باب مَا جَاءَ فِي مِيرَاثِ الْخَالِ
حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، قال: حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، قال: حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حَكِيمِ بْنِ عَبَّادِ بْنِ حُنَيْفٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، قَالَ كَتَبَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ إِلَى أَبِي عُبَيْدَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " اللَّهُ وَرَسُولُهُ مَوْلَى مَنْ لاَ مَوْلَى لَهُ وَالْخَالُ وَارِثُ مَنْ لاَ وَارِثَ لَهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَالْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِيكَرِبَ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Бундор ривоят қилди, у деди: бизга Абу Аҳмад аз-Зубайрий ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Абдурраҳмон ибн ал-Ҳорисдан, у Ҳаким ибн Ҳаким ибн Аббод ибн Ҳунайдан, у Абу Умома ибн Саҳл ибн Ҳунайдан (ривоят қилдики), у деди: Умар ибн ал-Хаттоб Абу Убайдага (хат) ёзиб (юборди)ки, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳ ва Унинг Расули — ҳомийси (вориси) бўлмаган кишининг ҳомийсидир, тоға эса — вориси бўлмаган кишининг ворисидир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Оиша ва ал-Миқдом ибн Маъдикарибдан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قال: أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْخَالُ وَارِثُ مَنْ لاَ وَارِثَ لَهُ " . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَقَدْ أَرْسَلَهُ بَعْضُهُمْ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ عَائِشَةَ . - وَاخْتَلَفَ فِيهِ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَوَرَّثَ بَعْضُهُمُ الْخَالَ وَالْخَالَةَ وَالْعَمَّةَ وَإِلَى هَذَا الْحَدِيثِ ذَهَبَ أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي تَوْرِيثِ ذَوِي الأَرْحَامِ وَأَمَّا زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ فَلَمْ يُوَرِّثْهُمْ وَجَعَلَ الْمِيرَاثَ فِي بَيْتِ الْمَالِ .
Бизга Ишоқ ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Абу Осим хабар берди, у Ибн Журайждан, у Амр ибн Муслимдан, у Товусдан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Тоға — вориси бўлмаган кишининг ворисидир,» дедилар. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Баъзилар буни мурсал қилиб ривоят қилишган ва унда Оишадан (деб) зикр қилишмаган. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобалари бу ҳақда ихтилоф қилишган: баъзилари тоға, хола ва аммага мерос берган. Аксар илм аҳли завул-арҳом (қариндошлар)нинг ворислик қилиши тўғрисида шу ҳадисга (амал қилиб) боришган. Зайд ибн Собит эса уларга мерос бермаган ва меросни байтулмолга (хазинага) қўшган.