Ўлим олдидан садақа ёки озод қилиш

Vasiyatlar kitobi · 2 ҳадис

باب مَا جَاءَ فِي الرَّجُلِ يَتَصَدَّقُ أَوْ يُعْتِقُ عِنْدَ الْمَوْتِ ‏

حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي حَبِيبَةَ الطَّائِيِّ، قَالَ أَوْصَى إِلَىَّ أَخِي بِطَائِفَةٍ مِنْ مَالِهِ فَلَقِيتُ أَبَا الدَّرْدَاءِ فَقُلْتُ إِنَّ أَخِي أَوْصَى إِلَىَّ بِطَائِفَةٍ مِنْ مَالِهِ فَأَيْنَ تَرَى لِي وَضْعَهُ فِي الْفُقَرَاءِ أَوِ الْمَسَاكِينِ أَوِ الْمُجَاهِدِينَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَقَالَ أَمَّا أَنَا فَلَوْ كُنْتُ لَمْ أَعْدِلْ بِالْمُجَاهِدِينَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ مَثَلُ الَّذِي يُعْتِقُ عِنْدَ الْمَوْتِ كَمَثَلِ الَّذِي يُهْدِي إِذَا شَبِعَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Бундор ривоят қилди, бизга Абдураҳмон ибн Маҳдий ривоят қилди, бизга Суфён, Абу Ишоқдан, у Абу Ҳабиба ат-Тоийдан (ривоят қилдики), у деди: Акам молининг бир қисмини менга васият қилди. Мен Абу Дардога учраб: «Акам молининг бир қисмини менга васият қилди; уни қаерга қўйишимни маслаҳат берасиз — фақир-ларга-ми, мискинларга-ми, ёки Аллаҳ йўлидаги мужоҳидларга-ми?» дедим. У: «Менга келсак, мен (уни) мужоҳидларга тенг деб билмас эдим. Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: ‹Ўлим чоғида (қулни) озод қиладиган кишининг масали тўйиб олганидан кейин ҳадя қиладиган кишининг масалига ўхшайдир,› деганларини эшитганман,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّ عَائِشَةَ، أَخْبَرَتْهُ أَنَّ بَرِيرَةَ جَاءَتْ تَسْتَعِينُ عَائِشَةَ فِي كِتَابَتِهَا وَلَمْ تَكُنْ قَضَتْ مِنْ كِتَابَتِهَا شَيْئًا فَقَالَتْ لَهَا عَائِشَةُ ارْجِعِي إِلَى أَهْلِكِ فَإِنْ أَحَبُّوا أَنْ أَقْضِيَ عَنْكِ كِتَابَتَكِ وَيَكُونَ لِي وَلاَؤُكِ فَعَلْتُ ‏.‏ فَذَكَرَتْ ذَلِكَ بَرِيرَةُ لأَهْلِهَا فَأَبَوْا وَقَالُوا إِنْ شَاءَتْ أَنْ تَحْتَسِبَ عَلَيْكِ وَيَكُونَ لَنَا وَلاَؤُكِ فَلْتَفْعَلْ ‏.‏ فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ابْتَاعِي فَأَعْتِقِي فَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏ ثُمَّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ مَا بَالُ أَقْوَامٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ مَنِ اشْتَرَطَ شَرْطًا لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَلَيْسَ لَهُ وَإِنِ اشْتَرَطَ مِائَةَ مَرَّةٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عَائِشَةَ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ الْوَلاَءَ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга ал-Лайс, Ибн Шиҳобдан, у Урвадан (ривоят қилдики), Оиша унга хабар берди: Барира Оишанинг олдига ўз китобати (озодлик шартномаси пули) учун ёрдам сўраб келди; у китобатидан ҳеч нарса тўламаган эди. Оиша унга: «Аҳлингнинг олдига қайт; агар улар китобатингни мен тўлашимни ва валоинг (озодликдан кейинги меросинг) менга бўлишини хоҳлашса, мен (шундай) қиламан,» деди. Барира буни ўз аҳлига айтди, аммо улар бош тортиб: «Агар у сенга ажр кўзлаб (тўлашни) хоҳласа, валоинг эса бизники бўлсин, қилаверсин,» дедилар. (Оиша) буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га айтди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Сотиб ол ва озод қил; чунки вало фақат озод қилган киши учундир,» дедилар. Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) туриб: «Аллаҳнинг Китобида бўлмаган шартларни шарт қилиб қўядиган қавмларга нима бўлди? Ким Аллаҳнинг Китобида бўлмаган шартни шарт қилса, у (шарт) уники эмас; гарчи юз марта шарт қилса ҳам,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир; Оишадан турли йўллар билан ривоят қилинган. Илм аҳли ҳузурида амал шунга биноандирки, вало озод қилган киши учундир.