حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ دَرَّاجٍ، عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي قَوْلِهِ: (كَالْمُهْلِ ) قَالَ " كَعَكَرِ الزَّيْتِ فَإِذَا قَرَّبَهُ إِلَى وَجْهِهِ سَقَطَتْ فَرْوَةُ وَجْهِهِ فِيهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ رِشْدِينَ بْنِ سَعْدٍ . وَرِشْدِينُ قَدْ تُكُلِّمَ فِيهِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ .
Бизга Абу Курайб ривоят қилди, бизга Ришдин ибн Саъд, Амр ибн ал-Ҳорисдан, у Даррождан, у Абул-Ҳайсамдан, у Абу Саиддан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), У Аллаҳнинг «кал-муҳл» (эритилган маъдандек) (деган) сўзи ҳақида: «(У) зайтун мойининг қуйқасидек бўлиб, қачон уни (кофир) юзига яқинлаштирса, юзининг териси унга тўкилиб тушади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадисни биз фақат Ришдин ибн Саъд ҳадисидан биламиз. Ришдин эса ёдлаш қуввати борасида танқид қилинган.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي السَّمْحِ، عَنِ ابْنِ حُجَيْرَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الْحَمِيمَ لَيُصَبُّ عَلَى رُءُوسِهِمْ فَيَنْفُذُ الْحَمِيمُ حَتَّى يَخْلُصَ إِلَى جَوْفِهِ فَيَسْلِتَ مَا فِي جَوْفِهِ حَتَّى يَمْرُقَ مِنْ قَدَمَيْهِ وَهُوَ الصَّهْرُ ثُمَّ يُعَادُ كَمَا كَانَ " . وَسَعِيدُ بْنُ يَزِيدَ يُكْنَى أَبَا شُجَاعٍ وَهُوَ مِصْرِيٌّ وَقَدْ رَوَى عَنْهُ اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ . وَابْنُ حُجَيْرَةَ هُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ حُجَيْرَةَ الْمِصْرِيُّ .
Бизга Сувайд ибн Наср ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн ал-Муборак хабар берди, бизга Саид ибн Язид хабар берди, Абус-Самҳдан, у Ибн Ҳужайрадан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), У: «Албатта, қайноқ сув уларнинг бошларига қуйилади, қайноқ сув (баданидан) ўтиб, ич-ичигача кириб боради ва ичидаги нарсаларни сидириб чиқаради, ҳатто у (сидирилган нарса) оёқларидан ташқарига чиқиб кетади — бу (Қуръанда зикр қилинган) «ас-саҳр» (эритиш) дир. Сўнг у қандай бўлса, яна шундай ҳолатга қайтарилади,» дедилар. Саид ибн Язиднинг куняси Абу Шужўдир, у мисрлик бўлиб, ундан ал-Лайс ибн Саъд ривоят қилган. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Ибн Ҳужайра эса Абдураҳмон ибн Ҳужайра ал-Мисрийдир.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا صَفْوَانُ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ بُسْرٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي قَوْلِهِ: (يُسْقَى مِنْ مَاءٍ صَدِيدٍ * يَتَجَرَّعُهُ ) قَالَ " يُقَرَّبُ إِلَى فِيهِ فَيَكْرَهُهُ فَإِذَا أُدْنِيَ مِنْهُ شَوَى وَجْهَهُ وَوَقَعَتْ فَرْوَةُ رَأْسِهِ فَإِذَا شَرِبَهُ قَطَّعَ أَمْعَاءَهُ حَتَّى يَخْرُجَ مِنْ دُبُرِهِ يَقُولُ اللَّهُ: (وَسُقُوا مَاءً حَمِيمًا فَقَطَّعَ أَمْعَاءَهُمْ ) وَيَقُولُ: (وَإِنْ يَسْتَغِيثُوا يُغَاثُوا بِمَاءٍ كَالْمُهْلِ يَشْوِي الْوُجُوهَ بِئْسَ الشَّرَابُ ) " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَهَكَذَا قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ بُسْرٍ وَلاَ نَعْرِفُ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ بُسْرٍ إِلاَّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ وَقَدْ رَوَى صَفْوَانُ بْنُ عَمْرٍو عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُسْرٍ صَاحِبِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم غَيْرَ هَذَا الْحَدِيثِ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُسْرٍ لَهُ أَخٌ قَدْ سَمِعَ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَأُخْتُهُ قَدْ سَمِعَتْ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ بُسْرٍ الَّذِي رَوَى عَنْهُ صَفْوَانُ بْنُ عَمْرٍو حَدِيثَ أَبِي أُمَامَةَ لَعَلَّهُ أَنْ يَكُونَ أَخَا عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُسْرٍ .
Бизга Сувайд ибн Наср ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн ал-Муборак хабар берди, бизга Сафвон ибн Амр хабар берди, Убайдуллаҳ ибн Бусрдан, у Абу Умомадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), У Аллаҳнинг «(У) йирингли сувдан ичирилади, уни (қийналиб) ютади» (деган) сўзи ҳақида: «(У сув) оғзига яқинлаштирилади, у уни ёқтирмайди, қачон унга яқин келтирилса, юзини куйдиради ва бош териси тўкилиб тушади. Қачон уни ичса, ичакларини тилиб юборади, ҳатто (у сув) орқасидан чиқиб кетади. Аллаҳ: «Ва уларга қайноқ сув ичирилдики, у уларнинг ичакларини тилиб юборди,» (Муҳаммад сураси, 15) дейди ва: «Агар улар (сувдан) мадад сўрасалар, эритилган маъдандек, юзларни куйдирадиган сув билан мадад берилади. Нақадар ёмон ичимлик (у)!» (Каҳф сураси, 29) дейди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир. Муҳаммад ибн Исмоил ҳам Убайдуллаҳ ибн Бусрдан шундай (ривоят) қилган, биз Убайдуллаҳ ибн Бусрни фақат шу ҳадисда биламиз. Сафвон ибн Амр Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаси Абдуллаҳ ибн Бусрдан бошқа ҳадис ҳам ривоят қилган. Абдуллаҳ ибн Бусрнинг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эшитган акаси бор эди, опаси ҳам Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эшитган эди. Сафвон ибн Амр Абу Умома ҳадисини ундан ривоят қилган Убайдуллаҳ ибн Буср, эҳтимол, Абдуллаҳ ибн Бусрнинг акаси бўлса керак.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ دَرَّاجٍ، عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ: (كَالْمُهْلِ ) كَعَكَرِ الزَّيْتِ فَإِذَا قُرِّبَ إِلَيْهِ سَقَطَتْ فَرْوَةُ وَجْهِهِ فِيهِ " . وَبِهَذَا الإِسْنَادِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لِسُرَادِقِ النَّارِ أَرْبَعَةُ جُدُرٍ كِثَفُ كُلِّ جِدَارٍ مِثْلُ مَسِيرَةِ أَرْبَعِينَ سَنَةً " . وَبِهَذَا الإِسْنَادِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَوْ أَنَّ دَلْوًا مِنْ غَسَّاقٍ يُهَرَاقُ فِي الدُّنْيَا لأَنْتَنَ أَهْلُ الدُّنْيَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ رِشْدِينَ بْنِ سَعْدٍ وَفِي رِشْدِينَ مَقَالٌ وَقَدْ تُكُلِّمَ فِيهِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ . وَمَعْنَى قَوْلِهِ " كِثَفُ كُلِّ جِدَارٍ " يَعْنِي غِلَظَهُ .
Бизга Сувайд ибн Наср ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн ал-Муборак хабар берди, бизга Ришдин ибн Саъд хабар берди, менга Амр ибн ал-Ҳорис ривоят қилди, Даррождан, у Абул-Ҳайсамдан, у Абу Саид ал-Худрийдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), У: «кал-муҳл» (эритилган маъдандек): «(У) зайтун мойининг қуйқасидек бўлиб, қачон унга яқин келтирилса, юзининг териси унга тўкилиб тушади,» дедилар. Ва шу иснод билан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилиндики), У: «Дўзахнинг чодирининг тўртта девори бор, ҳар бир деворнинг қалинлиги қирқ йиллик йўл (масофаси)дек,» дедилар. Ва шу иснод билан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилиндики), У: «Агар дўзах аҳлининг йиринли-йирингли сувидан (ғассоқ) бир челаги дунёда тўкилса, дунё аҳлини бадбўй қилиб юборарди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадисни биз фақат Ришдин ибн Саъд ҳадисидан биламиз, Ришдин ҳақида (танқидий) гап бор ва у ёдлаш қуввати борасида танқид қилинган. «Ҳар бир деворнинг кисафи» деган сўзининг маъноси — унинг қалинлигидир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ هَذِهِ الآيَةَ: (اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلاَ تَمُوتُنَّ إِلاَّ وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ ) قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْ أَنَّ قَطْرَةً مِنَ الزَّقُّومِ قُطِرَتْ فِي دَارِ الدُّنْيَا لأَفْسَدَتْ عَلَى أَهْلِ الدُّنْيَا مَعَايِشَهُمْ فَكَيْفَ بِمَنْ يَكُونُ طَعَامَهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, бизга Абу Довуд ривоят қилди, бизга Шуъба хабар берди, ал-Аъмашдан, у Мужоҳиддан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бу оятни: «Аллаҳдан, Унга лойиқ тақво билан қўрқинглар ва фақат мусулмон бўлган ҳолингиздагина ўлинглар,» (Оли Имрон сураси, 102) (деб) ўқидилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Агар заққумдан бир томчи дунё манзилида томизилса, у дунё аҳлининг тирикчилигини бузиб юборарди. Бас, у (заққум) таоми бўлган кимсанинг ҳоли қандай бўлар экан?» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.