حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْهَرَوِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَطْلُ الْغَنِيِّ ظُلْمٌ وَإِذَا أُحِلْتَ عَلَى مَلِيءٍ فَاتْبَعْهُ وَلاَ تَبِعْ بَيْعَتَيْنِ فِي بَيْعَةٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَمَعْنَاهُ أَنَّهُ إِذَا أُحِيلَ أَحَدُكُمْ عَلَى مَلِيٍّ فَلْيَتْبَعْ . فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا أُحِيلَ الرَّجُلُ عَلَى مَلِيٍّ فَاحْتَالَهُ فَقَدْ بَرِئَ الْمُحِيلُ وَلَيْسَ لَهُ أَنْ يَرْجِعَ عَلَى الْمُحِيلِ . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا تَوِيَ مَالُ هَذَا بِإِفْلاَسِ الْمُحَالِ عَلَيْهِ فَلَهُ أَنْ يَرْجِعَ عَلَى الأَوَّلِ . وَاحْتَجُّوا بِقَوْلِ عُثْمَانَ وَغَيْرِهِ حِينَ قَالُوا لَيْسَ عَلَى مَالِ مُسْلِمٍ تَوًى . قَالَ إِسْحَاقُ مَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ " لَيْسَ عَلَى مَالِ مُسْلِمٍ تَوًى " . هَذَا إِذَا أُحِيلَ الرَّجُلُ عَلَى آخَرَ وَهُوَ يَرَى أَنَّهُ مَلِيٌّ فَإِذَا هُوَ مُعْدِمٌ فَلَيْسَ عَلَى مَالِ مُسْلِمٍ تَوًى .
Бизга Иброҳим ибн Абдуллаҳ ал-Ҳаравий ривоят қилди, у деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, у деди: бизга Юнус ибн Убайд Нофиъдан, у Ибн Умардан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди, у: «Бойнинг (қарзни) судраб чўзиши зулмдир; (қарзинг) бой (қарздор)га ҳавола қилинса, уни қабул қил; бир савдода икки савдо қилма,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Абу Ҳурайра ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Унинг маъноси шуки, бирингизнинг (қарзи) бой (қарздор)га ҳавола қилинса, (уни) қабул қилсин. Илм аҳлининг баъзилари: «Бир кишининг (қарзи) бойга ҳавола қилиниб, у (қарздор уни) қабул қилса, ҳавола қилувчи (қарздан) қутулди, энди ҳавола қилувчига қайтишга (талаб қилишга) ҳақи йўқ,» дедилар. Бу Шофиъий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Илм аҳлининг баъзилари эса: «Бу (киши)нинг моли ҳавола қилинган (қарздор)нинг синиши (ифлос бўлиши) сабабли йўқолиб кетса, у биринчисига (ҳавола қилувчига) қайтишга (талаб қилишга) ҳақлидир,» дейишган. Улар Усмон ва бошқаларнинг: «Мусулмоннинг молида йўқотиш (зое бўлиш) йўқ,» деган сўзи билан далил келтирганлар. Ишоқ айтди: бу ҳадиснинг — «Мусулмоннинг молида йўқотиш йўқ» — маъноси шуки, бир кишининг (қарзи) бошқасига ҳавола қилиниб, уни бой деб ўйласа, кейин эса у (қарздор) йўқсил чиқса, (ана шунда) мусулмоннинг молида йўқотиш йўқдир.