حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ عَلَى أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا أُبَىُّ " . وَهُوَ يُصَلِّي فَالْتَفَتَ أُبَىٌّ وَلَمْ يُجِبْهُ وَصَلَّى أُبَىٌّ فَخَفَّفَ ثُمَّ انْصَرَفَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ السَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَعَلَيْكَ السَّلاَمُ مَا مَنَعَكَ يَا أُبَىُّ أَنْ تُجِيبَنِي إِذْ دَعَوْتُكَ " . فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي كُنْتُ فِي الصَّلاَةِ . قَالَ " أَفَلَمْ تَجِدْ فِيمَا أَوْحَى اللَّهُ إِلَىَّ أَنِ (استَجِيبُوا لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ ) " . قَالَ بَلَى وَلاَ أَعُودُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ . قَالَ " تُحِبُّ أَنْ أُعَلِّمَكَ سُورَةً لَمْ يَنْزِلْ فِي التَّوْرَاةِ وَلاَ فِي الإِنْجِيلِ وَلاَ فِي الزَّبُورِ وَلاَ فِي الْفُرْقَانِ مِثْلُهَا " . قَالَ نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كَيْفَ تَقْرَأُ فِي الصَّلاَةِ " . قَالَ فَقَرَأَ أُمَّ الْقُرْآنِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا أُنْزِلَتْ فِي التَّوْرَاةِ وَلاَ فِي الإِنْجِيلِ وَلاَ فِي الزَّبُورِ وَلاَ فِي الْفُرْقَانِ مِثْلُهَا وَإِنَّهَا سَبْعٌ مِنَ الْمَثَانِي وَالْقُرْآنُ الْعَظِيمُ الَّذِي أُعْطِيتُهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَفِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدِ بْنِ الْمُعَلَّى .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад ривоят қилди, у ал-Ало ибн Абдурраҳмондан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Убай ибн Каъб олдига чиқиб: «Эй Убай!» дедилар, у эса намоз ўқиётган эди. Убай (Расулуллаҳга) қаради-ю, жавоб бермади ва намозини енгиллатиб ўқиб бўлгач, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га юзланди-да: «Ассалому алайка, эй Аллаҳнинг Расули,» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ва алайкас-салом. Эй Убай, мен сени чақирганимда жавоб беришингдан сени нима тўсди?» дедилар. У: «Эй Аллаҳнинг Расули, мен намозда эдим,» деди. У: «Аллаҳ менга ваҳий қилган нарсалар ичида: «Аллаҳ ва Расул сизларни ўзингизга ҳаёт бахш этувчи нарсага чақирган пайтда, уларга жавоб беринглар» (деган оятни) топмадингми?» дедилар. У: «Албатта (топдим), Аллаҳ хоҳласа, қайтармайман,» деди. У: «Сенга Тавротда ҳам, Инжилда ҳам, Забурда ҳам, Фурқонда (Қуръонда) ҳам нозил бўлмаган каби бир сурани ўргатишимни хоҳлайсанми?» дедилар. У: «Ҳа, эй Аллаҳнинг Расули,» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Намозда нимани ўқийсан?» дедилар. (Убай) Уммул-Қуръонни (Фотиҳани) ўқиб берди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, унинг кабиси Тавротда ҳам, Инжилда ҳам, Забурда ҳам, Фурқонда ҳам нозил бўлмаган. Албатта у такрор ўқиладиган етти (оят) ва менга берилган Буюк Қуръондир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Анас ибн Моликдан ҳам, Абу Саид ибн ал-Муалладан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ الْحُلْوَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ عَطَاءٍ، مَوْلَى أَبِي أَحْمَدَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْثًا وَهُمْ ذُو عَدَدٍ فَاسْتَقْرَأَهُمْ فَاسْتَقْرَأَ كُلَّ رَجُلٍ مِنْهُمْ مَا مَعَهُ مِنَ الْقُرْآنِ فَأَتَى عَلَى رَجُلٍ مِنْهُمْ مِنْ أَحْدَثِهِمْ سِنًّا فَقَالَ " مَا مَعَكَ يَا فُلاَنُ " . قَالَ مَعِي كَذَا وَكَذَا وَسُورَةُ الْبَقَرَةِ . قَالَ " أَمَعَكَ سُورَةُ الْبَقَرَةِ " . فَقَالَ نَعَمْ . قَالَ " فَاذْهَبْ فَأَنْتَ أَمِيرُهُمْ " . فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ أَشْرَافِهِمْ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا مَنَعَنِي أَنْ أَتَعَلَّمَ سُورَةَ الْبَقَرَةِ إِلاَّ خَشْيَةَ أَلاَّ أَقُومَ بِهَا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَعَلَّمُوا الْقُرْآنَ فَاقْرَءُوهُ وَأَقْرِئُوهُ فَإِنَّ مَثَلَ الْقُرْآنِ لِمَنْ تَعَلَّمَهُ فَقَرَأَهُ وَقَامَ بِهِ كَمَثَلِ جِرَابٍ مَحْشُوٍّ مِسْكًا يَفُوحُ بِرِيحِهِ كُلُّ مَكَانٍ وَمَثَلُ مَنْ تَعَلَّمَهُ فَيَرْقُدُ وَهُوَ فِي جَوْفِهِ كَمَثَلِ جِرَابٍ وُكِئَ عَلَى مِسْكٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رَوَاهُ اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ عَطَاءٍ، مَوْلَى أَبِي أَحْمَدَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ عَنِ اللَّيْثِ فَذَكَرَهُ .
Бизга ал-Ҳасан ибн Али ал-Халлол ал-Ҳулвоний ривоят қилди, у деди: бизга Абу Усома ривоят қилди, у деди: бизга Абдулҳамид ибн Жаъфар ривоят қилди, у Саид ал-Мақбурийдан, у Абу Аҳмаднинг озод қилгани Атодан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир неча кишидан иборат лашкар юбордилар ва уларни (Қуръон ёддан) ўқитиб кўрдилар — ҳар бир кишидан ўзида бор Қуръонни ўқитдилар. Сўнг улардан энг ёши кичиги бўлган бир киши олдига келдилар ва: «Эй фалончи, сенда (ёддан) нима бор?» дедилар. У: «Менда фалон-фалон (суралар) ва Бақара сураси бор,» деди. У: «Сенда Бақара сураси борми?» дедилар. У: «Ҳа,» деди. У: «Бор, сен уларнинг амири (бошлиғи)сан,» дедилар. Шунда уларнинг ашрофларидан (оқсуякларидан) бир киши: «Валлоҳи, эй Аллаҳнинг Расули, мени Бақара сурасини ўрганишдан фақат уни (намозда) қоим қилолмасликдан қўрқиш тўсган эди,» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қуръонни ўрганинглар, уни ўқинглар ва (бошқаларга) ўқитинглар. Зеро, уни ўрганиб, ўқиб ва (намозда) қоим қилган киши учун Қуръоннинг мисоли миск тўлдирилган, ҳиди ҳар жойга тараладиган халта кабидир. Уни ўрганиб, сўнг (ёдида бўлгани ҳолда) ухлаб қоладиган кишининг мисоли эса миск устидан оғзи боғланган халта кабидир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир. Уни Лайс ибн Саъд Саид ал-Мақбурийдан, у Абу Аҳмаднинг озод қилгани Атодан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан мурсал тарзда ривоят қилган ва унда Абу Ҳурайрани зикр қилмаган. Бизга Қутайба Лайсдан ривоят қилди ва уни зикр қилди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَجْعَلُوا بُيُوتَكُمْ مَقَابِرَ وَإِنَّ الْبَيْتَ الَّذِي تُقْرَأُ فِيهِ الْبَقَرَةُ لاَ يَدْخُلُهُ الشَّيْطَانُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад ривоят қилди, у Суҳайл ибн Абу Солиҳдан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уйларингизни қабристонга айлантирманглар. Албатта, Бақара сураси ўқиладиган уйга шайтон кирмайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْجُعْفِيُّ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لِكُلِّ شَيْءٍ سَنَامٌ وَإِنَّ سَنَامَ الْقُرْآنِ سُورَةُ الْبَقَرَةِ وَفِيهَا آيَةٌ هِيَ سَيِّدَةُ آىِ الْقُرْآنِ هِيَ آيَةُ الْكُرْسِيِّ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ . وَقَدْ تَكَلَّمَ شُعْبَةُ فِي حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ وَضَعَّفَهُ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Ҳусайн ал-Жуъфий ривоят қилди, у Зоидадан, у Ҳаким ибн Жубайрдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳар бир нарсанинг чўққиси бор, Қуръоннинг чўққиси эса Бақара сурасидир. Унда бир оят борки, у Қуръон оятларининг сарваридир — у Оятул-Курсийдир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Ҳаким ибн Жубайрнинг ҳадисидангина биламиз. Шуъба Ҳаким ибн Жубайр ҳақида (танқидий) гапирган ва уни заиф (рови) деб ҳисоблаган.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ الْمُغِيرَةِ أَبُو سَلَمَةَ الْمَخْزُومِيُّ الْمَدَنِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الْمُلَيْكِيِّ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ مُصْعَبٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ قَرَأَ حم الْمُؤْمِنَ إِلَى : (إِلَيْهِ الْمَصِيرُ ) وَآيَةَ الْكُرْسِيِّ حِينَ يُصْبِحُ حُفِظَ بِهِمَا حَتَّى يُمْسِيَ وَمَنْ قَرَأَهُمَا حِينَ يُمْسِيَ حُفِظَ بِهِمَا حَتَّى يُصْبِحَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَقَدْ تَكَلَّمَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ الْمُلَيْكِيِّ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ . وَزُرَارَةُ بْنُ مُصْعَبٍ هُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَهُوَ جَدُّ أَبِي مُصْعَبٍ الْمَدَنِيِّ .
Бизга Яҳё ибн ал-Муғира Абу Салама ал-Махзумий ал-Маданий ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Абу Фудайк ривоят қилди, у Абдурраҳмон ибн Абу Бакр ал-Мулайкийдан, у Зуроро ибн Мусъабдан, у Абу Саладан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким тонгда «Ҳа Мим» (Муъмин сурасини) «илайҳил-масир» (деган оятга) қадар ҳамда Оятул-Курсийни ўқиса, улар билан у кечгача ҳимояланади. Ким уларни кечда ўқиса, улар билан у тонггача ҳимояланади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир. Аҳли илмдан баъзилари Абдурраҳмон ибн Абу Бакр ибн Абу Мулайка ал-Мулайкий ҳақида унинг ҳофизаси (ёдлаш қуввати) жиҳатидан (танқидий) гапирганлар. Зуроро ибн Мусъаб эса Абдурраҳмон ибн Авфнинг ўғлининг ўғлидир ва у Абу Мусъаб ал-Маданийнинг бобосидир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ أَخِيهِ، عِيسَى عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ، أَنَّهُ كَانَتْ لَهُ سَهْوَةٌ فِيهَا تَمْرٌ فَكَانَتْ تَجِيءُ الْغُولُ فَتَأْخُذُ مِنْهُ قَالَ فَشَكَا ذَلِكَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " فَاذْهَبْ فَإِذَا رَأَيْتَهَا فَقُلْ بِسْمِ اللَّهِ أَجِيبِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " . قَالَ فَأَخَذَهَا فَحَلَفَتْ أَنْ لاَ تَعُودَ فَأَرْسَلَهَا فَجَاءَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مَا فَعَلَ أَسِيرُكَ " . قَالَ حَلَفَتْ أَنْ لاَ تَعُودَ فَقَالَ " كَذَبَتْ وَهِيَ مُعَاوِدَةٌ لِلْكَذِبِ " . قَالَ فَأَخَذَهَا مَرَّةً أُخْرَى فَحَلَفَتْ أَنْ لاَ تَعُودَ فَأَرْسَلَهَا فَجَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مَا فَعَلَ أَسِيرُكَ " . قَالَ حَلَفَتْ أَنْ لاَ تَعُودَ . فَقَالَ " كَذَبَتْ وَهِيَ مُعَاوِدَةٌ لِلْكَذِبِ " . فَأَخَذَهَا فَقَالَ مَا أَنَا بِتَارِكِكِ حَتَّى أَذْهَبَ بِكِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . فَقَالَتْ إِنِّي ذَاكِرَةٌ لَكَ شَيْئًا آيَةَ الْكُرْسِيِّ اقْرَأْهَا فِي بَيْتِكَ فَلاَ يَقْرَبُكَ شَيْطَانٌ وَلاَ غَيْرُهُ . قَالَ فَجَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مَا فَعَلَ أَسِيرُكَ " . قَالَ فَأَخْبَرَهُ بِمَا قَالَتْ . قَالَ " صَدَقَتْ وَهِيَ كَذُوبٌ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Абу Аҳмад ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Ибн Абу Лайладан, у акаси Ийсодан, у Абдурраҳмон ибн Абу Лайладан, у Абу Айюб ал-Ансорий (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), унинг бир токчаси бор эди, унда хурмоси (сақланарди). Ғул (жин) келиб ундан олиб кетарди. (Рови) деди: у буни Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га шикоят қилди. У: «Бор, уни кўрганингда: «Бисмиллаҳ, Аллаҳнинг Расулига (соллаллаҳу алайҳи васаллам) жавоб бер!» дегин,» дедилар. (Абу Айюб) деди: мен уни ушладим, у қайтмасликка қасам ичди, мен ҳам уни қўйиб юбордим. Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) олдига келдим, у: «Асиринг нима қилди?» дедилар. Мен: «У қайтмасликка қасам ичди,» дедим. У: «У ёлғон айтди, у яна ёлғонга қайтади,» дедилар. (Абу Айюб) деди: мен уни яна бир бор ушладим, у қайтмасликка қасам ичди, мен ҳам уни қўйиб юбордим. Сўнг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) олдига келдим, у: «Асиринг нима қилди?» дедилар. Мен: «У қайтмасликка қасам ичди,» дедим. У: «У ёлғон айтди, у яна ёлғонга қайтади,» дедилар. Сўнг мен уни (яна) ушладим ва: «Сени Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) олдига олиб бормагунча қўйиб юбормайман,» дедим. У: «Мен сенга бир нарсани айтаман — Оятул-Курсийни уйингда ўқигин, шунда сенга на шайтон, на бошқаси яқинлашмайди,» деди. (Абу Айюб) деди: мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) олдига келдим, у: «Асиринг нима қилди?» дедилар. Мен унга унинг айтганини хабар бердим. У: «У рост айтди, ҳолбуки у жуда ёлғончидир,» дедилар. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бу бобда Убай ибн Каъбдан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ، عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْمُعْتَمِرِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الأَنْصَارِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ قَرَأَ الآيَتَيْنِ مِنْ آخِرِ سُورَةِ الْبَقَرَةِ فِي لَيْلَةٍ كَفَتَاهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, у деди: бизга Жарир ибн Абдулҳамид ривоят қилди, у Мансур ибн ал-Муътамирдан, у Иброҳим ибн Язиддан, у Абдурраҳмон ибн Язиддан, у Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Бақара сурасининг охиридаги икки оятни бир кечада ўқиса, улар унга кифоя қилади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ أَشْعَثَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجَرْمِيِّ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الأَشْعَثِ الْجَرْمِيِّ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ اللَّهَ كَتَبَ كِتَابًا قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ بِأَلْفَىْ عَامٍ أَنْزَلَ مِنْهُ آيَتَيْنِ خَتَمَ بِهِمَا سُورَةَ الْبَقَرَةِ وَلاَ يُقْرَآنِ فِي دَارٍ ثَلاَثَ لَيَالٍ فَيَقْرَبُهَا شَيْطَانٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Маҳдий ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Салама ривоят қилди, у Ашъас ибн Абдурраҳмон ал-Жармийдан, у Абу Қилобадан, у Абул-Ашъас ал-Жармийдан, у ан-Нуъмон ибн Башир (розияллаҳу анҳумо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Албатта Аллаҳ осмонлар ва ерни яратишидан икки минг йил аввал бир китоб ёзди ва ундан иккита оятни нозил қилиб, улар билан Бақара сурасини хотима қилди. Улар бир уйда уч кеча ўқилса, унга шайтон яқинлашмайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ أَبُو عَبْدِ الْمَلِكِ الْعَطَّارِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُعَيْبٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّهُ حَدَّثَهُمْ عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنْ نَوَّاسِ بْنِ سَمْعَانَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَأْتِي الْقُرْآنُ وَأَهْلُهُ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ بِهِ فِي الدُّنْيَا تَقْدُمُهُ سُورَةُ الْبَقَرَةِ وَآلُ عِمْرَانَ " . قَالَ نَوَّاسٌ وَضَرَبَ لَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثَلاَثَةَ أَمْثَالٍ مَا نَسِيتُهُنَّ بَعْدُ قَالَ " تَأْتِيَانِ كَأَنَّهُمَا غَيَابَتَانِ وَبَيْنَهُمَا شَرْقٌ أَوْ كَأَنَّهُمَا غَمَامَتَانِ سَوْدَاوَانِ أَوْ كَأَنَّهُمَا ظُلَّةٌ مِنْ طَيْرٍ صَوَافَّ تُجَادِلاَنِ عَنْ صَاحِبِهِمَا " . وَفِي الْبَابِ عَنْ بُرَيْدَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُ يَجِيءُ ثَوَابُ قِرَاءَتِهِ كَذَا فَسَّرَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ هَذَا الْحَدِيثَ وَمَا يُشْبِهُ هَذَا مِنَ الأَحَادِيثِ أَنَّهُ يَجِيءُ ثَوَابُ قِرَاءَةِ الْقُرْآنِ . وَفِي حَدِيثِ النَّوَّاسِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَا يَدُلُّ عَلَى مَا فَسَّرُوا إِذْ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " وَأَهْلُهُ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ بِهِ فِي الدُّنْيَا " . فَفِي هَذَا دَلاَلَةٌ أَنَّهُ يَجِيءُ ثَوَابُ الْعَمَلِ .
Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Ҳишом ибн Исмоил Абу Абдулмалик ал-Аттор хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Шуайб ривоят қилди, бизга Иброҳим ибн Сулаймон ривоят қилди, у ал-Валид ибн Абдурраҳмондан (ривоят қилдики), у уларга Жубайр ибн Нуфайрдан, у Наввос ибн Самъон (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилиб берган, у: «Қуръон ва унга дунёда амал қилган аҳли (эгалари) келади, олдида Бақара сураси ва Али Имрон (сураси) боради,» дедилар. Наввос деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бу иккиси ҳақида учта мисол келтирдиларки, мен уларни кейин ҳам унутмаганман. У: «Улар худди икки булут соябонидек, улар орасида нур бордек бўлиб келади, ёки худди икки қора булутдек, ёки худди қаторлашган қушлардан иборат соябондек бўлиб, ўз соҳиби (эгалари) томонидан мунозара қиладилар,» дедилар. Бу бобда Бурайда ва Абу Умомадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўналишдан ҳасан ғарибдир. Аҳли илм наздида бу ҳадиснинг маъноси шуки, унинг ўқилишининг савоби келади. Баъзи аҳли илм бу ҳадисни ва бунга ўхшаш ҳадисларни шундай — Қуръон ўқишининг савоби келади, деб тафсир қилганлар. Наввоснинг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (қилган) ҳадисида уларнинг тафсирига далолат қиладиган нарса бор, чунки Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ва унга дунёда амал қилган аҳли (эгалари),» дедилар. Бунда амалнинг савоби келишига далолат бордир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، فِي تَفْسِيرِ حَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ مَا خَلَقَ اللَّهُ مِنْ سَمَاءٍ وَلاَ أَرْضٍ أَعْظَمَ مِنْ آيَةِ الْكُرْسِيِّ . قَالَ سُفْيَانُ لأَنَّ آيَةَ الْكُرْسِيِّ هُوَ كَلاَمُ اللَّهِ وَكَلاَمُ اللَّهِ أَعْظَمُ مِنْ خَلْقِ اللَّهِ مِنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ .
Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга ал-Ҳумайдий ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ибн Уяйна Абдуллоҳ ибн Масъуднинг ҳадисини тафсир қилиб (ривоят қилди). (Абдуллоҳ) деди: Аллаҳ на осмонда, на ерда Оятул-Курсийдан буюкроқ нарса яратган эмас. Суфён деди: Чунки Оятул-Курсий Аллаҳнинг каломидир, Аллаҳнинг каломи эса Аллаҳнинг осмон ва ердан иборат яратганидан буюкроқдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ يَقُولُ بَيْنَمَا رَجُلٌ يَقْرَأُ سُورَةَ الْكَهْفِ إِذْ رَأَى دَابَّتَهُ تَرْكُضُ فَنَظَرَ فَإِذَا مِثْلُ الْغَمَامَةِ أَوِ السَّحَابَةِ فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " تِلْكَ السَّكِينَةُ نَزَلَتْ مَعَ الْقُرْآنِ أَوْ نَزَلَتْ عَلَى الْقُرْآنِ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أُسَيْدِ بْنِ حُضَيْرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Абу Довуд ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Абу Ишоқдан (ривоят қилдики), у деди: мен ал-Баро ибн Озиб (розияллаҳу анҳумо)ни шундай деяётганини эшитдим: бир киши Каҳф сурасини ўқиётган эди, бирдан у ўз уловининг (чўчиб) типирчилаётганини кўрди. Қараса, худди булут ёки булут парчасига ўхшаш нарса (пайдо бўлибди). У Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) олдига келиб, буни унга айтди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «У Қуръон билан бирга нозил бўлган, ёки Қуръон учун нозил бўлган сакинат (хотиржамлик)дир,» дедилар. Бу бобда Усайд ибн Ҳузайрдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ مَعْدَانَ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ قَرَأَ ثَلاَثَ آيَاتٍ مِنْ أَوَّلِ الْكَهْفِ عُصِمَ مِنْ فِتْنَةِ الدَّجَّالِ " . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Қатодадан, у Солим ибн Абул-Жаъддан, у Маъдон ибн Абу Талҳадан, у Абуд-Дардо (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ким Каҳф (сураси)нинг бошидан учта оятни ўқиса, Дажжол фитнасидан сақланади,» дедилар. Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Муоз ибн Ҳишом ривоят қилди, у деди: менга отам Қатодадан, шу иснод билан унга ўхшашини ривоят қилди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَسُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الرُّؤَاسِيُّ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ هَارُونَ أَبِي مُحَمَّدٍ، عَنْ مُقَاتِلِ بْنِ حَيَّانَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ لِكُلِّ شَيْءٍ قَلْبًا وَقَلْبُ الْقُرْآنِ يس وَمَنْ قَرَأَ يس كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِقِرَاءَتِهَا قِرَاءَةَ الْقُرْآنِ عَشْرَ مَرَّاتٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَبِالْبَصْرَةِ لاَ يَعْرِفُونَ مِنْ حَدِيثِ قَتَادَةَ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَهَارُونُ أَبُو مُحَمَّدٍ شَيْخٌ مَجْهُولٌ . حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الدَّارِمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، بِهَذَا . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، وَلاَ يَصِحُّ مِنْ قِبَلِ إِسْنَادِهِ إِسْنَادُهُ ضَعِيفٌ . وَ فِي البَابِ عَنْ أَبِي هُرَيرَةَ
Бизга Қутайба ва Суфён ибн Вакииъ ривоят қилиб дедилар: бизга Ҳумайд ибн Абдураҳмон ар-Руосий ривоят қилди, у ал-Ҳасан ибн Солиҳдан, у Ҳорун Абу Муҳаммаддан, у Муқотил ибн Ҳайёндан, у Қатодадан, у Анасдан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, ҳар бир нарсанинг бир қалби бордир, Қуръоннинг қалби эса Ёсиндир. Ким Ёсинни ўқиса, Аллаҳ унинг бу ўқиши сабабли унга Қуръонни ўн марта ўқиган (ажрини) ёзади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Ҳумайд ибн Абдураҳмоннинг ҳадисидан биламиз, Басрада эса Қатоданинг ҳадисини фақат шу йўлдан биладилар. Ҳорун Абу Муҳаммад эса мажҳул (нотаниш) шайхдир. Бизга Абу Мусо Муҳаммад ибн ал-Мусанно ривоят қилиб деди: бизга Аҳмад ибн Саид ад-Доримий ривоят қилиб деди: бизга Қутайба Ҳумайд ибн Абдураҳмондан шуни ривоят қилди. Бу бобда Абу Бакр ас-Сиддиқдан (ҳам ривоят бор), (лекин) унинг исноди жиҳатидан саҳиҳ эмас, исноди заифдир. Яна бу бобда Абу Ҳурайрадан (ҳам ривоят бор).
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي خَثْعَمٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ قَرَأَ حم الدُّخَانَ فِي لَيْلَةٍ أَصْبَحَ يَسْتَغْفِرُ لَهُ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَعُمَرُ بْنُ أَبِي خَثْعَمٍ يُضَعَّفُ . قَالَ مُحَمَّدٌ وَهُوَ مُنْكَرُ الْحَدِيثِ .
Бизга Суфён ибн Вакииъ ривоят қилиб деди: бизга Зайд ибн Ҳубоб ривоят қилиб деди, у Умар ибн Абу Хасъамдан, у Яҳё ибн Абу Касийрдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бир кечада Ҳо-Мим ад-Духонни ўқиса, эрталаб етмиш минг фаришта унинг учун мағфират сўраб тонгни қарши олади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз. Умар ибн Абу Хасъам эса заиф саналади. Муҳаммад (Бухорий) деди: у мункар ул-ҳадисдир.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْكُوفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، عَنْ هِشَامٍ أَبِي الْمِقْدَامِ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ قَرَأَ حم الدُّخَانَ فِي لَيْلَةِ الْجُمُعَةِ غُفِرَ لَهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَهِشَامٌ أَبُو الْمِقْدَامِ يُضَعَّفُ وَلَمْ يَسْمَعِ الْحَسَنُ مِنْ أَبِي هُرَيْرَةَ هَكَذَا قَالَ أَيُّوبُ وَيُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ وَعَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ .
Бизга Наср ибн Абдураҳмон ал-Куфий ривоят қилиб деди: бизга Зайд ибн Ҳубоб ривоят қилиб деди, у Ҳишом Абул-Миқдомдан, у ал-Ҳасандан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким жума кечасида Ҳо-Мим ад-Духонни ўқиса, унинг (гуноҳи) кечирилади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз. Ҳишом Абул-Миқдом эса заиф саналади, ал-Ҳасан ҳам Абу Ҳурайрадан (ҳадис) эшитмаган. Айюб, Юнус ибн Убайд ва Али ибн Зайд шундай деганлар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عَمْرِو بْنِ مَالِكٍ النُّكْرِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي الْجَوْزَاءِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ ضَرَبَ بَعْضُ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم خِبَاءَهُ عَلَى قَبْرٍ وَهُوَ لاَ يَحْسِبُ أَنَّهُ قَبْرٌ فَإِذَا فِيهِ إِنْسَانٌ يَقْرَأُ سُورَةَ تَبَارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ حَتَّى خَتَمَهَا فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي ضَرَبْتُ خِبَائِي عَلَى قَبْرٍ وَأَنَا لاَ أَحْسِبُ أَنَّهُ قَبْرٌ فَإِذَا فِيهِ إِنْسَانٌ يَقْرَأُ سُورَةَ تَبَارَكَ الْمُلْكُ حَتَّى خَتَمَهَا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هِيَ الْمَانِعَةُ هِيَ الْمُنْجِيَةُ تُنْجِيهِ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдулмалик ибн Абуш-Шавориб ривоят қилиб деди: бизга Яҳё ибн Амр ибн Молик ан-Нукрий ривоят қилиб деди, у отасидан, у Абул-Жавзодан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан бири бир қабр устига, уни қабр деб ўйламаган ҳолда, чодирини тикди. Бирдан унда бир инсон «Табарока-ллазий биядиҳил-мулк» сурасини охиригача ўқиётган эди. Шунда у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келди-да: «Эй Расулуллаҳ, мен бир қабр устига, уни қабр деб ўйламаган ҳолда чодиримни тикибман. Бирдан унда бир инсон «Табарокал-мулк» сурасини охиригача ўқияпти,» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «У (сура) тўсгувчидир, у қутқарувчидир, уни қабр азобидан қутқаради,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўлдан ҳасан ғарибдир. Бу бобда Абу Ҳурайрадан (ҳам ривоят бор).
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَبَّاسٍ الْجُشَمِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ سُورَةً مِنَ الْقُرْآنِ ثَلاَثُونَ آيَةً شَفَعَتْ لِرَجُلٍ حَتَّى غُفِرَ لَهُ وَهِيَ سُورَةُ تَبَارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилиб деди: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилиб деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Қатодадан, у Аббос ал-Жушамийдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у (Набий) дедилар: «Албатта, Қуръондаги ўттиз оятдан иборат бир сура бир кишига, у кечирилгунча шафоат қилади. У «Табарока-ллазий биядиҳил-мулк» сурасидир,» дедилар. Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا هُرَيْمُ بْنُ مِسْعَرٍ، - تِرْمِذِيٌّ - قَالَ حَدَّثَنَا الْفُضَيْلُ بْنُ عِيَاضٍ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ لاَ يَنَامُ حَتَّى يَقْرَأَ : (الم * تَنْزِيلُ ) وَ ( تَبَارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ لَيْثِ بْنِ أَبِي سُلَيْمٍ مِثْلَ هَذَا . وَرَوَاهُ مُغِيرَةُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا . وَرَوَى زُهَيْرٌ قَالَ قُلْتُ لأَبِي الزُّبَيْرِ سَمِعْتَ مِنْ جَابِرٍ يَذْكُرُ هَذَا الْحَدِيثَ . فَقَالَ أَبُو الزُّبَيْرِ إِنَّمَا أَخْبَرَنِيهِ صَفْوَانُ أَوِ ابْنُ صَفْوَانَ وَكَأَنَّ زُهَيْرًا أَنْكَرَ أَنْ يَكُونَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ . حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ . حَدَّثَنَا هُرَيْمٌ بن مِسْعَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا فُضَيْلٌ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ طَاوُسٍ، قَالَ تَفْضُلاَنِ عَلَى كُلِّ سُورَةٍ مِنَ الْقُرْآنِ بِسَبْعِينَ حَسَنَةً .
Бизга Ҳурайм ибн Мисъар — Термизийлик — ривоят қилиб деди: бизга ал-Фузайл ибн Иёз ривоят қилиб деди, у Лайсдан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан (ривоят қилдики): Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) «Алиф-Лом-Мим, Танзийл» (яъни Сажда сураси) ва «Табарока-ллазий биядиҳил-мулк» (суралари)ни ўқимагунча ухламас эдилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадисни Лайс ибн Абу Сулаймдан бирдан ортиқ (рови) шунга ўхшаш ривоят қилган. Уни Муғийра ибн Муслим ҳам Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга яқин ривоят қилган. Зуҳайр ривоят қилиб деди: мен Абуз-Зубайрга: «Сен бу ҳадисни Жобир айтиб берганини эшитганмидинг?» дедим. Шунда Абуз-Зубайр: «Буни менга Сафвон ёки Ибн Сафвон хабар берган эди,» деди. Гўё Зуҳайр бу ҳадис Абуз-Зубайрдан, Жобирдан (бевосита) бўлишини инкор этгандек бўлди. Бизга Ҳаннод ривоят қилиб деди: бизга Абул-Аҳвас ривоят қилди, у Лайсдан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш (ривоят қилди). Бизга Ҳурайм ибн Мисъар ривоят қилиб деди: бизга Фузайл ривоят қилди, у Лайсдан, у Товусдан (ривоят қилдики), у деди: «У иккаласи (Сажда ва Мулк суралари) Қуръондаги ҳар бир сурадан етмиш ҳасана ортиқдир.»
(حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى الْحَرَشِيُّ الْبَصْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ سَلْمِ بْنِ صَالِحٍ الْعِجْلِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ قَرَأَ إِذَا زُلْزِلَتِ عُدِلَتْ لَهُ بِنِصْفِ الْقُرْآنِ وَمَنْ قَرَأَْ قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ ) عُدِلَتْ لَهُ بِرُبْعِ الْقُرْآنِ وَمَنْ قَرَأَْ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ) عُدِلَتْ لَهُ بِثُلُثِ الْقُرْآنِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ هَذَا الشَّيْخِ الْحَسَنِ بْنِ سَلْمٍ . وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Мусо ал-Ҳараший ал-Басрий ривоят қилиб деди: бизга ал-Ҳасан ибн Салм ибн Солиҳ ал-Ижлий ривоят қилиб деди: бизга Собит ал-Буноний ривоят қилди, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким «Изо зулзилат»ни ўқиса, у унинг учун Қуръоннинг ярмига тенг қилинади. Ким «Қул ё айюҳал-кофирун»ни ўқиса, у унинг учун Қуръоннинг чорагига тенг қилинади. Ким «Қул ҳуваллооҳу аҳад»ни ўқиса, у унинг учун Қуръоннинг учдан бирига тенг қилинади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу шайх ал-Ҳасан ибн Салмнинг ҳадисидан биламиз. Бу бобда Ибн Аббосдан (ҳам ривоят бор).
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، قَالَ أَخْبَرَنَا يَمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ الْعَنَزِيُّ، حَدَّثَنَا عَطَاءٌ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا زُلْزِلَتِ تَعْدِلُ نِصْفَ الْقُرْآنِ وَقُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ تَعْدِلُ ثُلُثَ الْقُرْآنِ وَ قُلْْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ تَعْدِلُ رُبُعَ الْقُرْآنِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ يَمَانِ بْنِ الْمُغِيرَةِ .
Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилиб деди: бизга Язид ибн Ҳорун хабар бериб деди: бизга Ямон ибн ал-Муғийра ал-Аназий хабар бериб деди: бизга Ато ривоят қилди, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Изо зулзилат» Қуръоннинг ярмига тенг бўлади, «Қул ҳуваллооҳу аҳад» Қуръоннинг учдан бирига тенг бўлади, «Қул ё айюҳал-кофирун» эса Қуръоннинг чорагига тенг бўлади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Ямон ибн ал-Муғийранинг ҳадисидан биламиз.
حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ مُكْرَمٍ الْعَمِّيُّ الْبَصْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا سَلَمَةُ بْنُ وَرْدَانَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِرَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِهِ " هَلْ تَزَوَّجْتَ يَا فُلاَنُ " . قَالَ لاَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَلاَ عِنْدِي مَا أَتَزَوَّجُ بِهِ . قَالَ " أَلَيْسَ مَعَكَ (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ) " . قَالَ بَلَى . قَالَ " ثُلُثُ الْقُرْآنِ " . قَالَ " أَلَيْسَ مَعَكَ ( إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ ) " . قَالَ بَلَى . قَالَ " رُبُعُ الْقُرْآنِ " . قَالَ " أَلَيْسَ مَعَكَ قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ " . قَالَ بَلَى قَالَ " رُبُعُ الْقُرْآنِ " . قَالَ " أَلَيْسَ مَعَكَ (إِذَا زُلْزِلَتِ الأَرْضُ ) " . قَالَ بَلَى . قَالَ " رُبُعُ الْقُرْآنِ " . قَالَ " تَزَوَّجْ تَزَوَّجْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Бизга Уқба ибн Мукрам ал-Аммий ал-Басрий ривоят қилиб деди: менга Ибн Абу Фудайк ривоят қилиб деди: бизга Салама ибн Вардон хабар бериб деди, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) саҳобаларидан бир кишига: «Уйландингми, эй фалончи?» дедилар. У: «Йўқ, Аллаҳга қасамки, эй Расулуллаҳ, менда уйланиш учун (мол) ҳам йўқ,» деди. (Набий): «Сенинг ёдингда «Қул ҳуваллооҳу аҳад» (сураси) йўқми?» дедилар. У: «Бор,» деди. (Набий): «(У) Қуръоннинг учдан биридир,» дедилар. (Яна): «Сенинг ёдингда «Изо жаа насруллооҳи вал-фатҳ» (сураси) йўқми?» дедилар. У: «Бор,» деди. (Набий): «(У) Қуръоннинг чорагидир,» дедилар. (Яна): «Сенинг ёдингда «Қул ё айюҳал-кофирун» йўқми?» дедилар. У: «Бор,» деди. (Набий): «(У) Қуръоннинг чорагидир,» дедилар. (Яна): «Сенинг ёдингда «Изо зулзилатил-арзу» йўқми?» дедилар. У: «Бор,» деди. (Набий): «(У) Қуръоннинг чорагидир,» дедилар. (Сўнг): «Уйлан, уйлан!» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ، عَنْ رَبِيعِ بْنِ خُثَيْمٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنِ امْرَأَةٍ، وَهِيَ امْرَأَةُ أَبِي أَيُّوبَ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَيَعْجَزُ أَحَدُكُمْ أَنْ يَقْرَأَ فِي لَيْلَةٍ ثُلُثَ الْقُرْآنِ مَنْ قَرَأَ اللَّهُ الْوَاحِدُ الصَّمَدُ فَقَدْ قَرَأَ ثُلُثَ الْقُرْآنِ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ وَأَبِي سَعِيدٍ وَقَتَادَةَ بْنِ النُّعْمَانِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسٍ وَابْنِ عُمَرَ وَأَبِي مَسْعُودٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَلاَ نَعْرِفُ أَحَدًا رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ أَحْسَنَ مِنْ رِوَايَةِ زَائِدَةَ وَتَابَعَهُ عَلَى رِوَايَتِهِ إِسْرَائِيلُ وَالْفُضَيْلُ بْنُ عِيَاضٍ وَقَدْ رَوَى شُعْبَةُ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ الثِّقَاتِ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ مَنْصُورٍ وَاضْطَرَبُوا فِيهِ .
Бизга Қутайба ва Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилиб дедилар: бизга Абдураҳмон ибн Маҳдий ривоят қилиб деди: бизга Зоида ривоят қилди, у Мансурдан, у Ҳилол ибн Йисофдан, у Робиъ ибн Хусаймдан, у Амр ибн Маймундан, у Абдураҳмон ибн Абу Лайлодан, у бир аёлдан — у Абу Айюбнинг аёли эди — у Абу Айюбдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизлардан бирингиз бир кечада Қуръоннинг учдан бирини ўқишдан ожиз бўлармиди? Ким «Аллоҳул-воҳидус-самад»ни ўқиса, батаҳқиқ Қуръоннинг учдан бирини ўқибди,» дедилар. Бу бобда Абуд-Дардо, Абу Саид, Қатода ибн ан-Нуъмон, Абу Ҳурайра, Анас, Ибн Умар ва Абу Масъуддан (ҳам ривоят бор). Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир, биз бу ҳадисни Зоиданинг ривоятидан кўра чиройлироқ ривоят қилган бировни билмаймиз. Унинг ривоятида Исроил ҳамда ал-Фузайл ибн Иёз унга мутобаъа қилганлар (ҳамоҳанг ривоят қилганлар). Шуъба ва бошқа бирдан ортиқ ишончли (рови) бу ҳадисни Мансурдан ривоят қилган, (лекин) унда изтиробга йўл қўйганлар (ихтилоф қилганлар).
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنِ ابْنِ حُنَيْنٍ، مَوْلًى لآلِ زَيْدِ بْنِ الْخَطَّابِ أَوْ مَوْلَى زَيْدِ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أَقْبَلْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَمِعَ رَجُلاً يَقْرَأُْ (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ * اللَّهُ الصَّمَدُ ) فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَجَبَتْ " . قُلْتُ وَمَا وَجَبَتْ قَالَ " الْجَنَّةُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَابْنُ حُنَيْنٍ هُوَ عُبَيْدُ بْنُ حُنَيْنٍ .
Бизга Абу Курайб ривоят қилиб деди: бизга Ишоқ ибн Сулаймон ривоят қилиб деди, у Молик ибн Анасдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдураҳмондан, у Ибн Ҳунайндан — Зайд ибн ал-Хаттоб хонадонининг мавлоси ёки Зайд ибн ал-Хаттобнинг мавлоси — у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга кетаётган эдим. У бир кишининг «Қул ҳуваллооҳу аҳад, Аллоҳус-самад»ни ўқиётганини эшитдилар. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Вожиб бўлди,» дедилар. Мен: «Нима вожиб бўлди?» дедим. У: «Жаннат,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир, биз уни фақат Молик ибн Анаснинг ҳадисидан биламиз. Ибн Ҳунайн эса Убайд ибн Ҳунайндир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَرْزُوقٍ الْبَصْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ مَيْمُونٍ أَبُو سَهْلٍ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ قَرَأَ كُلَّ يَوْمٍ مِائَتَىْ مَرَّةٍ (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ) مُحِيَ عَنْهُ ذُنُوبُ خَمْسِينَ سَنَةً إِلاَّ أَنْ يَكُونَ عَلَيْهِ دَيْنٌ " . وَبِهَذَا الإِسْنَادِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ أَرَادَ أَنْ يَنَامَ عَلَى فِرَاشِهِ فَنَامَ عَلَى يَمِينِهِ ثُمَّ قَرَأَْ (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ) مِئَةَ مَرَّةٍ فَإِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ يَقُولُ لَهُ الرَّبُّ يَا عَبْدِي ادْخُلْ عَلَى يَمِينِكَ الْجَنَّةَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ أَيْضًا عَنْ ثَابِتٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Марзуқ ал-Басрий ривоят қилиб деди: бизга Ҳотим ибн Маймун Абу Саҳл ривоят қилди, у Собит ал-Бунонийдан, у Анас ибн Моликдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у (Набий) дедилар: «Ким ҳар куни «Қул ҳуваллооҳу аҳад»ни икки юз марта ўқиса, ундан эллик йиллик гуноҳлар ўчирилади, фақат унинг зиммасида қарз бўлмаса,» дедилар. Шу иснод билан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилинганки), у дедилар: «Ким тўшагига ётмоқчи бўлиб, ўнг ёни билан ётса, сўнг «Қул ҳуваллооҳу аҳад»ни юз марта ўқиса, Қиёмат куни бўлганида Робб унга: «Эй бандам, жаннатга ўнг тарафингдан кир,» дейди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис Собитнинг Анасдан (қилган ривояти) жиҳатидан ғарибдир, бу ҳадис Собитдан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدُّورِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُهَيْلُ بْنُ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ) تَعْدِلُ ثُلُثَ الْقُرْآنِ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга ал-Аббос ибн Муҳаммад ад-Дурий ривоят қилиб деди: бизга Холид ибн Махлад ривоят қилиб деди: бизга Сулаймон ибн Билол ривоят қилиб деди: бизга Суҳайл ибн Абу Солиҳ ривоят қилди, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қул ҳуваллооҳу аҳад» Қуръоннинг учдан бирига тенг бўлади,» дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ كَيْسَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " احْشِدُوا فَإِنِّي سَأَقْرَأُ عَلَيْكُمْ ثُلُثَ الْقُرْآنِ " . قَالَ فَحَشَدَ مَنْ حَشَدَ ثُمَّ خَرَجَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَرَأَْ (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ) ثُمَّ دَخَلَ فَقَالَ بَعْضُنَا لِبَعْضٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَإِنِّي سَأَقْرَأُ عَلَيْكُمْ ثُلُثَ الْقُرْآنِ " . إِنِّي لأُرَى هَذَا خَبَرٌ جَاءَهُ مِنَ السَّمَاءِ ثُمَّ خَرَجَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " إِنِّي قُلْتُ سَأَقْرَأُ عَلَيْكُمْ ثُلُثَ الْقُرْآنِ أَلاَ وَإِنَّهَا تَعْدِلُ بثُلُثَ الْقُرْآنِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَأَبُو حَازِمٍ الأَشْجَعِيُّ اسْمُهُ سَلْمَانُ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилиб деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилиб деди: бизга Язид ибн Кайсон ривоят қилиб деди: бизга Абу Ҳозим ривоят қилди, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Тўпланинглар, мен сизларга Қуръоннинг учдан бирини ўқиб бераман,» дедилар. (Рови) деди: шунда тўпланадиган киши тўпланди. Сўнг Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) чиқиб, «Қул ҳуваллооҳу аҳад»ни ўқидилар, сўнг (уйга) кириб кетдилар. Шунда баъзимиз баъзимизга: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен сизларга Қуръоннинг учдан бирини ўқиб бераман,» деган эдилар. Мен буни унга осмондан келган хабар деб ўйлайман,» дедик. Сўнг Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) чиқиб: «Мен: «Сизларга Қуръоннинг учдан бирини ўқиб бераман,» деган эдим. Огоҳ бўлинглар, албатта у Қуръоннинг учдан бирига тенг бўлади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Абу Ҳозим ал-Ашжаъийнинг исми Салмондир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ يَؤُمُّهُمْ فِي مَسْجِدِ قُبَاءَ فَكَانَ كُلَّمَا افْتَتَحَ سُورَةً يَقْرَأُ لَهُمْ فِي الصَّلاَةِ يَقْرَأَ بِهَا افْتَتَحَ بِـ (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ) حَتَّى يَفْرُغَ مِنْهَا ثُمَّ يَقْرَأُ بِسُورَةٍ مَعَهَا وَكَانَ يَصْنَعُ ذَلِكَ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ فَكَلَّمَهُ أَصْحَابُهُ فَقَالُوا إِنَّكَ تَقْرَأُ بِهَذِهِ السُّورَةِ ثُمَّ لاَ تَرَى أَنَّهَا تُجْزِيكَ حَتَّى تَقْرَأَ بِسُورَةٍ أُخْرَى فَإِمَّا أَنْ تَقْرَأَ بِهَا وَإِمَّا أَنْ تَدَعَهَا وَتَقْرَأَ بِسُورَةٍ أُخْرَى . قَالَ مَا أَنَا بِتَارِكِهَا إِنْ أَحْبَبْتُمْ أَنْ أَؤُمَّكُمْ بِهَا فَعَلْتُ وَإِنْ كَرِهْتُمْ تَرَكْتُكُمْ . وَكَانُوا يَرَوْنَهُ أَفْضَلَهُمْ وَكَرِهُوا أَنْ يَؤُمَّهُمْ غَيْرُهُ فَلَمَّا أَتَاهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرُوهُ الْخَبَرَ فَقَالَ " يَا فُلاَنُ مَا يَمْنَعُكَ مِمَّا يَأْمُرُ بِهِ أَصْحَابُكَ وَمَا يَحْمِلُكَ أَنْ تَقْرَأَ هَذِهِ السُّورَةَ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ " . فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُحِبُّهَا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ حُبَّهَا أَدْخَلَكَ الْجَنَّةَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ ثَابِتٍ البُنَانِيُّ وَ قد رَوَى مُبَارَكُ بْنُ فَضَالَةَ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَجُلاً، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُحِبُّ هَذِهِ السُّورَةَْ (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ) فَقَالَ " إِنَّ حُبَّكَ إِيَّاهَا يُدْخِلُكَ الْجَنَّةَ " . حَدَّثَنَا بِذَلِكَ أَبُو دَاوُدَ سُلَيْمَانُ بْنُ الأَشْعَثِ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا مُبَارَكُ بْنُ فَضَالَةَ بِهَذَا .
Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ривоят қилиб деди: бизга Исмоил ибн Абу Увайс ривоят қилиб деди: бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад ривоят қилди, у Убайдуллоҳ ибн Умардан, у Собит ал-Бунонийдан, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), у деди: Ансорлардан бир киши Қубо масжидида уларга имом бўлиб турарди. У намозда уларга ўқиш учун қайси сура билан бошламасин, (аввал) «Қул ҳуваллооҳу аҳад» билан бошлар, уни тугатгунча ўқир, сўнг у билан бирга (бошқа) бир сурани ўқирди. У буни ҳар бир ракъатда қиларди. Шунда унинг ҳамроҳлари унга: «Сен бу сурани ўқийсан, сўнг у (ўзи) сенга кифоя қилади деб ўйламай, бошқа бир сурани ҳам ўқийсан. Ё уни (ёлғиз) ўқигин, ёки уни қўйиб, бошқа бир сурани ўқигин,» дедилар. У: «Мен уни тарк этмайман. Агар мен сизларга у билан имомлик қилишимни хоҳласангиз, қилдим; агар ёқтирмасангиз, сизларни тарк этаман,» деди. Улар уни ўзларининг энг афзаллари деб билар, ундан ўзга бировнинг имомлик қилишини ёқтирмас эдилар. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларнинг олдиларига келганларида, унга бу хабарни айтдилар. Шунда (Набий): «Эй фалончи, ҳамроҳларинг буюрган нарсадан сени нима тўсаётир ва бу сурани ҳар ракъатда ўқишингга сени нима ундаётир?» дедилар. У: «Эй Расулуллаҳ, мен уни севаман,» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, уни севишинг сени жаннатга киритди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўлдан, Убайдуллоҳ ибн Умарнинг Собит ал-Бунонийдан (қилган ривояти) жиҳатидан ҳасан ғариб саҳиҳдир. Муборак ибн Фазола ҳам Собитдан, у Анасдан ривоят қилган: бир киши: «Эй Расулуллаҳ, мен бу «Қул ҳуваллооҳу аҳад» сурасини севаман,» деди. Шунда (Набий): «Албатта, сенинг уни севишинг сени жаннатга киритади,» дедилар. Бизга буни Абу Довуд Сулаймон ибн ал-Ашъас ривоят қилиб деди: бизга Абул-Валиддеди: бизга Муборак ибн Фазола шуни ривоят қилди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي قَيْسُ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ الْجُهَنِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَىَّ آيَاتٍ لَمْ يُرَ مِثْلُهُنَّ (قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ ) إِلَى آخِرِ السُّورَةِ وَ (قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ ) إِلَى آخِرِ السُّورَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилиб деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилиб деди: бизга Исмоил ибн Абу Холид ривоят қилиб деди: менга Қайс ибн Абу Ҳозим хабар бериб деди, у Уқба ибн Омир ал-Жуҳанийдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у (Набий) дедилар: «Аллаҳ менга шундай оятлар нозил қилдики, уларнинг ўхшаши кўрилмаган: «Қул аъузу би-Роббин-нас» — сурани охиригача ва «Қул аъузу би-Роббил-фалақ» — сурани охиригача,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ عُلَىِّ بْنِ رَبَاحٍ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ أَقْرَأَ بِالْمُعَوِّذَتَيْنِ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلاَةٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Бизга Қутайба ривоят қилиб деди: бизга Ибн Лаҳия ривоят қилди, у Язид ибн Абу Ҳабибдан, у Али ибн Робоҳдан, у Уқба ибн Омирдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга ҳар намознинг ортидан «Муаввизатайн»ни (яъни Фалақ ва Нас сураларини) ўқишни буюрдилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، وَهِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ وَهُوَ مَاهِرٌ بِهِ مَعَ السَّفَرَةِ الْكِرَامِ الْبَرَرَةِ وَالَّذِي يَقْرَؤُهُ قَالَ هِشَامٌ وَهُوَ شَدِيدٌ عَلَيْهِ قَالَ شُعْبَةُ وَهُوَ عَلَيْهِ شَاقٌّ فَلَهُ أَجْرَانِ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилиб деди: бизга Абу Довуд ат-Тоёлисий ривоят қилиб деди: бизга Шуъба ва Ҳишом ривоят қилдилар, у Қатодадан, у Зуроро ибн Авфодан, у Саъд ибн Ҳишомдан, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қуръонни ўқийдиган ва унга моҳир киши шарафли, тақводор (фаришта) элчилар (Сафаратил-Киромил-Бараро) билан биргадир. Уни ўқийдиган киши эса — Ҳишом: «ва у (ўқиш) унга оғирлик қилади,» деди; Шуъба: «ва у унга машаққатлидир,» деди — унга икки ажр бордир,» дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا حَفْصُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ زَاذَانَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ قَرَأَ الْقُرْآنَ وَاسْتَظْهَرَهُ فَأَحَلَّ حَلاَلَهُ وَحَرَّمَ حَرَامَهُ أَدْخَلَهُ اللَّهُ بِهِ الْجَنَّةَ وَشَفَّعَهُ فِي عَشَرَةٍ مِنْ أَهْلِ بَيْتِهِ كُلُّهُمْ وَجَبَتْ لَهُ النَّارُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَلَيْسَ إِسْنَادٌ صَحِيحٍ . وَحَفْصُ بْنُ سُلَيْمَانَ أَبُو عُمَرَ بَزَّازٌ كُوفِيٌّ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ .
Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, у деди: бизга Ҳафс ибн Сулаймон хабар берди, у Касир ибн Зазондан, у Осим ибн Замрадан, у Али ибн Абу Толиб (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Қуръонни ўқиб, уни ёд олса ва унинг ҳалолини ҳалол, ҳаромини ҳаром деб билса, Аллаҳ уни шу сабабли жаннатга киритади ва унинг аҳли байтидан ўнта кишига — уларнинг ҳаммасига дўзах вожиб бўлган бўлса-да — шафоат қилишига рухсат беради,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билан биламиз ва исноди саҳиҳ эмас. Ҳафс ибн Сулаймон Абу Умар Баззоз Куфий ҳадисда заиф саналади.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ الْجُعْفِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ حَمْزَةَ الزَّيَّاتَ، عَنْ أَبِي الْمُخْتَارِ الطَّائِيِّ، عَنِ ابْنِ أَخِي الْحَارِثِ الأَعْوَرِ، عَنِ الْحَارِثِ، قَالَ مَرَرْتُ فِي الْمَسْجِدِ فَإِذَا النَّاسُ يَخُوضُونَ فِي الأَحَادِيثِ فَدَخَلْتُ عَلَى عَلِيٍّ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَلاَ تَرَى أَنَّ النَّاسَ قَدْ خَاضُوا فِي الأَحَادِيثِ . قَالَ أَوَقَدْ فَعَلُوهَا قُلْتُ نَعَمْ . قَالَ أَمَا إِنِّي قَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " أَلاَ إِنَّهَا سَتَكُونُ فِتْنَةٌ " . فَقُلْتُ مَا الْمَخْرَجُ مِنْهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " كِتَابُ اللَّهِ فِيهِ نَبَأُ مَا كَانَ قَبْلَكُمْ وَخَبَرُ مَا بَعْدَكُمْ وَحُكْمُ مَا بَيْنَكُمْ هُوَ الْفَصْلُ لَيْسَ بِالْهَزْلِ مَنْ تَرَكَهُ مِنْ جَبَّارٍ قَصَمَهُ اللَّهُ وَمَنِ ابْتَغَى الْهُدَى فِي غَيْرِهِ أَضَلَّهُ اللَّهُ وَهُوَ حَبْلُ اللَّهِ الْمَتِينُ وَهُوَ الذِّكْرُ الْحَكِيمُ وَهُوَ الصِّرَاطُ الْمُسْتَقِيمُ هُوَ الَّذِي لاَ تَزِيغُ بِهِ الأَهْوَاءُ وَلاَ تَلْتَبِسُ بِهِ الأَلْسِنَةُ وَلاَ يَشْبَعُ مِنْهُ الْعُلَمَاءُ وَلاَ يَخْلَقُ عَلَى كَثْرَةِ الرَّدِّ وَلاَ تَنْقَضِي عَجَائِبُهُ هُوَ الَّذِي لَمْ تَنْتَهِ الْجِنُّ إِذْ سَمِعَتْهُ حَتَّى قَالُوا (إِنَّا سَمِعْنَا قُرْآنًا عَجَبًا * يَهْدِي إِلَى الرُّشْدِ فَآمَنَّا بِهِ ) مَنْ قَالَ بِهِ صَدَقَ وَمَنْ عَمِلَ بِهِ أُجِرَ وَمَنْ حَكَمَ بِهِ عَدَلَ وَمَنْ دَعَا إِلَيْهِ هُدِيَ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ " . خُذْهَا إِلَيْكَ يَا أَعْوَرُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ حَمْزَةَ الزًّيَّاتِ وَإِسْنَادُهُ مَجْهُولٌ . وَفِي حَدِيثِ الْحَارِثِ مَقَالٌ .
Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, у деди: бизга Ҳусайн ибн Али ал-Жуъфий ривоят қилди, у деди: мен Ҳамза аз-Зайётдан эшитдим, у Абул-Мухтор ат-Тоийдан, у ал-Ҳорис ал-Аъварнинг укасининг ўғлидан, у ал-Ҳорисдан (ривоят қилдики), у деди: мен масжиддан ўтиб кетаётган эдим, қарасам, одамлар ҳадисларга (турли гапларга) шўнғиб кетган эканлар. Шунда мен Алининг олдига кириб: «Эй мўминлар амири, кўрмаяпсанми, одамлар гапларга (беҳуда) шўнғиб кетибди-ку,» дедим. У: «Улар шундай қилибдими?» деди. Мен: «Ҳа,» дедим. У деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Албатта, фитна бўлади,» деганларини эшитганман. Шунда мен: «Ундан қутулиш йўли нима, эй Расулуллаҳ?» дедим. У: «Аллаҳнинг Китобидир. Унда сизлардан олдингиларнинг хабари, сизлардан кейингиларнинг дарак хабари ва орангиздаги (ишлар учун) ҳукм бордир. У ҳақни ботилдан ажратувчидир, ҳазил эмас. Қайси бир золим уни тарк этса, Аллаҳ уни синдиради ва ким ундан ўзгада ҳидоят изласа, Аллаҳ уни адаштиради. У Аллаҳнинг мустаҳкам арқонидир, у ҳикматли зикрдир, у тўғри йўлдир. У шундай (Китоб)ки, ундан ҳавойи нафслар оғмайди, тиллар уни чалкаштирмайди, олимлар ундан тўймайди, кўп такрорлаш билан эскириб қолмайди ва унинг ажойиботлари тугамайди. У шундай (Китоб)ки, жинлар уни эшитганларида тўхтамай: «Албатта, биз ажойиб бир Қуръон эшитдик. У тўғри йўлга ҳидоят қилади, бас, биз унга имон келтирдик,» дегунларича (эшитишдан тўхтамадилар) (Жин сураси, 1-2). Ким у билан сўзласа, рост сўзлайди, ким у билан амал қилса, ажр олади, ким у билан ҳукм қилса, адолат қилади ва ким унга даъват қилса, тўғри йўлга ҳидоят қилинган бўлади,» дедилар. Буни ўзингга ол, эй Аъвар.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Ҳамза аз-Зайётнинг ҳадисидан биламиз ва унинг исноди мажҳулдир. ал-Ҳориснинг ҳадисида (равоятида) гап бордир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَلْقَمَةُ بْنُ مَرْثَدٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَعْدَ بْنَ عُبَيْدَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " خَيْرُكُمْ مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْآنَ وَعَلَّمَهُ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ فَذَاكَ الَّذِي أَقْعَدَنِي مَقْعَدِي هَذَا . وَعَلَّمَ الْقُرْآنَ فِي زَمَنِ عُثْمَانَ حَتَّى بَلَغَ الْحَجَّاجَ بْنَ يُوسُفَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Абу Довуд ривоят қилди, бизга Шуъба хабар берди, у деди: менга Алқама ибн Марсад хабар берди, у деди: мен Саъд ибн Убайдани Абу Абдурраҳмондан, у Усмон ибн Аффон (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилаётганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизларнинг энг яхшингиз Қуръонни ўрганган ва уни ўргатган кишидир,» дедилар. Абу Абдурраҳмон деди: «Мана шу нарса мени шу ўрнимга (Қуръон ўргатувчи қилиб) ўтқазди.» У Усмон (розияллаҳу анҳу) замонида токи Ҳажжож ибн Юсуф (замонига) етгунча Қуръон ўргатди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ السَّرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خَيْرُكُمْ - أَوْ أَفْضَلُكُمْ - مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْآنَ وَعَلَّمَهُ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَهَكَذَا رَوَى عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عُثْمَانَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَسُفْيَانُ لاَ يَذْكُرُ فِيهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ . وَقَدْ رَوَى يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ سُفْيَانَ، وَشُعْبَةَ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عُثْمَانَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. حَدَّثَنَا بِذَلِكَ، مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ سُفْيَانَ وَشُعْبَةَ . قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ وَهَكَذَا ذَكَرَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ سُفْيَانَ، وَشُعْبَةَ، غَيْرَ مَرَّةٍ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عُثْمَانَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ وَأَصْحَابُ سُفْيَانَ لاَ يَذْكُرُونَ فِيهِ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ . قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ وَهُوَ أَصَحُّ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ زَادَ شُعْبَةُ فِي إِسْنَادِ هَذَا الْحَدِيثِ سَعْدَ بْنَ عُبَيْدَةَ وَكَأَنَّ حَدِيثَ سُفْيَانَ أَشْبَهُ . قَالَ عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ مَا أَحَدٌ يَعْدِلُ عِنْدِي شُعْبَةَ وَإِذَا خَالَفَهُ سُفْيَانُ أَخَذْتُ بِقَوْلِ سُفْيَانَ . قَالَ أَبُو عِيسَى سَمِعْتُ أَبَا عَمَّارٍ يَذْكُرُ عَنْ وَكِيعٍ قَالَ قَالَ شُعْبَةُ سُفْيَانُ أَحْفَظُ مِنِّي وَمَا حَدَّثَنِي سُفْيَانُ عَنْ أَحَدٍ بِشَيْءٍ فَسَأَلْتُهُ إِلاَّ وَجَدْتُهُ كَمَا حَدَّثَنِي . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَسَعْدٍ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Бишр ибн ас-Сарий ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Алқама ибн Марсаддан, у Абу Абдурраҳмон ас-Суламийдан, у Усмон ибн Аффон (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизларнинг энг яхшингиз — ёки энг афзалингиз — Қуръонни ўрганган ва уни ўргатган кишидир,» дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Шунингдек, Абдурраҳмон ибн Маҳдий ва бошқа бир неча киши Суфён ас-Саврийдан, у Алқама ибн Марсаддан, у Абу Абдурраҳмондан, у Усмондан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилдилар ва Суфён унда Саъд ибн Убайдани зикр қилмайди. Яҳё ибн Саид ал-Қаттон эса бу ҳадисни Суфён ва Шуъбадан, улар Алқама ибн Марсаддан, у Саъд ибн Убайдадан, у Абу Абдурраҳмондан, у Усмондан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (деб) ривоят қилди. Буни бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид Суфён ва Шуъбадан ривоят қилди. Муҳаммад ибн Башшор деди: Яҳё ибн Саид буни Суфён ва Шуъбадан бир неча марта шундай — Алқама ибн Марсаддан, у Саъд ибн Убайдадан, у Абу Абдурраҳмондан, у Усмондан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (деб) зикр қилди. Муҳаммад ибн Башшор деди: Суфённинг шогирдлари унда Суфёндан, у Саъд ибн Убайдадан (деб) зикр қилмайдилар. Муҳаммад ибн Башшор деди: бу (ривоят) кўпроқ тўғридир. Абу Исо (Термизий) деди: Шуъба бу ҳадиснинг иснодига Саъд ибн Убайдани қўшган ва гўё Суфённинг ҳадиси (ҳақиқатга) кўпроқ ўхшашдир. Али ибн Абдуллоҳ деди: Яҳё ибн Саид: «Менинг наздимда ҳеч ким Шуъбага тенг келмайди, аммо унга Суфён мухолиф бўлса, мен Суфённинг сўзини оламан,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: мен Абу Амморни Вакииъдан зикр қилаётганини эшитдим, у деди: Шуъба: «Суфён мендан кўра ёди кучлироқдир, Суфён менга бирор кишидан бирор нарсани ривоят қилиб, мен ундан сўрасам, уни менга ривоят қилганидек топганман,» деди. Бу бобда Али ва Саъд (розияллаҳу анҳумо)дан ҳам (ривоятлар) бордир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خَيْرُكُمْ مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْآنَ وَعَلَّمَهُ " . وَهَذَا حَدِيثٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عَلِيٍّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Абдулвоҳид ибн Зиёд ривоят қилди, у Абдурраҳмон ибн Ишоқдан, у Нуъмон ибн Саъддан, у Али ибн Абу Толиб (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизларнинг энг яхшингиз Қуръонни ўрганган ва уни ўргатган кишидир,» дедилар. Бу ҳадисни биз Алининг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоятидан) фақат Абдурраҳмон ибн Ишоқнинг ҳадиси орқалигина биламиз.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الْحَنَفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ بْنُ عُثْمَانَ، عَنْ أَيُّوبَ بْنِ مُوسَى، قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ كَعْبٍ الْقُرَظِيَّ، يَقُولُ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ قَرَأَ حَرْفًا مِنْ كِتَابِ اللَّهِ فَلَهُ بِهِ حَسَنَةٌ وَالْحَسَنَةُ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا لاَ أَقُولُ الم حَرْفٌ وَلَكِنْ أَلِفٌ حَرْفٌ وَلاَمٌ حَرْفٌ وَمِيمٌ حَرْفٌ " . وَيُرْوَى هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَرَوَاهُ أَبُو الأَحْوَصِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ رَفَعَهُ بَعْضُهُمْ وَوَقَفَهُ بَعْضُهُمْ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . سَمِعْتُ قُتَيْبَةَ بْنَ سَعِيدٍ يَقُولُ بَلَغَنِي أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ كَعْبٍ الْقُرَظِيَّ وُلِدَ فِي حَيَاةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمُحَمَّدُ بْنُ كَعْبٍ يُكْنَى أَبَا حَمْزَةَ
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Абу Бакр ал-Ҳанафий ривоят қилди, у деди: бизга аз-Заҳҳок ибн Усмон ривоят қилди, у Айюб ибн Мусодан (ривоят қилдики), у деди: мен Муҳаммад ибн Каъб ал-Қуразийни: «Мен Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллаҳу анҳу)ни: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Аллаҳнинг Китобидан бир ҳарф ўқиса, унга шу сабабли бир ҳасана (савоб) бўлади, ҳасана эса ўзининг ўн баравари (қадарида)дир. Мен «Алиф Лом Мим» бир ҳарф демайман, балки Алиф бир ҳарф, Лом бир ҳарф ва Мим бир ҳарфдир,» дедилар, деганини эшитдим,» деганини эшитдим. Бу ҳадис Ибн Масъуддан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинади. Уни Абул-Аҳвас Ибн Масъуддан ривоят қилган; баъзилар уни (Набийга) марфуъ қилиб, баъзилар эса Ибн Масъудда тўхтатиб (мавқуф қилиб) ривоят қилганлар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўл (жиҳат)дан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Мен Қутайба ибн Саидни: «Менга Муҳаммад ибн Каъб ал-Қуразий Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳаётларида туғилгани етиб келди,» деганини эшитдим. Муҳаммад ибн Каъбнинг куняси Абу Ҳамзадир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ، قَالَ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ خُنَيْسٍ، عَنْ لَيْثِ بْنِ أَبِي سُلَيْمٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْطَاةَ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَا أَذِنَ اللَّهُ لِعَبْدٍ فِي شَيْءٍ أَفْضَلَ مِنْ رَكْعَتَيْنِ يُصَلِّيهِمَا وَإِنَّ الْبِرَّ لَيُذَرُّ عَلَى رَأْسِ الْعَبْدِ مَا دَامَ فِي صَلاَتِهِ وَمَا تَقَرَّبَ الْعِبَادُ إِلَى اللَّهِ بِمِثْلِ مَا خَرَجَ مِنْهُ " . قَالَ أَبُو النَّضْرِ يَعْنِي الْقُرْآنَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَبَكْرُ بْنُ خُنَيْسٍ قَدْ تَكَلَّمَ فِيهِ ابْنُ الْمُبَارَكِ وَتَرَكَهُ فِي آخِرِ أَمْرِهِ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْطَاةَ عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلٌ
Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, у деди: бизга Абун-Назр ривоят қилди, у деди: бизга Бакр ибн Хунайс ривоят қилди, у Лайс ибн Абу Сулаймдан, у Зайд ибн Артоадан, у Абу Умома (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳ бирор бандага у ўқиётган икки ракат (намоз)дан афзал нарсада изн (рухсат) бермаган. Банда намозида экан, унинг бошига неъмат (яхшилик) сочилиб туради. Бандалар Аллаҳга (Аллаҳнинг Ўзидан) чиққан нарса каби (бирор нарса) билан яқинлаша олмайдилар,» дедилар. Абун-Назр: «Яъни, Қуръонни (назарда тутади),» деди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билан биламиз. Бакр ибн Хунайс ҳақида Ибн ал-Муборак (танқидий) гапирган ва оқибатда уни тарк этган. Бу ҳадис Зайд ибн Артоадан, у Жубайр ибн Нуфайрдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан мурсал (саҳобани айтмасдан) қилиб ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا بِذَلِكَ إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ مُعَاوِيَةَ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْطَاةَ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّكُمْ لَنْ تَرْجِعُوا إِلَى اللَّهِ بِأَفْضَلَ مِمَّا خَرَجَ مِنْهُ " . يَعْنِي الْقُرْآنَ .
Буни бизга Ишоқ ибн Мансур ривоят қилди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Маҳдий ривоят қилди, у Муовиядан, у ал-Ало ибн ал-Ҳорисдан, у Зайд ибн Артоадан, у Жубайр ибн Нуфайрдан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизлар Аллаҳга (Аллаҳнинг Ўзидан) чиққан нарсадан афзалроқ нарса билан қайтмайсизлар,» дедилар. Яъни, Қуръонни (назарда тутади).
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ قَابُوسِ بْنِ أَبِي ظَبْيَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الَّذِي لَيْسَ فِي جَوْفِهِ شَيْءٌ مِنَ الْقُرْآنِ كَالْبَيْتِ الْخَرِبِ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, у деди: бизга Жарир ривоят қилди, у Қобус ибн Абу Забёндан, у отасидан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, ичида (қалбида) Қуръондан бирор нарса бўлмаган киши вайрон бўлган уй кабидир,» дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ وَأَبُو نُعَيْمٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِي النَّجُودِ، عَنْ زِرٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يُقَالُ يَعْنِي لِصَاحِبِ الْقُرْآنِ اقْرَأْ وَارْتَقِ وَرَتِّلْ كَمَا كُنْتَ تُرَتِّلُ فِي الدُّنْيَا فَإِنَّ مَنْزِلَتَكَ عِنْدَ آخِرِ آيَةٍ تَقْرَأُ بِهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَاصِمٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Абу Довуд ал-Ҳафарий ва Абу Нуъайм ривоят қилди, улар Суфёндан, у Осим ибн Абун-Нажуддан, у Зиррдан, у Абдуллоҳ ибн Амр (розияллаҳу анҳумо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у дедилар: «Қуръон соҳибига (ёд олувчига) дейилади: «Ўқигин ва (даражангга) кўтарилгин, дунёда тартил (дона-дона) билан ўқиганинг каби тартил билан ўқигин, чунки сенинг манзилинг (даражанг) ўқиётган охирги оятингнинг олдидадир,»» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бизга Бундор ривоят қилди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Маҳдий ривоят қилди, у Суфёндан, у Осимдан, шу иснод билан шунга ўхшаш (ривоят қилди).
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَجِيءُ الْقُرْآنُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَقُولُ يَا رَبِّ حَلِّهِ فَيُلْبَسَ تَاجَ الْكَرَامَةِ ثُمَّ يَقُولُ يَا رَبِّ زِدْهُ فَيُلْبَسَ حُلَّةَ الْكَرَامَةِ ثُمَّ يَقُولُ يَا رَبِّ ارْضَ عَنْهُ فَيَرْضَى عَنْهُ فَيُقَالُ لَهُ اقْرَأْ وَارْقَ وَيُزَادُ بِكُلِّ آيَةٍ حَسَنَةً " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ بَهْدَلَةَ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا أَصَحُّ عِنْدَنَا مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الصَّمَدِ عَنْ شُعْبَةَ .
Бизга Наср ибн Али ал-Жаҳзамий ривоят қилди, у деди: бизга Абдуссамад ибн Абдулворис ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба хабар берди, у Осимдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у дедилар: «Қиёмат куни Қуръон келади ва: «Эй Роббим, уни (Қуръон соҳибини) безагин,» дейди. Шунда унга каромат тожи кийдирилади. Сўнг: «Эй Роббим, унга яна зиёда қилгин,» дейди. Шунда унга каромат либослари кийдирилади. Сўнг: «Эй Роббим, ундан рози бўлгин,» дейди. Шунда У ундан рози бўлади ва унга: «Ўқигин ва (даражангга) кўтарилгин,» дейилади ва ҳар бир оят билан унга бир ҳасана (савоб) зиёда қилинади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Осим ибн Баҳдаладан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан шунга ўхшаш (ривоят қилди) ва уни (Набийга) марфуъ қилмади. Абу Исо (Термизий) деди: бу (ривоят) бизнинг наздимизда Абдуссамаднинг Шуъбадан (ривоятидан) кўра саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ الْحَكَمِ الْوَرَّاقُ الْبَغْدَادِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَجِيدِ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْطَبٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " عُرِضَتْ عَلَىَّ أُجُورُ أُمَّتِي حَتَّى الْقَذَاةِ يُخْرِجُهَا الرَّجُلُ مِنَ الْمَسْجِدِ وَعُرِضَتْ عَلَىَّ ذُنُوبُ أَمَّتِي فَلَمْ أَرَ ذَنْبًا أَعْظَمَ مِنْ سُورَةٍ مِنَ الْقُرْآنِ أَوْ آيَةٍ أُوتِيهَا رَجُلٌ ثُمَّ نَسِيَهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . قَالَ وَذَاكَرْتُ بِهِ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ فَلَمْ يَعْرِفْهُ وَاسْتَغْرَبَهُ . قَالَ مُحَمَّدٌ وَلاَ أَعْرِفُ لِلْمُطَّلِبِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْطَبٍ سَمَاعًا مِنْ أَحَدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ قَوْلَهُ حَدَّثَنِي مَنْ شَهِدَ خُطْبَةَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . قَالَ وَسَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ يَقُولُ لاَ نَعْرِفُ لِلْمُطَّلِبِ سَمَاعًا مِنْ أَحَدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . قَالَ عَبْدُ اللَّهِ وَأَنْكَرَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ أَنْ يَكُونَ الْمُطَّلِبُ سَمِعَ مِنْ أَنَسٍ .
Бизга Абдулваҳҳоб ибн ал-Ҳакам ал-Варроқ ал-Бағдодий ривоят қилди, у деди: бизга Абдулмажид ибн Абдулазиз ривоят қилди, у Ибн Журайждан, у ал-Мутталиб ибн Абдуллоҳ ибн Ҳантабдан, у Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Менга умматимнинг ажрлари — ҳатто бир киши масжиддан чиқариб ташлайдиган хас-чўпгача — кўрсатилди. Яна менга умматимнинг гуноҳлари кўрсатилди, мен бир кишига берилиб, сўнг у уни унутиб юборган Қуръон сураси ёки оятидан каттароқ гуноҳни кўрмадим,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билан биламиз. У деди: мен буни Муҳаммад ибн Исмоил (Бухорий) билан музокара қилдим, аммо у уни танимади ва уни ғариб санади. Муҳаммад (Бухорий) деди: мен ал-Мутталиб ибн Абдуллоҳ ибн Ҳантабнинг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан бирор кишидан (бевосита) эшитганини билмайман, фақат унинг «Менга Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг хутбасида ҳозир бўлган киши ривоят қилди,» деган сўзидан бошқа. У деди: мен Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмонни: «Биз ал-Мутталибнинг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан бирор кишидан (бевосита) эшитганини билмаймиз,» деганини эшитдим. Абдуллоҳ деди: Али ибн ал-Мадиний ал-Мутталибнинг Анасдан эшитган бўлишини инкор қилди.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ خَيْثَمَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّهُ مَرَّ عَلَى قَارِىءٍ يَقْرَأُ ثُمَّ سَأَلَ فَاسْتَرْجَعَ ثُمَّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ قَرَأَ الْقُرْآنَ فَلْيَسْأَلِ اللَّهَ بِهِ فَإِنَّهُ سَيَجِيءُ أَقْوَامٌ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ يَسْأَلُونَ بِهِ النَّاسَ " . وَقَالَ مَحْمُودٌ هَذَا خَيْثَمَةُ الْبَصْرِيُّ الَّذِي رَوَى عَنْهُ جَابِرٌ الْجُعْفِيُّ وَلَيْسَ هُوَ خَيْثَمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَخَيْثَمَةُ هَذَا شَيْخٌ بَصْرِيٌّ يُكْنَى أَبَا نَصْرٍ قَدْ رَوَى عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَحَادِيثَ وَقَدْ رَوَى جَابِرٌ الْجُعْفِيُّ عَنْ خَيْثَمَةَ هَذَا أَيْضًا أَحَادِيثَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِذَاكَ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Абу Аҳмад ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Хайсамадан, у ал-Ҳасандан, у Имрон ибн Ҳусайн (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у бир қори ўқиб ўтирган кишининг олдидан ўтди, сўнг (қори ўқишни тугатиб одамлардан) сўради (тиланди), шунда у (Имрон) «Инна лиллаҳи ва инна илайҳи рожиъун» (деб истиржў) қилди, сўнг деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Ким Қуръон ўқиса, у билан Аллаҳдан сўрасин (тиласин), чунки кейин шундай қавмлар келадики, улар Қуръон ўқиб, у билан одамлардан сўрайдилар (тиланадилар),» деганларини эшитганман. Маҳмуд деди: бу Хайсама ал-Басрий бўлиб, ундан Жобир ал-Жуъфий ривоят қилган, у Хайсама ибн Абдурраҳмон эмас. Бу Хайсама Басралик шайх бўлиб, куняси Абу Насрдир, у Анас ибн Моликдан ҳадислар ривоят қилган ва Жобир ал-Жуъфий ҳам бу Хайсамадан ҳадислар ривоят қилган. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир, (аммо) унинг исноди унчалик (кучли) эмас.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْوَاسِطِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو فَرْوَةَ، يَزِيدُ بْنُ سِنَانٍ عَنْ أَبِي الْمُبَارَكِ، عَنْ صُهَيْبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا آمَنَ بِالْقُرْآنِ مَنِ اسْتَحَلَّ مَحَارِمَهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِالْقَوِيِّ وَقَدْ خُولِفَ وَكِيعٌ فِي رِوَايَتِهِ . وَقَالَ مُحَمَّدٌ أَبُو فَرْوَةَ يَزِيدُ بْنُ سِنَانٍ الرُّهَاوِيُّ لَيْسَ بِحَدِيثِهِ بَأْسٌ إِلاَّ رِوَايَةَ ابْنِهِ مُحَمَّدٍ عَنْهُ فَإِنَّهُ يَرْوِي عَنْهُ مَنَاكِيرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِيهِ هَذَا الْحَدِيثَ فَزَادَ فِي هَذَا الإِسْنَادِ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ صُهَيْبٍ وَلاَ يُتَابَعُ مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ عَلَى رِوَايَتِهِ وَهُوَ ضَعِيفٌ وَأَبُو الْمُبَارَكِ رَجُلٌ مَجْهُولٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ал-Воситий ривоят қилди, у деди: бизга Вакииъ ривоят қилди, у деди: бизга Абу Фарва Язид ибн Синон ривоят қилди, у Абул-Муборакдан, у Суҳайб (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қуръон ҳаром қилган нарсаларни ҳалол деб ҳисоблаган киши унга (Қуръонга) имон келтирмаган бўлади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадиснинг исноди кучли эмас ва Вакииъ ўз ривоятида (бошқаларга) мухолиф бўлган. Муҳаммад (Бухорий) деди: Абу Фарва Язид ибн Синон ар-Руҳовийнинг ҳадисида зарар йўқ, фақат ўғли Муҳаммаднинг ундан ривоятидан бошқа, чунки у (Муҳаммад) ундан мункар (рад этилган) ҳадислар ривоят қилади. Абу Исо (Термизий) деди: Муҳаммад ибн Язид ибн Синон бу ҳадисни отасидан ривоят қилиб, бу иснодга Мужоҳиддан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Суҳайбдан (деб) қўшган, аммо Муҳаммад ибн Язидга ўз ривоятида (бошқалар томонидан) мутобаъат қилинмаган ва у заифдир. Абул-Муборак эса мажҳул кишидир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ بَحِيرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ مُرَّةَ الْحَضْرَمِيِّ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الْجَاهِرُ بِالْقُرْآنِ كَالْجَاهِرِ بِالصَّدَقَةِ وَالْمُسِرُّ بِالْقُرْآنِ كَالْمُسِرِّ بِالصَّدَقَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ أَنَّ الَّذِي يُسِرُّ بِقِرَاءَةِ الْقُرْآنِ أَفْضَلُ مِنَ الَّذِي يَجْهَرُ بِقِرَاءَةِ الْقُرْآنِ لأَنَّ صَدَقَةَ السِّرِّ أَفْضَلُ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ صَدَقَةِ الْعَلاَنِيَةِ وَإِنَّمَا مَعْنَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ لِكَىْ يَأْمَنَ الرَّجُلُ مِنَ الْعُجُبِ لأَنَّ الَّذِي يُسِرُّ الْعَمَلَ لاَ يُخَافُ عَلَيْهِ الْعُجْبُ مَا يُخَافُ عَلَيْهِ مِنْ عَلاَنِيَتِهِ .
Бизга ал-Ҳасан ибн Арафа ривоят қилди, у деди: бизга Исмоил ибн Айёш ривоят қилди, у Баҳир ибн Саъддан, у Холид ибн Маъдондан, у Касир ибн Мурра ал-Ҳазрамийдан, у Уқба ибн Омир (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Қуръонни овоз чиқариб (ошкора) ўқийдиган киши садақани ошкора берадиган киши кабидир, Қуръонни яширин (овоз чиқармай) ўқийдиган киши эса садақани яширин берадиган киши кабидир,» деганларини эшитдим. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бу ҳадиснинг маъноси шуки, Қуръон қироатини яширин қиладиган киши Қуръон қироатини ошкора қиладиган кишидан афзалроқдир, чунки илм аҳли наздида яширин садақа ошкора садақадан афзалроқдир. Илм аҳли наздида бунинг маъноси — киши ўзига бино қўйишдан (ужбдан) омон бўлиши учундир, чунки амални яширин қиладиган кишида ошкора қилгандагидек ужб (хавфи) бўлишидан қўрқилмайди.
حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي لُبَابَةَ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لاَ يَنَامُ حَتَّى يَقْرَأَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَالزُّمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَأَبُو لُبَابَةَ شَيْخٌ بَصْرِيٌّ قَدْ رَوَى عَنْهُ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ غَيْرَ حَدِيثٍ وَيُقَالُ اسْمُهُ مَرْوَانُ . أَخْبَرَنِي بِذَلِكَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ فِي كِتَابِ التَّارِيخِ .
Бизга Солиҳ ибн Абдуллоҳ ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Зайд ривоят қилди, у Абу Лубобадан (ривоят қилдики), у деди: Ойша (розияллаҳу анҳо) деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) «Бани Исроил» (Исро) ва «Зумар» (суралари)ни ўқимагунча ухламас эдилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Абу Лубоба Басралик шайх бўлиб, Ҳаммод ибн Зайд ундан бир нечта ҳадис ривоят қилган. Унинг исми Марвон дейилади. Буни менга Муҳаммад ибн Исмоил (Бухорий) «Тарих» китобида хабар берди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا بَقِيَّةُ بْنُ الْوَلِيدِ، عَنْ بَحِيرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بِلاَلٍ، عَنْ عِرْبَاضِ بْنِ سَارِيَةَ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْرَأُ الْمُسَبِّحَاتِ قَبْلَ أَنْ يَرْقُدَ وَيَقُولُ " إِنَّ فِيهِنَّ آيَةً خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ آيَةٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, у деди: бизга Бақийя ибн ал-Валид хабар берди, у Баҳир ибн Саъддан, у Холид ибн Маъдондан, у Абдуллоҳ ибн Абу Билолдан, у Ирбоз ибн Сория (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у унга ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ухлашдан олдин «Мусаббиҳот» (суралари)ни ўқир эдилар ва: «Албатта, уларда минг оятдан яхшироқ бир оят бордир,» дер эдилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ طَهْمَانَ أَبُو الْعَلاَءِ الْخَفَّافُ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعُ بْنُ أَبِي نَافِعٍ، عَنْ مَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ قَالَ حِينَ يُصْبِحُ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ أَعُوذُ بِاللَّهِ السَّمِيعِ الْعَلِيمِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ وَقَرَأَ ثَلاَثَ آيَاتٍ مِنْ آخِرِ سُورَةِ الْحَشْرِ وَكَّلَ اللَّهُ بِهِ سَبْعِينَ أَلْفَ مَلَكٍ يُصَلُّونَ عَلَيْهِ حَتَّى يُمْسِيَ وَإِنْ مَاتَ فِي ذَلِكَ الْيَوْمِ مَاتَ شَهِيدًا وَمَنْ قَالَهَا حِينَ يُمْسِي كَانَ بِتِلْكَ الْمَنْزِلَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Абу Аҳмад аз-Зубайрий ривоят қилди, у деди: бизга Холид ибн Таҳмон Абул-Ало ал-Хаффоф ривоят қилди, у деди: менга Нофиъ ибн Абу Нофиъ ривоят қилди, у Маъқил ибн Ясор (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у дедилар: «Ким тонгга кирганида уч марта: «Аъузу биллаҳис-Самиъил-Алими минаш-шайтонир-рожим (Эшитувчи, Билувчи Аллаҳдан қувилган шайтондан паноҳ сўрайман)» деса ва Ҳашр сурасининг охиридан уч оят ўқиса, Аллаҳ унга етмиш минг фариштани вакил қиладики, улар у кишига токи кечгача дуо (истиғфор) қилиб турадилар ва агар у ўша куни ўлса, шаҳид бўлиб ўлади. Ким буни кечқурун кирганида айтса, у ҳам шу даражада бўлади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билан биламиз.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ يَعْلَى بْنِ مَمْلَكٍ، أَنَّهُ سَأَلَ أُمَّ سَلَمَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَنْ قِرَاءَةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَصَلاَتِهِ فَقَالَتْ مَا لَكُمْ وَصَلاَتَهُ كَانَ يُصَلِّي ثُمَّ يَنَامُ قَدْرَ مَا صَلَّى ثُمَّ يُصَلِّي قَدْرَ مَا نَامَ ثُمَّ يَنَامُ قَدْرَ مَا صَلَّى حَتَّى يُصْبِحَ ثُمَّ نَعَتَتْ قِرَاءَتَهُ فَإِذَا هِيَ تَنْعَتُ قِرَاءَةً مُفَسَّرَةً حَرْفًا حَرْفًا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ لَيْثِ بْنِ سَعْدٍ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ يَعْلَى بْنِ مَمْلَكٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ . وَقَدْ رَوَى ابْنُ جُرَيْجٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُقَطِّعُ قِرَاءَتَهُ . وَحَدِيثُ لَيْثِ أَصَحُّ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс, Абдуллоҳ ибн Убайдуллоҳ ибн Абу Мулайкадан, у Яъло ибн Мамлакдан (ривоят қилдики), у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг завжаси Умм Салама (розияллаҳу анҳо)дан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг қироати ва намози ҳақида сўради. У: «Сизга унинг намозидан не фойда? У намоз ўқир, сўнг ўқигани қадар ухлар, сўнг ухлагани қадар намоз ўқир, сўнг ўқигани қадар ухлар — токи тонг отгунча,» деди. Сўнг унинг қироатини таърифлади ва у (Набийнинг) қироатини ҳарф-ҳарф равон, очиқ қилиб таърифлади. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир, уни фақат Лайс ибн Саъднинг Ибн Абу Мулайкадан, у Яъло ибн Мамлакдан, у Умм Саламадан (қилган) ривояти орқалигина биламиз. Ибн Журайж ҳам бу ҳадисни Ибн Абу Мулайкадан, у Умм Саламадан (ривоят қилибди)ки, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қироатини (бўлиб-бўлиб) узар эди. Лайнинг ҳадиси саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَيْسٍ، هُوَ رَجُلٌ بَصْرِيٌّ قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ عَنْ وِتْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَيْفَ كَانَ يُوتِرُ مِنْ أَوَّلِ اللَّيْلِ أَوْ مِنْ آخِرِهِ فَقَالَتْ كُلُّ ذَلِكَ قَدْ كَانَ يَصْنَعُ رُبَّمَا أَوْتَرَ مِنْ أَوَّلِ اللَّيْلِ وَرُبَّمَا أَوْتَرَ مِنْ آخِرِهِ . فَقُلْتُ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي جَعَلَ فِي الأَمْرِ سَعَةً فَقُلْتُ كَيْفَ كَانَتْ قِرَاءَتُهُ أَكَانَ يُسِرُّ بِالْقِرَاءَةِ أَمْ يَجْهَرُ قَالَتْ كُلُّ ذَلِكَ كَانَ يَفْعَلُ قَدْ كَانَ رُبَّمَا أَسَرَّ وَرُبَّمَا جَهَرَ قَالَ فَقُلْتُ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي جَعَلَ فِي الأَمْرِ سَعَةً قَالَ قُلْتُ فَكَيْفَ كَانَ يَصْنَعُ فِي الْجَنَابَةِ أَكَانَ يَغْتَسِلُ قَبْلَ أَنْ يَنَامَ أَمْ يَنَامُ قَبْلَ أَنْ يَغْتَسِلَ قَالَتْ كُلُّ ذَلِكَ قَدْ كَانَ يَفْعَلُ فَرُبَّمَا اغْتَسَلَ فَنَامَ وَرُبَّمَا تَوَضَّأَ فَنَامَ قُلْتُ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي جَعَلَ فِي الأَمْرِ سَعَةً . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс, Муовия ибн Солиҳдан, у Абдуллоҳ ибн Абу Қайсдан — у басралик бир кишидир — (ривоят қилди), у деди: Мен Оиша (розияллаҳу анҳо)дан Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг витри ҳақида сўрадим: «У қандай витр ўқир эди — кечанинг аввалидами ёки охиридами?» У: «Буларнинг ҳаммасини қилар эди: баъзан кечанинг аввалида витр ўқир, баъзан эса охирида витр ўқир эди,» деди. Мен: «Бу ишда кенглик берган Аллаҳга ҳамд бўлсин,» дедим. Сўнг сўрадим: «Унинг қироати қандай эди — қироатни сирли (паст овозда) қилармиди ёки овоз чиқарармиди?» У: «Буларнинг ҳаммасини қилар эди: баъзан паст овозда ўқир, баъзан овоз чиқариб ўқир эди,» деди. (Рови) деди: Мен: «Бу ишда кенглик берган Аллаҳга ҳамд бўлсин,» дедим. (Рови) деди: Мен: «Жанобатда у нима қилар эди — ухлашдан олдин ғусл қилармиди ёки ғуслдан олдин ухлармиди?» дедим. У: «Буларнинг ҳаммасини қилар эди: баъзан ғусл қилиб сўнг ухлар, баъзан таҳорат қилиб сўнг ухлар эди,» деди. Мен: «Бу ишда кенглик берган Аллаҳга ҳамд бўлсин,» дедим. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис бу йўл билан ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا إِسْرَائِيلُ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَعْرِضُ نَفْسَهُ بِالْمَوْقِفِ فَقَالَ " أَلاَ رَجُلٌ يَحْمِلُنِي إِلَى قَوْمِهِ فَإِنَّ قُرَيْشًا قَدْ مَنَعُونِي أَنْ أُبَلِّغَ كَلاَمَ رَبِّي " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Касир ривоят қилди, у деди: бизга Исроил хабар берди, у деди: бизга Усмон ибн ал-Муғийра, Солим ибн Абул-Жаъддан, у Жобир (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди, у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (ҳаж) мавқифида ўзини (одамларга) тақдим қилар ва: «Мени қавмига олиб борадиган бирор киши йўқми? Зеро Қурайшликлар менинг Роббимнинг каломини етказишимга тўсқинлик қилишди,» дер эдилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғариб саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا شِهَابُ بْنُ عَبَّادٍ الْعَبْدِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ الْهَمْدَانِيُّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ قَيْسٍ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَقُولُ الرَّبُّ عَزَّ وَجَلَّ مَنْ شَغَلَهُ الْقُرْآنُ عَنْ ذِكْرِي وَ مَسْأَلَتِي أَعْطَيْتُهُ أَفْضَلَ مَا أُعْطِي السَّائِلِينَ وَفَضْلُ كَلاَمِ اللَّهِ عَلَى سَائِرِ الْكَلاَمِ كَفَضْلِ اللَّهِ عَلَى خَلْقِهِ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Шиҳоб ибн Аббод ал-Абдий ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн ал-Ҳасан ибн Абу Язид ал-Ҳамдоний, Амр ибн Қайсдан, у Атийядан, у Абу Саъиддан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Робб (азза ва жалла) шундай дейди: Кимни Қуръон Мени зикр қилиш ва Мендан сўрашдан машғул қилиб қўйса, Мен унга сўровчиларга берганимнинг энг афзалини ато қиламан. Аллаҳ каломининг бошқа каломлардан устунлиги — Аллаҳнинг Ўз махлуқотидан устунлиги кабидир,» дедилар. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.