حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنِ ابْنِ مُحَيْرِيزٍ، عَنِ الصُّنَابِحِيِّ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، أَنَّهُ قَالَ دَخَلْتُ عَلَيْهِ وَهُوَ فِي الْمَوْتِ فَبَكَيْتُ فَقَالَ مَهْلاً لِمَ تَبْكِي فَوَاللَّهِ لَئِنِ اسْتُشْهِدْتُ لأَشْهَدَنَّ لَكَ وَلَئِنْ شُفِّعْتُ لأَشْفَعَنَّ لَكَ وَلَئِنِ اسْتَطَعْتُ لأَنْفَعَنَّكَ ثُمَّ قَالَ وَاللَّهِ مَا مِنْ حَدِيثٍ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَكُمْ فِيهِ خَيْرٌ إِلاَّ حَدَّثْتُكُمُوهُ إِلاَّ حَدِيثًا وَاحِدًا وَسَوْفَ أُحَدِّثُكُمُوهُ الْيَوْمَ وَقَدْ أُحِيطَ بِنَفْسِي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ شَهِدَ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ النَّارَ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ وَعَلِيٍّ وَطَلْحَةَ وَجَابِرٍ وَابْنِ عُمَرَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ . قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي عُمَرَ يَقُولُ سَمِعْتُ ابْنَ عُيَيْنَةَ يَقُولُ مُحَمَّدُ بْنُ عَجْلاَنَ كَانَ ثِقَةً مَأْمُونًا فِي الْحَدِيثِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَالصُّنَابِحِيُّ هُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عُسَيْلَةَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ . وَقَدْ رُوِيَ عَنِ الزُّهْرِيِّ أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ قَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ دَخَلَ الْجَنَّةَ " . فَقَالَ إِنَّمَا كَانَ هَذَا فِي أَوَّلِ الإِسْلاَمِ قَبْلَ نُزُولِ الْفَرَائِضِ وَالأَمْرِ وَالنَّهْىِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَوَجْهُ هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ أَهْلَ التَّوْحِيدِ سَيَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ وَإِنْ عُذِّبُوا بِالنَّارِ بِذُنُوبِهِمْ فَإِنَّهُمْ لاَ يُخَلَّدُونَ فِي النَّارِ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي ذَرٍّ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " سَيَخْرُجُ قَوْمٌ مِنَ النَّارِ مِنْ أَهْلِ التَّوْحِيدِ وَيَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ " . هَكَذَا رُوِيَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ وَإِبْرَاهِيمَ النَّخَعِيِّ وَغَيْرِ وَاحِدٍ مِنَ التَّابِعِينَ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي تَفْسِيرِ هَذِهِ الآيَةَِ: (رُبَمَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ) قَالُوا إِذَا أُخْرِجَ أَهْلُ التَّوْحِيدِ مِنَ النَّارِ وَأُدْخِلُوا الْجَنَّةَ يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Ибн Ажлондан, у Муҳаммад ибн Яҳё ибн Ҳаббондан, у Ибн Муҳайриздан, у ас-Сунобиҳийдан, у Убода ибн ас-Сомитдан (ривоят қилдики), у деди: Мен унинг олдига, у ўлим (тўшагида) эканида кирдим ва йиғладим. Шунда у: «Секинроқ, нега йиғлаяпсан? Аллаҳга қасамки, агар мен шаҳид бўлсам, албатта сен учун гувоҳлик бераман, агар менга шафоат (қилиш) рухсат этилса, албатта сен учун шафоат қиламан, агар қодир бўлсам, албатта сенга фойда етказаман,» деди. Сўнг деди: «Аллаҳга қасамки, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эшитган, сизлар учун унда яхшилик бўлган бирор ҳадис йўқки, мен уни сизларга айтмаган бўлсам — биттадан бошқа, ва уни бугун сизларга айтаман, ҳолбуки жоним қуршовга олинган (ажалим етган). Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: Ким Аллаҳдан бошқа илоҳ йўқлигига ва Муҳаммад Аллаҳнинг Расули эканига гувоҳлик берса, Аллаҳ унга дўзахни ҳаром қилди, деганларини эшитдим.» Бу бобда Абу Бакр, Умар, Усмон, Али, Талҳа, Жобир, Ибн Умар ва Зайд ибн Холиддан ҳам (ривоят бор). У деди: Мен Ибн Абу Умарнинг: «Мен Ибн Уяйнанинг: Муҳаммад ибн Ажлон ҳадисда ишончли ва омонатли эди, деганини эшитдим,» деганини эшитдим. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис бу йўл жиҳатидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир, ас-Сунобиҳий эса Абдурраҳмон ибн Усайла, Абу Абдуллаҳ(кунияли)дир. аз-Зуҳрийдан ривоят қилинганки, ундан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Ким ла илаҳа иллаллаҳъ деса, жаннатга киради,» деган сўзлари ҳақида сўралганида, у: «Бу фақат Исломнинг бошларида, фарзлар, буйруқ ва ман қилишлар нозил бўлишидан олдин (шундай) эди,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: баъзи аҳли илм наздида бу ҳадиснинг изоҳи шуки, тавҳид аҳли — гарчи гуноҳлари сабабли дўзахда азоблансалар ҳам — жаннатга кирадилар, чунки улар дўзахда мангу қолмайдилар. Абдуллаҳ ибн Масъуд, Абу Зарр, Имрон ибн Ҳусайн, Жобир ибн Абдуллаҳ, Ибн Аббос, Абу Саид ал-Худрий ва Анас ибн Моликдан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилинганки, у: «Тавҳид аҳлидан бўлган бир қавм дўзахдан чиқади ва жаннатга киради,» дедилар. Саид ибн Жубайр, Иброҳим ан-Нахаий ва тобеийнлардан кўпларидан ҳам шундай ривоят қилинган. Абу Ҳурайрадан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бир неча йўл билан, бу оят: «(Қиёматда) кофир бўлганлар, кошки мусулмон бўлганимизда, деб (орзу қилиб) қоладилар,» (Ҳижр сураси, 2) тафсирида ривоят қилинганки, улар: «Тавҳид аҳли дўзахдан чиқарилиб, жаннатга киритилгач, кофир бўлганлар, кошки мусулмон бўлганимизда, деб орзу қиладилар,» дедилар.