باب
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ فَرَعَ وَلاَ عَتِيرَةَ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у аз-Зуҳрийдан, у Саиддан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Фараъ ҳам йўқ, атира ҳам йўқ,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثْتُ أَبَا إِسْحَاقَ، عَنْ مَعْمَرٍ، وَسُفْيَانَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أَحَدُهُمَا نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْفَرَعِ وَالْعَتِيرَةِ . وَقَالَ الآخَرُ " لاَ فَرَعَ وَلاَ عَتِيرَةَ " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у деди: бизга Абу Довуд ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: мен Абу Ишоққа ривоят қилдим, у Маъмардан ва Суфёндан, улар аз-Зуҳрийдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилди). Уларнинг бири: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) фараъ ва атирадан қайтардилар,» деди. Бошқаси эса: «Фараъ ҳам йўқ, атира ҳам йўқ,» деди.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذٌ، - وَهُوَ ابْنُ مُعَاذٍ - قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو رَمْلَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا مِخْنَفُ بْنُ سُلَيْمٍ، قَالَ بَيْنَا نَحْنُ وُقُوفٌ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِعَرَفَةَ فَقَالَ " يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ عَلَى أَهْلِ بَيْتٍ فِي كُلِّ عَامٍ أَضْحَاةً وَعَتِيرَةً " . قَالَ مُعَاذٌ كَانَ ابْنُ عَوْنٍ يَعْتِرُ أَبْصَرَتْهُ عَيْنِي فِي رَجَبٍ .
Бизга Амр ибн Зуроро хабар берди, у деди: бизга Муоз — у Ибн Муоздир — ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Авн ривоят қилди, у деди: бизга Абу Рамла ривоят қилди, у деди: бизга Михнаф ибн Сулайм хабар берди, у деди: Биз Арафотда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан турганимизда, у зот: «Эй инсонлар! Ҳар бир оилага ҳар йили бир удҳия (қурбонлик) ва бир атира (лозимдир),» дедилар. Муоз деди: Ибн Авн атира сўярди, кўзим уни Ражаб ойида (шундай қилаётганини) кўрган.
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ أَبُو عَلِيٍّ الْحَنَفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ قَيْسٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ شُعَيْبِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِيهِ، { عَنْ أَبِيهِ، } وَزَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ الْفَرَعَ . قَالَ " حَقٌّ فَإِنْ تَرَكْتَهُ حَتَّى يَكُونَ بَكْرًا فَتَحْمِلَ عَلَيْهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ تُعْطِيَهُ أَرْمَلَةً خَيْرٌ مِنْ أَنْ تَذْبَحَهُ فَيَلْصَقَ لَحْمُهُ بِوَبَرِهِ فَتُكْفِئَ إِنَاءَكَ وَتُوَلِّهَ نَاقَتَكَ " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَالْعَتِيرَةُ قَالَ " الْعَتِيرَةُ حَقٌّ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَبُو عَلِيٍّ الْحَنَفِيُّ هُمْ أَرْبَعَةُ إِخْوَةٍ أَحَدُهُمْ أَبُو بَكْرٍ وَبِشْرٌ وَشَرِيكٌ وَآخَرُ .
Менга Иброҳим ибн Яъқуб ибн Ишоқ хабар берди, у деди: бизга Убайдуллаҳ ибн Абдул-Мажид Абу Али ал-Ҳанафий ривоят қилди, у деди: бизга Довуд ибн Қайс ривоят қилди, у деди: мен Амр ибн Шуайб ибн Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн Амрнинг, отасидан, {у отасидан,} ва Зайд ибн Асламдан (эшитдимки), улар: «Эй Расулуллаҳ, фараъ (ҳақида нима дейсиз)?» дедилар. У зот: «(У) ҳақдир. Аммо сен уни қолдириб, у бақувват туя бўлгунча (кутиб), сўнг уни Аллаҳ йўлида (жиҳодга) мингаштирсанг ёки уни бир бевага берсанг — бу уни сўйиб, гўшти жунларига ёпишиб қолиб, идишингни ағдариб, туянгни (боласини йўқотиб) қайғуга солгандан кўра яхшироқдир,» дедилар. Улар: «Эй Расулуллаҳ, атира-чи?» дедилар. У зот: «Атира (ҳам) ҳақдир,» дедилар. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: Абу Али ал-Ҳанафий — улар тўрт ака-ука эдилар: бири Абу Бакр, (яна) Бишр ва Шарик ва бошқаси.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، - يَعْنِي ابْنَ الْمُبَارَكِ - عَنْ يَحْيَى، - وَهُوَ ابْنُ زُرَارَةَ بْنِ كُرَيْمِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَمْرٍو الْبَاهِلِيُّ - قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَذْكُرُ، أَنَّهُ سَمِعَ جَدَّهُ الْحَارِثَ بْنَ عَمْرٍو، يُحَدِّثُ أَنَّهُ لَقِيَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ وَهُوَ عَلَى نَاقَتِهِ الْعَضْبَاءِ فَأَتَيْتُهُ مِنْ أَحَدِ شِقَّيْهِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي اسْتَغْفِرْ لِي . فَقَالَ " غَفَرَ اللَّهُ لَكُمْ " . ثُمَّ أَتَيْتُهُ مِنَ الشِّقِّ الآخَرِ أَرْجُو أَنْ يَخُصَّنِي دُونَهُمْ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ اسْتَغْفِرْ لِي . فَقَالَ بِيَدِهِ " غَفَرَ اللَّهُ لَكُمْ " . فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ النَّاسِ يَا رَسُولَ اللَّهِ الْعَتَائِرُ وَالْفَرَائِعُ . قَالَ " مَنْ شَاءَ عَتَرَ وَمَنْ شَاءَ لَمْ يَعْتِرْ وَمَنْ شَاءَ فَرَّعَ وَمَنْ شَاءَ لَمْ يُفَرِّعْ فِي الْغَنَمِ أُضْحِيَتُهَا " . وَقَبَضَ أَصَابِعَهُ إِلاَّ وَاحِدَةً .
Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллаҳ — яъни Ибн ал-Муборак — хабар берди, у Яҳё — у Ибн Зуроро ибн Курайм ибн ал-Ҳорис ибн Амр ал-Боҳилийдир — дан (ривоят қилдики), у деди: мен отамнинг шуни зикр қилаётганини эшитдим: у ўз бобоси ал-Ҳорис ибн Амрнинг шундай ривоят қилаётганини эшитганки, у Видолашув ҳажжида Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни учратди, у зот ал-Азбў деган туяларида эдилар. Мен у зотнинг бир томонидан келдим ва: «Эй Расулуллаҳ, ота-онам сизга фидо бўлсин, менга мағфират сўранг,» дедим. У зот: «Аллаҳ сизларни мағфират қилсин,» дедилар. Сўнг мен бошқа томонидан келдим, у зот мени улардан (алоҳида) ажратишларини умид қилиб: «Эй Расулуллаҳ, менга мағфират сўранг,» дедим. У зот қўллари билан (ишора қилиб): «Аллаҳ сизларни мағфират қилсин,» дедилар. Шунда одамлардан бир киши: «Эй Расулуллаҳ, атиралар ва фараълар (ҳақида нима дейсиз)?» деди. У зот: «Ким хоҳласа атира сўяди, ким хоҳламаса сўймайди; ким хоҳласа фараъ сўяди, ким хоҳламаса сўймайди. Қўйлар (ҳақида эса) уларнинг удҳияси (қурбонлиги бордир),» дедилар ва бармоқларини биттасидан бошқасини букладилар.
أَخْبَرَنِي هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَفَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زُرَارَةَ السَّهْمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّهِ الْحَارِثِ بْنِ عَمْرٍو، ح وَأَنْبَأَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ زُرَارَةَ السَّهْمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّهِ الْحَارِثِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّهُ لَقِيَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ فَقُلْتُ بِأَبِي أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَأُمِّي اسْتَغْفِرْ لِي . فَقَالَ " غَفَرَ اللَّهُ لَكُمْ " . وَهُوَ عَلَى نَاقَتِهِ الْعَضْبَاءِ ثُمَّ اسْتَدَرْتُ مِنَ الشِّقِّ الآخَرِ وَسَاقَ الْحَدِيثَ .
Менга Ҳорун ибн Абдуллаҳ хабар берди, у деди: бизга Аффон ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Зуроро ас-Саҳмий ривоят қилди, у деди: менга отам ривоят қилди, у ўз бобоси ал-Ҳорис ибн Амрдан; (яна) бизга Ҳорун ибн Абдуллаҳ хабар берди, у деди: бизга Ҳишом ибн Абдул-Малик ривоят қилди, у деди: менга Яҳё ибн Зуроро ас-Саҳмий ривоят қилди, у деди: менга отам ривоят қилди, у ўз бобоси ал-Ҳорис ибн Амрдан (ривоят қилдики), у Видолашув ҳажжида Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни учратди. (У деди:) «Эй Расулуллаҳ, ота-онам сизга фидо бўлсин, менга мағфират сўранг,» дедим. У зот: «Аллаҳ сизларни мағфират қилсин,» дедилар — у зот ал-Азбў деган туяларида эдилар. Сўнг мен бошқа томондан айланиб келдим,» — ва у ҳадисни (охиригача) келтирди.