حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ خَيْثَمَةَ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا مِنْكُمْ مِنْ رَجُلٍ إِلاَّ سَيُكَلِّمُهُ رَبُّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ تَرْجُمَانٌ فَيَنْظُرُ أَيْمَنَ مِنْهُ فَلاَ يَرَى شَيْئًا إِلاَّ شَيْئًا قَدَّمَهُ ثُمَّ يَنْظُرُ أَشْأَمَ مِنْهُ فَلاَ يَرَى شَيْئًا إِلاَّ شَيْئًا قَدَّمَهُ ثُمَّ يَنْظُرُ تِلْقَاءَ وَجْهِهِ فَتَسْتَقْبِلُهُ النَّارُ ". قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنِ اسْتَطَاعَ مِنْكُمْ أَنْ يَقِيَ وَجْهَهُ حَرَّ النَّارِ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ فَلْيَفْعَلْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . حَدَّثَنَا أَبُو السَّائِبِ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، يَوْمًا بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنِ الأَعْمَشِ، فَلَمَّا فَرَغَ وَكِيعٌ مِنْ هَذَا الْحَدِيثِ قَالَ مَنْ كَانَ هَا هُنَا مِنْ أَهْلِ خُرَاسَانَ فَلْيَحْتَسِبْ فِي إِظْهَارِ هَذَا الْحَدِيثِ بِخُرَاسَانَ لأَنَّ الْجَهْمِيَّةَ يُنْكِرُونَ هَذَا . اسْمُ أَبِي السَّائِبِ سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ بْنِ سَلْمِ بْنِ خَالِدِ بْنِ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ الْكُوفِيُّ .هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
Бизга Ҳаннод ривоят қилди, у деди: бизга Абу Муовия ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у Хайсамадан, у Адий ибн Ҳотимдан, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизлардан ҳеч бир киши йўқки, Қиёмат кунида Рабби у билан сўзлашмасин, у билан У (Аллаҳ) ўртасида таржимон бўлмайди. Шунда у ўнгига қарайди, олдиндан юборган (амали)дан бошқа нарсани кўрмайди; сўнг чап томонига қарайди, олдиндан юборган (амали)дан бошқа нарсани кўрмайди; сўнг юзи рўпарасига қарайди, дўзах уни қарши олади,» дедилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизлардан ким юзини дўзах иссиғидан, агар бир бўлак хурмо билан бўлса ҳам, сақлашга қодир бўлса, шундай қилсин,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бизга Абус-Соиб ривоят қилди, у деди: бизга бир куни Вакииъ бу ҳадисни ал-Аъмашдан ривоят қилди. Вакииъ бу ҳадисни тугатгач: «Бу ерда Хуросон аҳлидан ким бўлса, бу ҳадисни Хуросонда ошкор қилишда (ажр) умид қилсин, чунки жаҳмийлар буни инкор қиладилар,» деди. Абус-Соибнинг исми Салм ибн Жунода ибн Салм ибн Холид ибн Жобир ибн Самура ал-Куфий. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا حُصَيْنُ بْنُ نُمَيْرٍ أَبُو مِحْصَنٍ، حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ قَيْسٍ الرَّحَبِيُّ، حَدَّثَنَا عَطَاءُ بْنُ أَبِي رَبَاحٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَزُولُ قَدَمَا ابْنِ آدَمَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنْ عِنْدِ رَبِّهِ حَتَّى يُسْأَلَ عَنْ خَمْسٍ عَنْ عُمْرِهِ فِيمَا أَفْنَاهُ وَعَنْ شَبَابِهِ فِيمَا أَبْلاَهُ وَمَالِهِ مِنْ أَيْنَ اكْتَسَبَهُ وَفِيمَ أَنْفَقَهُ وَمَاذَا عَمِلَ فِيمَا عَلِمَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ مَسْعُودٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ الْحُسَيْنِ بْنِ قَيْسٍ . وَحُسَيْنُ بْنُ قَيْسٍ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَرْزَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ .
Бизга Ҳумайд ибн Масъада ривоят қилди, у деди: бизга Ҳусайн ибн Нумайр Абу Миҳсан ривоят қилди, у деди: бизга Ҳусайн ибн Қайс ар-Раҳабий ривоят қилди, у деди: бизга Ато ибн Абу Робоҳ ривоят қилди, Ибн Умардан, у Ибн Масъуддан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Қиёмат кунида Одам фарзандининг икки оёғи Рабби ҳузуридан бешта (нарса)дан сўралмагунча жилмайди: умрини нимага сарфлагани ҳақида, ёшлигини нимага ишлатиб ўтказгани ҳақида, молини қаердан топгани ва нимага сарфлагани ҳақида, ҳамда билган (илм)ига кўра нима амал қилгани ҳақида,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни Ибн Масъуддан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (деб) фақат Ҳусайн ибн Қайснинг ҳадисидан биламиз. Ҳусайн ибн Қайс ҳадисда ёдлаш (ҳофиза) жиҳатидан заиф (деб) ҳисобланади. Бу бобда Абу Барза ва Абу Саиддан ҳам (ривоят бор).
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا الأَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي بَرْزَةَ الأَسْلَمِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَزُولُ قَدَمَا عَبْدٍ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حَتَّى يُسْأَلَ عَنْ عُمْرِهِ فِيمَا أَفْنَاهُ وَعَنْ عِلْمِهِ فِيمَا فَعَلَ وَعَنْ مَالِهِ مِنْ أَيْنَ اكْتَسَبَهُ وَفِيمَا أَنْفَقَهُ وَعَنْ جِسْمِهِ فِيمَا أَبْلاَهُ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جُرَيْجٍ هُوَ بَصْرِيٌّ وَهُوَ مَوْلَى أَبِي بَرْزَةَ وَأَبُو بَرْزَةَ اسْمُهُ نَضْلَةُ بْنُ عُبَيْدٍ .
Бизга Абдуллаҳ ибн Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга ал-Асвад ибн Омир хабар берди, у деди: бизга Абу Бакр ибн Айёш ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у Саид ибн Абдуллаҳ ибн Журайждан, у Абу Барза ал-Асламийдан, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қиёмат кунида банданинг икки оёғи бешта (нарса)дан сўралмагунча жилмайди: умрини нимага сарфлагани ҳақида, илмига кўра нима қилгани ҳақида, молини қаердан топгани ва нимага сарфлагани ҳақида, ҳамда жисмини нимага ишлатиб ўтказгани ҳақида,» дедилар. У деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Саид ибн Абдуллаҳ ибн Журайж басралик бўлиб, Абу Барзанинг мавлосидир; Абу Барзанинг исми Назла ибн Убайддир.