Бойнинг қарз тўлашни чўзиши зулмдир

Savdo-sotiq kitobi · 2 ҳадис

باب مَا جَاءَ فِي مَطْلِ الْغَنِيِّ أَنَّهُ ظُلْمٌ

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَطْلُ الْغَنِيِّ ظُلْمٌ وَإِذَا أُتْبِعَ أَحَدُكُمْ عَلَى مَلِيٍّ فَلْيَتْبَعْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَالشَّرِيدِ بْنِ سُوَيْدٍ الثَّقَفِيِّ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Абдурраҳмон ибн Маҳдий ривоят қилди, бизга Суфён Абуз-Зиноддан, у Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди, у: «Бойнинг (қарзни) судраб чўзиши зулмдир; бирингизнинг (қарзи) бой (қарздор)га ҳавола қилинса, (уни) қабул қилсин,» дедилар. (Термизий) деди: бу бобда Ибн Умар ва Шарид ибн Сувайд ас-Сақафийдан ҳам (ривоятлар) бор.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْهَرَوِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَطْلُ الْغَنِيِّ ظُلْمٌ وَإِذَا أُحِلْتَ عَلَى مَلِيءٍ فَاتْبَعْهُ وَلاَ تَبِعْ بَيْعَتَيْنِ فِي بَيْعَةٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَمَعْنَاهُ أَنَّهُ إِذَا أُحِيلَ أَحَدُكُمْ عَلَى مَلِيٍّ فَلْيَتْبَعْ ‏.‏ فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا أُحِيلَ الرَّجُلُ عَلَى مَلِيٍّ فَاحْتَالَهُ فَقَدْ بَرِئَ الْمُحِيلُ وَلَيْسَ لَهُ أَنْ يَرْجِعَ عَلَى الْمُحِيلِ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا تَوِيَ مَالُ هَذَا بِإِفْلاَسِ الْمُحَالِ عَلَيْهِ فَلَهُ أَنْ يَرْجِعَ عَلَى الأَوَّلِ ‏.‏ وَاحْتَجُّوا بِقَوْلِ عُثْمَانَ وَغَيْرِهِ حِينَ قَالُوا لَيْسَ عَلَى مَالِ مُسْلِمٍ تَوًى ‏.‏ قَالَ إِسْحَاقُ مَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ ‏"‏ لَيْسَ عَلَى مَالِ مُسْلِمٍ تَوًى ‏"‏ ‏.‏ هَذَا إِذَا أُحِيلَ الرَّجُلُ عَلَى آخَرَ وَهُوَ يَرَى أَنَّهُ مَلِيٌّ فَإِذَا هُوَ مُعْدِمٌ فَلَيْسَ عَلَى مَالِ مُسْلِمٍ تَوًى ‏.‏

Бизга Иброҳим ибн Абдуллаҳ ал-Ҳаравий ривоят қилди, у деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, у деди: бизга Юнус ибн Убайд Нофиъдан, у Ибн Умардан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди, у: «Бойнинг (қарзни) судраб чўзиши зулмдир; (қарзинг) бой (қарздор)га ҳавола қилинса, уни қабул қил; бир савдода икки савдо қилма,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Абу Ҳурайра ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Унинг маъноси шуки, бирингизнинг (қарзи) бой (қарздор)га ҳавола қилинса, (уни) қабул қилсин. Илм аҳлининг баъзилари: «Бир кишининг (қарзи) бойга ҳавола қилиниб, у (қарздор уни) қабул қилса, ҳавола қилувчи (қарздан) қутулди, энди ҳавола қилувчига қайтишга (талаб қилишга) ҳақи йўқ,» дедилар. Бу Шофиъий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Илм аҳлининг баъзилари эса: «Бу (киши)нинг моли ҳавола қилинган (қарздор)нинг синиши (ифлос бўлиши) сабабли йўқолиб кетса, у биринчисига (ҳавола қилувчига) қайтишга (талаб қилишга) ҳақлидир,» дейишган. Улар Усмон ва бошқаларнинг: «Мусулмоннинг молида йўқотиш (зое бўлиш) йўқ,» деган сўзи билан далил келтирганлар. Ишоқ айтди: бу ҳадиснинг — «Мусулмоннинг молида йўқотиш йўқ» — маъноси шуки, бир кишининг (қарзи) бошқасига ҳавола қилиниб, уни бой деб ўйласа, кейин эса у (қарздор) йўқсил чиқса, (ана шунда) мусулмоннинг молида йўқотиш йўқдир.