أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُمَارَةَ، هُوَ ابْنُ عُمَيْرٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ أَكْثَرُوا عَلَى عَبْدِ اللَّهِ ذَاتَ يَوْمٍ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ إِنَّهُ قَدْ أَتَى عَلَيْنَا زَمَانٌ وَلَسْنَا نَقْضِي وَلَسْنَا هُنَالِكَ ثُمَّ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قَدَّرَ عَلَيْنَا أَنْ بَلَغْنَا مَا تَرَوْنَ فَمَنْ عَرَضَ لَهُ مِنْكُمْ قَضَاءٌ بَعْدَ الْيَوْمِ فَلْيَقْضِ بِمَا فِي كِتَابِ اللَّهِ فَإِنْ جَاءَ أَمْرٌ لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَلْيَقْضِ بِمَا قَضَى بِهِ نَبِيُّهُ صلى الله عليه وسلم فَإِنْ جَاءَ أَمْرٌ لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ وَلاَ قَضَى بِهِ نَبِيُّهُ صلى الله عليه وسلم فَلْيَقْضِ بِمَا قَضَى بِهِ الصَّالِحُونَ فَإِنْ جَاءَ أَمْرٌ لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ وَلاَ قَضَى بِهِ نَبِيُّهُ صلى الله عليه وسلم وَلاَ قَضَى بِهِ الصَّالِحُونَ فَلْيَجْتَهِدْ رَأْيَهُ وَلاَ يَقُولُ إِنِّي أَخَافُ وَإِنِّي أَخَافُ فَإِنَّ الْحَلاَلَ بَيِّنٌ وَالْحَرَامَ بَيِّنٌ وَبَيْنَ ذَلِكَ أُمُورٌ مُشْتَبِهَاتٌ فَدَعْ مَا يَرِيبُكَ إِلَى مَا لاَ يَرِيبُكَ. قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا الْحَدِيثُ جَيِّدٌ جَيِّدٌ.
Бизга Муҳаммад ибн ал-Алой хабар берди, у деди: бизга Абу Муовия ал-Аъмашдан, у Уморадан — у Ибн Умайрдир —, у Абдурраҳмон ибн Язиддан ривоят қилди, у деди: Бир куни Абдуллаҳ (ибн Масъуд)га кўп (савол) беришди. Шунда Абдуллаҳ деди: Бизга шундай бир замон келган эдики, биз на ҳукм қилар ва на ўша мавқеда эдик. Сўнг Аллаҳ азза ва жалла бизга сиз кўриб турган (мавқега) етишимизни тақдир қилди. Бас, сизлардан кимгаки шу кундан кейин ҳукм қилиш (лозим) бўлса, Аллаҳнинг Китобида бор нарса билан ҳукм қилсин. Агар Аллаҳнинг Китобида бўлмаган иш келса, Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳукм қилган нарса билан ҳукм қилсин. Агар Аллаҳнинг Китобида бўлмаган ва Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳам ҳукм қилмаган иш келса, солиҳлар ҳукм қилган нарса билан ҳукм қилсин. Агар Аллаҳнинг Китобида бўлмаган, Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳам ҳукм қилмаган ва солиҳлар ҳам ҳукм қилмаган иш келса, ўз фикри билан ижтиҳод қилсин ва: «Мен қўрқаман, мен қўрқаман,» демасин. Зеро, ҳалол равшандир, ҳаром равшандир, улар ўртасида эса шубҳали ишлар бордир. Бас, сени шубҳага соладиган нарсани тарк этиб, шубҳага солмайдиган нарсага ўт. Абу Абдурраҳмон деди: бу ҳадис жуда яхши, жуда яхшидир.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ مَيْمُونٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفِرْيَابِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ حُرَيْثِ بْنِ ظُهَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ أَتَى عَلَيْنَا حِينٌ وَلَسْنَا نَقْضِي وَلَسْنَا هُنَالِكَ وَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قَدَّرَ أَنْ بَلَغْنَا مَا تَرَوْنَ فَمَنْ عَرَضَ لَهُ قَضَاءٌ بَعْدَ الْيَوْمِ فَلْيَقْضِ فِيهِ بِمَا فِي كِتَابِ اللَّهِ فَإِنْ جَاءَ أَمْرٌ لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَلْيَقْضِ بِمَا قَضَى بِهِ نَبِيُّهُ فَإِنْ جَاءَ أَمْرٌ لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ وَلَمْ يَقْضِ بِهِ نَبِيُّهُ صلى الله عليه وسلم فَلْيَقْضِ بِمَا قَضَى بِهِ الصَّالِحُونَ وَلاَ يَقُولُ أَحَدُكُمْ إِنِّي أَخَافُ وَإِنِّي أَخَافُ فَإِنَّ الْحَلاَلَ بَيِّنٌ وَالْحَرَامَ بَيِّنٌ وَبَيْنَ ذَلِكَ أُمُورٌ مُشْتَبِهَةٌ فَدَعْ مَا يَرِيبُكَ إِلَى مَا لاَ يَرِيبُكَ.
Менга Муҳаммад ибн Али ибн Маймун хабар берди, у деди: бизга ал-Фирёбий ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ал-Аъмашдан, у Умора ибн Умайрдан, у Ҳурайс ибн Зуҳайрдан, у Абдуллаҳ ибн Масъуддан ривоят қилди, у деди: Бизга шундай бир вақт келган эдики, биз на ҳукм қилар ва на ўша мавқеда эдик. Албатта, Аллаҳ азза ва жалла биз сиз кўриб турган (мавқега) етишимизни тақдир қилди. Бас, кимгаки шу кундан кейин ҳукм қилиш (лозим) бўлса, унда Аллаҳнинг Китобида бор нарса билан ҳукм қилсин. Агар Аллаҳнинг Китобида бўлмаган иш келса, Набийси ҳукм қилган нарса билан ҳукм қилсин. Агар Аллаҳнинг Китобида бўлмаган ва Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳам ҳукм қилмаган иш келса, солиҳлар ҳукм қилган нарса билан ҳукм қилсин ва сизлардан бирон киши: «Мен қўрқаман, мен қўрқаман,» демасин. Зеро, ҳалол равшандир, ҳаром равшандир, улар ўртасида эса шубҳали ишлар бордир. Бас, сени шубҳага соладиган нарсани тарк этиб, шубҳага солмайдиган нарсага ўт.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الشَّيْبَانِيِّ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ شُرَيْحٍ، أَنَّهُ كَتَبَ إِلَى عُمَرَ يَسْأَلُهُ فَكَتَبَ إِلَيْهِ أَنِ اقْضِ بِمَا فِي كِتَابِ اللَّهِ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَبِسُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِنْ لَمْ يَكُنْ فِي كِتَابِ اللَّهِ وَلاَ فِي سُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاقْضِ بِمَا قَضَى بِهِ الصَّالِحُونَ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ فِي كِتَابِ اللَّهِ وَلاَ فِي سُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَقْضِ بِهِ الصَّالِحُونَ فَإِنْ شِئْتَ فَتَقَدَّمْ وَإِنْ شِئْتَ فَتَأَخَّرْ وَلاَ أَرَى التَّأَخُّرَ إِلاَّ خَيْرًا لَكَ وَالسَّلاَمُ عَلَيْكُمْ.
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Абу Омир ривоят қилди, у деди: бизга Суфён аш-Шайбонийдан, у аш-Шаъбийдан, у Шурайҳдан (ривоят қилдики): У Умарга (савол бериб) хат ёзди. Шунда у (Умар) унга шундай деб ёзди: Аллаҳнинг Китобида бор нарса билан ҳукм қил. Агар Аллаҳнинг Китобида бўлмаса, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг суннати билан. Агар Аллаҳнинг Китобида ҳам, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг суннатида ҳам бўлмаса, солиҳлар ҳукм қилган нарса билан ҳукм қил. Агар Аллаҳнинг Китобида ҳам, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг суннатида ҳам бўлмаса ва солиҳлар ҳам ҳукм қилмаган бўлса, хоҳласанг (олдинга) интил, хоҳласанг ортга чекин. Мен эса ортга чекинишни сен учун яхшироқ деб биламан. Вассалому алайкум.