حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ الْحُلْوَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ عَطَاءٍ، مَوْلَى أَبِي أَحْمَدَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْثًا وَهُمْ ذُو عَدَدٍ فَاسْتَقْرَأَهُمْ فَاسْتَقْرَأَ كُلَّ رَجُلٍ مِنْهُمْ مَا مَعَهُ مِنَ الْقُرْآنِ فَأَتَى عَلَى رَجُلٍ مِنْهُمْ مِنْ أَحْدَثِهِمْ سِنًّا فَقَالَ " مَا مَعَكَ يَا فُلاَنُ " . قَالَ مَعِي كَذَا وَكَذَا وَسُورَةُ الْبَقَرَةِ . قَالَ " أَمَعَكَ سُورَةُ الْبَقَرَةِ " . فَقَالَ نَعَمْ . قَالَ " فَاذْهَبْ فَأَنْتَ أَمِيرُهُمْ " . فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ أَشْرَافِهِمْ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا مَنَعَنِي أَنْ أَتَعَلَّمَ سُورَةَ الْبَقَرَةِ إِلاَّ خَشْيَةَ أَلاَّ أَقُومَ بِهَا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَعَلَّمُوا الْقُرْآنَ فَاقْرَءُوهُ وَأَقْرِئُوهُ فَإِنَّ مَثَلَ الْقُرْآنِ لِمَنْ تَعَلَّمَهُ فَقَرَأَهُ وَقَامَ بِهِ كَمَثَلِ جِرَابٍ مَحْشُوٍّ مِسْكًا يَفُوحُ بِرِيحِهِ كُلُّ مَكَانٍ وَمَثَلُ مَنْ تَعَلَّمَهُ فَيَرْقُدُ وَهُوَ فِي جَوْفِهِ كَمَثَلِ جِرَابٍ وُكِئَ عَلَى مِسْكٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رَوَاهُ اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ عَطَاءٍ، مَوْلَى أَبِي أَحْمَدَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ عَنِ اللَّيْثِ فَذَكَرَهُ .
Бизга ал-Ҳасан ибн Али ал-Халлол ал-Ҳулвоний ривоят қилди, у деди: бизга Абу Усома ривоят қилди, у деди: бизга Абдулҳамид ибн Жаъфар ривоят қилди, у Саид ал-Мақбурийдан, у Абу Аҳмаднинг озод қилгани Атодан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир неча кишидан иборат лашкар юбордилар ва уларни (Қуръан ёддан) ўқитиб кўрдилар — ҳар бир кишидан ўзида бор Қуръанни ўқитдилар. Сўнг улардан энг ёши кичиги бўлган бир киши олдига келдилар ва: «Эй фалончи, сенда (ёддан) нима бор?» дедилар. У: «Менда фалон-фалон (суралар) ва Бақара сураси бор,» деди. У: «Сенда Бақара сураси борми?» дедилар. У: «Ҳа,» деди. У: «Бор, сен уларнинг амири (бошлиғи)сан,» дедилар. Шунда уларнинг ашрофларидан (оқсуякларидан) бир киши: «Валлаҳи, эй Аллаҳнинг Расули, мени Бақара сурасини ўрганишдан фақат уни (намозда) қоим қилолмасликдан қўрқиш тўсган эди,» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қуръанни ўрганинглар, уни ўқинглар ва (бошқаларга) ўқитинглар. Зеро, уни ўрганиб, ўқиб ва (намозда) қоим қилган киши учун Қуръаннинг мисоли миск тўлдирилган, ҳиди ҳар жойга тараладиган халта кабидир. Уни ўрганиб, сўнг (ёдида бўлгани ҳолда) ухлаб қоладиган кишининг мисоли эса миск устидан оғзи боғланган халта кабидир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир. Уни Лайс ибн Саъд Саид ал-Мақбурийдан, у Абу Аҳмаднинг озод қилгани Атодан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан мурсал тарзда ривоят қилган ва унда Абу Ҳурайрани зикр қилмаган. Бизга Қутайба Лайсдан ривоят қилди ва уни зикр қилди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَجْعَلُوا بُيُوتَكُمْ مَقَابِرَ وَإِنَّ الْبَيْتَ الَّذِي تُقْرَأُ فِيهِ الْبَقَرَةُ لاَ يَدْخُلُهُ الشَّيْطَانُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад ривоят қилди, у Суҳайл ибн Абу Солиҳдан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уйларингизни қабристонга айлантирманглар. Албатта, Бақара сураси ўқиладиган уйга шайтон кирмайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْجُعْفِيُّ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لِكُلِّ شَيْءٍ سَنَامٌ وَإِنَّ سَنَامَ الْقُرْآنِ سُورَةُ الْبَقَرَةِ وَفِيهَا آيَةٌ هِيَ سَيِّدَةُ آىِ الْقُرْآنِ هِيَ آيَةُ الْكُرْسِيِّ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ . وَقَدْ تَكَلَّمَ شُعْبَةُ فِي حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ وَضَعَّفَهُ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Ҳусайн ал-Жуъфий ривоят қилди, у Зоидадан, у Ҳаким ибн Жубайрдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳар бир нарсанинг чўққиси бор, Қуръаннинг чўққиси эса Бақара сурасидир. Унда бир оят борки, у Қуръан оятларининг сарваридир — у Оятул-Курсийдир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Ҳаким ибн Жубайрнинг ҳадисидангина биламиз. Шуъба Ҳаким ибн Жубайр ҳақида (танқидий) гапирган ва уни заиф (рови) деб ҳисоблаган.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ الْمُغِيرَةِ أَبُو سَلَمَةَ الْمَخْزُومِيُّ الْمَدَنِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الْمُلَيْكِيِّ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ مُصْعَبٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ قَرَأَ حم الْمُؤْمِنَ إِلَى : (إِلَيْهِ الْمَصِيرُ ) وَآيَةَ الْكُرْسِيِّ حِينَ يُصْبِحُ حُفِظَ بِهِمَا حَتَّى يُمْسِيَ وَمَنْ قَرَأَهُمَا حِينَ يُمْسِيَ حُفِظَ بِهِمَا حَتَّى يُصْبِحَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَقَدْ تَكَلَّمَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ الْمُلَيْكِيِّ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ . وَزُرَارَةُ بْنُ مُصْعَبٍ هُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَهُوَ جَدُّ أَبِي مُصْعَبٍ الْمَدَنِيِّ .
Бизга Яҳё ибн ал-Муғира Абу Салама ал-Махзумий ал-Маданий ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Абу Фудайк ривоят қилди, у Абдурраҳмон ибн Абу Бакр ал-Мулайкийдан, у Зуроро ибн Мусъабдан, у Абу Саладан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким тонгда «Ҳа Мим» (Муъмин сурасини) «илайҳил-масир» (деган оятга) қадар ҳамда Оятул-Курсийни ўқиса, улар билан у кечгача ҳимояланади. Ким уларни кечда ўқиса, улар билан у тонггача ҳимояланади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир. Аҳли илмдан баъзилари Абдурраҳмон ибн Абу Бакр ибн Абу Мулайка ал-Мулайкий ҳақида унинг ҳофизаси (ёдлаш қуввати) жиҳатидан (танқидий) гапирганлар. Зуроро ибн Мусъаб эса Абдурраҳмон ибн Авфнинг ўғлининг ўғлидир ва у Абу Мусъаб ал-Маданийнинг бобосидир.