثْتُ بِهِ إِبْرَاهِيمَ فَحَدَّثَنِي عَنِ الأَسْوَدِ عَنْ عَائِشَةَ بِمِثْلِهِ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон хабар берди, у Суфёндан, у ал-Аъмашдан, у Абдуллоҳ ибн Муррадан, у Масруқдан, у Абдуллоҳдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ундан бошқа илоҳ бўлмаган Зотга қасамки, «Ла илаҳа иллаллоҳ» (Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ) ва мен Аллаҳнинг Расули эканлигимга гувоҳлик берган мусулмон кишининг қони — уч тоифа кишидан бошқада — ҳалол бўлмайди: Исломни тарк этиб жамоатдан ажралган киши, турмуш қургандан кейин зино қилган киши ва жонга жон (қотил),» дедилар. ал-Аъмаш деди: мен буни Иброҳимга ривоят қилдим, у менга ал-Асваддан, у Оишадан шунинг мисли (ҳадисни) ривоят қилди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ غَالِبٍ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِلاَّ رَجُلٌ زَنَى بَعْدَ إِحْصَانِهِ أَوْ كَفَرَ بَعْدَ إِسْلاَمِهِ أَوِ النَّفْسُ بِالنَّفْسِ ‏"‏ ‏.‏ وَقَّفَهُ زُهَيْرٌ ‏.‏

Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: бизга Абу Ишоқ ривоят қилди, у Амр ибн Ғолибдан (ривоят қилдики), у деди: Оиша (розияллаҳу анҳо): «Билмайсанми, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мусулмон кишининг қони ҳалол бўлмайди, фақат турмуш қургандан кейин зино қилган киши, ёки Исломидан кейин куфр келтирган киши, ёхуд жонга жон (қотил)дан бошқа,» деганлар,» деди. Зуҳайр буни (саҳобада тўхтатиб) мавқуф қилди.

أَخْبَرَنَا هِلاَلُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ غَالِبٍ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ يَا عَمَّارُ أَمَا إِنَّكَ تَعْلَمُ أَنَّهُ لاَ يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ إِلاَّ ثَلاَثَةٌ النَّفْسُ بِالنَّفْسِ أَوْ رَجُلٌ زَنَى بَعْدَ مَا أُحْصِنَ وَسَاقَ الْحَدِيثَ ‏.‏

Бизга Ҳилол ибн ал-Ало хабар берди, у деди: бизга Ҳусайн ривоят қилди, у деди: бизга Зуҳайр ривоят қилди, у деди: бизга Абу Ишоқ ривоят қилди, у Амр ибн Ғолибдан (ривоят қилдики), у деди: Оиша (розияллаҳу анҳо): «Эй Аммор! Биласанми, кишининг қони фақат уч (тоифа)дан бошқа ҳолатда ҳалол бўлмайди: жонга жон (қотил), ёки турмуш қургандан кейин зино қилган киши,» деди ва ҳадисни (охиригача) келтирди.

أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو أُمَامَةَ بْنُ سَهْلٍ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ، قَالاَ كُنَّا مَعَ عُثْمَانَ وَهُوَ مَحْصُورٌ - وَكُنَّا إِذَا دَخَلْنَا مَدْخَلاً نَسْمَعُ كَلاَمَ مَنْ بِالْبَلاَطِ - فَدَخَلَ عُثْمَانُ يَوْمًا ثُمَّ خَرَجَ فَقَالَ إِنَّهُمْ لَيَتَوَاعَدُونِي بِالْقَتْلِ ‏.‏ قُلْنَا يَكْفِيكَهُمُ اللَّهُ ‏.‏ قَالَ فَلِمَ يَقْتُلُونِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ لاَ يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِلاَّ بِإِحْدَى ثَلاَثٍ رَجُلٌ كَفَرَ بَعْدَ إِسْلاَمِهِ أَوْ زَنَى بَعْدَ إِحْصَانِهِ أَوْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ ‏"‏ ‏.‏ فَوَاللَّهِ مَا زَنَيْتُ فِي جَاهِلِيَّةٍ وَلاَ إِسْلاَمٍ وَلاَ تَمَنَّيْتُ أَنَّ لِي بِدِينِي بَدَلاً مُنْذُ هَدَانِي اللَّهُ وَلاَ قَتَلْتُ نَفْسًا فَلِمَ يَقْتُلُونَنِي

Менга Иброҳим ибн Яъқуб хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ибн Исо ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Зайд ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у деди: менга Абу Умома ибн Саҳл ва Абдуллоҳ ибн Омир ибн Робиа ривоят қилиб, иккаласи дедилар: Биз Усмон (розияллаҳу анҳу) билан бирга эдик, у қамалда эди. Биз бир жойга кирсак, Балотда турганларнинг гапларини эшитар эдик. Бир куни Усмон кириб, сўнг чиқди-да: «Улар мени ўлдириш билан қўрқитмоқдалар,» деди. Биз: «Аллаҳ уларнинг дастидан сенга етарли бўлади,» дедик. У деди: «Нега улар мени ўлдирадилар? Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шундай деганларини эшитганман: «Мусулмон кишининг қони фақат учта нарсадан бири билангина ҳалол бўлади: Исломидан кейин куфр келтирган киши, ёки уйланганидан (муҳсан бўлганидан) кейин зино қилган киши, ёки бир жонни ноҳақ ўлдирган киши,» дедилар. Аллаҳга қасамки, мен на жоҳилиятда, на Исломда зино қилганман, Аллаҳ мени ҳидоят қилгандан бери динимни бошқасига алмаштиришни ҳеч орзу қилмаганман ва ҳеч бир жонни ўлдирмаганман. Бас, нега улар мени ўлдирадилар?»

أَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى الصُّوفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ مَرْدَانْبَهْ، عَنْ زِيَادِ بْنِ عِلاَقَةَ، عَنْ عَرْفَجَةَ بْنِ شُرَيْحٍ الأَشْجَعِيِّ، قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ يَخْطُبُ النَّاسَ فَقَالَ ‏ "‏ إِنَّهُ سَيَكُونُ بَعْدِي هَنَاتٌ وَهَنَاتٌ فَمَنْ رَأَيْتُمُوهُ فَارَقَ الْجَمَاعَةَ أَوْ يُرِيدُ تَفْرِيقَ أَمْرِ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم كَائِنًا مَنْ كَانَ فَاقْتُلُوهُ فَإِنَّ يَدَ اللَّهِ عَلَى الْجَمَاعَةِ فَإِنَّ الشَّيْطَانَ مَعَ مَنْ فَارَقَ الْجَمَاعَةَ يَرْكُضُ ‏"‏ ‏.‏

Менга Аҳмад ибн Яҳё ас-Сўфий хабар бериб, деди: бизга Абу Нуайм ривоят қилди, у деди: бизга Язид ибн Мардонбаҳ ривоят қилди, у Зиёд ибн Илоқадан, у Арфажа ибн Шурайҳ ал-Ашжаийдан (ривоят қилиб), у деди: Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни минбар устида одамларга хутба қилаётганларини кўрдим. У дедилар: «Мендан кейин (турли) фитналар ва фитналар бўлади. Кимни жамоадан ажралганини ёки Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам) умматининг ишини бўлишни истаётганини кўрсангиз, у ким бўлишидан қатъи назар, уни ўлдиринглар. Зеро, Аллаҳнинг қўли жамоа устидадир ва шайтон жамоадан ажралган киши билан бирга (чопиб) югуради,» дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو عَلِيٍّ، مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ الْمَرْوَزِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنْ زِيَادِ بْنِ عِلاَقَةَ، عَنْ عَرْفَجَةَ بْنِ شُرَيْحٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِنَّهَا سَتَكُونُ بَعْدِي هَنَاتٌ وَهَنَاتٌ وَهَنَاتٌ - وَرَفَعَ يَدَيْهِ - فَمَنْ رَأَيْتُمُوهُ يُرِيدُ تَفْرِيقَ أَمْرِ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم وَهُمْ جَمِيعٌ فَاقْتُلُوهُ كَائِنًا مَنْ كَانَ مِنَ النَّاسِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абу Али Муҳаммад ибн Али ал-Марвазий хабар бериб, деди: бизга Абдуллоҳ ибн Усмон ривоят қилди, у Абу Ҳамзадан, у Зиёд ибн Илоқадан, у Арфажа ибн Шурайҳдан (ривоят қилиб), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мендан кейин (турли) фитналар ва фитналар ва фитналар бўлади,» — деб икки қўлларини кўтардилар — «Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам) умматининг ишини бўлишни истаётган кишини, улар бирлашган ҳолатларида кўрсангиз, у одамлардан ким бўлишидан қатъи назар, уни ўлдиринглар,» дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ عِلاَقَةَ، عَنْ عَرْفَجَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ سَتَكُونُ بَعْدِي هَنَاتٌ وَهَنَاتٌ فَمَنْ أَرَادَ أَنْ يُفَرِّقَ أَمْرَ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم وَهُمْ جَمْعٌ فَاضْرِبُوهُ بِالسَّيْفِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Амр ибн Али хабар бериб, деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: бизга Зиёд ибн Илоқа ривоят қилди, у Арфажадан (ривоят қилиб), у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни шундай деганларини эшитдим: «Мендан кейин (турли) фитналар ва фитналар бўлади. Ким Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам) умматининг ишини, улар бирлашган ҳолатларида бўлишни истаса, уни қилич билан уринглар,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ زِيَادِ بْنِ عِلاَقَةَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ شَرِيكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أَيُّمَا رَجُلٍ خَرَجَ يُفَرِّقُ بَيْنَ أُمَّتِي فَاضْرِبُوا عُنُقَهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Қудома хабар бериб, деди: бизга Жарир ривоят қилди, у Зайд ибн Ато ибн Соибдан, у Зиёд ибн Илоқадан, у Усома ибн Шарикдан (ривоят қилиб), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қайси бир киши умматим ўртасига ажралиш солиш учун чиқса, унинг бўйнини уринглар (ўлдиринглар),» дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ حَجَّاجٍ الصَّوَّافِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ، مَوْلَى أَبِي قِلاَبَةَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو قِلاَبَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّ نَفَرًا، مِنْ عُكْلٍ ثَمَانِيَةً قَدِمُوا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَوْخَمُوا الْمَدِينَةَ وَسَقِمَتْ أَجْسَامُهُمْ فَشَكَوْا ذَلِكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏ "‏ أَلاَ تَخْرُجُونَ مَعَ رَاعِينَا فِي إِبِلِهِ فَتُصِيبُوا مِنْ أَلْبَانِهَا وَأَبْوَالِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا بَلَى ‏.‏ فَخَرَجُوا فَشَرِبُوا مِنْ أَلْبَانِهَا وَأَبْوَالِهَا فَصَحُّوا فَقَتَلُوا رَاعِيَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَبَعَثَ فَأَخَذُوهُمْ فَأُتِيَ بِهِمْ فَقَطَّعَ أَيْدِيَهُمْ وَأَرْجُلَهُمْ وَسَمَّرَ أَعْيُنَهُمْ وَنَبَذَهُمْ فِي الشَّمْسِ حَتَّى مَاتُوا ‏.‏

Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар бериб, деди: бизга Язид ибн Зурайъ ривоят қилди, у Ҳажжож ас-Саввофдан (ривоят қилиб), у деди: бизга Абу Қилобанинг озод қилган қули Абу Ражо ривоят қилди, у деди: бизга Абу Қилоба ривоят қилди, у деди: менга Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу) ривоят қилдики, Уклилик саккиз кишилик бир гуруҳ Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурларига келди. Мадинанинг ҳавоси уларга ёқмади ва баданлари касал бўлди. Улар буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га шикоят қилдилар. У: «Чўпонимиз билан туялари олдига чиқиб, уларнинг сутлари ва сийдикларидан ичмайсизларми?» дедилар. Улар: «Ҳа,» дедилар. Улар чиқиб, туяларнинг сутлари ва сийдикларидан ичдилар ва соғайдилар. Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг чўпонини ўлдирдилар. Шунда У (одам) юборди, уларни тутиб олдилар ва Унинг ҳузурларига келтирилди. У уларнинг қўл ва оёқларини кесди, кўзларига (қиздирилган темир) мих босди ва уларни қуёшга ташлади — токи ўлиб бўлгунча.

أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ الْوَلِيدِ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ نَفَرًا، مِنْ عُكْلٍ قَدِمُوا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَاجْتَوَوُا الْمَدِينَةَ فَأَمَرَهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَأْتُوا إِبِلَ الصَّدَقَةِ فَيَشْرَبُوا مِنْ أَبْوَالِهَا وَأَلْبَانِهَا فَفَعَلُوا فَقَتَلُوا رَاعِيَهَا وَاسْتَاقُوهَا فَبَعَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي طَلَبِهِمْ - قَالَ - فَأُتِيَ بِهِمْ فَقَطَّعَ أَيْدِيَهُمْ وَأَرْجُلَهُمْ وَسَمَّرَ أَعْيُنَهُمْ وَلَمْ يَحْسِمْهُمْ وَتَرَكَهُمْ حَتَّى مَاتُوا فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ‏}‏ الآيَةَ ‏.‏

Менга Амр ибн Усмон ибн Саид ибн Касир ибн Динор хабар бериб, у Валиддан, у ал-Авзоийдан, у Яҳёдан, у Абу Қилобадан, у Анасдан (ривоят қилиб): Уклилик бир гуруҳ Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурларига келди ва Мадина уларга (ҳавоси) ёқмади. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларга садақа туялари олдига бориб, уларнинг сийдиклари ва сутларидан ичишни буюрдилар. Улар шундай қилдилар, сўнг туяларнинг чўпонини ўлдирдилар ва туяларни ҳайдаб кетдилар. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларни қидириб (одам) юбордилар. У деди: Улар келтирилди ва У уларнинг қўл ва оёқларини кесди, кўзларига (қиздирилган темир) мих босди, қонларини тўхтатмади (куйдирмади) ва уларни ўлгунча тарк этди. Шунда Аллаҳ азза ва жалла: «Аллаҳ ва Унинг Расулига қарши уруш қиладиганларнинг жазоси шудир...» деган оятни нозил қилди (Моида сураси, 33).

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَدِمَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثَمَانِيَةُ نَفَرٍ مِنْ عُكْلٍ فَذَكَرَ نَحْوَهُ إِلَى قَوْلِهِ لَمْ يَحْسِمْهُمْ وَقَالَ قَتَلُوا الرَّاعِيَ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Мансур хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ибн Юсуф ривоят қилди, у деди: бизга ал-Авзоий ривоят қилди, у деди: менга Яҳё ибн Абу Касир ривоят қилди, у деди: менга Абу Қилоба ривоят қилди, у Анасдан (ривоят қилиб), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурларига Уклидан саккиз кишилик бир гуруҳ келди — сўнг у (рови) шунга ўхшаш ҳадисни «уларнинг (яраларини) куйдирмади» деган сўзигача зикр қилди ва: «Улар чўпонни ўлдирдилар,» деди.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَفَرٌ مِنْ عُكْلٍ أَوْ عُرَيْنَةَ فَأَمَرَ لَهُمْ - وَاجْتَوَوُا الْمَدِينَةَ - بِذَوْدٍ أَوْ لِقَاحٍ يَشْرَبُونَ أَلْبَانَهَا وَأَبْوَالَهَا فَقَتَلُوا الرَّاعِيَ وَاسْتَاقُوا الإِبِلَ فَبَعَثَ فِي طَلَبِهِمْ فَقَطَّعَ أَيْدِيَهُمْ وَأَرْجُلَهُمْ وَسَمَلَ أَعْيُنَهُمْ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ибн Бишр ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Айюбдан, у Абу Қилобадан, у Анасдан (ривоят қилиб), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурларига Укли ёки Урайна (қабиласи)дан бир гуруҳ келди. У уларга — Мадина (ҳавоси) уларга ёқмаган эди — сутлари ва сийдикларини ичишлари учун бир тўда туя беришни буюрдилар. Улар чўпонни ўлдирдилар ва туяларни ҳайдаб кетдилар. У уларни қидириб (одам) юборди, қўл ва оёқларини кесди ва кўзларига (қиздирилган темирни) босди.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، وَغَيْرُهُ، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ نَاسًا، مِنْ عُرَيْنَةَ قَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاجْتَوَوُا الْمَدِينَةَ فَبَعَثَهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى ذَوْدٍ لَهُ فَشَرِبُوا مِنْ أَلْبَانِهَا وَأَبْوَالِهَا فَلَمَّا صَحُّوا ارْتَدُّوا عَنِ الإِسْلاَمِ وَقَتَلُوا رَاعِيَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُؤْمِنًا وَاسْتَاقُوا الإِبِلَ فَبَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي آثَارِهِمْ فَأُخِذُوا فَقَطَّعَ أَيْدِيَهُمْ وَأَرْجُلَهُمْ وَسَمَلَ أَعْيُنَهُمْ وَصَلَبَهُمْ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Амр ибн Сарҳ хабар бериб, деди: менга Ибн Ваҳб хабар бериб, деди: менга Абдуллоҳ ибн Умар ва бошқалар хабар бериб, улар Ҳумайд ат-Товилдан, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилиб): Урайналик бир неча киши Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурларига келди ва Мадина уларга (ҳавоси) ёқмади. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларни ўзларининг бир тўда туялари олдига юбордилар ва улар туяларнинг сутлари ва сийдикларидан ичдилар. Соғайгач, Исломдан муртад бўлдилар ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг мўмин бўлган чўпонини ўлдириб, туяларни ҳайдаб кетдилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларнинг ортидан (одам) юбордилар ва улар тутилди. У уларнинг қўл ва оёқларини кесди, кўзларига (қиздирилган темирни) босди ва уларни дорга осди.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَدِمَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُنَاسٌ مِنْ عُرَيْنَةَ فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لَوْ خَرَجْتُمْ إِلَى ذَوْدِنَا فَكُنْتُمْ فِيهَا فَشَرِبْتُمْ مِنْ أَلْبَانِهَا وَأَبْوَالِهَا ‏"‏ ‏.‏ فَفَعَلُوا فَلَمَّا صَحُّوا قَامُوا إِلَى رَاعِي رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَتَلُوهُ وَرَجَعُوا كُفَّارًا وَاسْتَاقُوا ذَوْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَرْسَلَ فِي طَلَبِهِمْ فَأُتِيَ بِهِمْ فَقَطَّعَ أَيْدِيَهُمْ وَأَرْجُلَهُمْ وَسَمَلَ أَعْيُنَهُمْ ‏.‏

Бизга Али ибн Ҳужр хабар бериб, деди: бизга Исмоил хабар бериб, у Ҳумайддан, у Анасдан (ривоят қилиб), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурларига Урайналик кишилар келди ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларга: «Бизнинг туяларимиз олдига чиқиб, уларнинг орасида бўлиб, сутлари ва сийдикларидан ичсангиз (яхши бўларди),» дедилар. Улар шундай қилдилар. Соғайгач, улар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг чўпони олдига бордилар-да, уни ўлдирдилар, кофир бўлиб қайтдилар ва Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг туя тўдасини ҳайдаб кетдилар. У уларни қидириб (одам) юборди, улар Унинг ҳузурига келтирилди. У уларнинг қўл ва оёқларини кесди ва кўзларига (қиздирилган темирни) босди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَدِمَ نَاسٌ مِنْ عُرَيْنَةَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاجْتَوَوُا الْمَدِينَةَ فَقَالَ لَهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ خَرَجْتُمْ إِلَى ذَوْدِنَا فَشَرِبْتُمْ مِنْ أَلْبَانِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَقَالَ قَتَادَةُ ‏"‏ وَأَبْوَالِهَا ‏"‏ ‏.‏ فَخَرَجُوا إِلَى ذَوْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا صَحُّوا كَفَرُوا بَعْدَ إِسْلاَمِهِمْ وَقَتَلُوا رَاعِيَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُؤْمِنًا وَاسْتَاقُوا ذَوْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَانْطَلَقُوا مُحَارِبِينَ فَأَرْسَلَ فِي طَلَبِهِمْ فَأُخِذُوا فَقَطَّعَ أَيْدِيَهُمْ وَأَرْجُلَهُمْ وَسَمَّرَ أَعْيُنَهُمْ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Мусанно хабар бериб, деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Ҳумайд ривоят қилди, у Анасдан (ривоят қилиб), у деди: Урайналик кишилар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурларига келди ва Мадина уларга (ҳавоси) ёқмади. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларга: «Бизнинг туяларимиз олдига чиқиб, уларнинг сутларидан ичсангиз (яхши бўларди),» дедилар. У (рови) деди: Қатода: «...ва сийдикларидан ҳам,» деди. Улар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг туялари олдига чиқдилар. Соғайгач, улар Исломларидан кейин куфр келтирдилар ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг мўмин бўлган чўпонини ўлдириб, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг туяларини ҳайдаб кетдилар ва урушувчилар (муҳориблар) бўлиб жўнадилар. У уларни қидириб (одам) юборди, улар тутилди. Сўнг У уларнинг қўл ва оёқларини кесди ва кўзларига (қиздирилган темир) мих босди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَدِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ أَسْلَمَ أُنَاسٌ مِنْ عُرَيْنَةَ فَاجْتَوَوُا الْمَدِينَةَ فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ خَرَجْتُمْ إِلَى ذَوْدٍ لَنَا فَشَرِبْتُمْ مِنْ أَلْبَانِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ حُمَيْدٌ وَقَالَ قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍ ‏"‏ وَأَبْوَالِهَا ‏"‏ ‏.‏ فَفَعَلُوا فَلَمَّا صَحُّوا كَفَرُوا بَعْدَ إِسْلاَمِهِمْ وَقَتَلُوا رَاعِيَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُؤْمِنًا وَاسْتَاقُوا ذَوْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهَرَبُوا مُحَارِبِينَ فَأَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَنْ أَتَى بِهِمْ فَأُخِذُوا فَقَطَّعَ أَيْدِيَهُمْ وَأَرْجُلَهُمْ وَسَمَّرَ أَعْيُنَهُمْ وَتَرَكَهُمْ فِي الْحَرَّةِ حَتَّى مَاتُوا ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Мусанно хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ибн Абу Адий ривоят қилди, у деди: бизга Ҳумайд ривоят қилди, у Анасдан (ривоят қилиб), у деди: Урайналик кишилар Исломга кирдилар, сўнг Мадина уларга (ҳавоси) ёқмади. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларга: «Бизнинг бир тўда туяларимиз олдига чиқиб, уларнинг сутларидан ичсангиз (яхши бўларди),» дедилар. Ҳумайд деди: Қатода Анасдан: «...ва сийдикларидан ҳам,» деган. Улар шундай қилдилар. Соғайгач, Исломларидан кейин куфр келтирдилар ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг мўмин бўлган чўпонини ўлдириб, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг туя тўдасини ҳайдаб кетдилар ва урушувчилар (муҳориблар) бўлиб қочдилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларни келтирадиган кишини юбордилар, улар тутилди. У уларнинг қўл ва оёқларини кесди, кўзларига (қиздирилган темир) мих босди ва уларни Ҳаррада ўлгунча тарк этди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - وَهُوَ ابْنُ زُرَيْعٍ - قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، أَنَّ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، حَدَّثَهُمْ أَنَّ نَاسًا أَوْ رِجَالاً مِنْ عُكْلٍ أَوْ عُرَيْنَةَ قَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا أَهْلُ ضَرْعٍ وَلَمْ نَكُنْ أَهْلَ رِيفٍ ‏.‏ فَاسْتَوْخَمُوا الْمَدِينَةَ فَأَمَرَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِذَوْدٍ وَرَاعٍ وَأَمَرَهُمْ أَنْ يَخْرُجُوا فِيهَا فَيَشْرَبُوا مِنْ لَبَنِهَا وَأَبْوَالِهَا فَلَمَّا صَحُّوا - وَكَانُوا بِنَاحِيَةِ الْحَرَّةِ - كَفَرُوا بَعْدَ إِسْلاَمِهِمْ وَقَتَلُوا رَاعِيَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاسْتَاقُوا الذَّوْدَ فَبَعَثَ الطَّلَبَ فِي آثَارِهِمْ فَأُتِيَ بِهِمْ فَسَمَّرَ أَعْيُنَهُمْ وَقَطَّعَ أَيْدِيَهُمْ وَأَرْجُلَهُمْ ثُمَّ تَرَكَهُمْ فِي الْحَرَّةِ عَلَى حَالِهِمْ حَتَّى مَاتُوا ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар бериб, деди: бизга Язид — у Ибн Зурайъ — ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: бизга Қатода ривоят қилди, Анас ибн Молик уларга ривоят қилибдики, Укли ёки Урайналик кишилар ёки эркаклар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурларига келиб: «Эй Расулуллаҳ, биз чорвадор (чўл) аҳли эдик, деҳқончилик (қишлоқ) аҳли эмас эдик,» дедилар. Мадина (ҳавоси) уларга ёқмади. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларга бир тўда туя ва чўпон (беришни) буюрдилар ва уларга улар билан чиқиб, сутлари ва сийдикларидан ичишни буюрдилар. Соғайгач — улар Ҳарра томонида эдилар — Исломларидан кейин куфр келтирдилар ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг чўпонини ўлдириб, туя тўдасини ҳайдаб кетдилар. У уларнинг ортидан қувчиларни юборди, улар келтирилди. У уларнинг кўзларига (қиздирилган темир) мих босди, қўл ва оёқларини кесди, сўнг уларни Ҳаррада шу ҳолатларича ўлгунча тарк этди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ عَبْدِ الأَعْلَى، نَحْوَهُ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Мусанно хабар бериб, у Абдул-Аълодан шунга ўхшашини (ривоят қилди).

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ نَافِعٍ أَبُو بَكْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بَهْزٌ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، وَثَابِتٌ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ نَفَرًا، مِنْ عُرَيْنَةَ نَزَلُوا فِي الْحَرَّةِ فَأَتَوُا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَاجْتَوَوُا الْمَدِينَةَ فَأَمَرَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَكُونُوا فِي إِبِلِ الصَّدَقَةِ وَأَنْ يَشْرَبُوا مِنْ أَلْبَانِهَا وَأَبْوَالِهَا فَقَتَلُوا الرَّاعِيَ وَارْتَدُّوا عَنِ الإِسْلاَمِ وَاسْتَاقُوا الإِبِلَ فَبَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي آثَارِهِمْ فَجِيءَ بِهِمْ فَقَطَّعَ أَيْدِيَهُمْ وَأَرْجُلَهُمْ وَسَمَّرَ أَعْيُنَهُمْ وَأَلْقَاهُمْ فِي الْحَرَّةِ ‏.‏ قَالَ أَنَسٌ فَلَقَدْ رَأَيْتُ أَحَدَهُمْ يَكْدُمُ الأَرْضَ بِفِيهِ عَطَشًا حَتَّى مَاتُوا ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Нофиъ Абу Бакр хабар бериб, деди: бизга Баҳз ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ривоят қилди, у деди: бизга Қатода ва Собит ривоят қилдилар, улар Анасдан (ривоят қилиб): Урайналик бир гуруҳ Ҳаррага тушдилар ва Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурларига келдилар, аммо Мадина уларга (ҳавоси) ёқмади. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларга садақа туялари орасида бўлишни ва уларнинг сутлари ва сийдикларидан ичишни буюрдилар. Улар чўпонни ўлдирдилар, Исломдан муртад бўлдилар ва туяларни ҳайдаб кетдилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларнинг ортидан (одам) юбордилар, улар келтирилди. У уларнинг қўл ва оёқларини кесди, кўзларига (қиздирилган темир) мих босди ва уларни Ҳаррага ташлади. Анас деди: «Мен улардан бирини чанқоқдан ерни оғзи билан тишлаётганини кўрдим, токи ўлиб бўлгунча.»

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو عَبْدِ الرَّحِيمِ، قَالَ حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ أَبِي أُنَيْسَةَ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَدِمَ أَعْرَابٌ مِنْ عُرَيْنَةَ إِلَى نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَسْلَمُوا فَاجْتَوَوُا الْمَدِينَةَ حَتَّى اصْفَرَّتْ أَلْوَانُهُمْ وَعَظُمَتْ بُطُونُهُمْ فَبَعَثَ بِهِمْ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى لِقَاحٍ لَهُ فَأَمَرَهُمْ أَنْ يَشْرَبُوا مِنْ أَلْبَانِهَا وَأَبْوَالِهَا حَتَّى صَحُّوا فَقَتَلُوا رُعَاتِهَا وَاسْتَاقُوا الإِبِلَ فَبَعَثَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي طَلَبِهِمْ فَأُتِيَ بِهِمْ فَقَطَّعَ أَيْدِيَهُمْ وَأَرْجُلَهُمْ وَسَمَّرَ أَعْيُنَهُمْ ‏.‏ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَبْدُ الْمَلِكِ لأَنَسٍ وَهُوَ يُحَدِّثُهُ هَذَا الْحَدِيثَ بِكُفْرٍ أَوْ بِذَنْبٍ قَالَ بِكُفْرٍ ‏.‏

Менга Муҳаммад ибн Ваҳб хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ибн Салама ривоят қилди, у деди: менга Абу Абдураҳим ривоят қилди, у деди: менга Зайд ибн Абу Унайса ривоят қилди, у Талҳа ибн Мусаррифдан, у Яҳё ибн Саиддан, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилиб), у деди: Урайналик аъробийлар Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурларига келиб, Исломга кирдилар. Сўнг Мадина уларга (ҳавоси) ёқмади, ҳатто ранглари сарғайди ва қоринлари шишди. Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларни ўзларининг соғин туялари олдига юбордилар ва уларга сутлари ва сийдикларидан ичишни буюрдилар, токи соғайдилар. Сўнг чўпонларини ўлдириб, туяларни ҳайдаб кетдилар. Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларни қидириб (одам) юбордилар, улар келтирилди. У уларнинг қўл ва оёқларини кесди ва кўзларига (қиздирилган темир) мих босди. Амирул-мўминин Абдул-Малик, Анас унга бу ҳадисни ривоят қилаётганида: «(Бу жазо) куфр учунмиди ёки гуноҳ учунмиди?» деди. У: «Куфр учун,» деди.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ وَأَخْبَرَنِي يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، وَمُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ قَدِمَ نَاسٌ مِنَ الْعَرَبِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَسْلَمُوا ثُمَّ مَرِضُوا فَبَعَثَ بِهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى لِقَاحٍ لِيَشْرَبُوا مِنْ أَلْبَانِهَا فَكَانُوا فِيهَا ثُمَّ عَمَدُوا إِلَى الرَّاعِي غُلاَمِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَتَلُوهُ وَاسْتَاقُوا اللِّقَاحَ فَزَعَمُوا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ اللَّهُمَّ عَطِّشَ مَنْ عَطَّشَ آلَ مُحَمَّدٍ اللَّيْلَةَ ‏"‏ ‏.‏ فَبَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي طَلَبِهِمْ فَأُخِذُوا فَقَطَّعَ أَيْدِيَهُمْ وَأَرْجُلَهُمْ وَسَمَلَ أَعْيُنَهُمْ ‏.‏ وَبَعْضُهُمْ يَزِيدُ عَلَى بَعْضٍ إِلاَّ أَنَّ مُعَاوِيَةَ قَالَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ اسْتَاقُوا إِلَى أَرْضِ الشِّرْكِ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Амр ибн Сарҳ хабар бериб, деди: бизга Ибн Ваҳб хабар бериб, деди: менга Яҳё ибн Айюб ва Муовия ибн Солиҳ ҳам хабар бериб, улар Яҳё ибн Саиддан, у Саид ибн Мусайябдан (ривоят қилиб), у деди: Араблардан бир неча киши Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурларига келиб, Исломга кирдилар, сўнг касал бўлдилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларни соғин туялар олдига уларнинг сутларидан ичишлари учун юбордилар ва улар ўша туялар орасида бўлдилар. Сўнг улар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг қули бўлган чўпоннинг қасдига ўтиб, уни ўлдирдилар ва туяларни ҳайдаб кетдилар. Улар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шундай деганларини гумон қилдилар (ривоят қилдилар): «Эй Аллаҳ, бу кечада Муҳаммад оиласини чанқатган кишини чанқат,» дедилар. Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларни қидириб (одам) юбордилар, улар тутилди. У уларнинг қўл ва оёқларини кесди ва кўзларига (қиздирилган темирни) босди. Улардан (ровиларнинг) баъзилари баъзиларидан ортиқроқ (сўз) қўшади, фақат Муовия бу ҳадисда: «Улар (туяларни) ширк юртига ҳайдаб кетдилар,» деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْخَلَنْجِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ سُعَيْرٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ أَغَارَ قَوْمٌ عَلَى لِقَاحِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخَذَهُمْ فَقَطَّعَ أَيْدِيَهُمْ وَأَرْجُلَهُمْ وَسَمَلَ أَعْيُنَهُمْ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ал-Халанжий хабар берди, у деди: бизга Молик ибн Суайр ривоят қилди, у Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Бир қавм Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг сутлик туяларига бостириб кирди. Шунда у (Набий) уларни тутиб, қўл-оёқларини кесди ва кўзларини ўйди.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَبِي الْوَزِيرِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، ح وَأَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ أَبِي الْوَزِيرِ، قَالَ حَدَّثَنَا الدَّرَاوَرْدِيُّ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ قَوْمًا، أَغَارُوا عَلَى لِقَاحِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأُتِيَ بِهِمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَطَّعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَيْدِيَهُمْ وَأَرْجُلَهُمْ وَسَمَلَ أَعْيُنَهُمْ ‏.‏ اللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у Иброҳим ибн Абил-Вазирдан (ривоят қилди), у деди: бизга Абдулазиз ривоят қилди; (бошқа йўл билан) бизга Муҳаммад ибн Башшор ҳам хабар берди, у деди: бизга Иброҳим ибн Абил-Вазир ривоят қилди, у деди: бизга ад-Даровардий ривоят қилди, у Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оишадан (ривоят қилдики), бир қавм Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг сутлик туяларига бостириб кирди. Кейин улар Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурига келтирилди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларнинг қўл-оёқларини кесди ва кўзларини ўйди. Бу (ривоятнинг) лафзи Ибн ал-Мусаннога тегишлидир.

أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ حَمَّادٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ قَوْمًا، أَغَارُوا عَلَى إِبِلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَطَّعَ أَيْدِيَهُمْ وَأَرْجُلَهُمْ وَسَمَلَ أَعْيُنَهُمْ ‏.‏

Бизга Исо ибн Ҳаммод хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс хабар берди, у Ҳишомдан, у отасидан (ривоят қилдики), бир қавм Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг туяларига бостириб кирди. Шунда у (Набий) уларнинг қўл-оёқларини кесди ва кўзларини ўйди.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ وَأَخْبَرَنِي يَحْيَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَالِمٍ، وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَذَكَرَ، آخَرَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ قَالَ أَغَارَ نَاسٌ مِنْ عُرَيْنَةَ عَلَى لِقَاحِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاسْتَاقُوهَا وَقَتَلُوا غُلاَمًا لَهُ فَبَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي آثَارِهِمْ فَأُخِذُوا فَقَطَّعَ أَيْدِيَهُمْ وَأَرْجُلَهُمْ وَسَمَلَ أَعْيُنَهُمْ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Амр ибн ас-Сарҳ хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб хабар берди, у деди: менга Яҳё ибн Абдуллаҳ ибн Солим ва Саид ибн Абдурраҳмон хабар беришди, яна бошқасини ҳам зикр қилди, улар Ҳишом ибн Урвадан, у Урва ибн аз-Зубайрдан (ривоят қилишдики), у деди: Урайна (қабиласи)дан бўлган бир неча киши Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг сутлик туяларига бостириб кириб, уларни ҳайдаб кетишди ва унинг бир ғуломини (қулини) ўлдиришди. Шунда Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларнинг ортидан (одам) юборди, улар тутилди. Кейин у (Набий) уларнинг қўл-оёқларини кесди ва кўзларини ўйди.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَزَلَتْ فِيهِمْ آيَةُ الْمُحَارَبَةِ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Амр ибн ас-Сарҳ хабар берди, у деди: менга Ибн Ваҳб хабар берди, у деди: менга Амр ибн ал-Ҳорис хабар берди, у Саид ибн Абу Ҳилолдан, у Абуз-Зиноддан, у Абдуллаҳ ибн Убайдуллоҳдан, у Абдуллаҳ ибн Умардан, у Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), улар ҳақида Муҳораба (яъни Аллаҳ ва Расулига қарши уруш очиш жазоси) ояти нозил бўлди.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا قَطَّعَ الَّذِينَ سَرَقُوا لِقَاحَهُ وَسَمَلَ أَعْيُنَهُمْ بِالنَّارِ عَاتَبَهُ اللَّهُ فِي ذَلِكَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏ إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ‏}‏ الآيَةَ كُلَّهَا ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Амр ибн ас-Сарҳ хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб хабар берди, у деди: менга ал-Лайс хабар берди, у Ибн Ажлондан, у Абуз-Зиноддан (ривоят қилдики), Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўзининг сутлик туяларини ўғирлаганларнинг (қўл-оёқларини) кесиб, кўзларини олов билан ўйганида, Аллаҳ бу ишида уни огоҳлантирди ва Аллаҳ таоло: «Албатта, Аллаҳ ва Унинг Расулига қарши уруш қиладиганларнинг... жазоси» (Моида сураси, 33) деган оятни бошидан охиригача тўлиқ нозил қилди.

أَخْبَرَنَا الْفَضْلُ بْنُ سَهْلٍ الأَعْرَجُ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ غَيْلاَنَ، - ثِقَةٌ مَأْمُونٌ - قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ إِنَّمَا سَمَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَعْيُنَ أُولَئِكَ لأَنَّهُمْ سَمَلُوا أَعْيُنَ الرُّعَاةِ ‏.‏

Бизга ал-Фазл ибн Саҳл ал-Аъраж хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Ғайлон — сиқа (ишончли), маъмун (омонатдор) — ривоят қилди, у деди: бизга Язид ибн Зурайъ ривоят қилди, у Сулаймон ат-Таймийдан, у Анасдан (ривоят қилдики), у деди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўша кишиларнинг кўзларини, улар чўпонларнинг кўзларини ўйгани учунгина ўйдилар.»

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنَ الْيَهُودِ قَتَلَ جَارِيَةً مِنَ الأَنْصَارِ عَلَى حُلِيٍّ لَهَا وَأَلْقَاهَا فِي قَلِيبٍ وَرَضَخَ رَأْسَهَا بِالْحِجَارَةِ فَأُخِذَ فَأَمَرَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُرْجَمَ حَتَّى يَمُوتَ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Амр ибн ас-Сарҳ ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга қироат қилиниб, мен ҳам эшитиб турардим — хабар беришди, у деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, у деди: менга Муҳаммад ибн Амр хабар берди, у Ибн Журайждан, у Айюбдан, у Абу Қилобадан, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), яҳудийлардан бир киши ансорий бир қизни унга тегишли бўлган тақинчоғи учун ўлдириб, уни қудуққа ташлади ва бошини тош билан эзғилади. Шунда у тутилди, Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) у ўлгунча тошбўрон қилинишига буйруқ бердилар.

أَخْبَرَنَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَعْمَرٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَجُلاً، قَتَلَ جَارِيَةً مِنَ الأَنْصَارِ عَلَى حُلِيٍّ لَهَا ثُمَّ أَلْقَاهَا فِي قَلِيبٍ وَرَضَخَ رَأْسَهَا بِالْحِجَارَةِ فَأَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُرْجَمَ حَتَّى يَمُوتَ ‏.‏

Бизга Юсуф ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, у Ибн Журайждан (ривоят қилди), у деди: менга Маъмар хабар берди, у Айюбдан, у Абу Қилобадан, у Анасдан (ривоят қилдики), бир киши ансорий бир қизни унга тегишли бўлган тақинчоғи учун ўлдирди, кейин уни қудуққа ташлади ва бошини тош билан эзғилади. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) у ўлгунча тошбўрон қилинишига буйруқ бердилар.

أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنِي عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ النَّحْوِيُّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِي قَوْلِهِ تَعَالَى ‏{‏ إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ‏}‏ الآيَةَ قَالَ نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ فِي الْمُشْرِكِينَ فَمَنْ تَابَ مِنْهُمْ قَبْلَ أَنْ يُقْدَرَ عَلَيْهِ لَمْ يَكُنْ عَلَيْهِ سَبِيلٌ وَلَيْسَتْ هَذِهِ الآيَةُ لِلرَّجُلِ الْمُسْلِمِ فَمَنْ قَتَلَ وَأَفْسَدَ فِي الأَرْضِ وَحَارَبَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ثُمَّ لَحِقَ بِالْكُفَّارِ قَبْلَ أَنْ يُقْدَرَ عَلَيْهِ لَمْ يَمْنَعْهُ ذَلِكَ أَنْ يُقَامَ فِيهِ الْحَدُّ الَّذِي أَصَابَ ‏.‏

Бизга Закариё ибн Яҳё хабар берди, у деди: бизга Ишоқ ибн Иброҳим ривоят қилди, у деди: менга Али ибн ал-Ҳусайн ибн Воқид хабар берди, у деди: менга отам ривоят қилди, у деди: бизга Язид ан-Наҳавий ривоят қилди, у Икримадан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), у Аллаҳ таолонинг: «Албатта, Аллаҳ ва Унинг Расулига қарши уруш қиладиганларнинг... жазоси» (Моида сураси, 33) деган ояти ҳақида шундай деди: «Бу оят мушриклар ҳақида нозил бўлган. Улардан ким ушланмасидан олдин тавба қилса, унга (жазо билан) йўл йўқ. Бу оят мусулмон киши ҳақида эмас. Бас, ким қотиллик қилса, ерда бузғунчилик тарқатса, Аллаҳ ва Унинг Расулига қарши уруш қилса, сўнг ушланмасидан олдин кофирларга қўшилиб кетса, бу нарса унга содир этган (гуноҳи) учун белгиланган ҳадд жазоси қоим қилинишига тўсқинлик қила олмайди.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَحُثُّ فِي خُطْبَتِهِ عَلَى الصَّدَقَةِ وَيَنْهَى عَنِ الْمُثْلَةِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у деди: бизга Абдуссамад ривоят қилди, у деди: бизга Ҳишом ривоят қилди, у Қатодадан, у Анасдан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўз хутбасида садақага рағбатлантирар ва (жасадларни) майиб қилишдан (муслакдан) қайтарар эдилар.»

أَخْبَرَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدُّورِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ طَهْمَانَ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ رُفَيْعٍ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِلاَّ بِإِحْدَى ثَلاَثِ خِصَالٍ زَانٍ مُحْصَنٌ يُرْجَمُ أَوْ رَجُلٌ قَتَلَ رَجُلاً مُتَعَمِّدًا فَيُقْتَلُ أَوْ رَجُلٌ يَخْرُجُ مِنَ الإِسْلاَمِ يُحَارِبُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَرَسُولَهُ فَيُقْتَلُ أَوْ يُصْلَبُ أَوْ يُنْفَى مِنَ الأَرْضِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга ал-Аббос ибн Муҳаммад ад-Дурий хабар берди, у деди: бизга Абу Омир ал-Ақадий ривоят қилди, у Иброҳим ибн Таҳмондан, у Абдулазиз ибн Руфайъдан, у Убайд ибн Умайрдан, у Оишадан (ривоят қилдики), Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мусулмон кишининг қони фақат учта хислатдан бири сабабли ҳалол бўлади: (бировнинг хотини бўлган ҳолида) зино қилган, тошбўрон қилинадиган зинокор; ёки атайлаб бир кишини ўлдирган, қасос олиб ўлдириладиган киши; ёки Исломдан чиқиб, азиз ва улуғ Аллаҳга ҳамда Унинг Расулига қарши уруш қилган, ўлдириладиган ёки дорга осиладиган ёки ердан (юртдан) сургун қилинадиган киши,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ جَرِيرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِذَا أَبَقَ الْعَبْدُ لَمْ تُقْبَلْ لَهُ صَلاَةٌ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَى مَوَالِيهِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон хабар берди, у деди: бизга Абу Довуд ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба хабар берди, у Мансурдан, у аш-Шаъбийдан, у Жариридан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қул (хўжасидан) қочиб кетса, у ўз хўжаларига қайтиб келмагунча ундан намоз қабул қилинмайди,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، عَنْ جَرِيرٍ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ كَانَ جَرِيرٌ يُحَدِّثُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِذَا أَبَقَ الْعَبْدُ لَمْ تُقْبَلْ لَهُ صَلاَةٌ وَإِنْ مَاتَ مَاتَ كَافِرًا ‏"‏ ‏.‏ وَأَبَقَ غُلاَمٌ لِجَرِيرٍ فَأَخَذَهُ فَضَرَبَ عُنُقَهُ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Қудома хабар берди, у Жариридан, у Муғирадан, у аш-Шаъбийдан (ривоят қилдики), у деди: Жарир Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан: «Қул (хўжасидан) қочиб кетса, ундан намоз қабул қилинмайди, агар ўлса, кофир бўлиб ўлади,» деб ривоят қилар эди. Жарирнинг бир ғуломи (қули) қочиб кетган эди, у уни тутиб, бўйнини урди (ўлдирди).

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ إِذَا أَبَقَ الْعَبْدُ إِلَى أَرْضِ الشِّرْكِ فَلاَ ذِمَّةَ لَهُ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Убайдуллаҳ ибн Мусо ривоят қилди, у деди: бизга Исроил хабар берди, у Муғирадан, у аш-Шаъбийдан, у Жарир ибн Абдуллоҳдан (ривоят қилдики), у деди: «Қул ширк юртига қочиб кетса, унга (ҳеч қандай) зимма (ҳимоя) йўқ.»

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ جَرِيرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِذَا أَبَقَ الْعَبْدُ إِلَى أَرْضِ الشِّرْكِ فَقَدْ حَلَّ دَمُهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Ҳумайд ибн Абдурраҳмон ривоят қилди, у отасидан, у Абу Ишоқдан, у аш-Шаъбийдан, у Жариридан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қул ширк юртига қочиб кетса, унинг қони ҳалол бўлди,» дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا قَاسِمٌ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، ‏{‏ عَنِ الشَّعْبِيِّ، ‏}‏ عَنْ جَرِيرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِذَا أَبَقَ الْعَبْدُ إِلَى أَرْضِ الشِّرْكِ فَقَدْ حَلَّ دَمُهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Ҳарб хабар берди, у деди: бизга Қосим ривоят қилди, у деди: бизга Исроил ривоят қилди, у Абу Ишоқдан, у аш-Шаъбийдан, у Жариридан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Қул ширк юртига қочиб кетса, унинг қони ҳалол бўлди,» дедилар.

أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، ‏{‏ عَنْ إِسْرَائِيلَ، ‏}‏ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ جَرِيرٍ، قَالَ أَيُّمَا عَبْدٍ أَبَقَ إِلَى أَرْضِ الشِّرْكِ فَقَدْ حَلَّ دَمُهُ ‏.‏

Бизга ар-Рабиъ ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Холид ибн Абдурраҳмон ривоят қилди, у Исроилдан, у Абу Ишоқдан, у аш-Шаъбийдан, у Жариридан (ривоят қилдики), у деди: «Қайси бир қул ширк юртига қочиб кетса, унинг қони ҳалол бўлди.»

أَخْبَرَنِي صَفْوَانُ بْنُ عَمْرٍو، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ جَرِيرٍ، قَالَ أَيُّمَا عَبْدٍ أَبَقَ إِلَى أَرْضِ الشِّرْكِ فَقَدْ حَلَّ دَمُهُ ‏.‏

Менга Сафвон ибн Амр хабар берди, у деди: бизга Аҳмад ибн Холид ривоят қилди, у деди: бизга Исроил ривоят қилди, Абу Ишоқдан, у Шаъбийдан, у Жарир (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у: «Қайси бир қул ширк юртига қочиб кетса, унинг қони ҳалол бўлиб қолади,» деди.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ جَرِيرٍ، قَالَ أَيُّمَا عَبْدٍ أَبَقَ مِنْ مَوَالِيهِ وَلَحِقَ بِالْعَدُوِّ فَقَدْ أَحَلَّ بِنَفْسِهِ ‏.‏

Бизга Али ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Шарик ривоят қилди, Абу Ишоқдан, у Омирдан, у Жарир (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у: «Қайси бир қул ўз хўжайинларидан қочиб, душманга қўшилса, у ўз жонини (қатлга) ҳалол қилибди,» деди.

أَخْبَرَنَا أَبُو الأَزْهَرِ، أَحْمَدُ بْنُ الأَزْهَرِ النَّيْسَابُورِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ سُلَيْمَانَ الرَّازِيُّ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ مَطَرٍ الْوَرَّاقِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ عُثْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ لاَ يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِلاَّ بِإِحْدَى ثَلاَثٍ رَجُلٌ زَنَى بَعْدَ إِحْصَانِهِ فَعَلَيْهِ الرَّجْمُ أَوْ قَتَلَ عَمْدًا فَعَلَيْهِ الْقَوَدُ أَوِ ارْتَدَّ بَعْدَ إِسْلاَمِهِ فَعَلَيْهِ الْقَتْلُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абул-Азҳар — Аҳмад ибн Азҳар Найсобурий — хабар берди, у деди: бизга Ишоқ ибн Сулаймон Розий ривоят қилди, у деди: бизга Муғийра ибн Муслим хабар берди, Матар ал-Варроқдан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Усмон (розияллаҳу анҳу) деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мусулмон кишининг қони учта (сабаб)нинг бирисидан бошқаси билан ҳалол бўлмайди: никоҳланганидан кейин зино қилган киши — унга тошбўрон қилинади; ёки қасддан (киши) ўлдирган киши — унга қасос бор; ёки Исломидан кейин муртад бўлган киши — у ўлдирилади,» деганларини эшитдим.

أَخْبَرَنَا مُؤَمَّلُ بْنُ إِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ، عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ لاَ يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِلاَّ بِثَلاَثٍ أَنْ يَزْنِيَ بَعْدَ مَا أُحْصِنَ أَوْ يَقْتُلَ إِنْسَانًا فَيُقْتَلُ أَوْ يَكْفُرَ بَعْدَ إِسْلاَمِهِ فَيُقْتَلُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муаммал ибн Иҳоб хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: менга Ибн Журайж хабар берди, Абун-Назрдан, у Буср ибн Саиддан, у Усмон ибн Аффон (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мусулмон кишининг қони учта (сабаб)дан бошқаси билан ҳалол бўлмайди: никоҳланганидан кейин зино қилиши, ёки бир инсонни ўлдириб, (ўзи) ўлдирилиши, ёки Исломидан кейин куфр келтириб, ўлдирилиши,» деганларини эшитдим.

أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ بَدَّلَ دِينَهُ فَاقْتُلُوهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Имрон ибн Мусо хабар берди, у деди: бизга Абдулворис ривоят қилди, у деди: бизга Айюб ривоят қилди, Икримадан, у деди: Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким ўз динини ўзгартирса, уни ўлдиринглар,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، أَنَّ نَاسًا، ارْتَدُّوا عَنِ الإِسْلاَمِ، فَحَرَّقَهُمْ عَلِيٌّ بِالنَّارِ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لَوْ كُنْتُ أَنَا لَمْ، أُحَرِّقْهُمْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تُعَذِّبُوا بِعَذَابِ اللَّهِ أَحَدًا ‏"‏ ‏.‏ وَلَوْ كُنْتُ أَنَا لَقَتَلْتُهُمْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ بَدَّلَ دِينَهُ فَاقْتُلُوهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Муборак хабар берди, у деди: бизга Абу Ҳишом ривоят қилди, у деди: бизга Вуҳайб ривоят қилди, у деди: бизга Айюб ривоят қилди, Икримадан (ривоят қилдики), бир гуруҳ кишилар Исломдан муртад бўлишди, шунда Али (розияллаҳу анҳу) уларни олов билан куйдирди. Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо): «Агар мен бўлганимда, уларни куйдирмаган бўлардим, (чунки) Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳеч кимни Аллаҳнинг азоби билан азобламанглар,» дедилар. Ва агар мен бўлганимда, уларни ўлдирган бўлардим, (чунки) Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким динини ўзгартирса, уни ўлдиринглар,» дедилар,» деди.

أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ بَدَّلَ دِينَهُ فَاقْتُلُوهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Бакр ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Журайж хабар берди, у деди: бизга Исмоил хабар берди, Маъмардан, у Айюбдан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким ўз динини ўзгартирса, уни ўлдиринглар,» дедилар.

أَخْبَرَنِي هِلاَلُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زُرَارَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ بَدَّلَ دِينَهُ فَاقْتُلُوهُ ‏"‏ ‏.‏

Менга Ҳилол ибн Алў хабар берди, у деди: бизга Исмоил ибн Абдуллоҳ ибн Зуроро ривоят қилди, у деди: бизга Аббод ибн Аввом ривоят қилди, у деди: бизга Саид ривоят қилди, Қатодадан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким ўз динини ўзгартирса, уни ўлдиринглар,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُوسَى بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ بَدَّلَ دِينَهُ فَاقْتُلُوهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَهَذَا أَوْلَى بِالصَّوَابِ مِنْ حَدِيثِ عَبَّادٍ ‏.‏

Бизга Мусо ибн Абдураҳмон хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Бишр ривоят қилди, у деди: бизга Саид ривоят қилди, Қатодадан, у Ҳасандан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким ўз динини ўзгартирса, уни ўлдиринглар,» дедилар. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: бу (ҳадис) Аббоднинг ҳадисидан тўғриликка яқинроқдир.

أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عِيسَى، عَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ بَدَّلَ دِينَهُ فَاقْتُلُوهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ҳусайн ибн Исо хабар берди, Абдуссамаддан, у деди: бизга Ҳишом ривоят қилди, Қатодадан, у Анасдан (ривоят қилдики), Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким ўз динини ўзгартирса, уни ўлдиринглар,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ عَلِيًّا، أُتِيَ بِنَاسٍ مِنَ الزُّطِّ يَعْبُدُونَ وَثَنًا فَأَحْرَقَهُمْ، قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ إِنَّمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ بَدَّلَ دِينَهُ فَاقْتُلُوهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Мусанно хабар берди, у деди: бизга Абдуссамад ривоят қилди, у деди: бизга Ҳишом ривоят қилди, Қатодадан, у Анасдан (ривоят қилдики), Али (розияллаҳу анҳу)нинг олдига бутга сиғинадиган Зутт қабиласидан бир гуруҳ кишилар келтирилди, у эса уларни куйдирди. Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо): «Аслида Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким ўз динини ўзгартирса, уни ўлдиринглар,» деган эдилар (холос),» деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنِي حَمَّادُ بْنُ مَسْعَدَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا قُرَّةُ بْنُ خَالِدٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ بْنِ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعَثَهُ إِلَى الْيَمَنِ ثُمَّ أَرْسَلَ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ بَعْدَ ذَلِكَ فَلَمَّا قَدِمَ قَالَ أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ رَسُولِ اللَّهِ إِلَيْكُمْ ‏.‏ فَأَلْقَى لَهُ أَبُو مُوسَى وِسَادَةً لِيَجْلِسَ عَلَيْهَا فَأُتِيَ بِرَجُلٍ كَانَ يَهُودِيًّا فَأَسْلَمَ ثُمَّ كَفَرَ فَقَالَ مُعَاذٌ لاَ أَجْلِسُ حَتَّى يُقْتَلَ قَضَاءُ اللَّهِ وَرَسُولِهِ ‏.‏ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ‏.‏ فَلَمَّا قُتِلَ قَعَدَ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, менга Ҳаммод ибн Масъада ривоят қилди, у деди: бизга Қурра ибн Холид ривоят қилди, Ҳумайд ибн Ҳилоллдан, у Абу Бурда ибн Абу Мусо ал-Ашъарийдан, у отасидан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни Яманга юборган, кейин эса ундан сўнг Муоз ибн Жабални жўнатган эдилар. (Муоз) етиб келгач: «Эй одамлар, мен сизларга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг элчисиман,» деди. Абу Мусо унга ўтириши учун ёстиқ ташлади. Шунда яҳудий бўлиб, кейин Исломни қабул қилган, сўнг куфрга қайтган бир киши келтирилди. Муоз: «То у ўлдирилмагунча ўтирмайман — бу Аллаҳ ва Унинг Расулининг ҳукмидир,» деди — буни уч марта (айтди). У ўлдирилгач, (Муоз) ўтирди.

أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ دِينَارٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ مُفَضَّلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَسْبَاطُ، قَالَ زَعَمَ السُّدِّيُّ عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ فَتْحِ مَكَّةَ أَمَّنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم النَّاسَ إِلاَّ أَرْبَعَةَ نَفَرٍ وَامْرَأَتَيْنِ وَقَالَ ‏"‏ اقْتُلُوهُمْ وَإِنْ وَجَدْتُمُوهُمْ مُتَعَلِّقِينَ بِأَسْتَارِ الْكَعْبَةِ ‏"‏ ‏.‏ عِكْرِمَةُ بْنُ أَبِي جَهْلٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ خَطَلٍ وَمِقْيَسُ بْنُ صُبَابَةَ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدِ بْنِ أَبِي السَّرْحِ فَأَمَّا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ خَطَلٍ فَأُدْرِكَ وَهُوَ مُتَعَلِّقٌ بِأَسْتَارِ الْكَعْبَةِ فَاسْتَبَقَ إِلَيْهِ سَعِيدُ بْنُ حُرَيْثٍ وَعَمَّارُ بْنُ يَاسِرٍ فَسَبَقَ سَعِيدٌ عَمَّارًا - وَكَانَ أَشَبَّ الرَّجُلَيْنِ - فَقَتَلَهُ وَأَمَّا مِقْيَسُ بْنُ صُبَابَةَ فَأَدْرَكَهُ النَّاسُ فِي السُّوقِ فَقَتَلُوهُ وَأَمَّا عِكْرِمَةُ فَرَكِبَ الْبَحْرَ فَأَصَابَتْهُمْ عَاصِفٌ فَقَالَ أَصْحَابُ السَّفِينَةِ أَخْلِصُوا فَإِنَّ آلِهَتَكُمْ لاَ تُغْنِي عَنْكُمْ شَيْئًا هَا هُنَا ‏.‏ فَقَالَ عِكْرِمَةُ وَاللَّهِ لَئِنْ لَمْ يُنَجِّنِي مِنَ الْبَحْرِ إِلاَّ الإِخْلاَصُ لاَ يُنَجِّينِي فِي الْبَرِّ غَيْرُهُ اللَّهُمَّ إِنَّ لَكَ عَلَىَّ عَهْدًا إِنْ أَنْتَ عَافَيْتَنِي مِمَّا أَنَا فِيهِ أَنْ آتِيَ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَضَعَ يَدِي فِي يَدِهِ فَلأَجِدَنَّهُ عَفُوًّا كَرِيمًا ‏.‏ فَجَاءَ فَأَسْلَمَ وَأَمَّا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدِ بْنِ أَبِي السَّرْحِ فَإِنَّهُ اخْتَبَأَ عِنْدَ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ فَلَمَّا دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم النَّاسَ إِلَى الْبَيْعَةِ جَاءَ بِهِ حَتَّى أَوْقَفَهُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ بَايِعْ عَبْدَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ فَرَفَعَ رَأْسَهُ فَنَظَرَ إِلَيْهِ ثَلاَثًا كُلَّ ذَلِكَ يَأْبَى فَبَايَعَهُ بَعْدَ ثَلاَثٍ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى أَصْحَابِهِ فَقَالَ ‏"‏ أَمَا كَانَ فِيكُمْ رَجُلٌ رَشِيدٌ يَقُومُ إِلَى هَذَا حَيْثُ رَآنِي كَفَفْتُ يَدِي عَنْ بَيْعَتِهِ فَيَقْتُلَهُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا وَمَا يُدْرِينَا يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا فِي نَفْسِكَ هَلاَّ أَوْمَأْتَ إِلَيْنَا بِعَيْنِكَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّهُ لاَ يَنْبَغِي لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ خَائِنَةُ أَعْيُنٍ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қосим ибн Закариё ибн Динор хабар берди, у деди: менга Аҳмад ибн Муфаддал ривоят қилди, у деди: бизга Асбот ривоят қилди, у деди: Суддий гумон қилди (ривоят қилди) Мусъаб ибн Саъддан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Макка фатҳ бўлган куни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) одамларга омонлик бердилар, фақат тўрт киши ва икки аёлдан бошқа, ва: «Уларни Каъба пардаларига осилиб турган ҳолда топсангиз ҳам, ўлдиринглар,» дедилар. (Улар) Икрима ибн Абу Жаҳл, Абдуллоҳ ибн Хатал, Миқяс ибн Субобо ва Абдуллоҳ ибн Саъд ибн Абу Сарҳ эди. Абдуллоҳ ибн Хаталга келсак, у Каъба пардаларига осилиб турган ҳолда топилди. Саид ибн Ҳурайс билан Аммор ибн Ёсир унга (етиб боришга) мусобақалашишди, Саид Аммордан ўзиб кетди — у иккисидан ёшроғи эди — ва уни ўлдирди. Миқяс ибн Субобага келсак, одамлар уни бозорда топиб ўлдиришди. Икримага келсак, у денгизга чиқди ва уларни бўрон ушлади. Кема эгалари: «(Аллаҳга) ихлос қилинглар, чунки бу ерда худоларингиз сиздан ҳеч нарсани даф қила олмайди,» дейишди. Икрима: «Аллаҳга қасамки, агар мени денгиздан ихлосдан бошқа нарса қутқармаса, қуруқликда ҳам мени ундан бошқа нарса қутқармайди. Эй Аллаҳим, мен Сенга аҳд бераман: агар Сен мени бу (аҳвол)дан нажот берсанг, мен Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурига бориб, қўлимни қўлига қўяман, ва албатта Уни авф этувчи, карам эгаси деб топаман,» деди. Сўнг у келди ва Исломни қабул қилди. Абдуллоҳ ибн Саъд ибн Абу Сарҳга келсак, у Усмон ибн Аффон (розияллаҳу анҳу)нинг ҳузурида яширинди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) одамларни байъатга чақирганларида, (Усмон) уни келтириб, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдида тўхтатди ва: «Эй Аллаҳнинг Расули, Абдуллоҳдан байъат олинг,» деди. (Ровий) деди: У бошларини кўтариб, унга уч марта қарадилар, ҳар сафар (байъат олишдан) бош тортиб турдилар, кейин уч (мартадан) сўнг ундан байъат олдилар. Сўнг саҳобаларига юзланиб: «Сизлардан бирор оқил киши менинг уни байъат қилишдан қўлимни тортиб турганимни кўргач, ўрнидан туриб уни ўлдирмадими?» дедилар. Улар: «Эй Аллаҳнинг Расули, биз дилингиздагини қайдан биламиз? Кўзингиз билан бизга ишора қилсангиз бўлмасмиди?» дейишди. (У): «Пайғамбар учун кўзи билан хиёнаткорона (ишора қилиш) лойиқ эмас,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - وَهُوَ ابْنُ زُرَيْعٍ - قَالَ أَنْبَأَنَا دَاوُدُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ أَسْلَمَ ثُمَّ ارْتَدَّ وَلَحِقَ بِالشِّرْكِ ثُمَّ تَنَدَّمَ فَأَرْسَلَ إِلَى قَوْمِهِ سَلُوا لِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هَلْ لِي مِنْ تَوْبَةٍ فَجَاءَ قَوْمُهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا إِنَّ فُلاَنًا قَدْ نَدِمَ وَإِنَّهُ أَمَرَنَا أَنْ نَسْأَلَكَ هَلْ لَهُ مِنْ تَوْبَةٍ فَنَزَلَتْ ‏{‏ كَيْفَ يَهْدِي اللَّهُ قَوْمًا كَفَرُوا بَعْدَ إِيمَانِهِمْ ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏ غَفُورٌ رَحِيمٌ ‏}‏ ‏"‏ ‏.‏ فَأَرْسَلَ إِلَيْهِ فَأَسْلَمَ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Базиъ хабар берди, у деди: бизга Язид — у ибн Зурайъ — ривоят қилди, у деди: бизга Довуд хабар берди, Икримадан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Ансорлардан бир киши Исломни қабул қилган, кейин муртад бўлиб, ширкка қўшилган, сўнг пушаймон бўлган эди. У ўз қавмига: «Мен учун Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан сўранг, менга тавба қилиш (имкони) борми?» деб (киши) юборди. Унинг қавми Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурига келиб: «Фалон киши пушаймон бўлибди ва у бизга сиздан: «Унга тавба (имкони) борми?» деб сўрашимизни буюрди,» дейишди. Шунда: «Имон келтирганларидан кейин кофир бўлган қавмни Аллаҳ қандай ҳидоят қилсин...» (ояти) «...Ғафур ва Раҳимдир» деган (сўзи)гача нозил бўлди. Сўнг (Набий) унга (хабар) юбордилар ва у Исломни қабул қилди.

أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ فِي سُورَةِ النَّحْلِ ‏{‏ مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ مِنْ بَعْدِ إِيمَانِهِ إِلاَّ مَنْ أُكْرِهَ ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏ لَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ ‏}‏ فَنُسِخَ وَاسْتَثْنَى مِنْ ذَلِكَ فَقَالَ ‏{‏ ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ هَاجَرُوا مِنْ بَعْدِ مَا فُتِنُوا ثُمَّ جَاهَدُوا وَصَبَرُوا إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِهَا لَغَفُورٌ رَحِيمٌ ‏}‏ وَهُوَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدِ بْنِ أَبِي سَرْحٍ الَّذِي كَانَ عَلَى مِصْرَ كَانَ يَكْتُبُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَزَلَّهُ الشَّيْطَانُ فَلَحِقَ بِالْكُفَّارِ فَأَمَرَ بِهِ أَنْ يُقْتَلَ يَوْمَ الْفَتْحِ فَاسْتَجَارَ لَهُ عُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ فَأَجَارَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Бизга Закариё ибн Яҳё хабар берди, у деди: бизга Ишоқ ибн Иброҳим ривоят қилди, у деди: бизга Али ибн Ҳусайн ибн Воқид хабар берди, у деди: менга отам хабар берди, Язид ан-Наҳавийдан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у Наҳл сураси ҳақида деди: «Ким имон келтирганидан кейин Аллаҳга куфр келтирса — мажбурланган кишидан бошқаси...» (ояти) «...уларга улкан азоб бордир» деган (сўзи)гача (нозил бўлди). Сўнг бу (ҳукм) бекор қилинди ва ундан истисно қилиниб: «Сўнгра, албатта, Роббинг фитнага солинганларидан кейин ҳижрат қилган, сўнг жиҳод қилган ва сабр қилганлар учун — албатта Роббинг шундан кейин Ғафур ва Раҳимдир,» деди. У (киши) Миср (волиси) бўлган Абдуллоҳ ибн Саъд ибн Абу Сарҳ эди, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) учун (ваҳий) ёзар эди. Шайтон уни адаштирди, шунда у кофирларга қўшилди. (Набий) фатҳ куни унинг ўлдирилишини буюрдилар, аммо Усмон ибн Аффон (розияллаҳу анҳу) унга омонлик сўради ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга омонлик бердилар.

أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي إِسْرَائِيلُ، عَنْ عُثْمَانَ الشَّحَّامِ، قَالَ كُنْتُ أَقُودُ رَجُلاً أَعْمَى فَانْتَهَيْتُ إِلَى عِكْرِمَةَ فَأَنْشَأَ يُحَدِّثُنَا قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ أَنَّ أَعْمَى كَانَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَتْ لَهُ أُمُّ وَلَدٍ وَكَانَ لَهُ مِنْهَا ابْنَانِ وَكَانَتْ تُكْثِرُ الْوَقِيعَةَ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَتَسُبُّهُ فَيَزْجُرُهَا فَلاَ تَنْزَجِرُ وَيَنْهَاهَا فَلاَ تَنْتَهِي فَلَمَّا كَانَ ذَاتَ لَيْلَةٍ ذَكَرْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَوَقَعَتْ فِيهِ فَلَمْ أَصْبِرْ أَنْ قُمْتُ إِلَى الْمِغْوَلِ فَوَضَعْتُهُ فِي بَطْنِهَا فَاتَّكَأْتُ عَلَيْهِ فَقَتَلْتُهَا فَأَصْبَحَتْ قَتِيلاً فَذُكِرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَجَمَعَ النَّاسَ وَقَالَ ‏"‏ أَنْشُدُ اللَّهَ رَجُلاً لِي عَلَيْهِ حَقٌّ فَعَلَ مَا فَعَلَ إِلاَّ قَامَ ‏"‏ ‏.‏ فَأَقْبَلَ الأَعْمَى يَتَدَلْدَلُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا صَاحِبُهَا كَانَتْ أُمَّ وَلَدِي وَكَانَتْ بِي لَطِيفَةً رَفِيقَةً وَلِي مِنْهَا ابْنَانِ مِثْلُ اللُّؤْلُؤَتَيْنِ وَلَكِنَّهَا كَانَتْ تُكْثِرُ الْوَقِيعَةَ فِيكَ وَتَشْتُمُكَ فَأَنْهَاهَا فَلاَ تَنْتَهِي وَأَزْجُرُهَا فَلاَ تَنْزَجِرُ فَلَمَّا كَانَتِ الْبَارِحَةَ ذَكَرْتُكَ فَوَقَعَتْ فِيكَ فَقُمْتُ إِلَى الْمِغْوَلِ فَوَضَعْتُهُ فِي بَطْنِهَا فَاتَّكَأْتُ عَلَيْهَا حَتَّى قَتَلْتُهَا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلاَ اشْهَدُوا أَنَّ دَمَهَا هَدَرٌ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Усмон ибн Абдуллоҳ хабар берди, у деди: бизга Аббод ибн Мусо ривоят қилди, у деди: бизга Исмоил ибн Жаъфар ривоят қилди, у деди: менга Исроил ривоят қилди, Усмон аш-Шаҳҳомдан (ривоят қилдики), у деди: мен бир кўр кишини етаклаб борардим, Икриманинг олдига етиб келдим, у бизга (ҳадис) сўзлай бошлади. У деди: менга Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо) ривоят қилиб айтдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида бир кўр киши бор эди, унинг умм валад (чўри хотини) бўлиб, ундан икки ўғли бор эди. (Бу аёл) Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни кўп сўкиб, ҳақорат қилар эди. (Кўр киши) уни қайтарар эди, лекин у тўхтамасди, тақиқлар эди, лекин у тийилмасди. Бир кечаси мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни эслаб ўтдим, у эса Уни сўка бошлади. Мен сабр қила олмай, бир ханжар олиб, уни қорнининг ичига санчдим ва устига босиб, уни ўлдирдим. Тонгда у ўлдирилган (жасад) бўлиб қолди. Бу Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га айтилди. (У) одамларни тўплаб: «Менда ҳаққи бўлган, фалон ишни қилган кишини Аллаҳ билан онт ичиб (сўрайман): у ўрнидан турсин,» дедилар. Шунда кўр киши тебраниб-қалтираб олдинга чиқди ва: «Эй Аллаҳнинг Расули, мен унинг эгасиман. У менинг умм валадим (чўри хотиним) эди, менга меҳрибон ва мулойим эди, ундан менда икки дур (каби) ўғлим бор. Лекин у Сизни кўп сўкиб, ҳақорат қилар эди. Мен уни қайтарар эдим, лекин у тўхтамасди, тақиқлар эдим, лекин у тийилмасди. Кеча эса мен Сизни эслагандим, у Сизни сўка бошлади, шунда мен ханжар олиб, уни қорнининг ичига санчдим ва унинг устига босиб, уни ўлдирдим,» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Огоҳ бўлинглар, унинг қони ҳадар (беҳуда, қасоссиз)дир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ مُعَاذٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ تَوْبَةَ الْعَنْبَرِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قُدَامَةَ بْنِ عَنَزَةَ، عَنْ أَبِي بَرْزَةَ الأَسْلَمِيِّ، قَالَ أَغْلَظَ رَجُلٌ لأَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ فَقُلْتُ أَقْتُلُهُ فَانْتَهَرَنِي وَقَالَ لَيْسَ هَذَا لأَحَدٍ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Муоз ибн Муоз ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Тавба ал-Анбарийдан, у Абдуллоҳ ибн Қудома ибн Аназадан, у Абу Барза ал-Асламий (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: бир киши Абу Бакр Сиддиқ (розияллаҳу анҳу)га қўполлик қилди. Мен: «Уни ўлдирайми?» дедим. У мени жеркиб: «Бу (ҳақ) Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан кейин ҳеч ким учун (жоиз) эмас,» деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ أَبِي بَرْزَةَ، قَالَ تَغَيَّظَ أَبُو بَكْرٍ عَلَى رَجُلٍ فَقُلْتُ مَنْ هُوَ يَا خَلِيفَةَ رَسُولِ اللَّهِ قَالَ لِمَ قُلْتُ لأَضْرِبَ عُنُقَهُ إِنْ أَمَرْتَنِي بِذَلِكَ ‏.‏ قَالَ أَفَكُنْتَ فَاعِلاً قُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ فَوَاللَّهِ لأَذْهَبَ عِظَمُ كَلِمَتِي الَّتِي قُلْتُ غَضَبَهُ ثُمَّ قَالَ مَا كَانَ لأَحَدٍ بَعْدَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Алў хабар берди, у деди: бизга Абу Муовия ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у Амр ибн Муррадан, у Солим ибн Абул-Жаъддан, у Абу Барза (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Абу Бакр (розияллаҳу анҳу) бир кишига ғазабланди. Мен: «У ким, эй Аллаҳ Расулининг халифаси?» дедим. У: «Нега (сўраяпсан)?» деди. Мен: «Агар буюрсангиз, унинг бўйнини узай (ўлдирай),» дедим. У: «Ростдан ҳам шундай қилармидинг?» деди. Мен: «Ҳа, Аллаҳга қасам,» дедим. (Ровий айтади:) Менинг айтган сўзимнинг улуғлиги унинг ғазабини кетказди. Сўнг у: «Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан кейин (бу ҳақ) ҳеч ким учун (жоиз) эмас эди,» деди.

أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ، عَنْ أَبِي بَرْزَةَ، قَالَ مَرَرْتُ عَلَى أَبِي بَكْرٍ وَهُوَ مُتَغَيِّظٌ عَلَى رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِهِ فَقُلْتُ يَا خَلِيفَةَ رَسُولِ اللَّهِ مَنْ هَذَا الَّذِي تَغَيَّظُ عَلَيْهِ قَالَ وَلِمَ تَسْأَلُ قُلْتُ أَضْرِبُ عُنُقَهُ ‏.‏ قَالَ فَوَاللَّهِ لأَذْهَبَ عِظَمُ كَلِمَتِي غَضَبَهُ ثُمَّ قَالَ مَا كَانَتْ لأَحَدٍ بَعْدَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Бизга Абу Довуд хабар берди, у деди: бизга Яъло ривоят қилди, у деди: бизга ал-Аъмаш ривоят қилди, у Амр ибн Муррадан, у Абул-Бахтарийдан, у Абу Барзадан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Абу Бакрнинг ёнидан ўтдим, у ўз саҳобаларидан бирига жуда ғазабланган эди. Мен: «Эй Расулуллоҳнинг халифаси, сен ғазабланаётган бу ким?» дедим. У: «Буни нега сўраяпсан?» деди. Мен: «Унинг бошини оламан (ўлдираман),» дедим. (Абу Барза) деди: «Аллаҳга қасамки, менинг сўзимнинг катталиги унинг ғазабини кетказди. Сўнгра у: «Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан кейин ҳеч ким учун бу (ҳуқуқ) йўқ эди,» деди.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ يَحْيَى بْنِ حَمَّادٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ، عَنْ أَبِي بَرْزَةَ، قَالَ تَغَيَّظَ أَبُو بَكْرٍ عَلَى رَجُلٍ فَقَالَ لَوْ أَمَرْتَنِي لَفَعَلْتُ ‏.‏ قَالَ أَمَا وَاللَّهِ مَا كَانَتْ لِبَشَرٍ بَعْدَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у Яҳё ибн Ҳаммоддан (ривоят қилди), у деди: бизга Абу Авона ривоят қилди, у Сулаймондан, у Амр ибн Муррадан, у Абул-Бахтарийдан, у Абу Барзадан (ривоят қилдики), у деди: «Абу Бакр бир кишига ғазабланди. Шунда мен: «Агар менга буюрсанг, мен (уни ўлдирардим) қилардим,» дедим. У: «Йўқ, Аллаҳга қасамки, Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан кейин ҳеч бир инсон учун бу (ҳуқуқ) йўқ эди,» деди.»

أَخْبَرَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ الأَشْعَرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنِ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي بَرْزَةَ، قَالَ غَضِبَ أَبُو بَكْرٍ عَلَى رَجُلٍ غَضَبًا شَدِيدًا حَتَّى تَغَيَّرَ لَوْنُهُ قُلْتُ يَا خَلِيفَةَ رَسُولِ اللَّهِ وَاللَّهِ لَئِنْ أَمَرْتَنِي لأَضْرِبَنَّ عُنُقَهُ فَكَأَنَّمَا صُبَّ عَلَيْهِ مَاءٌ بَارِدٌ فَذَهَبَ غَضَبُهُ عَنِ الرَّجُلِ ‏.‏ قَالَ ثَكِلَتْكَ أُمُّكَ أَبَا بَرْزَةَ وَإِنَّهَا لَمْ تَكُنْ لأَحَدٍ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا خَطَأٌ وَالصَّوَابُ أَبُو نَصْرٍ وَاسْمُهُ حُمَيْدُ بْنُ هِلاَلٍ خَالَفَهُ شُعْبَةُ ‏.‏

Бизга Муовия ибн Солиҳ ал-Ашъарий хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Жаъфар ривоят қилди, у деди: бизга Убайдуллоҳ ривоят қилди, у Зайддан, у Амр ибн Муррадан, у Абу Назрадан, у Абу Барзадан (ривоят қилдики), у деди: «Абу Бакр бир кишига шу қадар қаттиқ ғазабландики, ҳатто ранги ўзгарди. Мен: «Эй Расулуллоҳнинг халифаси, Аллаҳга қасамки, агар менга буюрсанг, албатта унинг бошини оламан,» дедим. Шунда гўё унинг устига совуқ сув қуйилгандек, унинг ғазаби ўша кишидан кетди. У: «Онанг йўқотсин сени, эй Абу Барза! Албатта бу (ҳуқуқ) Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан кейин ҳеч ким учун йўқ эди,» деди.» Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: бу хатодир, тўғриси эса Абу Наср бўлиб, унинг исми Ҳумайд ибн Ҳилол эди; Шуъба унга мухолиф келди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ أَبِي دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا نَصْرٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي بَرْزَةَ، قَالَ أَتَيْتُ عَلَى أَبِي بَكْرٍ وَقَدْ أَغْلَظَ لِرَجُلٍ فَرَدَّ عَلَيْهِ فَقُلْتُ أَلاَ أَضْرِبُ عُنُقَهُ فَانْتَهَرَنِي ‏.‏ فَقَالَ إِنَّهَا لَيْسَتْ لأَحَدٍ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَبُو نَصْرٍ حُمَيْدُ بْنُ هِلاَلٍ ‏.‏ وَرَوَاهُ عَنْهُ يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ فَأَسْنَدَهُ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у Абу Довуддан (ривоят қилди), у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Амр ибн Муррадан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Абу Насрнинг Абу Барзадан ривоят қилаётганини эшитдим, у деди: «Мен Абу Бакрнинг ёнига келдим, у бир кишига қаттиқ гапирган, у эса унга жавоб қайтарган эди. Мен: «Унинг бошини олайми?» дедим. Шунда у мени жеркиб ташлади ва: «Албатта бу (ҳуқуқ) Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан кейин ҳеч ким учун йўқ,» деди.»» Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: Абу Наср — бу Ҳумайд ибн Ҳилол. Уни ундан Юнус ибн Убайд ҳам ривоят қилиб, иснод қилган.

أَخْبَرَنِي أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَفَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُطَرِّفِ بْنِ الشِّخِّيرِ، عَنْ أَبِي بَرْزَةَ الأَسْلَمِيِّ، أَنَّهُ قَالَ كُنَّا عِنْدَ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ فَغَضِبَ عَلَى رَجُلٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَاشْتَدَّ غَضَبُهُ عَلَيْهِ جِدًّا فَلَمَّا رَأَيْتُ ذَلِكَ قُلْتُ يَا خَلِيفَةَ رَسُولِ اللَّهِ أَضْرِبُ عُنُقَهُ فَلَمَّا ذَكَرْتُ الْقَتْلَ أَضْرَبَ عَنْ ذَلِكَ الْحَدِيثِ أَجْمَعَ إِلَى غَيْرِ ذَلِكَ مِنَ النَّحْوِ فَلَمَّا تَفَرَّقْنَا أَرْسَلَ إِلَىَّ فَقَالَ يَا أَبَا بَرْزَةَ مَا قُلْتَ وَنَسِيتُ الَّذِي قُلْتُ قُلْتُ ذَكِّرْنِيهِ ‏.‏ قَالَ أَمَا تَذْكُرُ مَا قُلْتَ قُلْتُ لاَ وَاللَّهِ ‏.‏ قَالَ أَرَأَيْتَ حِينَ رَأَيْتَنِي غَضِبْتُ عَلَى رَجُلٍ فَقُلْتَ أَضْرِبُ عُنُقَهُ يَا خَلِيفَةَ رَسُولِ اللَّهِ أَمَا تَذْكُرُ ذَلِكَ أَوَكُنْتَ فَاعِلاً ذَلِكَ قُلْتُ نَعَمْ وَاللَّهِ وَالآنَ إِنْ أَمَرْتَنِي فَعَلْتُ ‏.‏ قَالَ وَاللَّهِ مَا هِيَ لأَحَدٍ بَعْدَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا الْحَدِيثُ أَحْسَنُ الأَحَادِيثِ وَأَجْوَدُهَا وَاللَّهُ تَعَالَى أَعْلَمُ ‏.‏

Менга Абу Довуд хабар берди, у деди: бизга Аффон ривоят қилди, у деди: бизга Язид ибн Зурайъ ривоят қилди, у деди: бизга Юнус ибн Убайд ривоят қилди, у Ҳумайд ибн Ҳилолдан, у Абдуллоҳ ибн Мутарриф ибн аш-Шиххирдан, у Абу Барза ал-Асламийдан (ривоят қилдики), у деди: «Биз Абу Бакр ас-Сиддиқнинг ёнида эдик. У мусулмонлардан бир кишига ғазабланди ва унга бўлган ғазаби жуда кучайди. Мен буни кўрганимда: «Эй Расулуллоҳнинг халифаси, унинг бошини олайми?» дедим. Мен ўлдиришни эслатганимда, у ўша гапни бутунлай тарк этиб, бошқа мавзуга ўтди. Биз тарқалганимизда, у менга (одам) юборди ва: «Эй Абу Барза, сен нима дединг? Мен айтган гапингни унутдим,» деди. Мен: «Буни менга эслат,» дедим. У: «Айтган гапингни эсламайсанми?» деди. Мен: «Йўқ, Аллаҳга қасамки, (эсламайман),» дедим. У: «Мени бир кишига ғазабланганимни кўрганингда, сен: «Унинг бошини олайми, эй Расулуллоҳнинг халифаси,» деганингни эсламайсанми? Шуни эсламайсанми? Сен ростдан ҳам буни қилармидинг?» деди. Мен: «Ҳа, Аллаҳга қасамки, ҳозир ҳам агар менга буюрсанг, қиламан,» дедим. У: «Аллаҳга қасамки, бу (ҳуқуқ) Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан кейин ҳеч ким учун йўқ,» деди.» Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: бу ҳадис ҳадисларнинг энг гўзали ва энг яхшисидир, Аллаҳ таоло энг яхши билувчидир.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، عَنِ ابْنِ إِدْرِيسَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلِمَةَ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَسَّالٍ، قَالَ قَالَ يَهُودِيٌّ لِصَاحِبِهِ اذْهَبْ بِنَا إِلَى هَذَا النَّبِيِّ ‏.‏ قَالَ لَهُ صَاحِبُهُ لاَ تَقُلْ نَبِيٌّ لَوْ سَمِعَكَ كَانَ لَهُ أَرْبَعَةُ أَعْيُنٍ ‏.‏ فَأَتَيَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَسَأَلاَهُ عَنْ تِسْعِ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ فَقَالَ لَهُمْ ‏"‏ لاَ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلاَ تَسْرِقُوا وَلاَ تَزْنُوا وَلاَ تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ وَلاَ تَمْشُوا بِبَرِيءٍ إِلَى ذِي سُلْطَانٍ وَلاَ تَسْحَرُوا وَلاَ تَأْكُلُوا الرِّبَا وَلاَ تَقْذِفُوا الْمُحْصَنَةَ وَلاَ تَوَلَّوْا يَوْمَ الزَّحْفِ وَعَلَيْكُمْ خَاصَّةً يَهُودُ أَنْ لاَ تَعْدُوا فِي السَّبْتِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَبَّلُوا يَدَيْهِ وَرِجْلَيْهِ وَقَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ نَبِيٌّ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَمَا يَمْنَعُكُمْ أَنْ تَتَّبِعُونِي ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا إِنَّ دَاوُدَ دَعَا بِأَنْ لاَ يَزَالَ مِنْ ذُرِّيَّتِهِ نَبِيٌّ وَإِنَّا نَخَافُ إِنِ اتَّبَعْنَاكَ أَنْ تَقْتُلَنَا يَهُودُ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ал-Ало хабар берди, у Ибн Идрисдан (ривоят қилди), у деди: бизга Шуъба хабар берди, у Амр ибн Муррадан, у Абдуллоҳ ибн Салимадан, у Сафвон ибн Ассолдан (ривоят қилдики), у деди: «Бир яҳудий шеригига: «Бизни мана шу Набийнинг олдига олиб бор,» деди. Шериги унга: «Набий дема, агар у эшитса, тўрт кўзли бўлиб қолади (манманланади),» деди. Сўнг улар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келиб, ундан тўққизта равшан оят (белги) ҳақида сўрашди. У уларга: «Аллаҳга ҳеч нарсани шерик қилманглар, ўғирлик қилманглар, зино қилманглар, Аллаҳ ҳаром қилган жонни ноҳақдан ўлдирманглар, бегуноҳ кишини ҳоким ҳузурига (чақ учун) олиб борманглар, сеҳр қилманглар, рибо (судхўрлик) еманглар, покиза аёлга (зино) туҳматини қилманглар ва жанг куни (жангдан) қочманглар; сизлар, яҳудийлар, хусусан, шанба куни ҳадингиздан ошманглар,» дедилар. Шунда улар унинг қўллари ва оёқларидан ўпиб: «Биз сенинг Набий эканлигингга гувоҳлик берамиз,» дедилар. У: «Ундай бўлса, менга эргашишингизга нима тўсқинлик қиляпти?» дедилар. Улар: «Албатта Довуд (алайҳиссалом) ўз зурриётидан тўхтовсиз Набий бўлиб туришини (сўраб) дуо қилган. Биз агар сенга эргашсак, яҳудийлар бизни ўлдиришидан қўрқамиз,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ مَيْسَرَةَ الْمِنْقَرِيُّ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ عَقَدَ عُقْدَةً ثُمَّ نَفَثَ فِيهَا فَقَدْ سَحَرَ وَمَنْ سَحَرَ فَقَدْ أَشْرَكَ وَمَنْ تَعَلَّقَ شَيْئًا وُكِّلَ إِلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Абу Довуд ривоят қилди, у деди: бизга Аббод ибн Майсара ал-Минқарий ривоят қилди, у ал-Ҳасандан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бир тугун боғлаб, сўнг унга (афсун) пуфлаб тупурса, у сеҳр қилибди; ким сеҳр қилса, у ширк келтирибди; ким бирор нарсага (тумор сифатида) боғланса, ўша нарсага (ҳавола қилиб) топшириб қўйилади,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنِ ابْنِ حَيَّانَ، - يَعْنِي يَزِيدَ - عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ، قَالَ سَحَرَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ مِنَ الْيَهُودِ فَاشْتَكَى لِذَلِكَ أَيَّامًا فَأَتَاهُ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَقَالَ إِنَّ رَجُلاً مِنَ الْيَهُودِ سَحَرَكَ عَقَدَ لَكَ عُقَدًا فِي بِئْرِ كَذَا وَكَذَا فَأَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَخْرَجُوهَا فَجِيءَ بِهَا فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَأَنَّمَا نُشِطَ مِنْ عِقَالٍ فَمَا ذَكَرَ ذَلِكَ لِذَلِكَ الْيَهُودِيِّ وَلاَ رَآهُ فِي وَجْهِهِ قَطُّ ‏.‏

Бизга Ҳаннод ибн ас-Сарий хабар берди, у Абу Муовиядан (ривоят қилди), у ал-Аъмашдан, у Ибн Ҳайёндан — яъни Язиддан — у Зайд ибн Арқамдан (ривоят қилдики), у деди: «Яҳудийлардан бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни сеҳрлади. Шу сабабли у бир неча кун касалланди. Сўнг унинг олдига Жибрил (алайҳиссалом) келиб: «Албатта яҳудийлардан бир киши сени сеҳрлаб, фалон-фалон қудуқда сенга тугунлар боғлаб қўйди,» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (одамларни) юборди, улар уни чиқариб олиб келдилар. Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) гўё боғдан ечилгандек ўринларидан турдилар. У на буни ўша яҳудийга эслатдилар, на унинг юзида буни (ғазабни) ҳеч қачон кўрдилар (яъни кўринмади).»

أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، فِي حَدِيثِهِ عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ قَابُوسَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ح وَأَخْبَرَنِي عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ قَالَ حَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ تَمِيمٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ قَالَ حَدَّثَنَا سِمَاكُ بْنُ حَرْبٍ عَنْ قَابُوسَ بْنِ مُخَارِقٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ وَسَمِعْتُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيَّ يُحَدِّثُ بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ الرَّجُلُ يَأْتِينِي فَيُرِيدُ مَالِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ذَكِّرْهُ بِاللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَإِنْ لَمْ يَذَّكَّرْ قَالَ ‏"‏ فَاسْتَعِنْ عَلَيْهِ مَنْ حَوْلَكَ مِنَ الْمُسْلِمِينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ حَوْلِي أَحَدٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ قَالَ ‏"‏ فَاسْتَعِنْ عَلَيْهِ بِالسُّلْطَانِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَإِنْ نَأَى السُّلْطَانُ عَنِّي قَالَ ‏"‏ قَاتِلْ دُونَ مَالِكَ حَتَّى تَكُونَ مِنْ شُهَدَاءِ الآخِرَةِ أَوْ تَمْنَعَ مَالَكَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ҳаннод ибн ас-Сарий ўз ҳадисида хабар берди, у Абул-Аҳвасдан, у Симокдан, у Қобусдан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: «Бир киши Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келди...» ﹡ Менга Али ибн Муҳаммад ибн Али ҳам хабар бериб, деди: бизга Халаф ибн Тамим ривоят қилди, у деди: бизга Абул-Аҳвас ривоят қилди, у деди: бизга Симок ибн Ҳарб ривоят қилди, у Қобус ибн Мухориқдан, у отасидан (ривоят қилди). (Ровий) деди: мен Суфён ас-Саврийнинг ҳам шу ҳадисни ривоят қилаётганини эшитдим, у деди: «Бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келди ва деди: «Бир киши ёнимга келиб, мол-мулкимни олмоқчи бўлади.» У: «Уни Аллаҳ билан эслат,» дедилар. (Киши): «Агар эсламаса-чи?» деди. У: «Унга қарши атрофингдаги мусулмонлардан ёрдам сўра,» дедилар. (Киши): «Агар атрофимда мусулмонлардан ҳеч ким бўлмаса-чи?» деди. У: «Унга қарши ҳокимдан ёрдам сўра,» дедилар. (Киши): «Агар ҳоким мендан узоқда бўлса-чи?» деди. У: «Мол-мулкинг учун жанг қил, токи сен Охират шаҳидларидан бўлгунингча ёки мол-мулкингни сақлаб қолгунингча,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ قُهَيْدٍ الْغِفَارِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ عُدِيَ عَلَى مَالِي قَالَ ‏"‏ فَانْشُدْ بِاللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَإِنْ أَبَوْا عَلَىَّ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَانْشُدْ بِاللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَإِنْ أَبَوْا عَلَىَّ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَانْشُدْ بِاللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَإِنْ أَبَوْا عَلَىَّ قَالَ ‏"‏ فَقَاتِلْ فَإِنْ قُتِلْتَ فَفِي الْجَنَّةِ وَإِنْ قَتَلْتَ فَفِي النَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Ибнул-Ҳоддан, у Амр ибн Қуҳайд ал-Ғифорийдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: «Бир киши Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келиб: «Эй Расулуллоҳ, агар мол-мулкимга тажовуз қилинса, (нима қилай) дейсиз?» деди. У: «Уни Аллаҳ билан огоҳлантир,» дедилар. (Киши): «Агар улар менга (қарши) тихирлик қилса-чи?» деди. У: «Уни Аллаҳ билан огоҳлантир,» дедилар. (Киши): «Агар улар менга (қарши) тихирлик қилса-чи?» деди. У: «Уни Аллаҳ билан огоҳлантир,» дедилар. (Киши): «Агар улар менга (қарши) тихирлик қилса-чи?» деди. У: «Унда жанг қил. Агар ўлдирилсанг, Жаннатдасан; агар ўлдирсанг, у (тажовузкор) Дўзахдадир,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، عَنْ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ، قَالَ أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ قُهَيْدِ بْنِ مُطَرِّفٍ الْغِفَارِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَجُلاً، جَاءَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ عُدِيَ عَلَى مَالِي قَالَ ‏"‏ فَانْشُدْ بِاللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَإِنْ أَبَوْا عَلَىَّ قَالَ ‏"‏ فَانْشُدْ بِاللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَإِنْ أَبَوْا عَلَىَّ قَالَ ‏"‏ فَانْشُدْ بِاللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَإِنْ أَبَوْا عَلَىَّ قَالَ ‏"‏ فَقَاتِلْ فَإِنْ قُتِلْتَ فَفِي الْجَنَّةِ وَإِنْ قَتَلْتَ فَفِي النَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абдулҳакам хабар берди, у Шуайб ибн ал-Лайсдан (ривоят қилди), у деди: бизга ал-Лайс хабар берди, у Ибнул-Ҳоддан, у Қуҳайд ибн Мутарриф ал-Ғифорийдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), бир киши Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келиб: «Эй Расулуллоҳ, агар мол-мулкимга тажовуз қилинса, (нима қилай) дейсиз?» деди. У: «Уни Аллаҳ билан огоҳлантир,» дедилар. (Киши): «Агар улар менга (қарши) тихирлик қилса-чи?» деди. У: «Уни Аллаҳ билан огоҳлантир,» дедилар. (Киши): «Агар улар менга (қарши) тихирлик қилса-чи?» деди. У: «Уни Аллаҳ билан огоҳлантир,» дедилар. (Киши): «Агар улар менга (қарши) тихирлик қилса-чи?» деди. У: «Унда жанг қил. Агар ўлдирилсанг, Жаннатдасан; агар ўлдирсанг, у (тажовузкор) Дўзахдадир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا حَاتِمٌ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ مَنْ قَاتَلَ دُونَ مَالِهِ فَقُتِلَ فَهُوَ شَهِيدٌ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдулало хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Ҳотим ривоят қилди, у Амр ибн Динордан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Ким ўз мол-мулкини (ҳимоя қилиш) йўлида жанг қилиб ўлдирилса, у шаҳиддир,» деяётганларини эшитдим.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، عَنْ أَبِي يُونُسَ الْقُشَيْرِيِّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَفْوَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ مَنْ قَاتَلَ دُونَ مَالِهِ فَقُتِلَ فَهُوَ شَهِيدٌ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Базиъ хабар берди, у деди: бизга Бишр ибн ал-Муфаззал ривоят қилди, у Абу Юнус ал-Қушайрийдан, у Амр ибн Динордан, у Абдуллоҳ ибн Сафвондан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Ким ўз мол-мулкини (ҳимоя қилиш) йўлида жанг қилиб ўлдирилса, у шаҳиддир,» деяётганларини эшитдим.»

أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ فَضَالَةَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ النَّيْسَابُورِيُّ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو الأَسْوَدِ، مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ قُتِلَ دُونَ مَالِهِ مَظْلُومًا فَلَهُ الْجَنَّةُ ‏"‏ ‏.‏

Менга Убайдуллоҳ ибн Фазола ибн Иброҳим ан-Найсабурий хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ хабар берди, у деди: бизга Саид ривоят қилди, у деди: бизга Абул-Асвад Муҳаммад ибн Абдурраҳмон хабар берди, у Икримадан, у Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Осдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким ўз мол-мулкини (ҳимоя қилиш) йўлида мазлум ҳолатда ўлдирилса, унга Жаннат бордир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْهُذَيْلِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُعَيْرُ بْنُ الْخِمْسِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ قُتِلَ دُونَ مَالِهِ فَهُوَ شَهِيدٌ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Жаъфар ибн Муҳаммад ибн ал-Ҳузайл хабар берди, у деди: бизга Осим ибн Юсуф ривоят қилди, у деди: бизга Суайр ибн ал-Химс ривоят қилди, у Абдуллоҳ ибн ал-Ҳасандан, у Икримадан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким ўз мол-мулкини (ҳимоя қилиш) йўлида ўлдирилса, у шаҳиддир,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ حَسَنٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ طَلْحَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو، يُحَدِّثُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ أُرِيدَ مَالُهُ بِغَيْرِ حَقٍّ فَقَاتَلَ فَقُتِلَ فَهُوَ شَهِيدٌ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا خَطَأٌ وَالصَّوَابُ حَدِيثُ سُعَيْرِ بْنِ الْخِمْسِ ‏.‏

Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: менга Абдуллоҳ ибн Ҳасан ривоят қилди, у Иброҳим ибн Муҳаммад ибн Талҳадан (ривоят қилдики), у Абдуллоҳ ибн Амрнинг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилаётганини эшитди, у деди: «Кимнинг мол-мулки ноҳақдан (зўравонлик билан) талаб қилинса-ю, у жанг қилиб ўлдирилса, у шаҳиддир,» дедилар. Бу хатодир, тўғриси эса Суайр ибн ал-Химс ҳадисидир.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ قُتِلَ دُونَ مَالِهِ فَهُوَ شَهِيدٌ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Муовия ибн Ҳишом ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Абдуллоҳ ибн ал-Ҳасандан, у Иброҳим ибн Муҳаммад ибн Талҳадан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким ўз мол-мулкини (ҳимоя қилиш) йўлида ўлдирилса, у шаҳиддир,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَقُتَيْبَةُ، - وَاللَّفْظُ لإِسْحَاقَ - قَالاَ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَوْفٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ قُتِلَ دُونَ مَالِهِ فَهُوَ شَهِيدٌ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим ва Қутайба хабар бердилар — лафз Ишоқники — улар дедилар: бизга Суфён хабар берди, у аз-Зуҳрийдан, у Талҳа ибн Абдуллоҳ ибн Авфдан, у Саид ибн Зайддан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ким ўз мол-мулкини (ҳимоя қилиш) йўлида ўлдирилса, у шаҳиддир,» дедилар. Бу унинг қисқартирилган (шакли)дир.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَوْفٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ قَاتَلَ دُونَ مَالِهِ فَهُوَ شَهِيدٌ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абда хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Ишоқ ривоят қилди, у Зуҳрийдан, у Талҳа ибн Абдуллоҳ ибн Авфдан, у Саид ибн Зайддан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ким моли йўлида курашиб (ўлдирилса), у шаҳиддир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُؤَمَّلُ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ قُتِلَ دُونَ مَالِهِ فَهُوَ شَهِيدٌ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Наср хабар берди, у деди: бизга ал-Муаммал ривоят қилди, у Суфёндан, у Алқама ибн Марсаддан, у Сулаймон ибн Бурайдадан, у отасидан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким моли йўлида ўлдирилса, у шаҳиддир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ قُتِلَ دُونَ مَظْلَمَتِهِ فَهُوَ شَهِيدٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ حَدِيثُ الْمُؤَمَّلِ خَطَأٌ وَالصَّوَابُ حَدِيثُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Алқамадан, у Абу Жаъфардан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким ўзига қилинган зулмни қайтарар экан ўлдирилса, у шаҳиддир,» дедилар. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: ал-Муаммалнинг ҳадиси хатодир, тўғриси Абдурраҳмоннинг ҳадисидир.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَوْفٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ قَاتَلَ دُونَ مَالِهِ فَقُتِلَ فَهُوَ شَهِيدٌ وَمَنْ قَاتَلَ دُونَ دَمِهِ فَهُوَ شَهِيدٌ وَمَنْ قَاتَلَ دُونَ أَهْلِهِ فَهُوَ شَهِيدٌ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Маҳдий ривоят қилди, у деди: бизга Иброҳим ибн Саъд ривоят қилди, у отасидан, у Абу Убайда ибн Муҳаммаддан, у Талҳа ибн Абдуллоҳ ибн Авфдан, у Саид ибн Зайддан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ким моли йўлида курашиб ўлдирилса, у шаҳиддир; ким жони йўлида курашса, у шаҳиддир; ким аҳли (оиласи) йўлида курашса, у шаҳиддир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، - يَعْنِي ابْنَ دَاوُدَ - الْهَاشِمِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَوْفٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ قُتِلَ دُونَ مَالِهِ فَهُوَ شَهِيدٌ وَمَنْ قُتِلَ دُونَ أَهْلِهِ فَهُوَ شَهِيدٌ وَمَنْ قُتِلَ دُونَ دِينِهِ فَهُوَ شَهِيدٌ وَمَنْ قُتِلَ دُونَ دَمِهِ فَهُوَ شَهِيدٌ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ ва Муҳаммад ибн Исмоил ибн Иброҳим хабар бериб, иккаласи деди: бизга Сулаймон — яъни ибн Довуд — ал-Ҳошимий ривоят қилди, у деди: бизга Иброҳим ривоят қилди, у отасидан, у Абу Убайда ибн Муҳаммад ибн Аммор ибн Ёсирдан, у Талҳа ибн Абдуллоҳ ибн Авфдан, у Саид ибн Зайддан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким моли йўлида ўлдирилса, у шаҳиддир; ким аҳли (оиласи) йўлида ўлдирилса, у шаҳиддир; ким дини йўлида ўлдирилса, у шаҳиддир; ким жони йўлида ўлдирилса, у шаҳиддир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ دِينَارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَمْرٍو الأَشْعَثِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْثَرٌ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ سَوَادَةَ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ، قَالَ كُنْتُ جَالِسًا عِنْدَ سُوَيْدِ بْنِ مُقَرِّنٍ فَقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ قُتِلَ دُونَ مَظْلَمَتِهِ فَهُوَ شَهِيدٌ ‏"‏ ‏.‏

Бизга ал-Қосим ибн Закариё ибн Динор хабар берди, у деди: бизга Саид ибн Амр ал-Ашъасий ривоят қилди, у деди: бизга Абсар ривоят қилди, у Мутаррифдан, у Савода ибн Абил-Жаъддан, у Абу Жаъфардан (ривоят қилди), у деди: мен Сувайд ибн Муқарриннинг ҳузурида ўтирган эдим, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким ўзига қилинган зулмни қайтарар экан ўлдирилса, у шаҳиддир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ شَهَرَ سَيْفَهُ ثُمَّ وَضَعَهُ فَدَمُهُ هَدَرٌ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга ал-Фадл ибн Мусо хабар берди, у деди: бизга Маъмар ривоят қилди, у ибн Товусдан, у отасидан, у ибн аз-Зубайрдан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ким қиличини яланғочлаб, сўнг уни (одамларга) қарата ишлатса, унинг қони беҳуда (тўкилган, яъни эвазига қасос олинмайдиган) бўлади,» дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ мана шу иснод билан худди шундай (ҳадисни) хабар берди, бироқ уни (Набийга) марфуъ (нисбат) қилмади.

أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ مَنْ رَفَعَ السِّلاَحَ ثُمَّ وَضَعَهُ فَدَمُهُ هَدَرٌ ‏.‏

Бизга Абу Довуд хабар берди, у деди: бизга Абу Осим ривоят қилди, у ибн Журайждан, у ибн Товусдан, у отасидан, у ибн аз-Зубайрдан (ривоят қилди), у деди: Ким қуролни кўтариб, сўнг уни (одамларга) қарата ишлатса, унинг қони беҳуда (тўкилган) бўлади.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكٌ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، وَأُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، وَيُونُسُ بْنُ يَزِيدَ، أَنَّ نَافِعًا، أَخْبَرَهُمْ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ حَمَلَ عَلَيْنَا السِّلاَحَ فَلَيْسَ مِنَّا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Амр ибн ас-Сарҳ хабар берди, у деди: бизга ибн Ваҳб хабар берди, у деди: менга Молик, Абдуллоҳ ибн Умар, Усома ибн Зайд ва Юнус ибн Язид хабар бердики, Нофиъ уларга Абдуллоҳ ибн Умардан хабар бердики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бизга қарши қурол кўтарса, у биздан эмас,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا الثَّوْرِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ أَبِي نُعْمٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ بَعَثَ عَلِيٌّ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ بِالْيَمَنِ بِذُهَيْبَةٍ فِي تُرْبَتِهَا فَقَسَمَهَا بَيْنَ الأَقْرَعِ بْنِ حَابِسٍ الْحَنْظَلِيِّ ثُمَّ أَحَدِ بَنِي مُجَاشِعٍ وَبَيْنَ عُيَيْنَةَ بْنِ بَدْرٍ الْفَزَارِيِّ وَبَيْنَ عَلْقَمَةَ بْنِ عُلاَثَةَ الْعَامِرِيِّ ثُمَّ أَحَدِ بَنِي كِلاَبٍ وَبَيْنَ زَيْدِ الْخَيْلِ الطَّائِيِّ ثُمَّ أَحَدَ بَنِي نَبْهَانَ - قَالَ - فَغَضِبَتْ قُرَيْشٌ وَالأَنْصَارُ وَقَالُوا يُعْطِي صَنَادِيدَ أَهْلِ نَجْدٍ وَيَدَعُنَا فَقَالَ ‏"‏ إِنَّمَا أَتَأَلَّفُهُمْ ‏"‏ ‏.‏ فَأَقْبَلَ رَجُلٌ غَائِرَ الْعَيْنَيْنِ نَاتِئَ الْوَجْنَتَيْنِ كَثَّ اللِّحْيَةِ مَحْلُوقَ الرَّأْسِ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ اتَّقِ اللَّهَ قَالَ ‏"‏ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ إِذَا عَصَيْتُهُ أَيَأْمَنُنِي عَلَى أَهْلِ الأَرْضِ وَلاَ تَأْمَنُونِي ‏"‏ ‏.‏ فَسَأَلَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ قَتْلَهُ فَمَنَعَهُ فَلَمَّا وَلَّى قَالَ ‏"‏ إِنَّ مِنْ ضِئْضِئِ هَذَا قَوْمًا يَخْرُجُونَ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لاَ يُجَاوِزُ حَنَاجِرَهُمْ يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ مُرُوقَ السَّهْمِ مِنَ الرَّمِيَّةِ يَقْتُلُونَ أَهْلَ الإِسْلاَمِ وَيَدَعُونَ أَهْلَ الأَوْثَانِ لَئِنْ أَنَا أَدْرَكْتُهُمْ لأَقْتُلَنَّهُمْ قَتْلَ عَادٍ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: бизга ас-Саврий хабар берди, у отасидан, у ибн Абу Нуъмдан, у Абу Саид ал-Худрийдан (ривоят қилди), у деди: Али Яманда экан, тупроғида (аралашган) бир парча олтинни Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га жўнатди. У эса уни ал-Ақраъ ибн Ҳобис ал-Ҳанзалий — Бану Мужошиъдан — билан, Уяйна ибн Бадр ал-Фазорий билан, Алқама ибн Улоса ал-Омирий — Бану Килобдан — билан ва Зайд ал-Хайл ат-Тоий — Бану Набҳондан — билан ўртасида тақсимлади. (Рови) деди: Қурайш ва ансорлар ғазабланиб: «У Нажд аҳлининг саркардаларига бериб, бизни ташлаб қўйяпти,» дедилар. Шунда у: «Мен уларнинг (қалбини Исломга) юмшатмоқдаман,» дедилар. Сўнг кўзлари ич-ичига ботган, ёноқлари туртиб чиққан, соқоли қуюқ, боши қирилган бир киши келиб: «Эй Муҳаммад, Аллаҳдан қўрқ!» деди. У: «Агар мен Аллаҳга осий бўлсам, ким Аллаҳга итоат қилади? У мени ер аҳли устидан ишониб қўйган-у, сизлар мени ишониб қўймайсизми?» дедилар. Шунда жамоадан бир киши уни ўлдиришга (рухсат) сўради, бироқ у (Набий) бунга йўл қўймадилар. У (киши) орқасига бурилгач, у (Набий): «Мана шу (киши)нинг наслидан бир қавм чиқадики, улар Қуръон ўқийдилар, (лекин Қуръон) уларнинг ҳалқумларидан ўтмайди; улар ўқ нишондан ўтиб кетганидек диндан чиқиб кетадилар; улар Ислом аҳлини ўлдирадилар ва бут аҳлини ташлаб қўядилар. Агар мен уларга етишсам, албатта уларни Од (қавми) ўлдирилганидек ўлдираман,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ خَيْثَمَةَ، عَنْ سُوَيْدِ بْنِ غَفَلَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ يَخْرُجُ قَوْمٌ فِي آخِرِ الزَّمَانِ أَحْدَاثُ الأَسْنَانِ سُفَهَاءُ الأَحْلاَمِ يَقُولُونَ مِنْ خَيْرِ قَوْلِ الْبَرِيَّةِ لاَ يُجَاوِزُ إِيمَانُهُمْ حَنَاجِرَهُمْ يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ فَإِذَا لَقِيتُمُوهُمْ فَاقْتُلُوهُمْ فَإِنَّ قَتْلَهُمْ أَجْرٌ لِمَنْ قَتَلَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Хайсамадан, у Сувайд ибн Ғафаладан, у Алидан (ривоят қилди), у деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Охир замонда ёшлари кичик, ақллари енгил бир қавм чиқади; улар халқнинг энг яхши сўзидан (гапираётгандай) сўзлайдилар, (бироқ) имонлари ҳалқумларидан ўтмайди; улар ўқ нишондан ўтиб кетганидек диндан чиқиб кетадилар. Бас, уларни учратсангиз, уларни ўлдиринглар; чунки уларни ўлдириш — Қиёмат кунида уларни ўлдирган киши учун ажрдир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ الْبَصْرِيُّ الْحَرَّانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنِ الأَزْرَقِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ شَرِيكِ بْنِ شِهَابٍ، قَالَ كُنْتُ أَتَمَنَّى أَنْ أَلْقَى، رَجُلاً مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَسْأَلُهُ عَنِ الْخَوَارِجِ فَلَقِيتُ أَبَا بَرْزَةَ فِي يَوْمِ عِيدٍ فِي نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِهِ فَقُلْتُ لَهُ هَلْ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُ الْخَوَارِجَ فَقَالَ نَعَمْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِأُذُنِي وَرَأَيْتُهُ بِعَيْنِي أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَالٍ فَقَسَمَهُ فَأَعْطَى مَنْ عَنْ يَمِينِهِ وَمَنْ عَنْ شِمَالِهِ وَلَمْ يُعْطِ مَنْ وَرَاءَهُ شَيْئًا فَقَامَ رَجُلٌ مِنْ وَرَائِهِ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ مَا عَدَلْتَ فِي الْقِسْمَةِ ‏.‏ رَجُلٌ أَسْوَدُ مَطْمُومُ الشَّعْرِ عَلَيْهِ ثَوْبَانِ أَبْيَضَانِ فَغَضِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَضَبًا شَدِيدًا وَقَالَ ‏"‏ وَاللَّهِ لاَ تَجِدُونَ بَعْدِي رَجُلاً هُوَ أَعْدَلُ مِنِّي ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يَخْرُجُ فِي آخِرِ الزَّمَانِ قَوْمٌ كَأَنَّ هَذَا مِنْهُمْ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لاَ يُجَاوِزُ تَرَاقِيَهُمْ يَمْرُقُونَ مِنَ الإِسْلاَمِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ سِيمَاهُمُ التَّحْلِيقُ لاَ يَزَالُونَ يَخْرُجُونَ حَتَّى يَخْرُجَ آخِرُهُمْ مَعَ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ فَإِذَا لَقِيتُمُوهُمْ فَاقْتُلُوهُمْ هُمْ شَرُّ الْخَلْقِ وَالْخَلِيقَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ رَحِمَهُ اللَّهُ شَرِيكُ بْنُ شِهَابٍ لَيْسَ بِذَلِكَ الْمَشْهُورِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Маъмар ал-Басрий ал-Ҳарроний хабар берди, у деди: бизга Абу Довуд ат-Таёлисий ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Салама ривоят қилди, у ал-Азрақ ибн Қайсдан, у Шарик ибн Шиҳобдан (ривоят қилди), у деди: мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан бир кишини учратиб, ундан хаворижлар ҳақида сўрашни орзу қилар эдим. Шундай қилиб, бир ҳайит куни Абу Барзани унинг баъзи саҳобалари ичида учратиб, унга: «Сен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг хаворижларни зикр қилганларини эшитганмисан?» дедим. У: «Ҳа, мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни қулоқларим билан эшитдим ва кўзларим билан кўрдим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га бир мол келтирилди, у уни тақсимладилар; ўнгидагиларга ва чапидагиларга бердилар, ортидагиларга эса ҳеч нарса бермадилар. Шунда ортидан бир киши туриб: «Эй Муҳаммад, тақсимда адолат қилмадинг!» деди. (У) қора, сочи қиртишланган, устида иккита оқ кийим бўлган киши эди. Бас, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қаттиқ ғазабландилар ва: «Аллаҳга қасамки, мендан кейин сизлар мендан ҳам адолатлироқ одамни топмайсизлар,» дедилар. Сўнг: «Охир замонда бир қавм чиқадики, гўё бу (киши) улардан биридир; улар Қуръон ўқийдилар, (лекин Қуръон) уларнинг бўғизларидан ўтмайди; улар ўқ нишондан ўтиб кетганидек Исломдан чиқиб кетадилар; уларнинг белгиси — бош қиришдир. Улар тўхтамай чиқаверадилар, токи уларнинг охиргиси Масиҳ Дажжол билан бирга чиққунча. Бас, уларни учратсангиз, уларни ўлдиринглар; улар халойиқнинг ва барча жонзотнинг энг ёмонидир,» дедилар,» деди. Абу Абдурраҳмон (Насоий), Аллаҳ унга раҳмат қилсин, деди: Шарик ибн Шиҳоб у қадар машҳур (рови) эмас.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ أَبِي وَقَّاصٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ قِتَالُ الْمُسْلِمِ كُفْرٌ وَسِبَابُهُ فُسُوقٌ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ хабар берди, у деди: бизга Маъмар ривоят қилди, у Абу Ишоқдан, у Умар ибн Саъддан (ривоят қилди), у деди: бизга Саъд ибн Абу Ваққос ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мусулмонни ўлдириш — куфр, уни сўкиш эса — фосиқликдир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ سِبَابُ الْمُسْلِمِ فُسُوقٌ وَقِتَالُهُ كُفْرٌ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Абу Ишоқдан (ривоят қилди), у деди: мен Абул-Аҳвасдан эшитдим, у Абдуллоҳдан (ривоят қилди), у деди: Мусулмонни сўкиш — фосиқлик, уни ўлдириш эса — куфрдир.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ سِبَابُ الْمُسْلِمِ فِسْقٌ وَقِتَالُهُ كُفْرٌ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ أَبَانُ يَا أَبَا إِسْحَاقَ أَمَا سَمِعْتَهُ إِلاَّ مِنْ أَبِي الأَحْوَصِ قَالَ بَلْ سَمِعْتُهُ مِنَ الأَسْوَدِ وَهُبَيْرَةَ ‏.‏

Бизга Яҳё ибн Ҳаким хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Маҳдий ривоят қилди, у Шуъбадан, у Абу Ишоқдан, у Абул-Аҳвасдан, у Абдуллоҳдан (ривоят қилди), у деди: Мусулмонни сўкиш — фисқ, уни ўлдириш эса — куфрдир. Шунда Абон унга: «Эй Абу Ишоқ, сен буни фақат Абул-Аҳвасдан эшитдингми?» деди. У: «Йўқ, балки мен буни ал-Асвад ва Ҳубайрадан ҳам эшитганман,» деди.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ أَبِي الزَّعْرَاءِ، عَنْ عَمِّهِ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ سِبَابُ الْمُسْلِمِ فُسُوقٌ وَقِتَالُهُ كُفْرٌ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Ҳарб хабар берди, у деди: бизга Суфён ибн Уяйна ривоят қилди, у Абуз-Заъродан, у амакиси Абул-Аҳвасдан, у Абдуллоҳдан (ривоят қилди), у деди: Мусулмонни сўкиш — фосиқлик, уни ўлдириш эса — куфрдир.

أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ عَبْدَ الْمَلِكِ بْنَ عُمَيْرٍ، يُحَدِّثُهُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ سِبَابُ الْمُسْلِمِ فُسُوقٌ وَقِتَالُهُ كُفْرٌ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон хабар берди, у деди: бизга Ваҳб ибн Жарир ривоят қилди, у деди: бизга отам ривоят қилди, у деди: мен Абдулмалик ибн Умайрнинг Абдурраҳмон ибн Абдуллоҳдан, у отасидан ривоят қилиб, шуни сўзлаётганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мусулмонни сўкиш — фосиқлик, уни ўлдириш эса — куфрдир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ قُلْتُ لِحَمَّادٍ سَمِعْتُ مَنْصُورًا، وَسُلَيْمَانَ، وَزُبَيْدًا، يُحَدِّثُونَ عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ سِبَابُ الْمُسْلِمِ فُسُوقٌ وَقِتَالُهُ كُفْرٌ ‏"‏ ‏.‏ مَنْ تَتَّهِمُ أَتَتَّهِمُ مَنْصُورًا أَتَتَّهِمُ زُبَيْدًا أَتَتَّهِمُ سُلَيْمَانَ قَالَ لاَ وَلَكِنِّي أَتَّهِمُ أَبَا وَائِلٍ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон хабар берди, у деди: бизга Абу Довуд ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: мен Ҳаммодга дедим: «Мен Мансур, Сулаймон ва Зубайднинг Абу Воилдан, у Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилишларини эшитдим, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мусулмонни сўкиш фисқдир, у билан урушиш эса куфрдир,» дедилар. Сен кимдан шубҳаланасан? Мансурдан шубҳаланасанми? Зубайддан шубҳаланасанми? Сулаймондан шубҳаланасанми?» У: «Йўқ, лекин мен Абу Воилдан шубҳаланаман,» деди.

أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ زُبَيْدٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ سِبَابُ الْمُسْلِمِ فُسُوقٌ وَقِتَالُهُ كُفْرٌ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ لأَبِي وَائِلٍ سَمِعْتَهُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ نَعَمْ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон хабар берди, у деди: бизга Вакииъ ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Зубайддан, у Абу Воилдан, у Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мусулмонни сўкиш фисқдир, у билан урушиш эса куфрдир,» дедилар. Мен Абу Воилга: «Буни Абдуллоҳдан эшитдингми?» дедим. У: «Ҳа,» деди.

أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ سِبَابُ الْمُسْلِمِ فُسُوقٌ وَقِتَالُهُ كُفْرٌ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон хабар берди, у деди: бизга Муовия ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Мансурдан, у Абу Воилдан, у Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мусулмонни сўкиш фисқдир, у билан урушиш эса куфрдир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ سِبَابُ الْمُسْلِمِ فُسُوقٌ وَقِتَالُهُ كُفْرٌ ‏.‏

Бизга Қутайба ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Жарир ривоят қилди, у Мансурдан, у Абу Воилдан (ривоят қилдики), у деди: Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу): «Мусулмонни сўкиш фисқдир, у билан урушиш эса куфрдир,» деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قِتَالُ الْمُؤْمِنِ كُفْرٌ وَسِبَابُهُ فُسُوقٌ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ал-Ало хабар берди, у Абу Муовиядан, у ал-Аъмашдан, у Шақиқдан, у Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Мўминга қарши урушиш куфрдир, уни сўкиш эса фисқдир.»

أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ هِلاَلٍ الصَّوَّافُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ غَيْلاَنَ بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ زِيَادِ بْنِ رَبَاحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ خَرَجَ مِنَ الطَّاعَةِ وَفَارَقَ الْجَمَاعَةَ فَمَاتَ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً وَمَنْ خَرَجَ عَلَى أُمَّتِي يَضْرِبُ بَرَّهَا وَفَاجِرَهَا لاَ يَتَحَاشَى مِنْ مُؤْمِنِهَا وَلاَ يَفِي لِذِي عَهْدِهَا فَلَيْسَ مِنِّي وَمَنْ قَاتَلَ تَحْتَ رَايَةٍ عُمِّيَّةٍ يَدْعُو إِلَى عَصَبِيَّةٍ أَوْ يَغْضَبُ لِعَصَبِيَّةٍ فَقُتِلَ فَقِتْلَةٌ جَاهِلِيَّةٌ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Бишр ибн Ҳилол ас-Саввоф хабар берди, у деди: бизга Абдулворис ривоят қилди, у деди: бизга Айюб ривоят қилди, у Ғайлон ибн Жарирдан, у Зиёд ибн Робоҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким итоатдан чиқиб, жамоадан ажралиб кетган ҳолда ўлса, у жоҳилият ўлими билан ўлибди. Ким менинг умматимга қарши чиқиб, унинг яхшисини ҳам, ёмонини ҳам уриб, мўминидан сақланмасдан ва аҳд эгасига вафо қилмасдан (қотиллик қилса), у мендан эмас. Ким кўр-кўрона байроқ остида, асабиятга (қабилачиликка) чақириб ёки асабият учун ғазабланиб жанг қилса-ю, ўлдирилса, у жоҳилият ўлимидир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا عِمْرَانُ الْقَطَّانُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ، عَنْ جُنْدُبِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ قَاتَلَ تَحْتَ رَايَةٍ عُمِّيَّةٍ يُقَاتِلُ عَصَبِيَّةً وَيَغْضَبُ لِعَصَبِيَّةٍ فَقِتْلَتُهُ جَاهِلِيَّةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ عِمْرَانُ الْقَطَّانُ لَيْسَ بِالْقَوِيِّ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у Абдурраҳмондан (ривоят қилди), у деди: бизга Имрон ал-Қаттон ривоят қилди, у Қатодадан, у Абу Мижлаздан, у Жундаб ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким кўр-кўрона байроқ остида, асабият учун жанг қилиб ва асабият учун ғазабланиб (жанг қилса), унинг ўлими жоҳилият ўлимидир,» дедилар. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: Имрон ал-Қаттон кучли (рови) эмас.

أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، عَنْ شُعْبَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَنْصُورٌ، قَالَ سَمِعْتُ رِبْعِيًّا، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِذَا أَشَارَ الْمُسْلِمُ عَلَى أَخِيهِ الْمُسْلِمِ بِالسِّلاَحِ فَهُمَا عَلَى جُرُفِ جَهَنَّمَ فَإِذَا قَتَلَهُ خَرَّا جَمِيعًا فِيهَا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон хабар берди, у деди: бизга Абу Довуд ривоят қилди, у Шуъбадан, у деди: менга Мансур хабар берди, у деди: мен Рибъийнинг Абу Бакра (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилаётганини эшитдим, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мусулмон ўзининг мусулмон биродарига қурол билан ишора қилса, улар иккови жаҳаннам жарилиги устидадирлар. Агар уни ўлдирса, иккови бирга унга (жаҳаннамга) қулайдилар,» дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ رِبْعِيٍّ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ إِذَا حَمَلَ الرَّجُلاَنِ الْمُسْلِمَانِ السِّلاَحَ أَحَدُهُمَا عَلَى الآخَرِ فَهُمَا عَلَى جُرُفِ جَهَنَّمَ فَإِذَا قَتَلَ أَحَدُهُمَا الآخَرَ فَهُمَا فِي النَّارِ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Яъло ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Мансурдан, у Рибъийдан, у Абу Бакра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Икки мусулмон киши бири иккинчисига қурол кўтарса, улар иккови жаҳаннам жарилиги устидадирлар. Агар бири иккинчисини ўлдирса, улар иккови дўзахдадирлар.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ يَزِيدَ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا تَوَاجَهَ الْمُسْلِمَانِ بِسَيْفَيْهِمَا فَقَتَلَ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُ فَهُمَا فِي النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الْقَاتِلُ فَمَا بَالُ الْمَقْتُولِ قَالَ ‏"‏ أَرَادَ قَتْلَ صَاحِبِهِ ‏"‏ ‏.‏

Менга Муҳаммад ибн Исмоил ибн Иброҳим хабар берди, у Язиддан, у Сулаймон ат-Таймийдан, у ал-Ҳасандан, у Абу Мусо (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Икки мусулмон ўз қиличлари билан бир-бирига рўбарў келса-ю, бири ўртоғини ўлдирса, улар иккови дўзахдадирлар,» дедилар. «Ё Расулаллоҳ, бу — ўлдиргани; ўлдирилганнинг ҳоли қандай бўлади?» дейилди. У: «У ўз ўртоғини ўлдиришни ирода қилган эди,» дедилар.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - وَهُوَ ابْنُ هَارُونَ - قَالَ أَنْبَأَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِذَا تَوَاجَهَ الْمُسْلِمَانِ بِسَيْفَيْهِمَا فَقَتَلَ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُ فَهُمَا فِي النَّارِ مِثْلَهُ سَوَاءً ‏"‏ ‏.‏

Менга Муҳаммад ибн Исмоил ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Язид — у Ибн Ҳорун — ривоят қилди, у деди: бизга Саид хабар берди, у Қатодадан, у ал-Ҳасандан, у Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Икки мусулмон ўз қиличлари билан бир-бирига рўбарў келса-ю, бири ўртоғини ўлдирса, улар иккови ҳам баравар дўзахдадирлар,» дедилар.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ الْمِصِّيصِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا خَلَفٌ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا تَوَاجَهَ الْمُسْلِمَانِ بِسَيْفَيْهِمَا كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا يُرِيدُ قَتْلَ صَاحِبِهِ فَهُمَا فِي النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قِيلَ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الْقَاتِلُ فَمَا بَالُ الْمَقْتُولِ قَالَ ‏"‏ إِنَّهُ كَانَ حَرِيصًا عَلَى قَتْلِ صَاحِبِهِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Али ибн Муҳаммад ибн Али ал-Миссисий хабар берди, у деди: бизга Халаф ривоят қилди, у Зоидадан, у Ҳишомдан, у ал-Ҳасандан, у Абу Бакра (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Икки мусулмон ўз қиличлари билан бир-бирига рўбарў келса, ҳар бири ўртоғини ўлдиришни истаса, улар иккови дўзахдадирлар,» дедилар. Унга: «Ё Расулаллоҳ, бу — ўлдиргани; ўлдирилганнинг ҳоли қандай бўлади?» дейилди. У: «Албатта, у ўз ўртоғини ўлдиришга ҳарис эди,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا الْخَلِيلُ بْنُ عُمَرَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنِي قَتَادَةُ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِذَا الْتَقَى الْمُسْلِمَانِ بِسَيْفَيْهِمَا فَقَتَلَ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُ فَالْقَاتِلُ وَالْمَقْتُولُ فِي النَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у деди: бизга ал-Халил ибн Умар ибн Иброҳим ривоят қилди, у деди: менга отам ривоят қилди, у деди: менга Қатода ривоят қилди, у ал-Ҳасандан, у Абу Бакра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Икки мусулмон ўз қиличлари билан тўқнашса-ю, бири ўртоғини ўлдирса, ўлдирган ҳам, ўлдирилган ҳам дўзахдадир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ فَضَالَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنِ الأَحْنَفِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِذَا تَوَاجَهَ الْمُسْلِمَانِ بِسَيْفَيْهِمَا فَقَتَلَ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُ فَالْقَاتِلُ وَالْمَقْتُولُ فِي النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الْقَاتِلُ فَمَا بَالُ الْمَقْتُولِ قَالَ ‏"‏ إِنَّهُ أَرَادَ قَتْلَ صَاحِبِهِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Фазола хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: бизга Маъмар хабар берди, у Айюбдан, у ал-Ҳасандан, у ал-Аҳнаф ибн Қайсдан, у Абу Бакра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Икки мусулмон ўз қиличлари билан бир-бирига рўбарў келса-ю, бири ўртоғини ўлдирса, ўлдирган ҳам, ўлдирилган ҳам дўзахдадир.» Улар: «Ё Расулаллоҳ, бу — ўлдиргани; ўлдирилганнинг ҳоли қандай бўлади?» дедилар. У: «Албатта, у ўз ўртоғини ўлдиришни ирода қилган эди,» дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، عَنْ حَمَّادٍ، عَنْ أَيُّوبَ، وَيُونُسَ، وَالْعَلاَءِ بْنِ زِيَادٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنِ الأَحْنَفِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِذَا الْتَقَى الْمُسْلِمَانِ بِسَيْفَيْهِمَا فَقَتَلَ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُ فَالْقَاتِلُ وَالْمَقْتُولُ فِي النَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Абда хабар берди, у Ҳаммоддан, у Айюб, Юнус ва ал-Ало ибн Зиёддан, улар ал-Ҳасандан, у ал-Аҳнаф ибн Қайсдан, у Абу Бакра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Икки мусулмон ўз қиличлари билан тўқнашса-ю, бири ўртоғини ўлдирса, ўлдирган ҳам, ўлдирилган ҳам дўзахдадир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُجَاهِدُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - وَهُوَ ابْنُ عُلَيَّةَ - عَنْ يُونُسَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا تَوَاجَهَ الْمُسْلِمَانِ بِسَيْفَيْهِمَا فَقَتَلَ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُ فَالْقَاتِلُ وَالْمَقْتُولُ فِي النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الْقَاتِلُ فَمَا بَالُ الْمَقْتُولِ قَالَ ‏"‏ إِنَّهُ أَرَادَ قَتْلَ صَاحِبِهِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Мужоҳид ибн Мусо хабар берди, у деди: бизга Исмоил — у Ибн Улайя — ривоят қилди, у Юнусдан, у ал-Ҳасандан, у Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Икки мусулмон ўз қиличлари билан бир-бирига рўбарў келса-ю, бири ўртоғини ўлдирса, ўлдирган ҳам, ўлдирилган ҳам дўзахдадир,» дедилар. Бир киши: «Ё Расулаллоҳ, бу — ўлдиргани; ўлдирилганнинг ҳоли қандай бўлади?» деди. У: «Албатта, у ўз ўртоғини ўлдиришни ирода қилган эди,» дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَكَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ وَاقِدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَاهُ، يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Абдуллоҳ ибн ал-Ҳакам хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Воқид ибн Муҳаммад ибн Зайддан (ривоят қилдики), у отасининг Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилаётганини эшитди, у: «Мендан кейин бир-бирингизнинг бўйнингизни уриб, кофирларга айланиб қайтманглар,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ لاَ يُؤْخَذُ الرَّجُلُ بِجِنَايَةِ أَبِيهِ وَلاَ جِنَايَةِ أَخِيهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا خَطَأٌ وَالصَّوَابُ مُرْسَلٌ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ хабар берди, у деди: бизга Абу Аҳмад аз-Зубайрий ривоят қилди, у деди: бизга Шарик ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Абуз-Зуҳодан, у Масруқдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мендан кейин бир-бирингизнинг бўйнингизни уриб, кофирларга айланиб қайтманглар. Киши отасининг жинояти билан ҳам, биродарининг жинояти билан ҳам (жавобгар қилиб) тутилмайди,» дедилар. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: Бу хатодир, тўғриси мурсалдир.

أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُسْلِمٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ وَلاَ يُؤْخَذُ الرَّجُلُ بِجَرِيرَةِ أَبِيهِ وَلاَ بِجَرِيرَةِ أَخِيهِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Иброҳим ибн Яқуб хабар бериб, деди: бизга Аҳмад ибн Юнус ривоят қилди, у деди: бизга Абу Бакр ибн Айёш ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у Муслимдан, у Масруқдан, у Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мендан кейин бир-бирингизнинг бўйнингизни қилувчи кофирларга айланиб қайтманг. Киши отасининг жинояти учун ҳам, акасининг жинояти учун ҳам жавобгар тутилмайди,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُسْلِمٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لاَ أُلْفِيَنَّكُمْ تَرْجِعُونَ بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ لاَ يُؤْخَذُ الرَّجُلُ بِجَرِيرَةِ أَبِيهِ وَلاَ بِجَرِيرَةِ أَخِيهِ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا الصَّوَابُ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибнул-Ало хабар бериб, деди: бизга Абу Муовия ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у Муслимдан, у Масруқдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мендан кейин бир-бирингизнинг бўйнингизни қилувчи кофирларга айланиб қайтаётганингизни кўрмай! Киши отасининг жинояти учун ҳам, акасининг жинояти учун ҳам жавобгар тутилмайди,» дедилар. Бу (ривоят) тўғрисидир.

أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا ‏"‏ ‏.‏ مُرْسَلٌ ‏.‏

Менга Иброҳим ибн Яқуб хабар бериб, деди: бизга Яъло ривоят қилди, у деди: бизга ал-Аъмаш ривоят қилди, Абуз-Зуҳодан, у Масруқдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мендан кейин кофирларга айланиб қайтманг,» дедилар. (Бу ривоят) мурсалдир.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي ضُلاَّلاً يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Амр ибн Зуроро хабар бериб, деди: бизга Исмоил хабар берди, Айюбдан, у Муҳаммад ибн Сириндан, у Абу Бакрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Мендан кейин бир-бирингизнинг бўйнингизни қилувчи адашганларга айланиб қайтманг,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُدْرِكٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا زُرْعَةَ بْنَ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ جَرِيرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ اسْتَنْصَتَ النَّاسَ قَالَ ‏ "‏ لاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ва Абдурраҳмон ривоят қилиб, икковлари дедилар: бизга Шуъба ривоят қилди, Али ибн Мудрикдан, у деди: мен Абу Зуръа ибн Амр ибн Жарирдан эшитдим, у Жарир (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Видолашув ҳажжида одамлардан жим туришларини сўраб: «Мендан кейин бир-бирингизнинг бўйнингизни қилувчи кофирларга айланиб қайтманг,» дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ أَبِي السَّفَرِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ قَيْسٍ، قَالَ بَلَغَنِي أَنَّ جَرِيرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اسْتَنْصِتِ النَّاسَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ لاَ أُلْفِيَنَّكُمْ بَعْدَ مَا أَرَى تَرْجِعُونَ بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абу Убайда ибн Абис-Сафар хабар бериб, деди: бизга Абдуллоҳ ибн Нумайр ривоят қилди, у деди: бизга Исмоил ривоят қилди, Қайсдан, у деди: менга Жарир ибн Абдуллоҳ шундай деганлиги етиб келди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга: «Одамлардан жим туришларини сўра,» дедилар. Сўнгра: «Мен кўриб турганимдан кейин сизларни мендан кейин бир-бирингизнинг бўйнингизни қилувчи кофирларга айланиб қайтаётганингизни кўрмай,» дедилар.