أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا هَارُونُ، - هُوَ ابْنُ إِسْمَاعِيلَ الْخَزَّازُ - قَالَ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ حُرَيْثِ بْنِ قَبِيصَةَ، قَالَ قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ يَسِّرْ لِي جَلِيسًا صَالِحًا فَجَلَسْتُ إِلَى أَبِي هُرَيْرَةَ - رضى الله عنه - قَالَ فَقُلْتُ إِنِّي دَعَوْتُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ يُيَسِّرَ لِي جَلِيسًا صَالِحًا فَحَدِّثْنِي بِحَدِيثٍ سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَعَلَّ اللَّهَ أَنْ يَنْفَعَنِي بِهِ . قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ أَوَّلَ مَا يُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ بِصَلاَتِهِ فَإِنْ صَلَحَتْ فَقَدْ أَفْلَحَ وَأَنْجَحَ وَإِنْ فَسَدَتْ فَقَدْ خَابَ وَخَسِرَ " . قَالَ هَمَّامٌ لاَ أَدْرِي هَذَا مِنْ كَلاَمِ قَتَادَةَ أَوْ مِنَ الرِّوَايَةِ " فَإِنِ انْتَقَصَ مِنْ فَرِيضَتِهِ شَىْءٌ قَالَ انْظُرُوا هَلْ لِعَبْدِي مِنْ تَطَوُّعٍ فَيُكَمَّلُ بِهِ مَا نَقَصَ مِنَ الْفَرِيضَةِ ثُمَّ يَكُونُ سَائِرُ عَمَلِهِ عَلَى نَحْوِ ذَلِكَ " . خَالَفَهُ أَبُو الْعَوَّامِ .
Бизга Абу Довуд хабар берди, у деди: бизга Ҳорун — у Ибн Исмоил ал-Хаззоздир — ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммом, Қатодадан, у ал-Ҳасандан, у Ҳурайс ибн Қабисадан ривоят қилди, у деди: «Мен Мадинага келдим ва: «Эй Аллаҳим, менга солиҳ бир ҳамсуҳбатни муяссар қил,» дедим. Сўнг Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)нинг ёнига ўтирдим ва: «Мен Аллаҳ азза ва жалладан менга солиҳ бир ҳамсуҳбатни муяссар қилишини сўраган эдим, бас, менга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эшитган бир ҳадисингни ривоят қил, шояд Аллаҳ мени у билан манфаатлантирса,» дедим. У деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деганларини эшитдим: «Албатта банда энг аввал намози билан ҳисоб-китоб қилинади. Агар у дуруст бўлса, батаҳқиқ нажот топиб, муваффақ бўлибди. Агар у бузуқ бўлса, батаҳқиқ ноумид бўлиб, зиён кўрибди.» — Ҳаммом деди: «Бу Қатоданинг сўзими ёки ривоятдан эканини билмайман.» — «Агар фарзидан бирор нарса камайган бўлса, (Аллаҳ): «Қараб кўринглар, бандамнинг нафл (намози) борми? Бас, у билан фарзидан камайган нарса тўлдирилади,» дейди. Сўнг унинг қолган амаллари ҳам шу тариқада бўлади,» дедилар. Унга Абул-Аввом хилоф қилди (бошқача ривоят қилди).
أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ، - يَعْنِي ابْنَ زِيَادِ بْنِ مَيْمُونٍ - قَالَ كَتَبَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ عَنْهُ - أَخْبَرَنَا أَبُو الْعَوَّامِ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ أَوَّلَ مَا يُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ صَلاَتُهُ فَإِنْ وُجِدَتْ تَامَّةً كُتِبَتْ تَامَّةً وَإِنْ كَانَ انْتَقَصَ مِنْهَا شَىْءٌ قَالَ انْظُرُوا هَلْ تَجِدُونَ لَهُ مِنْ تَطَوُّعٍ يُكَمِّلُ لَهُ مَا ضَيَّعَ مِنْ فَرِيضَةٍ مِنْ تَطَوُّعِهِ ثُمَّ سَائِرُ الأَعْمَالِ تَجْرِي عَلَى حَسَبِ ذَلِكَ " .
Бизга Абу Довуд хабар берди, у деди: бизга Шуайб — яъни Ибн Зиёд ибн Маймун — ривоят қилди, у деди: Алий ибнул-Мадиний ундан (эшитганини) ёзиб олди — бизга Абул-Аввом, Қатодадан, у ал-Ҳасандан, у Абу Рофедан, у Абу Ҳурайрадан хабар бердики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта қиёмат куни банда энг аввал намози билан ҳисоб-китоб қилинади. Агар у тўлиқ топилса, тўлиқ деб ёзилади. Агар ундан бирор нарса камайган бўлса, (Аллаҳ): «Қараб кўринглар, унинг нафл (намози)дан фарзидан зое қилган нарсани тўлдирадиган бирор нарса топасизми?» дейди. Сўнг қолган амаллар ҳам шунга мувофиқ жарай этади (ҳисобланади),» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنِ الأَزْرَقِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَوَّلُ مَا يُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ صَلاَتُهُ فَإِنْ كَانَ أَكْمَلَهَا وَإِلاَّ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ انْظُرُوا لِعَبْدِي مِنْ تَطَوُّعٍ فَإِنْ وُجِدَ لَهُ تَطَوُّعٌ قَالَ أَكْمِلُوا بِهِ الْفَرِيضَةَ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга ан-Назр ибн Шумайл ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Салама хабар берди, у ал-Азрақ ибн Қайсдан, у Яҳё ибн Яъмардан, у Абу Ҳурайрадан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Бандадан энг аввал ҳисоб қилинадиган нарса унинг намозидир. Агар уни комил қилган бўлса (яхши), акс ҳолда Аллаҳ азза ва жалла: «Бандамнинг нафл (намозлари) борми қараб кўринглар,» дейди. Агар унга нафл топилса: «У билан фарзни комил қилинглар,» дейди,» дедилар.