كتاب الفرع والعتيرة
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ فَرَعَ وَلاَ عَتِيرَةَ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у аз-Зуҳрийдан, у Саиддан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Фараъ ҳам йўқ, атира ҳам йўқ,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثْتُ أَبَا إِسْحَاقَ، عَنْ مَعْمَرٍ، وَسُفْيَانَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أَحَدُهُمَا نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْفَرَعِ وَالْعَتِيرَةِ . وَقَالَ الآخَرُ " لاَ فَرَعَ وَلاَ عَتِيرَةَ " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у деди: бизга Абу Довуд ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: мен Абу Ишоққа ривоят қилдим, у Маъмардан ва Суфёндан, улар аз-Зуҳрийдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилди). Уларнинг бири: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) фараъ ва атирадан қайтардилар,» деди. Бошқаси эса: «Фараъ ҳам йўқ, атира ҳам йўқ,» деди.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذٌ، - وَهُوَ ابْنُ مُعَاذٍ - قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو رَمْلَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا مِخْنَفُ بْنُ سُلَيْمٍ، قَالَ بَيْنَا نَحْنُ وُقُوفٌ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِعَرَفَةَ فَقَالَ " يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ عَلَى أَهْلِ بَيْتٍ فِي كُلِّ عَامٍ أَضْحَاةً وَعَتِيرَةً " . قَالَ مُعَاذٌ كَانَ ابْنُ عَوْنٍ يَعْتِرُ أَبْصَرَتْهُ عَيْنِي فِي رَجَبٍ .
Бизга Амр ибн Зуроро хабар берди, у деди: бизга Муоз — у Ибн Муоздир — ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Авн ривоят қилди, у деди: бизга Абу Рамла ривоят қилди, у деди: бизга Михнаф ибн Сулайм хабар берди, у деди: Биз Арафотда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан турганимизда, у зот: «Эй инсонлар! Ҳар бир оилага ҳар йили бир удҳия (қурбонлик) ва бир атира (лозимдир),» дедилар. Муоз деди: Ибн Авн атира сўярди, кўзим уни Ражаб ойида (шундай қилаётганини) кўрган.
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ أَبُو عَلِيٍّ الْحَنَفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ قَيْسٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ شُعَيْبِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِيهِ، { عَنْ أَبِيهِ، } وَزَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ الْفَرَعَ . قَالَ " حَقٌّ فَإِنْ تَرَكْتَهُ حَتَّى يَكُونَ بَكْرًا فَتَحْمِلَ عَلَيْهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ تُعْطِيَهُ أَرْمَلَةً خَيْرٌ مِنْ أَنْ تَذْبَحَهُ فَيَلْصَقَ لَحْمُهُ بِوَبَرِهِ فَتُكْفِئَ إِنَاءَكَ وَتُوَلِّهَ نَاقَتَكَ " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَالْعَتِيرَةُ قَالَ " الْعَتِيرَةُ حَقٌّ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَبُو عَلِيٍّ الْحَنَفِيُّ هُمْ أَرْبَعَةُ إِخْوَةٍ أَحَدُهُمْ أَبُو بَكْرٍ وَبِشْرٌ وَشَرِيكٌ وَآخَرُ .
Менга Иброҳим ибн Яъқуб ибн Ишоқ хабар берди, у деди: бизга Убайдуллоҳ ибн Абдул-Мажид Абу Али ал-Ҳанафий ривоят қилди, у деди: бизга Довуд ибн Қайс ривоят қилди, у деди: мен Амр ибн Шуайб ибн Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Амрнинг, отасидан, {у отасидан,} ва Зайд ибн Асламдан (эшитдимки), улар: «Эй Расулуллаҳ, фараъ (ҳақида нима дейсиз)?» дедилар. У зот: «(У) ҳақдир. Аммо сен уни қолдириб, у бақувват туя бўлгунча (кутиб), сўнг уни Аллаҳ йўлида (жиҳодга) мингаштирсанг ёки уни бир бевага берсанг — бу уни сўйиб, гўшти жунларига ёпишиб қолиб, идишингни ағдариб, туянгни (боласини йўқотиб) қайғуга солгандан кўра яхшироқдир,» дедилар. Улар: «Эй Расулуллаҳ, атира-чи?» дедилар. У зот: «Атира (ҳам) ҳақдир,» дедилар. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: Абу Али ал-Ҳанафий — улар тўрт ака-ука эдилар: бири Абу Бакр, (яна) Бишр ва Шарик ва бошқаси.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، - يَعْنِي ابْنَ الْمُبَارَكِ - عَنْ يَحْيَى، - وَهُوَ ابْنُ زُرَارَةَ بْنِ كُرَيْمِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَمْرٍو الْبَاهِلِيُّ - قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَذْكُرُ، أَنَّهُ سَمِعَ جَدَّهُ الْحَارِثَ بْنَ عَمْرٍو، يُحَدِّثُ أَنَّهُ لَقِيَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ وَهُوَ عَلَى نَاقَتِهِ الْعَضْبَاءِ فَأَتَيْتُهُ مِنْ أَحَدِ شِقَّيْهِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي اسْتَغْفِرْ لِي . فَقَالَ " غَفَرَ اللَّهُ لَكُمْ " . ثُمَّ أَتَيْتُهُ مِنَ الشِّقِّ الآخَرِ أَرْجُو أَنْ يَخُصَّنِي دُونَهُمْ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ اسْتَغْفِرْ لِي . فَقَالَ بِيَدِهِ " غَفَرَ اللَّهُ لَكُمْ " . فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ النَّاسِ يَا رَسُولَ اللَّهِ الْعَتَائِرُ وَالْفَرَائِعُ . قَالَ " مَنْ شَاءَ عَتَرَ وَمَنْ شَاءَ لَمْ يَعْتِرْ وَمَنْ شَاءَ فَرَّعَ وَمَنْ شَاءَ لَمْ يُفَرِّعْ فِي الْغَنَمِ أُضْحِيَتُهَا " . وَقَبَضَ أَصَابِعَهُ إِلاَّ وَاحِدَةً .
Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ — яъни Ибн ал-Муборак — хабар берди, у Яҳё — у Ибн Зуроро ибн Курайм ибн ал-Ҳорис ибн Амр ал-Боҳилийдир — дан (ривоят қилдики), у деди: мен отамнинг шуни зикр қилаётганини эшитдим: у ўз бобоси ал-Ҳорис ибн Амрнинг шундай ривоят қилаётганини эшитганки, у Видолашув ҳажжида Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни учратди, у зот ал-Азбў деган туяларида эдилар. Мен у зотнинг бир томонидан келдим ва: «Эй Расулуллаҳ, ота-онам сизга фидо бўлсин, менга мағфират сўранг,» дедим. У зот: «Аллаҳ сизларни мағфират қилсин,» дедилар. Сўнг мен бошқа томонидан келдим, у зот мени улардан (алоҳида) ажратишларини умид қилиб: «Эй Расулуллаҳ, менга мағфират сўранг,» дедим. У зот қўллари билан (ишора қилиб): «Аллаҳ сизларни мағфират қилсин,» дедилар. Шунда одамлардан бир киши: «Эй Расулуллаҳ, атиралар ва фараълар (ҳақида нима дейсиз)?» деди. У зот: «Ким хоҳласа атира сўяди, ким хоҳламаса сўймайди; ким хоҳласа фараъ сўяди, ким хоҳламаса сўймайди. Қўйлар (ҳақида эса) уларнинг удҳияси (қурбонлиги бордир),» дедилар ва бармоқларини биттасидан бошқасини букладилар.
أَخْبَرَنِي هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَفَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زُرَارَةَ السَّهْمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّهِ الْحَارِثِ بْنِ عَمْرٍو، ح وَأَنْبَأَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ زُرَارَةَ السَّهْمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّهِ الْحَارِثِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّهُ لَقِيَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ فَقُلْتُ بِأَبِي أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَأُمِّي اسْتَغْفِرْ لِي . فَقَالَ " غَفَرَ اللَّهُ لَكُمْ " . وَهُوَ عَلَى نَاقَتِهِ الْعَضْبَاءِ ثُمَّ اسْتَدَرْتُ مِنَ الشِّقِّ الآخَرِ وَسَاقَ الْحَدِيثَ .
Менга Ҳорун ибн Абдуллоҳ хабар берди, у деди: бизга Аффон ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Зуроро ас-Саҳмий ривоят қилди, у деди: менга отам ривоят қилди, у ўз бобоси ал-Ҳорис ибн Амрдан; (яна) бизга Ҳорун ибн Абдуллоҳ хабар берди, у деди: бизга Ҳишом ибн Абдул-Малик ривоят қилди, у деди: менга Яҳё ибн Зуроро ас-Саҳмий ривоят қилди, у деди: менга отам ривоят қилди, у ўз бобоси ал-Ҳорис ибн Амрдан (ривоят қилдики), у Видолашув ҳажжида Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни учратди. (У деди:) «Эй Расулуллаҳ, ота-онам сизга фидо бўлсин, менга мағфират сўранг,» дедим. У зот: «Аллаҳ сизларни мағфират қилсин,» дедилар — у зот ал-Азбў деган туяларида эдилар. Сўнг мен бошқа томондан айланиб келдим,» — ва у ҳадисни (охиригача) келтирди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، قَالَ حَدَّثَنَا جَمِيلٌ، عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ، عَنْ نُبَيْشَةَ، قَالَ ذُكِرَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ كُنَّا نَعْتِرُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ . قَالَ " اذْبَحُوا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فِي أَىِّ شَهْرٍ مَا كَانَ وَبَرُّوا اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَأَطْعِمُوا " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у деди: бизга Ибн Абу Адий ривоят қилди, у Ибн Авндан, у деди: бизга Жамил ривоят қилди, у Абул-Малиҳдан, у Нубайша (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га айтилди (ёки: бир киши деди): «Биз жоҳилиятда атира сўярдик.» У зот: «Аллаҳ азза ва жалла учун қайси ой бўлса ҳам сўйинглар, Аллаҳ азза ва жаллага яхшилик қилинглар ва (камбағалларга) таом едирилар,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرٌ، - وَهُوَ ابْنُ الْمُفَضَّلِ - عَنْ خَالِدٍ، وَرُبَّمَا، قَالَ عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ، وَرُبَّمَا، ذَكَرَ أَبَا قِلاَبَةَ عَنْ نُبَيْشَةَ، قَالَ نَادَى رَجُلٌ وَهُوَ بِمِنًى فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا كُنَّا نَعْتِرُ عَتِيرَةً فِي الْجَاهِلِيَّةِ فِي رَجَبٍ فَمَا تَأْمُرُنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " اذْبَحُوا فِي أَىِّ شَهْرٍ مَا كَانَ وَبَرُّوا اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَأَطْعِمُوا " . قَالَ إِنَّا كُنَّا نُفْرِعُ فَرَعًا فَمَا تَأْمُرُنَا قَالَ " فِي كُلِّ سَائِمَةٍ فَرَعٌ تَغْذُوهُ مَاشِيَتُكَ حَتَّى إِذَا اسْتَحْمَلَ ذَبَحْتَهُ وَتَصَدَّقْتَ بِلَحْمِهِ " .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Бишр — у Ибн ал-Муфаззалдир — ривоят қилди, у Холиддан, баъзан у: «Абул-Малиҳдан» дерди, баъзан эса Абу Қилобани (санад ичида) зикр қиларди, (у) Нубайшадан (ривоят қилдики), у деди: Бир киши Минода туриб нидо қилди ва: «Эй Расулуллаҳ, биз жоҳилиятда Ражаб ойида атира сўярдик. Эй Расулуллаҳ, бизга нимани буюрасиз?» деди. У зот: «Қайси ой бўлса ҳам сўйинглар, Аллаҳ азза ва жаллага яхшилик қилинглар ва (камбағалларга) таом едирилар,» дедилар. У: «Биз фараъ ҳам сўярдик, бизга нимани буюрасиз?» деди. У зот: «Ҳар бир ўтловчи (чорва)да фараъ бордир: чорванг уни боқади, то у (юк кўтара оладиган даражага) етганда, уни сўясан ва гўштини садақа қиласан,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ، وَأَحْسَبُنِي، قَدْ سَمِعْتُهُ مِنَ أَبِي الْمَلِيحِ، عَنْ نُبَيْشَةَ، - رَجُلٌ مِنْ هُذَيْلٍ - عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنِّي كُنْتُ نَهَيْتُكُمْ عَنْ لُحُومِ الأَضَاحِي فَوْقَ ثَلاَثٍ كَيْمَا تَسَعَكُمْ فَقَدْ جَاءَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِالْخَيْرِ فَكُلُوا وَتَصَدَّقُوا وَادَّخِرُوا وَإِنَّ هَذِهِ الأَيَّامَ أَيَّامُ أَكْلٍ وَشُرْبٍ وَذِكْرِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ " . فَقَالَ رَجُلٌ إِنَّا كُنَّا نَعْتِرُ عَتِيرَةً فِي الْجَاهِلِيَّةِ فِي رَجَبٍ فَمَا تَأْمُرُنَا قَالَ " اذْبَحُوا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فِي أَىِّ شَهْرٍ مَا كَانَ وَبَرُّوا اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَأَطْعِمُوا " . فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا كُنَّا نُفَرِّعُ فَرَعًا فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَمَا تَأْمُرُنَا قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فِي كُلِّ سَائِمَةٍ مِنَ الْغَنَمِ فَرَعٌ تَغْذُوهُ غَنَمُكَ حَتَّى إِذَا اسْتَحْمَلَ ذَبَحْتَهُ وَتَصَدَّقْتَ بِلَحْمِهِ عَلَى ابْنِ السَّبِيلِ فَإِنَّ ذَلِكَ هُوَ خَيْرٌ " .
Бизга Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Абдурраҳмон хабар берди, у деди: бизга Ғундар ривоят қилди, у Шуъбадан, у Холиддан, у Абу Қилобадан, у Абул-Малиҳдан — ва мен уни Абул-Малиҳдан эшитган бўлсам керак деб ўйлайман — у Нубайша — Ҳузайлдан бир киши — дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у зот: «Мен сизларни қурбонлик гўштларини уч кундан ортиқ (сақлашдан) қайтарган эдим, токи (ҳаммага) етсин деб. Энди Аллаҳ азза ва жалла яхшилик (мўл-кўлчилик) келтирди, бас, енглар, садақа қилинглар ва сақланглар. Албатта, бу кунлар ейиш, ичиш ва Аллаҳ азза ва жаллани зикр қилиш кунларидир,» дедилар. Шунда бир киши: «Биз жоҳилиятда Ражаб ойида атира сўярдик, бизга нимани буюрасиз?» деди. У зот: «Қайси ой бўлса ҳам Аллаҳ азза ва жалла учун сўйинглар, Аллаҳ азза ва жаллага яхшилик қилинглар ва (камбағалларга) таом едирилар,» дедилар. Яна бир киши: «Эй Расулуллаҳ, биз жоҳилиятда фараъ сўярдик, бизга нимани буюрасиз?» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қўйлардан ҳар бир ўтловчи (чорва)да фараъ бордир: чорванг уни боқади, то у (юк кўтара оладиган даражага) етганда, уни сўясан ва гўштини йўловчига садақа қиласан, албатта шу яхшироқдир,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا أَبُو الأَشْعَثِ، أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - وَهُوَ ابْنُ زُرَيْعٍ - قَالَ أَنْبَأَنَا خَالِدٌ، عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ، عَنْ نُبَيْشَةَ، قَالَ نَادَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ فَقَالَ إِنَّا كُنَّا نَعْتِرُ عَتِيرَةً يَعْنِي فِي الْجَاهِلِيَّةِ فِي رَجَبٍ فَمَا تَأْمُرُنَا قَالَ " اذْبَحُوهَا فِي أَىِّ شَهْرٍ كَانَ وَبَرُّوا اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَأَطْعِمُوا " . قَالَ إِنَّا كُنَّا نُفْرِعُ فَرَعًا فِي الْجَاهِلِيَّةِ . قَالَ " فِي كُلِّ سَائِمَةٍ فَرَعٌ حَتَّى إِذَا اسْتَحْمَلَ ذَبَحْتَهُ وَتَصَدَّقْتَ بِلَحْمِهِ فَإِنَّ ذَلِكَ هُوَ خُيْرٌ " .
Бизга Абул-Ашъас Аҳмад ибн ал-Миқдом хабар берди, у деди: бизга Язид — у Ибн Зурайъдир — ривоят қилди, у деди: бизга Холид хабар берди, у Абул-Малиҳдан, у Нубайшадан (ривоят қилдики), у деди: Бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га нидо қилиб: «Биз — яъни жоҳилиятда — Ражаб ойида атира сўярдик, бизга нимани буюрасиз?» деди. У зот: «Қайси ой бўлса ҳам уни сўйинглар, Аллаҳ азза ва жаллага яхшилик қилинглар ва (камбағалларга) таом едирилар,» дедилар. У: «Биз жоҳилиятда фараъ сўярдик,» деди. У зот: «Ҳар бир ўтловчи (чорва)да фараъ бордир: то у (юк кўтара оладиган даражага) етганда, уни сўясан ва гўштини садақа қиласан, албатта шу яхшироқдир,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ ابْنِ عُلَيَّةَ، عَنْ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ، فَلَقِيتُ أَبَا الْمَلِيحِ فَسَأَلْتُهُ فَحَدَّثَنِي عَنْ نُبَيْشَةَ الْهُذَلِيِّ، قَالَ قَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا كُنَّا نَعْتِرُ عَتِيرَةً فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَمَا تَأْمُرُنَا قَالَ " اذْبَحُوا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فِي أَىِّ شَهْرٍ مَا كَانَ وَبَرُّوا اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَأَطْعِمُوا " .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар берди, у Ибн Улайядан, у Холиддан (ривоят қилдики), у деди: менга Абу Қилоба ривоят қилди, у Абул-Малиҳдан: «Сўнг мен Абул-Малиҳни учратиб, ундан сўрадим, у менга Нубайша ал-Ҳузалийдан ривоят қилди,» — у деди: Бир киши: «Эй Расулуллаҳ, биз жоҳилиятда атира сўярдик, бизга нимани буюрасиз?» деди. У зот: «Қайси ой бўлса ҳам Аллаҳ азза ва жалла учун сўйинглар, Аллаҳ азза ва жаллага яхшилик қилинглар ва (камбағалларга) таом едирилар,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ يَعْلَى بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ وَكِيعِ بْنِ عُدُسٍ، عَنْ عَمِّهِ أَبِي رَزِينٍ، لَقِيطِ بْنِ عَامِرٍ الْعُقَيْلِيِّ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا كُنَّا نَذْبَحُ ذَبَائِحَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فِي رَجَبٍ فَنَأْكُلُ وَنُطْعِمُ مَنْ جَاءَنَا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ بَأْسَ بِهِ " . قَالَ وَكِيعُ بْنُ عُدُسٍ فَلاَ أَدَعُهُ .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Абу Авона ривоят қилди, у Яъло ибн Атодан, у Вакииъ ибн Удусдан, у амакиси Абу Разин Лақит ибн Омир ал-Уқайлийдан (ривоят қилдики), у деди: Мен: «Эй Расулуллаҳ, биз жоҳилиятда Ражаб ойида жонлиқлар сўярдик, (гўштидан) ер ва олдимизга келганларга едирардик,» дедим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бунда зарар йўқ,» дедилар. Вакииъ ибн Удус деди: Бас, мен уни тарк этмайман.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ مَيْمُونَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَرَّ عَلَى شَاةٍ مَيِّتَةٍ مُلْقَاةٍ فَقَالَ " لِمَنْ هَذِهِ " . فَقَالُوا لِمَيْمُونَةَ . فَقَالَ " مَا عَلَيْهَا لَوِ انْتَفَعَتْ بِإِهَابِهَا " . قَالُوا إِنَّهَا مَيْتَةٌ . فَقَالَ " إِنَّمَا حَرَّمَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَكْلَهَا " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан, у Ибн Аббосдан, у Маймуна (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ташлаб қўйилган ўлик бир қўйнинг ёнидан ўтдилар ва: «Бу кимники?» дедилар. Улар: «Маймунаники,» деди. У зот: «Унинг терисидан фойдаланса, нима бўларди?» дедилар. Улар: «У ўлик (шарафсиз ўлган) эмасми,» дедилар. У зот: «Аллаҳ азза ва жалла фақат уни ейишни ҳаром қилган, холос,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِشَاةٍ مَيِّتَةٍ كَانَ أَعْطَاهَا مَوْلاَةً لِمَيْمُونَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " هَلاَّ انْتَفَعْتُمْ بِجِلْدِهَا " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهَا مَيْتَةٌ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّمَا حُرِّمَ أَكْلُهَا " .
Бизга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга ўқиб берилди, мен эса эшитиб турардим, лафз унисиники — Ибнул-Қосимдан хабар бердилар, у деди: менга Молик ривоят қилди, Ибн Шиҳобдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўлиб қолган бир қўй олдидан ўтдилар — у (қўй) Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг завжаси Маймунанинг бир чўрисига берилган эди — ва: «Нега унинг терисидан фойдаланмадингиз?» дедилар. Улар: «Эй Расулуллоҳ, у ўлакдир,» дедилар. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Фақат уни ейиш ҳаром қилинган, холос,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، عَنِ ابْنِ أَبِي حَبِيبٍ، - يَعْنِي يَزِيدَ - عَنْ حَفْصِ بْنِ الْوَلِيدِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَهُ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ حَدَّثَهُ قَالَ أَبْصَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَاةً مَيِّتَةً لِمَوْلاَةٍ لِمَيْمُونَةَ وَكَانَتْ مِنَ الصَّدَقَةِ فَقَالَ " لَوْ نَزَعُوا جِلْدَهَا فَانْتَفَعُوا بِهِ " . قَالُوا إِنَّهَا مَيْتَةٌ . قَالَ " إِنَّمَا حُرِّمَ أَكْلُهَا " .
Бизга Абдулмалик ибн Шуайб ибн ал-Лайс ибн Саъд хабар берди, у деди: менга отам ривоят қилди, бобомдан, у Ибн Абу Ҳабибдан — яъни Язиддан — у Ҳафс ибн ал-Валиддан, у Муҳаммад ибн Муслимдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан (ривоят қилдики), унга Ибн Аббос ривоят қилиб, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Маймунанинг бир чўрисига тегишли ўлиб қолган қўйни кўрдилар — у (қўй) садақадан эди — ва: «Унинг терисини шилиб, ундан фойдалансалар бўларди-ку,» дедилар. Улар: «У ўлакдир,» дедилар. У (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Фақат уни ейиш ҳаром қилинган, холос,» дедилар.
أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ الْقَطَّانُ الرَّقِّيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، مُنْذُ حِينٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَخْبَرَتْنِي مَيْمُونَةُ، أَنَّ شَاةً، مَاتَتْ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَلاَّ دَفَعْتُمْ إِهَابَهَا فَاسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ " .
Менга Абдурраҳмон ибн Холид ал-Қаттон ар-Раққий хабар берди, у деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, у деди: Ибн Журайж деди: менга Амр ибн Динор хабар берди, у деди: менга Ато бир вақтлар Ибн Аббосдан хабар бердики: «Менга Маймуна хабар бердики, бир қўй ўлиб қолди, шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Нега унинг терисини ошлаб, ундан фойдаланмадингиз?» дедилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عَطَاءٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، قَالَ مَرَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِشَاةٍ لِمَيْمُونَةَ مَيِّتَةٍ فَقَالَ " أَلاَّ أَخَذْتُمْ إِهَابَهَا فَدَبَغْتُمْ فَانْتَفَعْتُمْ " .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар берди, Суфёндан, у Амрдан, у Атодан (ривоят қилдики), у деди: мен Ибн Аббосдан эшитдим, у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Маймунанинг ўлиб қолган бир қўйи олдидан ўтиб: «Нега унинг терисини олиб ошлаб, ундан фойдаланмадингиз?» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، عَنْ جَرِيرٍ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ مَرَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى شَاةٍ مَيِّتَةٍ فَقَالَ " أَلاَّ انْتَفَعْتُمْ بِإِهَابِهَا " .
Бизга Муҳаммад ибн Қудома хабар берди, Жарирдан, у Муғийрадан, у аш-Шаъбийдан (ривоят қилдики), у деди: Ибн Аббос айтди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўлиб қолган бир қўй олдидан ўтиб: «Нега унинг терисидан фойдаланмадингиз?» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ أَبِي رِزْمَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ سَوْدَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ مَاتَتْ شَاةٌ لَنَا فَدَبَغْنَا مَسْكَهَا فَمَازِلْنَا نَنْبِذُ فِيهَا حَتَّى صَارَتْ شَنًّا .
Бизга Муҳаммад ибн Абдулазиз ибн Абу Ризма хабар берди, у деди: бизга ал-Фазл ибн Мусо хабар берди, Исмоил ибн Абу Холиддан, у аш-Шаъбийдан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг завжаси Савда (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Бизнинг бир қўйимиз ўлиб қолди, биз унинг терисини ошладик ва ундан Набиз (шарбат) ивитишда фойдаланавердик, ҳатто у (эскириб) чарм мешга айлангунгача.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنِ ابْنِ وَعْلَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَيُّمَا إِهَابٍ دُبِغَ فَقَدْ طَهُرَ " .
Бизга Қутайба ва Али ибн Ҳужр хабар берди, Суфёндан, у Зайд ибн Асламдан, у Ибн Ваъладан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қайси бир тери ошланса, у пок бўлгандир,» дедилар.
أَخْبَرَنِي الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ بَكْرٍ، - وَهُوَ ابْنُ مُضَرَ - قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ رَبِيعَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا الْخَيْرِ، عَنِ ابْنِ وَعْلَةَ، أَنَّهُ سَأَلَ ابْنَ عَبَّاسٍ فَقَالَ إِنَّا نَغْزُو هَذَا الْمَغْرِبَ وَإِنَّهُمْ أَهْلُ وَثَنٍ وَلَهُمْ قِرَبٌ يَكُونُ فِيهَا اللَّبَنُ وَالْمَاءُ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ الدِّبَاغُ طَهُورٌ . قَالَ ابْنُ وَعْلَةَ عَنْ رَأْيِكَ أَوْ شَىْءٍ سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ بَلْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Менга ар-Рабиъ ибн Сулаймон ибн Довуд хабар берди, у деди: бизга Ишоқ ибн Бакр — у Ибн Музар — ривоят қилди, у деди: менга отам ривоят қилди, Жаъфар ибн Рабиадан (ривоят қилиб), у Абул-Хайрдан эшитган, у Ибн Ваъладан (ривоят қилдики), у Ибн Аббосдан сўраб, дедики: «Биз ушбу Мағриб (ғарб) томонга жиҳодга борамиз, улар бутпараст қавм бўлиб, уларда ичида сут ва сув сақланадиган мешлар бор.» Ибн Аббос: «Ошлаш покликдир,» деди. Ибн Ваъла: «Бу сенинг фикрингми ёки Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эшитган нарсангми?» деди. У: «Йўқ, балки Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (эшитганман),» деди.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ جَوْنِ بْنِ قَتَادَةَ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْمُحَبِّقِ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ دَعَا بِمَاءٍ مِنْ عِنْدِ امْرَأَةٍ قَالَتْ مَا عِنْدِي إِلاَّ فِي قِرْبَةٍ لِي مَيْتَةٍ . قَالَ " أَلَيْسَ قَدْ دَبَغْتِهَا " . قَالَتْ بَلَى . قَالَ " فَإِنَّ دِبَاغَهَا ذَكَاتُهَا " .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Муоз ибн Ҳишом ривоят қилди, у деди: менга отам ривоят қилди, Қатодадан, у ал-Ҳасандан, у Жавн ибн Қатодадан, у Салама ибн ал-Муҳаббиқдан (ривоят қилдики), Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Табук ғазотида бир аёлдан сув сўрадилар. У аёл: «Менда ўлакдан (қилинган) бир мешимдаги сувдан бошқа нарса йўқ,» деди. У (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни ошламадингми?» дедилар. Аёл: «Ҳа, ошладим,» деди. У (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта уни ошлаш уни (закот қилиб) сўйишдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مَنْصُورِ بْنِ جَعْفَرٍ النَّيْسَابُورِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ سُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ جُلُودِ الْمَيْتَةِ فَقَالَ " دِبَاغُهَا طَهُورُهَا " .
Бизга ал-Ҳусайн ибн Мансур ибн Жаъфар ан-Найсобурий хабар берди, у деди: бизга ал-Ҳусайн ибн Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шарик ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у Умора ибн Умайдан, у ал-Асваддан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ўлак (ҳайвон)ларнинг терилари ҳақида сўралганда, у: «Уни ошлаш унинг покланишидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمِّي، قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ جُلُودِ الْمَيْتَةِ فَقَالَ " دِبَاغُهَا ذَكَاتُهَا " .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саъд ибн Иброҳим ибн Саъд хабар берди, у деди: бизга амаким ривоят қилди, у деди: бизга Шарик ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ўлак (ҳайвон)ларнинг терилари ҳақида сўралганда, у: «Уни ошлаш уни (закот қилиб) сўйишдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْوَزَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " ذَكَاةُ الْمَيْتَةِ دِبَاغُهَا " .
Бизга Айюб ибн Муҳаммад ал-Ваззон хабар берди, у деди: бизга Ҳажжож ибн Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шарик ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ўлак (ҳайвон)нинг (закот қилиб) сўйилиши уни ошлашдир,» дедилар.
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ذَكَاةُ الْمَيْتَةِ دِبَاغُهَا " .
Менга Иброҳим ибн Яъқуб хабар берди, у деди: бизга Молик ибн Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Исроил ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ўлак (ҳайвон)нинг (закот қилиб) сўйилиши уни ошлашдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، وَاللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ فَرْقَدٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَالِكِ بْنِ حُذَافَةَ، حَدَّثَهُ عَنِ الْعَالِيَةِ بِنْتِ سُبَيْعٍ، أَنَّ مَيْمُونَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَدَّثَتْهَا أَنَّهُ مَرَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رِجَالٌ مِنْ قُرَيْشٍ يَجُرُّونَ شَاةً لَهُمْ مِثْلَ الْحِصَانِ فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْ أَخَذْتُمْ إِهَابَهَا " . قَالُوا إِنَّهَا مَيْتَةٌ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يُطَهِّرُهَا الْمَاءُ وَالْقَرَظُ " .
Бизга Сулаймон ибн Довуд хабар берди, Ибн Ваҳбдан, у деди: менга Амр ибн ал-Ҳорис ва ал-Лайс ибн Саъд хабар бердилар, Касир ибн Фарқаддан (ривоят қилиб), унга Абдуллоҳ ибн Молик ибн Ҳузофа ривоят қилди, ал-Олия бинт Субайдан, унга Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг завжаси Маймуна ривоят қилдики, Қурайшдан бўлган баъзи кишилар от каби (катта) бир қўйларини судраб Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдидан ўтдилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларга: «Унинг терисини олсангиз бўларди-ку,» дедилар. Улар: «У ўлакдир,» дедилар. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни сув ва қараз (ошлаш ўсимлиги) пок қилади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرٌ، - يَعْنِي ابْنَ الْمُفَضَّلِ - قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُكَيْمٍ، قَالَ قُرِئَ عَلَيْنَا كِتَابُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا غُلاَمٌ شَابٌّ " أَنْ لاَ تَنْتَفِعُوا مِنَ الْمَيْتَةِ بِإِهَابٍ وَلاَ عَصَبٍ " .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Бишр — яъни Ибнул-Муфаззал — ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, ал-Ҳакамдан, у Ибн Абу Лайладан, у Абдуллоҳ ибн Укаймдан (ривоят қилдики), у деди: Мен ҳали ёш бола эдим, бизга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг мактуби ўқиб берилди: «Ўлакнинг териси ва пайдан ҳам фойдаланманглар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُكَيْمٍ، قَالَ كَتَبَ إِلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَنْ لاَ تَسْتَمْتِعُوا مِنَ الْمَيْتَةِ بِإِهَابٍ وَلاَ عَصَبٍ " .
Бизга Муҳаммад ибн Қудома хабар берди, у деди: бизга Жарир ривоят қилди, Мансурдан, у ал-Ҳакамдан, у Абдурраҳмон ибн Абу Лайладан, у Абдуллоҳ ибн Укаймдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга: «Ўлакнинг териси ва пайдан ҳам фойдаланманглар,» деб ёздилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ هِلاَلٍ الْوَزَّانِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُكَيْمٍ، قَالَ كَتَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى جُهَيْنَةَ " أَنْ لاَ تَنْتَفِعُوا مِنَ الْمَيْتَةِ بِإِهَابٍ وَلاَ عَصَبٍ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَصَحُّ مَا فِي هَذَا الْبَابِ فِي جُلُودِ الْمَيْتَةِ إِذَا دُبِغَتْ حَدِيثُ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ مَيْمُونَةَ وَاللَّهُ تَعَالَى أَعْلَمُ .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Шарик ривоят қилди, Ҳилол ал-Ваззондан, у Абдуллоҳ ибн Укаймдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Жуҳайна (қабиласи)га: «Ўлакнинг териси ва пайдан ҳам фойдаланманглар,» деб ёздилар. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: Бу бобда ўлак (ҳайвон)нинг териси ошланганидаги (ҳукми) ҳақида энг саҳиҳ (ривоят) аз-Зуҳрийнинг Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан, у Ибн Аббосдан, у Маймунадан (қилган) ҳадисидир. Аллаҳ таоло энг билгувчидир.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا بِشْرُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، ح وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قُسَيْطٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أُمِّهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ أَنْ يُسْتَمْتَعَ بِجُلُودِ الْمَيْتَةِ إِذَا دُبِغَتْ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Бишр ибн Умар хабар берди, у деди: бизга Молик ривоят қилди; (бошқа йўл билан) ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга ўқиб берилди, мен эса эшитиб турардим — Ибнул-Қосимдан (ривоят қилди), у деди: менга Молик ривоят қилди, Язид ибн Абдуллоҳ ибн Қусайтдан, у Муҳаммад ибн Абдурраҳмондан, у онасидан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўлак (ҳайвон)ларнинг териларидан, агар ошланган бўлса, фойдаланишга буюрдилар.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ يَحْيَى، عَنِ ابْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ جُلُودِ السِّبَاعِ .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар берди, Яҳёдан, у Ибн Абу Арубадан, у Қатодадан, у Абул-Малиҳдан, у отасидан (ривоят қилдики): Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) йиртқич ҳайвонларнинг териларидан (фойдаланиш)дан қайтардилар.
أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، عَنْ بَحِيرٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنِ الْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِيكَرِبَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْحَرِيرِ وَالذَّهَبِ وَمَيَاثِرِ النُّمُورِ .
Менга Амр ибн Усмон хабар берди, у деди: бизга Бақийя ривоят қилди, Баҳийрдан, у Холид ибн Маъдондан, у Миқдом ибн Маъдийкарибдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ипак, олтин ва қоплон терисидан (қилинган) эгар-жабдуқ (миясир)дан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، عَنْ بَحِيرٍ، عَنْ خَالِدٍ، قَالَ وَفَدَ الْمِقْدَامُ بْنُ مَعْدِيكَرِبَ عَلَى مُعَاوِيَةَ فَقَالَ لَهُ أَنْشُدُكَ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ لُبُوسِ جُلُودِ السِّبَاعِ وَالرُّكُوبِ عَلَيْهَا قَالَ نَعَمْ .
Бизга Амр ибн Усмон хабар берди, у деди: бизга Бақийя ривоят қилди, Баҳийрдан, у Холиддан (ривоят қилдики), у деди: Миқдом ибн Маъдийкариб Муовиянинг ҳузурига (элчи бўлиб) келди ва унга: «Сендан Аллаҳ номи билан сўрайман, биласанми, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) йиртқич ҳайвонларнинг териларини кийиш ва уларнинг устига минишдан қайтарганларини?» деди. У: «Ҳа,» деди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ الْفَتْحِ وَهُوَ بِمَكَّةَ يَقُولُ " إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَرَسُولَهُ حَرَّمَ بَيْعَ الْخَمْرِ وَالْمَيْتَةِ وَالْخِنْزِيرِ وَالأَصْنَامِ " . فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ شُحُومَ الْمَيْتَةِ فَإِنَّهُ يُطْلَى بِهَا السُّفُنُ وَيُدَّهَنُ بِهَا الْجُلُودُ وَيَسْتَصْبِحُ بِهَا النَّاسُ . فَقَالَ " لاَ هُوَ حَرَامٌ " . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ ذَلِكَ " قَاتَلَ اللَّهُ الْيَهُودَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لَمَّا حَرَّمَ عَلَيْهِمُ الشُّحُومَ جَمَّلُوهُ ثُمَّ بَاعُوهُ فَأَكَلُوا ثَمَنَهُ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, Язид ибн Абу Ҳабибдан, у Ато ибн Абу Робоҳдан, у Жобир ибн Абдуллоҳдан (ривоят қилдики), у Фатҳ йилида, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Маккада эканларида: «Албатта, Аллаҳ таоло ва Унинг Расули хамр, ўлакхўр (ўлик ҳайвон), чўчқа ва бутларни сотишни ҳаром қилди,» деганларини эшитди. Шунда: «Ё Расулуллаҳ, ўлик ҳайвоннинг ёғига нима дейсиз? Негаки, у билан кемалар мойланади, терилар мойланади ва одамлар у билан чироқ ёқади-ку?» дейилди. У: «Йўқ, у ҳаромдир,» дедилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шу пайт: «Аллаҳ яҳудийларни ҳалок қилсин! Албатта, Аллаҳ таоло уларга (ўлик ҳайвон) ёғларини ҳаром қилганида, улар уни эритиб, сўнг сотдилар ва унинг пулини едилар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أُبْلِغَ عُمَرُ أَنَّ سَمُرَةَ، بَاعَ خَمْرًا قَالَ قَاتَلَ اللَّهُ سَمُرَةَ أَلَمْ يَعْلَمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قَاتَلَ اللَّهُ الْيَهُودَ حُرِّمَتْ عَلَيْهِمُ الشُّحُومُ فَجَمَّلُوهَا " . قَالَ سُفْيَانُ يَعْنِي أَذَابُوهَا .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Суфён хабар берди, Амрдан, у Товусдан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), у деди: Умарга, Самура хамр сотгани етиб борди. Шунда у: «Аллаҳ Самурани ҳалок қилсин! У Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳ яҳудийларни ҳалок қилсин! Уларга (ўлик ҳайвон) ёғлари ҳаром қилинган эди, улар эса уни эритдилар,» деганларини билмайдими?» деди. Суфён деди: яъни улар уни эритдилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ مَيْمُونَةَ، أَنَّ فَأْرَةً، وَقَعَتْ، فِي سَمْنٍ فَمَاتَتْ فَسُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَلْقُوهَا وَمَا حَوْلَهَا وَكُلُوهُ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан, у Ибн Аббосдан, у Маймунадан (ривоят қилдики), бир сичқон ёғга тушиб ўлиб қолди ва Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (бу ҳақда) сўралди. У: «Уни ва унинг атрофидагини ташланглар, қолганини енглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ النَّيْسَابُورِيُّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ مَيْمُونَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ عَنْ فَأْرَةٍ وَقَعَتْ فِي سَمْنٍ جَامِدٍ فَقَالَ " خُذُوهَا وَمَا حَوْلَهَا فَأَلْقُوهُ " .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим ад-Даврақий ва Муҳаммад ибн Яҳё ибн Абдуллоҳ ан-Найсобурий хабар берди, Абдурраҳмондан, у Моликдан, у Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан, у Ибн Аббосдан, у Маймунадан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан қотган ёғга тушган сичқон ҳақида сўралди. У: «Уни ва унинг атрофидагини олиб ташланглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا خُشَيْشُ بْنُ أَصْرَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بُؤْذُويَةَ، أَنَّ مَعْمَرًا، ذَكَرَهُ عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ مَيْمُونَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الْفَأْرَةِ تَقَعُ فِي السَّمْنِ فَقَالَ " إِنْ كَانَ جَامِدًا فَأَلْقُوهَا وَمَا حَوْلَهَا وَإِنْ كَانَ مَائِعًا فَلاَ تَقْرَبُوهُ " .
Бизга Хушайш ибн Асрам хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: менга Абдурраҳмон ибн Буъзувая хабар бердики, Маъмар уни Зуҳрийдан зикр қилди, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан, у Ибн Аббосдан, у Маймунадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), ундан ёғга тушган сичқон ҳақида сўралди. У: «Агар (ёғ) қотган бўлса, уни ва унинг атрофидагини ташланглар; агар суюқ бўлса, унга яқинлашманглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا سَلَمَةُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ سُلَيْمِ بْنِ عُثْمَانَ الْفَوْزِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا جَدِّي الْخَطَّابُ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حِمْيَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ثَابِتُ بْنُ عَجْلاَنَ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِعَنْزٍ مَيِّتَةٍ فَقَالَ " مَا كَانَ عَلَى أَهْلِ هَذِهِ الشَّاةِ لَوِ انْتَفَعُوا بِإِهَابِهَا " .
Бизга Салама ибн Аҳмад ибн Сулайм ибн Усмон ал-Фавзий хабар берди, у деди: бизга бобом ал-Хаттоб ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Ҳимяр ривоят қилди, у деди: бизга Собит ибн Ажлон ривоят қилди, у деди: Саид ибн Жубайрни шундай деганини эшитдим: Ибн Аббосни шундай деганини эшитдим: Албатта, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўлик бир эчкининг ёнидан ўтиб: «Бу эчкининг эгаларига унинг терисидан фойдаланганларида нима бўларди?» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا وَقَعَ الذُّبَابُ فِي إِنَاءِ أَحَدِكُمْ فَلْيَمْقُلْهُ " .
Бизга Амр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Абу Зиъб ривоят қилди, у деди: менга Саид ибн Холид ривоят қилди, Абу Саламадан, у Абу Саид ал-Худрийдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Бирортангизнинг идишига пашша тушса, уни (идишга) ботирсин,» дедилар.