حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ خَيْثَمَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّهُ مَرَّ عَلَى قَارِىءٍ يَقْرَأُ ثُمَّ سَأَلَ فَاسْتَرْجَعَ ثُمَّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ قَرَأَ الْقُرْآنَ فَلْيَسْأَلِ اللَّهَ بِهِ فَإِنَّهُ سَيَجِيءُ أَقْوَامٌ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ يَسْأَلُونَ بِهِ النَّاسَ " . وَقَالَ مَحْمُودٌ هَذَا خَيْثَمَةُ الْبَصْرِيُّ الَّذِي رَوَى عَنْهُ جَابِرٌ الْجُعْفِيُّ وَلَيْسَ هُوَ خَيْثَمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَخَيْثَمَةُ هَذَا شَيْخٌ بَصْرِيٌّ يُكْنَى أَبَا نَصْرٍ قَدْ رَوَى عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَحَادِيثَ وَقَدْ رَوَى جَابِرٌ الْجُعْفِيُّ عَنْ خَيْثَمَةَ هَذَا أَيْضًا أَحَادِيثَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِذَاكَ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Абу Аҳмад ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Хайсамадан, у ал-Ҳасандан, у Имрон ибн Ҳусайн (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у бир қори ўқиб ўтирган кишининг олдидан ўтди, сўнг (қори ўқишни тугатиб одамлардан) сўради (тиланди), шунда у (Имрон) «Инна лиллаҳи ва инна илайҳи рожиъун» (деб истиржў) қилди, сўнг деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Ким Қуръан ўқиса, у билан Аллаҳдан сўрасин (тиласин), чунки кейин шундай қавмлар келадики, улар Қуръан ўқиб, у билан одамлардан сўрайдилар (тиланадилар),» деганларини эшитганман. Маҳмуд деди: бу Хайсама ал-Басрий бўлиб, ундан Жобир ал-Жуъфий ривоят қилган, у Хайсама ибн Абдурраҳмон эмас. Бу Хайсама Басралик шайх бўлиб, куняси Абу Насрдир, у Анас ибн Моликдан ҳадислар ривоят қилган ва Жобир ал-Жуъфий ҳам бу Хайсамадан ҳадислар ривоят қилган. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир, (аммо) унинг исноди унчалик (кучли) эмас.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْوَاسِطِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو فَرْوَةَ، يَزِيدُ بْنُ سِنَانٍ عَنْ أَبِي الْمُبَارَكِ، عَنْ صُهَيْبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا آمَنَ بِالْقُرْآنِ مَنِ اسْتَحَلَّ مَحَارِمَهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِالْقَوِيِّ وَقَدْ خُولِفَ وَكِيعٌ فِي رِوَايَتِهِ . وَقَالَ مُحَمَّدٌ أَبُو فَرْوَةَ يَزِيدُ بْنُ سِنَانٍ الرُّهَاوِيُّ لَيْسَ بِحَدِيثِهِ بَأْسٌ إِلاَّ رِوَايَةَ ابْنِهِ مُحَمَّدٍ عَنْهُ فَإِنَّهُ يَرْوِي عَنْهُ مَنَاكِيرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِيهِ هَذَا الْحَدِيثَ فَزَادَ فِي هَذَا الإِسْنَادِ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ صُهَيْبٍ وَلاَ يُتَابَعُ مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ عَلَى رِوَايَتِهِ وَهُوَ ضَعِيفٌ وَأَبُو الْمُبَارَكِ رَجُلٌ مَجْهُولٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ал-Воситий ривоят қилди, у деди: бизга Вакииъ ривоят қилди, у деди: бизга Абу Фарва Язид ибн Синон ривоят қилди, у Абул-Муборакдан, у Суҳайб (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қуръан ҳаром қилган нарсаларни ҳалол деб ҳисоблаган киши унга (Қуръанга) имон келтирмаган бўлади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадиснинг исноди кучли эмас ва Вакииъ ўз ривоятида (бошқаларга) мухолиф бўлган. Муҳаммад (Бухорий) деди: Абу Фарва Язид ибн Синон ар-Руҳовийнинг ҳадисида зарар йўқ, фақат ўғли Муҳаммаднинг ундан ривоятидан бошқа, чунки у (Муҳаммад) ундан мункар (рад этилган) ҳадислар ривоят қилади. Абу Исо (Термизий) деди: Муҳаммад ибн Язид ибн Синон бу ҳадисни отасидан ривоят қилиб, бу иснодга Мужоҳиддан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Суҳайбдан (деб) қўшган, аммо Муҳаммад ибн Язидга ўз ривоятида (бошқалар томонидан) мутобаъат қилинмаган ва у заифдир. Абул-Муборак эса мажҳул кишидир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ بَحِيرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ مُرَّةَ الْحَضْرَمِيِّ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الْجَاهِرُ بِالْقُرْآنِ كَالْجَاهِرِ بِالصَّدَقَةِ وَالْمُسِرُّ بِالْقُرْآنِ كَالْمُسِرِّ بِالصَّدَقَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ أَنَّ الَّذِي يُسِرُّ بِقِرَاءَةِ الْقُرْآنِ أَفْضَلُ مِنَ الَّذِي يَجْهَرُ بِقِرَاءَةِ الْقُرْآنِ لأَنَّ صَدَقَةَ السِّرِّ أَفْضَلُ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ صَدَقَةِ الْعَلاَنِيَةِ وَإِنَّمَا مَعْنَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ لِكَىْ يَأْمَنَ الرَّجُلُ مِنَ الْعُجُبِ لأَنَّ الَّذِي يُسِرُّ الْعَمَلَ لاَ يُخَافُ عَلَيْهِ الْعُجْبُ مَا يُخَافُ عَلَيْهِ مِنْ عَلاَنِيَتِهِ .
Бизга ал-Ҳасан ибн Арафа ривоят қилди, у деди: бизга Исмоил ибн Айёш ривоят қилди, у Баҳир ибн Саъддан, у Холид ибн Маъдондан, у Касир ибн Мурра ал-Ҳазрамийдан, у Уқба ибн Омир (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Қуръанни овоз чиқариб (ошкора) ўқийдиган киши садақани ошкора берадиган киши кабидир, Қуръанни яширин (овоз чиқармай) ўқийдиган киши эса садақани яширин берадиган киши кабидир,» деганларини эшитдим. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бу ҳадиснинг маъноси шуки, Қуръан қироатини яширин қиладиган киши Қуръан қироатини ошкора қиладиган кишидан афзалроқдир, чунки илм аҳли наздида яширин садақа ошкора садақадан афзалроқдир. Илм аҳли наздида бунинг маъноси — киши ўзига бино қўйишдан (ужбдан) омон бўлиши учундир, чунки амални яширин қиладиган кишида ошкора қилгандагидек ужб (хавфи) бўлишидан қўрқилмайди.