أَخْبَرَنَا أَبُو الأَزْهَرِ، أَحْمَدُ بْنُ الأَزْهَرِ النَّيْسَابُورِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ سُلَيْمَانَ الرَّازِيُّ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ مَطَرٍ الْوَرَّاقِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ عُثْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِلاَّ بِإِحْدَى ثَلاَثٍ رَجُلٌ زَنَى بَعْدَ إِحْصَانِهِ فَعَلَيْهِ الرَّجْمُ أَوْ قَتَلَ عَمْدًا فَعَلَيْهِ الْقَوَدُ أَوِ ارْتَدَّ بَعْدَ إِسْلاَمِهِ فَعَلَيْهِ الْقَتْلُ " .
Бизга Абул-Азҳар — Аҳмад ибн Азҳар Найсобурий — хабар берди, у деди: бизга Ишоқ ибн Сулаймон Розий ривоят қилди, у деди: бизга Муғийра ибн Муслим хабар берди, Матар ал-Варроқдан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Усмон (розияллаҳу анҳу) деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мусулмон кишининг қони учта (сабаб)нинг бирисидан бошқаси билан ҳалол бўлмайди: никоҳланганидан кейин зино қилган киши — унга тошбўрон қилинади; ёки қасддан (киши) ўлдирган киши — унга қасос бор; ёки Исломидан кейин муртад бўлган киши — у ўлдирилади,» деганларини эшитдим.
أَخْبَرَنَا مُؤَمَّلُ بْنُ إِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ، عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِلاَّ بِثَلاَثٍ أَنْ يَزْنِيَ بَعْدَ مَا أُحْصِنَ أَوْ يَقْتُلَ إِنْسَانًا فَيُقْتَلُ أَوْ يَكْفُرَ بَعْدَ إِسْلاَمِهِ فَيُقْتَلُ " .
Бизга Муаммал ибн Иҳоб хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: менга Ибн Журайж хабар берди, Абун-Назрдан, у Буср ибн Саиддан, у Усмон ибн Аффон (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мусулмон кишининг қони учта (сабаб)дан бошқаси билан ҳалол бўлмайди: никоҳланганидан кейин зино қилиши, ёки бир инсонни ўлдириб, (ўзи) ўлдирилиши, ёки Исломидан кейин куфр келтириб, ўлдирилиши,» деганларини эшитдим.
أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ بَدَّلَ دِينَهُ فَاقْتُلُوهُ " .
Бизга Имрон ибн Мусо хабар берди, у деди: бизга Абдулворис ривоят қилди, у деди: бизга Айюб ривоят қилди, Икримадан, у деди: Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким ўз динини ўзгартирса, уни ўлдиринглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، أَنَّ نَاسًا، ارْتَدُّوا عَنِ الإِسْلاَمِ، فَحَرَّقَهُمْ عَلِيٌّ بِالنَّارِ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لَوْ كُنْتُ أَنَا لَمْ، أُحَرِّقْهُمْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تُعَذِّبُوا بِعَذَابِ اللَّهِ أَحَدًا " . وَلَوْ كُنْتُ أَنَا لَقَتَلْتُهُمْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ بَدَّلَ دِينَهُ فَاقْتُلُوهُ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн Муборак хабар берди, у деди: бизга Абу Ҳишом ривоят қилди, у деди: бизга Вуҳайб ривоят қилди, у деди: бизга Айюб ривоят қилди, Икримадан (ривоят қилдики), бир гуруҳ кишилар Исломдан муртад бўлишди, шунда Али (розияллаҳу анҳу) уларни олов билан куйдирди. Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо): «Агар мен бўлганимда, уларни куйдирмаган бўлардим, (чунки) Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳеч кимни Аллаҳнинг азоби билан азобламанглар,» дедилар. Ва агар мен бўлганимда, уларни ўлдирган бўлардим, (чунки) Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким динини ўзгартирса, уни ўлдиринглар,» дедилар,» деди.
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ بَدَّلَ دِينَهُ فَاقْتُلُوهُ " .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Бакр ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Журайж хабар берди, у деди: бизга Исмоил хабар берди, Маъмардан, у Айюбдан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким ўз динини ўзгартирса, уни ўлдиринглар,» дедилар.
أَخْبَرَنِي هِلاَلُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زُرَارَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ بَدَّلَ دِينَهُ فَاقْتُلُوهُ " .
Менга Ҳилол ибн Алў хабар берди, у деди: бизга Исмоил ибн Абдуллаҳ ибн Зуроро ривоят қилди, у деди: бизга Аббод ибн Аввом ривоят қилди, у деди: бизга Саид ривоят қилди, Қатодадан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким ўз динини ўзгартирса, уни ўлдиринглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُوسَى بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ بَدَّلَ دِينَهُ فَاقْتُلُوهُ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَهَذَا أَوْلَى بِالصَّوَابِ مِنْ حَدِيثِ عَبَّادٍ .
Бизга Мусо ибн Абдураҳмон хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Бишр ривоят қилди, у деди: бизга Саид ривоят қилди, Қатодадан, у Ҳасандан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким ўз динини ўзгартирса, уни ўлдиринглар,» дедилар. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: бу (ҳадис) Аббоднинг ҳадисидан тўғриликка яқинроқдир.
أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عِيسَى، عَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ بَدَّلَ دِينَهُ فَاقْتُلُوهُ " .
Бизга Ҳусайн ибн Исо хабар берди, Абдуссамаддан, у деди: бизга Ҳишом ривоят қилди, Қатодадан, у Анасдан (ривоят қилдики), Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким ўз динини ўзгартирса, уни ўлдиринглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ عَلِيًّا، أُتِيَ بِنَاسٍ مِنَ الزُّطِّ يَعْبُدُونَ وَثَنًا فَأَحْرَقَهُمْ، قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ إِنَّمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ بَدَّلَ دِينَهُ فَاقْتُلُوهُ " .
Бизга Муҳаммад ибн Мусанно хабар берди, у деди: бизга Абдуссамад ривоят қилди, у деди: бизга Ҳишом ривоят қилди, Қатодадан, у Анасдан (ривоят қилдики), Али (розияллаҳу анҳу)нинг олдига бутга сиғинадиган Зутт қабиласидан бир гуруҳ кишилар келтирилди, у эса уларни куйдирди. Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо): «Аслида Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким ўз динини ўзгартирса, уни ўлдиринглар,» деган эдилар (холос),» деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنِي حَمَّادُ بْنُ مَسْعَدَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا قُرَّةُ بْنُ خَالِدٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ بْنِ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعَثَهُ إِلَى الْيَمَنِ ثُمَّ أَرْسَلَ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ بَعْدَ ذَلِكَ فَلَمَّا قَدِمَ قَالَ أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ رَسُولِ اللَّهِ إِلَيْكُمْ . فَأَلْقَى لَهُ أَبُو مُوسَى وِسَادَةً لِيَجْلِسَ عَلَيْهَا فَأُتِيَ بِرَجُلٍ كَانَ يَهُودِيًّا فَأَسْلَمَ ثُمَّ كَفَرَ فَقَالَ مُعَاذٌ لاَ أَجْلِسُ حَتَّى يُقْتَلَ قَضَاءُ اللَّهِ وَرَسُولِهِ . ثَلاَثَ مَرَّاتٍ . فَلَمَّا قُتِلَ قَعَدَ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, менга Ҳаммод ибн Масъада ривоят қилди, у деди: бизга Қурра ибн Холид ривоят қилди, Ҳумайд ибн Ҳилоллдан, у Абу Бурда ибн Абу Мусо ал-Ашъарийдан, у отасидан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни Яманга юборган, кейин эса ундан сўнг Муоз ибн Жабални жўнатган эдилар. (Муоз) етиб келгач: «Эй одамлар, мен сизларга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг элчисиман,» деди. Абу Мусо унга ўтириши учун ёстиқ ташлади. Шунда яҳудий бўлиб, кейин Исломни қабул қилган, сўнг куфрга қайтган бир киши келтирилди. Муоз: «То у ўлдирилмагунча ўтирмайман — бу Аллаҳ ва Унинг Расулининг ҳукмидир,» деди — буни уч марта (айтди). У ўлдирилгач, (Муоз) ўтирди.
أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ دِينَارٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ مُفَضَّلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَسْبَاطُ، قَالَ زَعَمَ السُّدِّيُّ عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ فَتْحِ مَكَّةَ أَمَّنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم النَّاسَ إِلاَّ أَرْبَعَةَ نَفَرٍ وَامْرَأَتَيْنِ وَقَالَ " اقْتُلُوهُمْ وَإِنْ وَجَدْتُمُوهُمْ مُتَعَلِّقِينَ بِأَسْتَارِ الْكَعْبَةِ " . عِكْرِمَةُ بْنُ أَبِي جَهْلٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ خَطَلٍ وَمِقْيَسُ بْنُ صُبَابَةَ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدِ بْنِ أَبِي السَّرْحِ فَأَمَّا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ خَطَلٍ فَأُدْرِكَ وَهُوَ مُتَعَلِّقٌ بِأَسْتَارِ الْكَعْبَةِ فَاسْتَبَقَ إِلَيْهِ سَعِيدُ بْنُ حُرَيْثٍ وَعَمَّارُ بْنُ يَاسِرٍ فَسَبَقَ سَعِيدٌ عَمَّارًا - وَكَانَ أَشَبَّ الرَّجُلَيْنِ - فَقَتَلَهُ وَأَمَّا مِقْيَسُ بْنُ صُبَابَةَ فَأَدْرَكَهُ النَّاسُ فِي السُّوقِ فَقَتَلُوهُ وَأَمَّا عِكْرِمَةُ فَرَكِبَ الْبَحْرَ فَأَصَابَتْهُمْ عَاصِفٌ فَقَالَ أَصْحَابُ السَّفِينَةِ أَخْلِصُوا فَإِنَّ آلِهَتَكُمْ لاَ تُغْنِي عَنْكُمْ شَيْئًا هَا هُنَا . فَقَالَ عِكْرِمَةُ وَاللَّهِ لَئِنْ لَمْ يُنَجِّنِي مِنَ الْبَحْرِ إِلاَّ الإِخْلاَصُ لاَ يُنَجِّينِي فِي الْبَرِّ غَيْرُهُ اللَّهُمَّ إِنَّ لَكَ عَلَىَّ عَهْدًا إِنْ أَنْتَ عَافَيْتَنِي مِمَّا أَنَا فِيهِ أَنْ آتِيَ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَضَعَ يَدِي فِي يَدِهِ فَلأَجِدَنَّهُ عَفُوًّا كَرِيمًا . فَجَاءَ فَأَسْلَمَ وَأَمَّا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدِ بْنِ أَبِي السَّرْحِ فَإِنَّهُ اخْتَبَأَ عِنْدَ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ فَلَمَّا دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم النَّاسَ إِلَى الْبَيْعَةِ جَاءَ بِهِ حَتَّى أَوْقَفَهُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ بَايِعْ عَبْدَ اللَّهِ . قَالَ فَرَفَعَ رَأْسَهُ فَنَظَرَ إِلَيْهِ ثَلاَثًا كُلَّ ذَلِكَ يَأْبَى فَبَايَعَهُ بَعْدَ ثَلاَثٍ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى أَصْحَابِهِ فَقَالَ " أَمَا كَانَ فِيكُمْ رَجُلٌ رَشِيدٌ يَقُومُ إِلَى هَذَا حَيْثُ رَآنِي كَفَفْتُ يَدِي عَنْ بَيْعَتِهِ فَيَقْتُلَهُ " . فَقَالُوا وَمَا يُدْرِينَا يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا فِي نَفْسِكَ هَلاَّ أَوْمَأْتَ إِلَيْنَا بِعَيْنِكَ . قَالَ " إِنَّهُ لاَ يَنْبَغِي لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ خَائِنَةُ أَعْيُنٍ " .
Бизга Қосим ибн Закариё ибн Динор хабар берди, у деди: менга Аҳмад ибн Муфаддал ривоят қилди, у деди: бизга Асбот ривоят қилди, у деди: Суддий гумон қилди (ривоят қилди) Мусъаб ибн Саъддан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Макка фатҳ бўлган куни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) одамларга омонлик бердилар, фақат тўрт киши ва икки аёлдан бошқа, ва: «Уларни Каъба пардаларига осилиб турган ҳолда топсангиз ҳам, ўлдиринглар,» дедилар. (Улар) Икрима ибн Абу Жаҳл, Абдуллаҳ ибн Хатал, Миқяс ибн Субобо ва Абдуллаҳ ибн Саъд ибн Абу Сарҳ эди. Абдуллаҳ ибн Хаталга келсак, у Каъба пардаларига осилиб турган ҳолда топилди. Саид ибн Ҳурайс билан Аммор ибн Ёсир унга (етиб боришга) мусобақалашишди, Саид Аммордан ўзиб кетди — у иккисидан ёшроғи эди — ва уни ўлдирди. Миқяс ибн Субобага келсак, одамлар уни бозорда топиб ўлдиришди. Икримага келсак, у денгизга чиқди ва уларни бўрон ушлади. Кема эгалари: «(Аллаҳга) ихлос қилинглар, чунки бу ерда худоларингиз сиздан ҳеч нарсани даф қила олмайди,» дейишди. Икрима: «Аллаҳга қасамки, агар мени денгиздан ихлосдан бошқа нарса қутқармаса, қуруқликда ҳам мени ундан бошқа нарса қутқармайди. Эй Аллаҳим, мен Сенга аҳд бераман: агар Сен мени бу (аҳвол)дан нажот берсанг, мен Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурига бориб, қўлимни қўлига қўяман, ва албатта Уни авф этувчи, карам эгаси деб топаман,» деди. Сўнг у келди ва Исломни қабул қилди. Абдуллаҳ ибн Саъд ибн Абу Сарҳга келсак, у Усмон ибн Аффон (розияллаҳу анҳу)нинг ҳузурида яширинди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) одамларни байъатга чақирганларида, (Усмон) уни келтириб, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдида тўхтатди ва: «Эй Аллаҳнинг Расули, Абдуллаҳдан байъат олинг,» деди. (Ровий) деди: У бошларини кўтариб, унга уч марта қарадилар, ҳар сафар (байъат олишдан) бош тортиб турдилар, кейин уч (мартадан) сўнг ундан байъат олдилар. Сўнг саҳобаларига юзланиб: «Сизлардан бирор оқил киши менинг уни байъат қилишдан қўлимни тортиб турганимни кўргач, ўрнидан туриб уни ўлдирмадими?» дедилар. Улар: «Эй Аллаҳнинг Расули, биз дилингиздагини қайдан биламиз? Кўзингиз билан бизга ишора қилсангиз бўлмасмиди?» дейишди. (У): «Пайғамбар учун кўзи билан хиёнаткорона (ишора қилиш) лойиқ эмас,» дедилар.