حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا نُوحُ بْنُ قَيْسٍ الْحُدَّانِيُّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الْجَوْزَاءِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَتِ امْرَأَةٌ تُصَلِّي خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - حَسْنَاءُ مِنْ أَحْسَنِ النَّاسِ فَكَانَ بَعْضُ الْقَوْمِ يَتَقَدَّمُ حَتَّى يَكُونَ فِي الصَّفِّ الأَوَّلِ لِئَلاَّ يَرَاهَا وَيَسْتَأْخِرُ بَعْضُهُمْ حَتَّى يَكُونَ فِي الصَّفِّ الْمُؤَخَّرِ فَإِذَا رَكَعَ نَظَرَ مِنْ تَحْتِ إِبْطَيْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ : ( وَلَقَدْ عَلِمْنَا الْمُسْتَقْدِمِينَ مِنْكُمْ وَلَقَدْ عَلِمْنَا الْمُسْتَأْخِرِينَ ) . قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَمْرِو بْنِ مَالِكٍ عَنْ أَبِي الْجَوْزَاءِ نَحْوَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَهَذَا أَشْبَهُ أَنْ يَكُونَ أَصَحَّ مِنْ حَدِيثِ نُوحٍ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Нуҳ ибн Қайс ал-Ҳуддоний ривоят қилди, у Амр ибн Моликдан, у Абул-Жавзодан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ортида бир аёл — одамларнинг энг гўзалларидан бўлган чиройли аёл намоз ўқир эди. Баъзи одамлар уни кўрмаслик учун биринчи сафда бўлгунча олдинга ўтар, баъзилари эса кейинги сафда бўлгунча орқага ўтар, рукуъ қилганда эса қўлтиғи остидан унга қарар эди. Шунда Аллаҳ: «Албатта биз сизлардан олдинга ўтганларни ҳам биламиз, албатта кейинда қолганларни ҳам биламиз,» (оятини) нозил қилди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадисни Жаъфар ибн Сулаймон Амр ибн Моликдан, у Абул-Жавзодан шунга ўхшаш ривоят қилган, лекин унда Ибн Аббосни зикр қилмаган. Бу Нуҳнинг ҳадисидан кўра саҳиҳроқ бўлишга кўпроқ ўхшайди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ، عَنْ جُنَيْدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لِجَهَنَّمَ سَبْعَةُ أَبْوَابٍ بَابٌ مِنْهَا لِمَنْ سَلَّ السَّيْفَ عَلَى أُمَّتِي أَوْ قَالَ عَلَى أُمَّةِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم - " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ .
Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, у деди: бизга Усмон ибн Умар ривоят қилди, у Молик ибн Миғвалдан, у Жунайддан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), У: «Жаҳаннамнинг етти эшиги бор: улардан бир эшик менинг умматимга қарши» — ёки: «Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг умматига қарши» — «қилич тортган киши учундир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Молик ибн Миғвалнинг ҳадисидан биламиз.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَلِيٍّ الْحَنَفِيُّ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْحَمْدُ لِلَّهِ أُمُّ الْقُرْآنِ وَأُمُّ الْكِتَابِ وَالسَّبْعُ الْمَثَانِي " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, у деди: бизга Абу Али ал-Ҳанафий ривоят қилди, у Ибн Абу Зиъбдан, у ал-Мақбурийдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Алҳамду лиллаҳ — Уммул-Қуръан (Қуръаннинг онаси), Уммул-Китоб (Китобнинг онаси) ва Ас-Сабъул-Масоний (қайта-қайта ўқиладиган етти оят)дир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَا أَنْزَلَ اللَّهُ فِي التَّوْرَاةِ وَلاَ فِي الإِنْجِيلِ مِثْلَ أُمِّ الْقُرْآنِ وَهِيَ السَّبْعُ الْمَثَانِي وَهِيَ مَقْسُومَةٌ بَيْنِي وَبَيْنَ عَبْدِي وَلِعَبْدِي مَا سَأَلَ " . حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ عَلَى أُبَىٍّ وَهُوَ يُصَلِّي فَذَكَرَ نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ مُحَمَّدٍ أَطْوَلُ وَأَتَمُّ وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ هَكَذَا رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ .
Бизга ал-Ҳусайн ибн Ҳурайс ривоят қилди, у деди: бизга ал-Фазл ибн Мусо ривоят қилди, у Абдулҳамид ибн Жаъфардан, у ал-Ало ибн Абдурраҳмондан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Убай ибн Каъб (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳ Тавротда ҳам, Инжилда ҳам Уммул-Қуръанга ўхшаш нарса нозил қилмаган, у Ас-Сабъул-Масонийдир, у Мен билан бандам ўртасида тақсимлангандир, бандамга сўрагани (берилади),» дедилар. Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад ривоят қилди, у ал-Ало ибн Абдурраҳмондан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Убай намоз ўқиб турган пайтда унинг олдига чиқдилар, деб шунга ўхшаш, маъноси билан зикр қилди. Абу Исо (Термизий) деди: Абдулазиз ибн Муҳаммаднинг ҳадиси узунроқ ва тўлиқроқ, бу Абдулҳамид ибн Жаъфарнинг ҳадисидан кўра саҳиҳроқдир. Буни бир нечтаси ал-Ало ибн Абдурраҳмондан шундай ривоят қилган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ لَيْثِ بْنِ أَبِي سُلَيْمٍ، عَنْ بِشْرٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي قَوْلِهِ : (ولَنَسْأَلَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ * عَمَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ ) قَالَ " عَنْ قَوْلِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ لَيْثِ بْنِ أَبِي سُلَيْمٍ . وَقَدْ رَوَى عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ لَيْثِ بْنِ أَبِي سُلَيْمٍ عَنْ بِشْرٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ .
Бизга Аҳмад ибн Абда аз-Заббий ривоят қилди, у деди: бизга Муътамир ибн Сулаймон ривоят қилди, у Лайс ибн Абу Сулаймдан, у Бишрдан, у Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан Аллаҳнинг: «Албатта биз уларнинг барчасини сўроққа тутамиз — қилиб ўтган ишлари ҳақида,» (деган ояти ҳақида): «Ла илаҳа иллаллаҳ, дейиш ҳақида,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Лайс ибн Абу Сулаймнинг ҳадисидан биламиз. Абдуллаҳ ибн Идрис уни Лайс ибн Абу Сулаймдан, у Бишрдан, у Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)дан шунга ўхшаш ривоят қилган, лекин уни марфуъ қилмаган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي الطَّيِّبِ، حَدَّثَنَا مُصْعَبُ بْنُ سَلاَّمٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ قَيْسٍ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اتَّقُوا فِرَاسَةَ الْمُؤْمِنِ فَإِنَّهُ يَنْظُرُ بِنُورِ اللَّهِ " . ثُمَّ قَرَأَ : ( إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَاتٍ لِلْمُتَوَسِّمِينَ ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي تَفْسِيرِ هَذِهِ الآيَةِ : ( إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَاتٍ لِلْمُتَوَسِّمِينَ ) قَالَ لِلْمُتَفَرِّسِينَ .
Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Аҳмад ибн Абут-Таййиб ривоят қилди, у деди: бизга Мусъаб ибн Саллом ривоят қилди, у Амр ибн Қайсдан, у Атийядан, у Абу Саид ал-Худрий (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мўминнинг фаросатидан эҳтиёт бўлинглар, чунки у Аллаҳнинг нури билан қарайди,» дедилар. Сўнг: «Албатта бунда фаросатли кишилар учун (ибрат) оятлари бордир,» (оятини) ўқидилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз. Баъзи илм аҳлидан бу оят: «Албатта бунда ал-мутавассимийн учун оятлар бордир,» (ҳақида): «(Яъни) фаросатли кишилар учун,» деб ривоят қилинган.