حَدَّثَنَا أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ أَبِي السَّفَرِ، - وَاسْمُهُ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْهَمْدَانِيُّ وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ عَبِيدَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ جِبْرَائِيلَ هَبَطَ عَلَيْهِ فَقَالَ لَهُ خَيِّرْهُمْ يَعْنِي أَصْحَابَكَ فِي أُسَارَى بَدْرٍ الْقَتْلَ أَوِ الْفِدَاءَ عَلَى أَنْ يُقْتَلَ مِنْهُمْ قَابِلاً مِثْلُهُمْ . قَالُوا الْفِدَاءَ وَيُقْتَلَ مِنَّا " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَأَنَسٍ وَأَبِي بَرْزَةَ وَجُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ الثَّوْرِيِّ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ أَبِي زَائِدَةَ . وَرَوَى أَبُو أُسَامَةَ عَنْ هِشَامٍ عَنِ ابْنِ سِيرِينَ عَنْ عَبِيدَةَ عَنْ عَلِيٍّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ . وَرَوَى ابْنُ عَوْنٍ عَنِ ابْنِ سِيرِينَ عَنْ عَبِيدَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً . وَأَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ اسْمُهُ عُمَرُ بْنُ سَعْدٍ .
Бизга Абу Убайда ибн Абус-Сафар — унинг исми Аҳмад ибн Абдуллаҳ ал-Ҳамдоний — ва Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилиб, иккаласи деди: бизга Абу Довуд ал-Ҳафарий ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Закариё ибн Абу Зоида, Суфён ибн Саиддан, у Ҳишомдан, у Ибн Сириндан, у Абийдадан, у Алидан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шундай дедилар: «Жиброил унга тушиб келди ва унга: ‹Уларни — яъни саҳобаларингни — Бадр асирлари ҳақида (икки нарсадан бирини) танлашга қўй: ўлдириш ёки товон (фидо) олиш, бироқ (товон олсалар) келгуси йили улардан ҳам худди шунча (киши) ўлдирилади,› деди. Улар: ‹Товон (оламиз), гарчи биздан ҳам (шунча киши) ўлдирилса-да,› дедилар.» (Термизий) деди: бу бобда Ибн Масъуд, Анас, Абу Барза ва Жубайр ибн Мутъимдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис Саврийнинг ривоятидан ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Ибн Абу Зоиданинг ривоятидан биламиз. Абу Усома уни Ҳишомдан, у Ибн Сириндан, у Абийдадан, у Алидан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш ривоят қилди. Ибн Авн уни Ибн Сириндан, у Абийдадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан мурсал (саҳобасиз) шаклда ривоят қилди. Абу Довуд ал-Ҳафарийнинг исми Умар ибн Саъд.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ عَمِّهِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَدَى رَجُلَيْنِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ بِرَجُلٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَعَمُّ أَبِي قِلاَبَةَ هُوَ أَبُو الْمُهَلَّبِ وَاسْمُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَمْرٍو وَيُقَالُ مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو وَأَبُو قِلاَبَةَ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدٍ الْجَرْمِيُّ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ أَنَّ لِلإِمَامِ أَنْ يَمُنَّ عَلَى مَنْ شَاءَ مِنَ الأُسَارَى وَيَقْتُلَ مَنْ شَاءَ مِنْهُمْ وَيَفْدِيَ مَنْ شَاءَ . وَاخْتَارَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الْقَتْلَ عَلَى الْفِدَاءِ . وَقَالَ الأَوْزَاعِيُّ بَلَغَنِي أَنَّ هَذِهِ الآيَةَ مَنْسُوخَةٌ قَوْلُهُ تَعَالَى: (فَإِِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَإِمَّا فِدَاءً) نَسَخَتْهَا: (وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ ) حَدَّثَنَا بِذَلِكَ هَنَّادٌ حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ عَنِ الأَوْزَاعِيِّ . قَالَ إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ قُلْتُ لأَحْمَدَ إِذَا أُسِرَ الأَسِيرُ يُقْتَلُ أَوْ يُفَادَى أَحَبُّ إِلَيْكَ قَالَ إِنْ قَدَرُوا أَنْ يُفَادُوا فَلَيْسَ بِهِ بَأْسٌ وَإِنْ قُتِلَ فَمَا أَعْلَمُ بِهِ بَأْسًا . قَالَ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الإِثْخَانُ أَحَبُّ إِلَىَّ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ مَعْرُوفًا فَأَطْمَعُ بِهِ الْكَثِيرَ .
Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, бизга Суфён ривоят қилди, бизга Айюб, Абу Қилобадан, у ўз амакисидан, у Имрон ибн Ҳусайндан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мусулмонлардан икки кишини мушриклардан бир киши эвазига товон тўлаб (алмаштириб) қутқардилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Қилобанинг амакиси Абул-Муҳаллабдир, унинг исми Абдурраҳмон ибн Амр, Муовия ибн Амр деб ҳам айтилади. Абу Қилобанинг исми Абдуллаҳ ибн Зайд ал-Жармий. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан ва бошқалардан бўлган кўпчилик илм аҳли шу (ҳадис) билан амал қилади: имом асирлардан хоҳлаганига миннат қилиб (қўйиб юбориши), хоҳлаганини ўлдириши ва хоҳлаганидан товон олиши мумкин. Баъзи илм аҳли ўлдиришни товон олишдан афзал кўрган. Авзоий деди: «Менга етишича, бу оят — Аллаҳ таолонинг ‹Кейин ё миннат қилиб (қўйиб юборасизлар) ёки товон (оласизлар)› (Муҳаммад сураси, 4) деган сўзи — ‹Ва уларни қаерда топсангиз, ўлдиринглар› (Бақара сураси, 191) (ояти) билан мансух (бекор) қилинган.» Буни бизга Ҳаннод ривоят қилди, бизга Ибн ал-Муборак, Авзоийдан ривоят қилди. Ишоқ ибн Мансур деди: мен Аҳмадга: «Асир асир олинса, ўлдирилиши ёки товон олиниши сенга кўпроқ ёқадими?» дедим. У: «Агар товон олишга қодир бўлсалар, бунда зарар йўқ; агар ўлдирилса ҳам, мен бунда зарар билмайман,» деди. Ишоқ ибн Иброҳим деди: «(Уларни) батамом енгиш менга кўпроқ ёқади, агар (асир) машҳур (эътиборли) бўлиб, ундан кўп (товон) умид қилсам, бундан мустасно.»