Жумъа сураси тафсири

Tafsir kitobi · 2 ҳадис

باب وَمِنْ سُورَةِ الْجُمُعَةِ

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنِ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنِي ثَوْرُ بْنُ زَيْدٍ الدِّيلِيُّ، عَنْ أَبِي الْغَيْثِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ أُنْزِلَتْ سُورَةُ الْجُمُعَةِ فَتَلاَهَا فَلَمَّا بَلَغَ ‏:‏ ‏(‏ وآخَرِينَ مِنْهُمْ لَمَّا يَلْحَقُوا بِهِمْ ‏)‏ قَالَ لَهُ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ هَؤُلاَءِ الَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِنَا فَلَمْ يُكَلِّمْهُ قَالَ وَسَلْمَانُ الْفَارِسِيُّ فِينَا قَالَ فَوَضَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ عَلَى سَلْمَانَ فَقَالَ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ كَانَ الإِيمَانُ بِالثُّرَيَّا لَتَنَاوَلَهُ رِجَالٌ مِنْ هَؤُلاَءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ ‏.‏ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ هُوَ وَالِدُ عَلِيِّ بْنِ الْمَدِينِيِّ ضَعَّفَهُ يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ ‏.‏ ثَوْرُ بْنُ زَيْدٍ مَدَنِيٌّ وَثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ شَامِيٌّ وَأَبُو الْغَيْثِ اسْمُهُ سَالِمٌ مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُطِيعٍ مَدَنِيٌّ ثِقَةٌ ‏.‏

Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн Жаъфар хабар берди, менга Савр ибн Зайд ад-Дийлий ривоят қилди, Абул-Ғайсдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурида эдик, Жумуъа сураси нозил бўлганда, у уни тиловат қилдилар. «Улардан бошқаларга (ҳам) — (ҳали) уларга қўшилмаган (кишиларга ҳам юборгандир),» (Жумуъа сураси, 3) (оятига) етганларида, бир киши унга: «Ё Расулуллаҳ, бу бизга қўшилмаган (кишилар) кимлар?» деди. У эса унга (жавоб) гапирмадилар. У деди: Салмон ал-Форсий бизнинг (орамизда) эди. У деди: шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қўлларини Салмоннинг устига қўйиб: «Жоним Қўлида бўлган Зотга қасамки, агар иймон Сурайё (юлдузи)да бўлса эди, бу (қавм)дан баъзи кишилар унга етар эдилар,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир. Бу ҳадис Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бир неча жиҳатдан ривоят қилинган. Абдуллаҳ ибн Жаъфар — у Али ибн ал-Мадинийнинг отасидир, уни Яҳё ибн Маин заиф (деб) ҳисоблаган. Савр ибн Зайд маданийдир, Савр ибн Язид эса шомийдир. Абул-Ғайснинг исми Солим бўлиб, Абдуллаҳ ибн Мутиънинг мавлоси, маданий, сиқа (ишончли)дир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا حُصَيْنٌ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ بَيْنَمَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ قَائِمًا إِذْ قَدِمَتْ عِيرٌ الْمَدِينَةَ فَابْتَدَرَهَا أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى لَمْ يَبْقَ مِنْهُمْ إِلاَّ اثْنَا عَشَرَ رَجُلاً فِيهِمْ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَنَزَلَتِ الآيَةُ ‏:‏ ‏(‏ وإِذَا رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا انْفَضُّوا إِلَيْهَا وَتَرَكُوكَ قَائِمًا ‏)‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا حُصَيْنٌ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ جَابِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِنَحْوِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, бизга Ҳушайм ривоят қилди, бизга Ҳусайн хабар берди, Абу Суфёндан, у Жобирдан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Жумуъа куни тик туриб хутба қилаётган эдилар, шу пайт Мадинага бир савдо карвони келди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобалари унга (тарафга) шошилиб (чиқиб) кетдилар, то улардан ўн икки кишигина қолгунларича — улар орасида Абу Бакр ва Умар бор эди. Шунда оят нозил бўлди: «Ва қачон улар бирор савдо ёки ўйин-кулги кўрсалар, унга томон тарқалиб кетдилар ва сени тик турган ҳолда қолдирдилар,» (Жумуъа сураси, 11). У деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, бизга Ҳушайм ривоят қилди, бизга Ҳусайн хабар берди, Солим ибн Абил-Жаъддан, у Жобирдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшашини (ривоят қилди). Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.