حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ إِنْ كُنَّا آلَ مُحَمَّدٍ نَمْكُثُ شَهْرًا مَا نَسْتَوْقِدُ بِنَارٍ إِنْ هُوَ إِلاَّ الْمَاءُ وَالتَّمْرُ . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ .
Бизга Ҳорун ибн Ишоқ ал-Ҳамдоний ривоят қилди, у деди: бизга Абда, Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Биз, Муҳаммад оиласи, бир ойгача ўт ёқмай турардик; фақат сув ва хурмодан бошқа (нарсамиз йўқ эди).» У (Термизий) деди: бу саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ أَسْلَمَ أَبُو حَاتِمٍ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَقَدْ أُخِفْتُ فِي اللَّهِ وَمَا يُخَافُ أَحَدٌ وَلَقَدْ أُوذِيتُ فِي اللَّهِ وَمَا يُؤْذَى أَحَدٌ وَلَقَدْ أَتَتْ عَلَىَّ ثَلاَثُونَ مِنْ بَيْنِ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ وَمَا لِي وَلِبِلاَلٍ طَعَامٌ يَأْكُلُهُ ذُو كَبِدٍ إِلاَّ شَيْءٌ يُوَارِيهِ إِبْطُ بِلاَلٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . - وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ حِينَ خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَارًّا مِنْ مَكَّةَ وَمَعَهُ بِلاَلٌ إِنَّمَا كَانَ مَعَ بِلاَلٍ مِنَ الطَّعَامِ مَا يَحْمِلُهُ تَحْتَ إِبْطِهِ .
«Бизга Абдуллаҳ ибн Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Равҳ ибн Аслам Абу Ҳотим ал-Басрий ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Салама ривоят қилди, у деди: бизга Собит ривоят қилди, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен Аллаҳ (йўлида) шундай қўрқитилдимки, ҳеч ким бундай қўрқитилмаган, ва мен Аллаҳ (йўлида) шундай озор берилдимки, ҳеч ким бундай озор берилмаган. Менинг бошимдан ўттиз кун-кеча ўтдики, мен ва Билолнинг олдида жигар эга бўлган (яъни бирон жонзот) ейдиган таомдан Билолнинг қўлтиғи яширадиган нарсадан ўзга ҳеч нарса йўқ эди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бу ҳадиснинг маъноси: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Маккадан қочиб чиққанларида, Билол у зот билан бирга эди, Билолнинг олдидаги таом эса фақат қўлтиғи остида кўтариб юрадиган нарса эди.»
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ بُكَيْرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زِيَادٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ الْقُرَظِيِّ، حَدَّثَنِي مَنْ، سَمِعَ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ، يَقُولُ خَرَجْتُ فِي يَوْمٍ شَاتٍ مِنْ بَيْتِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ أَخَذْتُ إِهَابًا مَعْطُونًا فَحَوَّلْتُ وَسَطَهُ فَأَدْخَلْتُهُ عُنُقِي وَشَدَدْتُ وَسَطِي فَحَزَمْتُهُ بِخُوصِ النَّخْلِ وَإِنِّي لَشَدِيدُ الْجُوعِ وَلَوْ كَانَ فِي بَيْتِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَعَامٌ لَطَعِمْتُ مِنْهُ فَخَرَجْتُ أَلْتَمِسُ شَيْئًا فَمَرَرْتُ بِيَهُودِيٍّ فِي مَالٍ لَهُ وَهُوَ يَسْقِي بِبَكَرَةٍ لَهُ فَاطَّلَعْتُ عَلَيْهِ مِنْ ثُلْمَةٍ فِي الْحَائِطِ فَقَالَ مَا لَكَ يَا أَعْرَابِيُّ هَلْ لَكَ فِي كُلِّ دَلْوٍ بِتَمْرَةٍ قُلْتُ نَعَمْ فَافْتَحِ الْبَابَ حَتَّى أَدْخُلَ فَفَتَحَ فَدَخَلْتُ فَأَعْطَانِي دَلْوَهُ فَكُلَّمَا نَزَعْتُ دَلْوًا أَعْطَانِي تَمْرَةً حَتَّى إِذَا امْتَلأَتْ كَفِّي أَرْسَلْتُ دَلْوَهُ وَقُلْتُ حَسْبِي فَأَكَلْتُهَا ثُمَّ جَرَعْتُ مِنَ الْمَاءِ فَشَرِبْتُ ثُمَّ جِئْتُ الْمَسْجِدَ فَوَجَدْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
«Бизга Ҳаннод ривоят қилди, у деди: бизга Юнус ибн Букайр ривоят қилди, у Муҳаммад ибн Ишоқдан, у деди: бизга Язид ибн Зиёд ривоят қилди, у Муҳаммад ибн Каъб ал-Қуразиъйдан, у деди: менга Али ибн Абу Толибни эшитган бир киши ривоят қилдики, у (Али) шундай дерди: «Бир совуқ кунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг уйидан чиқдим, ҳўлланган (ошланган) бир тери олиб, унинг ўртасини тешиб, бўйнимга кийдим ва белимни хурмо барги (толаси) билан боғлаб олдим. Мен жуда оч эдим, агар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг уйида таом бўлганида, ундан ер эдим. Шундай қилиб, бирор нарса излаб чиқдим. Бир яҳудийнинг ёнидан ўтдим, у ўз мол-мулкида чарх (куваси) билан сув тортаётган эди. Девордаги бир тешикдан унга қарадим. У: «Сенга нима бўлди, эй аъробий? Ҳар бир пақир (сув) учун бир дона хурмо олишни истайсанми?» деди. Мен: «Ҳа,» дедим, «эшикни оч, мен кирай.» У эшикни очди, мен кирдим, у менга ўз пақирини берди. Ҳар пақир сув тортиб чиқарганимда, у менга бир дона хурмо берарди, токи кафтим тўлгунча. Сўнг пақирини қўйиб юбордим ва: «Менга шу етар,» дедим. Кейин уларни едим, сўнг бир ҳовуч сув ҳўплаб ичдим. Кейин масжидга келдим ва у ерда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни топдим.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир.»
حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ، عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبَّاسٍ الْجُرَيْرِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عُثْمَانَ النَّهْدِيَّ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ أَصَابَهُمْ جُوعٌ فَأَعْطَاهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَمْرَةً تَمْرَةً . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
«Бизга Абу Ҳафс Амр ибн Али ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Аббос ал-Журайрийдан, у деди: мен Абу Усмон ан-Наҳдийни Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилаётганини эшитдимки, уларни очлик тутган эди, шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларнинг ҳар бирига биттадан хурмо бердилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.»
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ وَهْبِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ ثَلاَثُمِائَةٍ نَحْمِلُ زَادَنَا عَلَى رِقَابِنَا فَفَنِيَ زَادُنَا حَتَّى إِنْ كَانَ يَكُونُ لِلرَّجُلِ مِنَّا كُلَّ يَوْمٍ تَمْرَةٌ . فَقِيلَ لَهُ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ وَأَيْنَ كَانَتْ تَقَعُ التَّمْرَةُ مِنَ الرَّجُلِ فَقَالَ لَقَدْ وَجَدْنَا فَقْدَهَا حِينَ فَقَدْنَاهَا وَأَتَيْنَا الْبَحْرَ فَإِذَا نَحْنُ بِحُوتٍ قَدْ قَذَفَهُ الْبَحْرُ فَأَكَلْنَا مِنْهُ ثَمَانِيَةَ عَشَرَ يَوْمًا مَا أَحْبَبْنَا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ . وَرَوَاهُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ وَهْبِ بْنِ كَيْسَانَ أَتَمَّ مِنْ هَذَا وَأَطْوَلَ .
«Бизга Ҳаннод ривоят қилди, у деди: бизга Абда ривоят қилди, у Ҳишом ибн Урвадан, у Ваҳб ибн Кайсондан, у Жобир ибн Абдуллаҳ (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни (жангга) юбордилар, биз уч юз киши эдик, озуқамизни елкаларимизда кўтариб юрардик. Озуқамиз тугаб, ҳар биримизга кунига бир дона хурмодан тегадиган бўлиб қолди.» Унга: «Эй Абу Абдуллаҳ! Бир кишига бир дона хурма қандай етарди?» дейилди. У: «Уни йўқотганимизда унинг қадрини билдик. Сўнг денгизга келдик ва денгиз қирғоққа отиб чиқарган бир балиққа дуч келдик. Ундан ўн саккиз кун давомида хоҳлаганимизча едик,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис саҳиҳдир ва Жобир ибн Абдуллаҳдан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган. Уни Молик ибн Анас Ваҳб ибн Кайсондан бундан тўлиқроқ ва узунроқ қилиб ривоят қилган.»