حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ، عَنْ رَبِيعِ بْنِ خُثَيْمٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنِ امْرَأَةٍ، وَهِيَ امْرَأَةُ أَبِي أَيُّوبَ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَيَعْجَزُ أَحَدُكُمْ أَنْ يَقْرَأَ فِي لَيْلَةٍ ثُلُثَ الْقُرْآنِ مَنْ قَرَأَ اللَّهُ الْوَاحِدُ الصَّمَدُ فَقَدْ قَرَأَ ثُلُثَ الْقُرْآنِ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ وَأَبِي سَعِيدٍ وَقَتَادَةَ بْنِ النُّعْمَانِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسٍ وَابْنِ عُمَرَ وَأَبِي مَسْعُودٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَلاَ نَعْرِفُ أَحَدًا رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ أَحْسَنَ مِنْ رِوَايَةِ زَائِدَةَ وَتَابَعَهُ عَلَى رِوَايَتِهِ إِسْرَائِيلُ وَالْفُضَيْلُ بْنُ عِيَاضٍ وَقَدْ رَوَى شُعْبَةُ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ الثِّقَاتِ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ مَنْصُورٍ وَاضْطَرَبُوا فِيهِ .
Бизга Қутайба ва Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилиб дедилар: бизга Абдураҳмон ибн Маҳдий ривоят қилиб деди: бизга Зоида ривоят қилди, у Мансурдан, у Ҳилол ибн Йисофдан, у Робиъ ибн Хусаймдан, у Амр ибн Маймундан, у Абдураҳмон ибн Абу Лайлодан, у бир аёлдан — у Абу Айюбнинг аёли эди — у Абу Айюбдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизлардан бирингиз бир кечада Қуръаннинг учдан бирини ўқишдан ожиз бўлармиди? Ким «Аллаҳул-воҳидус-самад»ни ўқиса, батаҳқиқ Қуръаннинг учдан бирини ўқибди,» дедилар. Бу бобда Абуд-Дардо, Абу Саид, Қатода ибн ан-Нуъмон, Абу Ҳурайра, Анас, Ибн Умар ва Абу Масъуддан (ҳам ривоят бор). Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир, биз бу ҳадисни Зоиданинг ривоятидан кўра чиройлироқ ривоят қилган бировни билмаймиз. Унинг ривоятида Исроил ҳамда ал-Фузайл ибн Иёз унга мутобаъа қилганлар (ҳамоҳанг ривоят қилганлар). Шуъба ва бошқа бирдан ортиқ ишончли (рови) бу ҳадисни Мансурдан ривоят қилган, (лекин) унда изтиробга йўл қўйганлар (ихтилоф қилганлар).
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنِ ابْنِ حُنَيْنٍ، مَوْلًى لآلِ زَيْدِ بْنِ الْخَطَّابِ أَوْ مَوْلَى زَيْدِ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أَقْبَلْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَمِعَ رَجُلاً يَقْرَأُْ (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ * اللَّهُ الصَّمَدُ ) فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَجَبَتْ " . قُلْتُ وَمَا وَجَبَتْ قَالَ " الْجَنَّةُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَابْنُ حُنَيْنٍ هُوَ عُبَيْدُ بْنُ حُنَيْنٍ .
Бизга Абу Курайб ривоят қилиб деди: бизга Ишоқ ибн Сулаймон ривоят қилиб деди, у Молик ибн Анасдан, у Убайдуллаҳ ибн Абдураҳмондан, у Ибн Ҳунайндан — Зайд ибн ал-Хаттоб хонадонининг мавлоси ёки Зайд ибн ал-Хаттобнинг мавлоси — у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга кетаётган эдим. У бир кишининг «Қул ҳуваллооҳу аҳад, Аллаҳус-самад»ни ўқиётганини эшитдилар. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Вожиб бўлди,» дедилар. Мен: «Нима вожиб бўлди?» дедим. У: «Жаннат,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир, биз уни фақат Молик ибн Анаснинг ҳадисидан биламиз. Ибн Ҳунайн эса Убайд ибн Ҳунайндир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَرْزُوقٍ الْبَصْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ مَيْمُونٍ أَبُو سَهْلٍ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ قَرَأَ كُلَّ يَوْمٍ مِائَتَىْ مَرَّةٍ (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ) مُحِيَ عَنْهُ ذُنُوبُ خَمْسِينَ سَنَةً إِلاَّ أَنْ يَكُونَ عَلَيْهِ دَيْنٌ " . وَبِهَذَا الإِسْنَادِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ أَرَادَ أَنْ يَنَامَ عَلَى فِرَاشِهِ فَنَامَ عَلَى يَمِينِهِ ثُمَّ قَرَأَْ (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ) مِئَةَ مَرَّةٍ فَإِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ يَقُولُ لَهُ الرَّبُّ يَا عَبْدِي ادْخُلْ عَلَى يَمِينِكَ الْجَنَّةَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ أَيْضًا عَنْ ثَابِتٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Марзуқ ал-Басрий ривоят қилиб деди: бизга Ҳотим ибн Маймун Абу Саҳл ривоят қилди, у Собит ал-Бунонийдан, у Анас ибн Моликдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у (Набий) дедилар: «Ким ҳар куни «Қул ҳуваллооҳу аҳад»ни икки юз марта ўқиса, ундан эллик йиллик гуноҳлар ўчирилади, фақат унинг зиммасида қарз бўлмаса,» дедилар. Шу иснод билан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилинганки), у дедилар: «Ким тўшагига ётмоқчи бўлиб, ўнг ёни билан ётса, сўнг «Қул ҳуваллооҳу аҳад»ни юз марта ўқиса, Қиёмат куни бўлганида Робб унга: «Эй бандам, жаннатга ўнг тарафингдан кир,» дейди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис Собитнинг Анасдан (қилган ривояти) жиҳатидан ғарибдир, бу ҳадис Собитдан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدُّورِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُهَيْلُ بْنُ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ) تَعْدِلُ ثُلُثَ الْقُرْآنِ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга ал-Аббос ибн Муҳаммад ад-Дурий ривоят қилиб деди: бизга Холид ибн Махлад ривоят қилиб деди: бизга Сулаймон ибн Билол ривоят қилиб деди: бизга Суҳайл ибн Абу Солиҳ ривоят қилди, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қул ҳуваллооҳу аҳад» Қуръаннинг учдан бирига тенг бўлади,» дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ كَيْسَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " احْشِدُوا فَإِنِّي سَأَقْرَأُ عَلَيْكُمْ ثُلُثَ الْقُرْآنِ " . قَالَ فَحَشَدَ مَنْ حَشَدَ ثُمَّ خَرَجَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَرَأَْ (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ) ثُمَّ دَخَلَ فَقَالَ بَعْضُنَا لِبَعْضٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَإِنِّي سَأَقْرَأُ عَلَيْكُمْ ثُلُثَ الْقُرْآنِ " . إِنِّي لأُرَى هَذَا خَبَرٌ جَاءَهُ مِنَ السَّمَاءِ ثُمَّ خَرَجَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " إِنِّي قُلْتُ سَأَقْرَأُ عَلَيْكُمْ ثُلُثَ الْقُرْآنِ أَلاَ وَإِنَّهَا تَعْدِلُ بثُلُثَ الْقُرْآنِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَأَبُو حَازِمٍ الأَشْجَعِيُّ اسْمُهُ سَلْمَانُ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилиб деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилиб деди: бизга Язид ибн Кайсон ривоят қилиб деди: бизга Абу Ҳозим ривоят қилди, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Тўпланинглар, мен сизларга Қуръаннинг учдан бирини ўқиб бераман,» дедилар. (Рови) деди: шунда тўпланадиган киши тўпланди. Сўнг Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) чиқиб, «Қул ҳуваллооҳу аҳад»ни ўқидилар, сўнг (уйга) кириб кетдилар. Шунда баъзимиз баъзимизга: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен сизларга Қуръаннинг учдан бирини ўқиб бераман,» деган эдилар. Мен буни унга осмондан келган хабар деб ўйлайман,» дедик. Сўнг Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) чиқиб: «Мен: «Сизларга Қуръаннинг учдан бирини ўқиб бераман,» деган эдим. Огоҳ бўлинглар, албатта у Қуръаннинг учдан бирига тенг бўлади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Абу Ҳозим ал-Ашжаъийнинг исми Салмондир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ يَؤُمُّهُمْ فِي مَسْجِدِ قُبَاءَ فَكَانَ كُلَّمَا افْتَتَحَ سُورَةً يَقْرَأُ لَهُمْ فِي الصَّلاَةِ يَقْرَأَ بِهَا افْتَتَحَ بِـ (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ) حَتَّى يَفْرُغَ مِنْهَا ثُمَّ يَقْرَأُ بِسُورَةٍ مَعَهَا وَكَانَ يَصْنَعُ ذَلِكَ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ فَكَلَّمَهُ أَصْحَابُهُ فَقَالُوا إِنَّكَ تَقْرَأُ بِهَذِهِ السُّورَةِ ثُمَّ لاَ تَرَى أَنَّهَا تُجْزِيكَ حَتَّى تَقْرَأَ بِسُورَةٍ أُخْرَى فَإِمَّا أَنْ تَقْرَأَ بِهَا وَإِمَّا أَنْ تَدَعَهَا وَتَقْرَأَ بِسُورَةٍ أُخْرَى . قَالَ مَا أَنَا بِتَارِكِهَا إِنْ أَحْبَبْتُمْ أَنْ أَؤُمَّكُمْ بِهَا فَعَلْتُ وَإِنْ كَرِهْتُمْ تَرَكْتُكُمْ . وَكَانُوا يَرَوْنَهُ أَفْضَلَهُمْ وَكَرِهُوا أَنْ يَؤُمَّهُمْ غَيْرُهُ فَلَمَّا أَتَاهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرُوهُ الْخَبَرَ فَقَالَ " يَا فُلاَنُ مَا يَمْنَعُكَ مِمَّا يَأْمُرُ بِهِ أَصْحَابُكَ وَمَا يَحْمِلُكَ أَنْ تَقْرَأَ هَذِهِ السُّورَةَ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ " . فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُحِبُّهَا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ حُبَّهَا أَدْخَلَكَ الْجَنَّةَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ ثَابِتٍ البُنَانِيُّ وَ قد رَوَى مُبَارَكُ بْنُ فَضَالَةَ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَجُلاً، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُحِبُّ هَذِهِ السُّورَةَْ (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ) فَقَالَ " إِنَّ حُبَّكَ إِيَّاهَا يُدْخِلُكَ الْجَنَّةَ " . حَدَّثَنَا بِذَلِكَ أَبُو دَاوُدَ سُلَيْمَانُ بْنُ الأَشْعَثِ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا مُبَارَكُ بْنُ فَضَالَةَ بِهَذَا .
Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ривоят қилиб деди: бизга Исмоил ибн Абу Увайс ривоят қилиб деди: бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад ривоят қилди, у Убайдуллаҳ ибн Умардан, у Собит ал-Бунонийдан, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), у деди: Ансорлардан бир киши Қубо масжидида уларга имом бўлиб турарди. У намозда уларга ўқиш учун қайси сура билан бошламасин, (аввал) «Қул ҳуваллооҳу аҳад» билан бошлар, уни тугатгунча ўқир, сўнг у билан бирга (бошқа) бир сурани ўқирди. У буни ҳар бир ракъатда қиларди. Шунда унинг ҳамроҳлари унга: «Сен бу сурани ўқийсан, сўнг у (ўзи) сенга кифоя қилади деб ўйламай, бошқа бир сурани ҳам ўқийсан. Ё уни (ёлғиз) ўқигин, ёки уни қўйиб, бошқа бир сурани ўқигин,» дедилар. У: «Мен уни тарк этмайман. Агар мен сизларга у билан имомлик қилишимни хоҳласангиз, қилдим; агар ёқтирмасангиз, сизларни тарк этаман,» деди. Улар уни ўзларининг энг афзаллари деб билар, ундан ўзга бировнинг имомлик қилишини ёқтирмас эдилар. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларнинг олдиларига келганларида, унга бу хабарни айтдилар. Шунда (Набий): «Эй фалончи, ҳамроҳларинг буюрган нарсадан сени нима тўсаётир ва бу сурани ҳар ракъатда ўқишингга сени нима ундаётир?» дедилар. У: «Эй Расулуллаҳ, мен уни севаман,» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, уни севишинг сени жаннатга киритди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўлдан, Убайдуллаҳ ибн Умарнинг Собит ал-Бунонийдан (қилган ривояти) жиҳатидан ҳасан ғариб саҳиҳдир. Муборак ибн Фазола ҳам Собитдан, у Анасдан ривоят қилган: бир киши: «Эй Расулуллаҳ, мен бу «Қул ҳуваллооҳу аҳад» сурасини севаман,» деди. Шунда (Набий): «Албатта, сенинг уни севишинг сени жаннатга киритади,» дедилар. Бизга буни Абу Довуд Сулаймон ибн ал-Ашъас ривоят қилиб деди: бизга Абул-Валиддеди: бизга Муборак ибн Фазола шуни ривоят қилди.