Шу ҳақда

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنِ الْحَسَنِ، وَقَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ يُجَاءُ بِابْنِ آدَمَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ كَأَنَّهُ بَذَجٌ فَيُوقَفُ بَيْنَ يَدَىِ اللَّهِ فَيَقُولُ اللَّهُ لَهُ أَعْطَيْتُكَ وَخَوَّلْتُكَ وَأَنْعَمْتُ عَلَيْكَ فَمَاذَا صَنَعْتَ ‏.‏ فَيَقُولُ يَا رَبِّ جَمَعْتُهُ وَثَمَّرْتُهُ فَتَرَكْتُهُ أَكْثَرَ مَا كَانَ فَارْجِعْنِي آتِكَ بِهِ ‏.‏ فَيَقُولُ لَهُ أَرِنِي مَا قَدَّمْتَ ‏.‏ فَيَقُولُ يَا رَبِّ جَمَعْتُهُ وَثَمَّرْتُهُ فَتَرَكْتُهُ أَكْثَرَ مَا كَانَ فَارْجِعْنِي آتِكَ بِهِ ‏.‏ فَإِذَا عَبْدٌ لَمْ يُقَدِّمْ خَيْرًا فَيُمْضَى بِهِ إِلَى النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ الْحَسَنِ قَوْلَهُ وَلَمْ يُسْنِدُوهُ ‏.‏ وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ‏.‏

Бизга Сувайд ибн Наср ривоят қилди, бизга Ибнул-Муборак хабар берди, бизга Исмоил ибн Муслим хабар берди, ал-Ҳасан ва Қатодадан, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), (Набий): «Қиёмат кунида одам боласи худди (қўрқиб турган) қўзичоқдек келтирилиб, Аллаҳнинг ҳузурида тўхтатилади. Бас, Аллаҳ унга: «Сенга (мол) бердим, сени (неъматларга) эга қилдим ва сенга инъом этдим. Энди нима қилдинг?» дейди. У: «Эй Роббим, мен уни тўпладим ва кўпайтирдим, уни бор бўлганидан кўпроқ қолдирдим. Мени қайтар, уни Сенга келтираман,» дейди. (Аллаҳ) унга: «Сен (ўзинг учун) олдиндан нима юборганингни менга кўрсат,» дейди. У: «Эй Роббим, мен уни тўпладим ва кўпайтирдим, уни бор бўлганидан кўпроқ қолдирдим. Мени қайтар, уни Сенга келтираман,» дейди. Бас, (у) яхшиликдан ҳеч нарса олдиндан юбормаган банда бўлиб чиқади-да, у дўзахга олиб кетилади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадисни бир нечта (рови) ал-Ҳасандан унинг ўз сўзи сифатида ривоят қилган ва уни (Набийга) боғламаган. Исмоил ибн Муслим эса ёдлаш жиҳатидан ҳадисда заиф саналади. Бу бобда Абу Ҳурайра ва Абу Саид ал-Худрийдан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الزُّهْرِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ سُعَيْرٍ أَبُو مُحَمَّدٍ التَّمِيمِيُّ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالاَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يُؤْتَى بِالْعَبْدِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَقُولُ اللَّهُ لَهُ أَلَمْ أَجْعَلْ لَكَ سَمْعًا وَبَصَرًا وَمَالاً وَوَلَدًا وَسَخَّرْتُ لَكَ الأَنْعَامَ وَالْحَرْثَ وَتَرَكْتُكَ تَرْأَسُ وَتَرْبَعُ فَكُنْتَ تَظُنُّ أَنَّكَ مُلاَقِيَّ يَوْمَكَ هَذَا قَالَ فَيَقُولُ لاَ ‏.‏ فَيَقُولُ لَهُ الْيَوْمَ أَنْسَاكَ كَمَا نَسِيتَنِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَمَعْنَى قَوْلِهِ ‏"‏ الْيَوْمَ أَنْسَاكَ ‏"‏ ‏.‏ يَقُولُ الْيَوْمَ أَتْرُكُكَ فِي الْعَذَابِ ‏.‏ هَكَذَا فَسَّرُوهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ فَسَّرَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ هَذِهِ الآيَةَ‏:‏ ‏(‏ الْيَوْمَ نَنْسَاهُمْ ‏)‏ قَالُوا إِنَّمَا مَعْنَاهُ الْيَوْمَ نَتْرُكُهُمْ فِي الْعَذَابِ ‏.‏

Бизга Абдуллаҳ ибн Муҳаммад аз-Зуҳрий ал-Басрий ривоят қилди, бизга Молик ибн Суайр Абу Муҳаммад ат-Тамимий ал-Куфий ривоят қилди, бизга ал-Аъмаш ривоят қилди, Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан ва Абу Саиддан (розияллаҳу анҳумо) — улар деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қиёмат кунида банда келтирилади, бас, Аллаҳ унга: «Мен сенга қулоқ, кўз, мол ва фарзанд бермадимми? Чорва молларини ва экинни сенга бўйсундирмадимми? Сени бошлиқ бўлиб, (мол-мулкдан) фойдаланиб яшайдиган қилиб қўймадимми? Сен шу кунингда Менга рўбарў бўласан деб гумон қилармидинг?» дейди. (Банда): «Йўқ,» дейди. Шунда (Аллаҳ) унга: «Бугун сен Мени унутганинг каби, Мен ҳам сени унутаман,» дейди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис саҳиҳ ғарибдир. «Бугун сени унутаман» деган сўзнинг маъноси: «Бугун сени азоб ичида тарк этаман,» деганидир. Улар шундай тафсир қилганлар. Абу Исо (Термизий) деди: баъзи илм аҳли ушбу оятни: «Бугун Биз уларни унутамиз» (деб келадиган оятни) — «унинг маъноси: бугун Биз уларни азоб ичида тарк этамиз, деганидир,» деб тафсир қилганлар.