"Ла илаҳа иллаллаҳ"га гувоҳлик бериб ўлган киши

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنِ ابْنِ مُحَيْرِيزٍ، عَنِ الصُّنَابِحِيِّ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، أَنَّهُ قَالَ دَخَلْتُ عَلَيْهِ وَهُوَ فِي الْمَوْتِ فَبَكَيْتُ فَقَالَ مَهْلاً لِمَ تَبْكِي فَوَاللَّهِ لَئِنِ اسْتُشْهِدْتُ لأَشْهَدَنَّ لَكَ وَلَئِنْ شُفِّعْتُ لأَشْفَعَنَّ لَكَ وَلَئِنِ اسْتَطَعْتُ لأَنْفَعَنَّكَ ثُمَّ قَالَ وَاللَّهِ مَا مِنْ حَدِيثٍ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَكُمْ فِيهِ خَيْرٌ إِلاَّ حَدَّثْتُكُمُوهُ إِلاَّ حَدِيثًا وَاحِدًا وَسَوْفَ أُحَدِّثُكُمُوهُ الْيَوْمَ وَقَدْ أُحِيطَ بِنَفْسِي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ شَهِدَ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ النَّارَ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ وَعَلِيٍّ وَطَلْحَةَ وَجَابِرٍ وَابْنِ عُمَرَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ ‏.‏ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي عُمَرَ يَقُولُ سَمِعْتُ ابْنَ عُيَيْنَةَ يَقُولُ مُحَمَّدُ بْنُ عَجْلاَنَ كَانَ ثِقَةً مَأْمُونًا فِي الْحَدِيثِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَالصُّنَابِحِيُّ هُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عُسَيْلَةَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنِ الزُّهْرِيِّ أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ قَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ دَخَلَ الْجَنَّةَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ إِنَّمَا كَانَ هَذَا فِي أَوَّلِ الإِسْلاَمِ قَبْلَ نُزُولِ الْفَرَائِضِ وَالأَمْرِ وَالنَّهْىِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَوَجْهُ هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ أَهْلَ التَّوْحِيدِ سَيَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ وَإِنْ عُذِّبُوا بِالنَّارِ بِذُنُوبِهِمْ فَإِنَّهُمْ لاَ يُخَلَّدُونَ فِي النَّارِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي ذَرٍّ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ سَيَخْرُجُ قَوْمٌ مِنَ النَّارِ مِنْ أَهْلِ التَّوْحِيدِ وَيَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ ‏"‏ ‏.‏ هَكَذَا رُوِيَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ وَإِبْرَاهِيمَ النَّخَعِيِّ وَغَيْرِ وَاحِدٍ مِنَ التَّابِعِينَ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي تَفْسِيرِ هَذِهِ الآيَةَِ‏:‏ ‏(‏رُبَمَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ‏)‏ قَالُوا إِذَا أُخْرِجَ أَهْلُ التَّوْحِيدِ مِنَ النَّارِ وَأُدْخِلُوا الْجَنَّةَ يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Ибн Ажлондан, у Муҳаммад ибн Яҳё ибн Ҳаббондан, у Ибн Муҳайриздан, у ас-Сунобиҳийдан, у Убода ибн ас-Сомитдан (ривоят қилдики), у деди: Мен унинг олдига, у ўлим (тўшагида) эканида кирдим ва йиғладим. Шунда у: «Секинроқ, нега йиғлаяпсан? Аллаҳга қасамки, агар мен шаҳид бўлсам, албатта сен учун гувоҳлик бераман, агар менга шафоат (қилиш) рухсат этилса, албатта сен учун шафоат қиламан, агар қодир бўлсам, албатта сенга фойда етказаман,» деди. Сўнг деди: «Аллаҳга қасамки, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эшитган, сизлар учун унда яхшилик бўлган бирор ҳадис йўқки, мен уни сизларга айтмаган бўлсам — биттадан бошқа, ва уни бугун сизларга айтаман, ҳолбуки жоним қуршовга олинган (ажалим етган). Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: Ким Аллаҳдан бошқа илоҳ йўқлигига ва Муҳаммад Аллаҳнинг Расули эканига гувоҳлик берса, Аллаҳ унга дўзахни ҳаром қилди, деганларини эшитдим.» Бу бобда Абу Бакр, Умар, Усмон, Али, Талҳа, Жобир, Ибн Умар ва Зайд ибн Холиддан ҳам (ривоят бор). У деди: Мен Ибн Абу Умарнинг: «Мен Ибн Уяйнанинг: Муҳаммад ибн Ажлон ҳадисда ишончли ва омонатли эди, деганини эшитдим,» деганини эшитдим. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис бу йўл жиҳатидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир, ас-Сунобиҳий эса Абдурраҳмон ибн Усайла, Абу Абдуллаҳ(кунияли)дир. аз-Зуҳрийдан ривоят қилинганки, ундан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Ким ла илаҳа иллаллаҳъ деса, жаннатга киради,» деган сўзлари ҳақида сўралганида, у: «Бу фақат Исломнинг бошларида, фарзлар, буйруқ ва ман қилишлар нозил бўлишидан олдин (шундай) эди,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: баъзи аҳли илм наздида бу ҳадиснинг изоҳи шуки, тавҳид аҳли — гарчи гуноҳлари сабабли дўзахда азоблансалар ҳам — жаннатга кирадилар, чунки улар дўзахда мангу қолмайдилар. Абдуллаҳ ибн Масъуд, Абу Зарр, Имрон ибн Ҳусайн, Жобир ибн Абдуллаҳ, Ибн Аббос, Абу Саид ал-Худрий ва Анас ибн Моликдан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилинганки, у: «Тавҳид аҳлидан бўлган бир қавм дўзахдан чиқади ва жаннатга киради,» дедилар. Саид ибн Жубайр, Иброҳим ан-Нахаий ва тобеийнлардан кўпларидан ҳам шундай ривоят қилинган. Абу Ҳурайрадан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бир неча йўл билан, бу оят: «(Қиёматда) кофир бўлганлар, кошки мусулмон бўлганимизда, деб (орзу қилиб) қоладилар,» (Ҳижр сураси, 2) тафсирида ривоят қилинганки, улар: «Тавҳид аҳли дўзахдан чиқарилиб, жаннатга киритилгач, кофир бўлганлар, кошки мусулмон бўлганимизда, деб орзу қиладилар,» дедилар.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ لَيْثِ بْنِ سَعْدٍ، حَدَّثَنِي عَامِرُ بْنُ يَحْيَى، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَعَافِرِيِّ، ثُمَّ الْحُبُلِيِّ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِنَّ اللَّهَ سَيُخَلِّصُ رَجُلاً مِنْ أُمَّتِي عَلَى رُءُوسِ الْخَلاَئِقِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَنْشُرُ عَلَيْهِ تِسْعَةً وَتِسْعِينَ سِجِلاًّ كُلُّ سِجِلٍّ مِثْلُ مَدِّ الْبَصَرِ ثُمَّ يَقُولُ أَتُنْكِرُ مِنْ هَذَا شَيْئًا أَظَلَمَكَ كَتَبَتِي الْحَافِظُونَ فَيَقُولُ لاَ يَا رَبِّ ‏.‏ فَيَقُولُ أَفَلَكَ عُذْرٌ فَيَقُولُ لاَ يَا رَبِّ ‏.‏ فَيَقُولُ بَلَى إِنَّ لَكَ عِنْدَنَا حَسَنَةً فَإِنَّهُ لاَ ظُلْمَ عَلَيْكَ الْيَوْمَ فَتَخْرُجُ بِطَاقَةٌ فِيهَا أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ فَيَقُولُ احْضُرْ وَزْنَكَ فَيَقُولُ يَا رَبِّ مَا هَذِهِ الْبِطَاقَةُ مَعَ هَذِهِ السِّجِلاَّتِ فَقَالَ إِنَّكَ لاَ تُظْلَمُ ‏.‏ قَالَ فَتُوضَعُ السِّجِلاَّتُ فِي كِفَّةٍ وَالْبِطَاقَةُ فِي كِفَّةٍ فَطَاشَتِ السِّجِلاَّتُ وَثَقُلَتِ الْبِطَاقَةُ فَلاَ يَثْقُلُ مَعَ اسْمِ اللَّهِ شَيْءٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ عَامِرِ بْنِ يَحْيَى، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ ‏.‏ وَالْبِطَاقَةُ هِيَ الْقِطْعَةُ ‏.‏

Бизга Сувайд ибн Наср ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллаҳ ибн ал-Муборак хабар берди, у Лайс ибн Саъддан, (у деди:) менга Омир ибн Яҳё ривоят қилди, у Абу Абдурраҳмон ал-Маофирий, сўнг ал-Ҳубулийдан (ривоят қилдики), у деди: Мен Абдуллаҳ ибн Амр ибн ал-Оснинг: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): Албатта Аллаҳ Қиёмат кунида умматимдан бир кишини халойиқнинг кўз ўнгида (бошқалардан) ажратиб олади ва унга тўқсон тўққизта дафтар ёяди, ҳар бир дафтар кўз етадиганча (узун)дир. Сўнг: «Булардан бирор нарсани инкор қиласанми? (Амалларингни) ёзиб турувчи (малоика)ларим сенга зулм қилдими?» дейди. У: «Йўқ, эй Раббим,» дейди. (Аллаҳ): «Сенда бирор узр борми?» дейди. У: «Йўқ, эй Раббим,» дейди. (Аллаҳ): «Йўқ, албатта сен учун бизнинг ҳузуримизда бир яхшилик бор, бугун сенга зулм қилинмайди,» дейди. Шунда бир варақ (битоқа) чиқадики, унда: «Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқлигига ва Муҳаммад Унинг бандаси ва Расули эканига гувоҳлик бераман,» (дейилган) бўлади. (Аллаҳ): «Тортилишингга (вазнга) ҳозир бўл,» дейди. У: «Эй Раббим, бу варақ шунча дафтарлар олдида нима (аҳамиятга эга)?» дейди. (Аллаҳ): «Албатта сенга зулм қилинмайди,» дейди. (Расулуллаҳ) дедилар: Шунда дафтарлар (тарозининг) бир палласига, варақ (бошқа) палласига қўйилади, дафтарлар енгил тортади ва варақ оғир келади, Аллаҳнинг исми билан бирга ҳеч нарса оғирлик қила олмайди, дедилар,» деганини эшитдим. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳасан ғариб ҳадисдир. Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Лаҳия ривоят қилди, у Омир ибн Яҳёдан, шу иснод билан унга ўхшаш, маъносида (ривоят қилди). «Битоқа» — бу (ёзув ёзилган) бир бўлакдир.