Ҳадяни қайтариб олиш

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، رضى الله عنهما أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَيْسَ لَنَا مَثَلُ السَّوْءِ الْعَائِدُ فِي هِبَتِهِ كَالْكَلْبِ يَعُودُ فِي قَيْئِهِ ‏"‏ ‏. قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ لأَحَدٍ أَنْ يُعْطِيَ عَطِيَّةً فَيَرْجِعَ فِيهَا إِلاَّ الْوَالِدَ فِيمَا يُعْطِي وَلَدَهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Абда аз-Заббий ривоят қилди, бизга Абдул-Ваҳҳоб ас-Сақафий ривоят қилди, бизга Айюб Икримадан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бизга ёмон мисол (ярашмайди): Ҳадя қилган нарсасини қайтариб олувчи худди қусуғига қайтувчи итга ўхшайди,» дедилар. (Термизий) деди: бу бобда Ибн Умардан, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят) борки, у: «Ҳеч кимга инъом (ато) бергач, уни қайтариб олиши ҳалол эмас, фақат ота боласига берган нарсасидан (мустасно),» дедилар.

حَدَّثَنَا بِذَلِكَ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ أَنَّهُ سَمِعَ طَاوُسًا يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَابْنِ عَبَّاسٍ يَرْفَعَانِ الْحَدِيثَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ رضى الله عنهما حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ قَالُوا مَنْ وَهَبَ هِبَةً لِذِي رَحِمٍ مَحْرَمٍ فَلَيْسَ لَهُ أَنْ يَرْجِعَ فِيهَا وَمَنْ وَهَبَ هِبَةً لِغَيْرِ ذِي رَحِمٍ مَحْرَمٍ فَلَهُ أَنْ يَرْجِعَ فِيهَا مَا لَمْ يُثَبْ مِنْهَا ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ الثَّوْرِيِّ ‏.‏ وَقَالَ الشَّافِعِيُّ لاَ يَحِلُّ لأَحَدٍ أَنْ يُعْطِيَ عَطِيَّةً فَيَرْجِعَ فِيهَا إِلاَّ الْوَالِدَ فِيمَا يُعْطِي وَلَدَهُ ‏.‏ وَاحْتَجَّ الشَّافِعِيُّ بِحَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ يَحِلُّ لأَحَدٍ أَنْ يُعْطِيَ عَطِيَّةً فَيَرْجِعَ فِيهَا إِلاَّ الْوَالِدَ فِيمَا يُعْطِي وَلَدَهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга шуни Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Ибн Абу Адий Ҳусайн ал-Муаллимдан, у Амр ибн Шуъайбдан ривоят қилдики, у Товусни Ибн Умар ва Ибн Аббосдан, улар ҳадисни Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)гача етказиб, шу ҳадисни ривоят қилаётганини эшитди. Абу Исо (Термизий) деди: Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо) ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан ва бошқалардан бўлган илм аҳлининг баъзилари шу ҳадис бўйича амал қиладилар; улар: «Ким маҳрам қариндошига ҳадя қилса, уни қайтариб олишга ҳақи йўқ; ким маҳрам бўлмаган қариндошга ҳадя қилса, ундан (эвазига) ҳеч нарса олмаган бўлса, уни қайтариб олишга ҳақи бор,» дейишган. Бу Саврийнинг сўзидир. Шофиъий эса: «Ҳеч кимга инъом бергач, уни қайтариб олиши ҳалол эмас, фақат ота боласига берган нарсасидан (мустасно),» деди. Шофиъий Абдуллаҳ ибн Умарнинг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилган ҳадиси билан далил келтирди: «Ҳеч кимга инъом бергач, уни қайтариб олиши ҳалол эмас, фақат ота боласига берган нарсасидан (мустасно),» дедилар.