باب مَنَاقِبِ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَأُبَىّ بن كعب وَأَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ الْجَرَّاحِ رضى الله عنهم
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ دَاوُدَ الْعَطَّارِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَرْحَمُ أُمَّتِي بِأُمَّتِي أَبُو بَكْرٍ وَأَشَدُّهُمْ فِي أَمْرِ اللَّهِ عُمَرُ وَأَصْدَقُهُمْ حَيَاءً عُثْمَانُ وَأَعْلَمُهُمْ بِالْحَلاَلِ وَالْحَرَامِ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ وَأَفْرَضُهُمْ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ وَأَقْرَؤُهُمْ أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ وَلِكُلِّ أُمَّةٍ أَمِينٌ وَأَمِينُ هَذِهِ الأُمَّةِ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ قَتَادَةَ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَقَدْ رَوَاهُ أَبُو قِلاَبَةَ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَالْمَشْهُورُ حَدِيثُ أَبِي قِلاَبَةَ .
Бизга Суфён ибн Вакииъ ривоят қилди, у деди: бизга Ҳумайд ибн Абдурраҳмон ривоят қилди, Довуд ал-Аттордан, у Маъмардан, у Қатодадан, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Менинг умматимнинг умматимга энг раҳмдили Абу Бакр, уларнинг Аллаҳнинг амрида энг қаттиққўли Умар, уларнинг ҳаёда (уятда) энг ростгўйи Усмон, уларнинг ҳалол ва ҳаромни энг билувчиси Муоз ибн Жабал, уларнинг фарзлар (мерос тақсимоти)ни энг яхши билувчиси Зайд ибн Собит, уларнинг (Қуръанни) энг яхши қироат қилувчиси Убай ибн Каъбдир. Ҳар бир умматнинг бир амини бўлади, бу умматнинг амини эса Абу Убайда ибн ал-Жарроҳдир,» дедилар. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни Қатода ҳадисидан фақат шу жиҳатдан биламиз. Уни Абу Қилаба Анасдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш ривоят қилган ва машҳури Абу Қилаба ҳадисидир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ الثَّقَفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَرْحَمُ أُمَّتِي بِأُمَّتِي أَبُو بَكْرٍ وَأَشَدُّهُمْ فِي أَمْرِ اللَّهِ عُمَرُ وَأَصْدَقُهُمْ حَيَاءً عُثْمَانُ وَأَقْرَؤُهُمْ لِكِتَابِ اللَّهِ أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ وَأَفْرَضُهُمْ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ وَأَعْلَمُهُمْ بِالْحَلاَلِ وَالْحَرَامِ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ أَلاَ وَإِنَّ لِكُلِّ أُمَّةٍ أَمِينًا وَإِنَّ أَمِينَ هَذِهِ الأُمَّةِ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Абдулваҳҳоб ибн Абдулмажид ас-Сақафий ривоят қилди, у деди: бизга Холид ал-Ҳаззо ривоят қилди, Абу Қилабадан, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Менинг умматимнинг умматимга энг раҳмдили Абу Бакр, уларнинг Аллаҳнинг амрида энг қаттиққўли Умар, уларнинг ҳаёда (уятда) энг ростгўйи Усмон, уларнинг Аллаҳнинг Китобини энг яхши қироат қилувчиси Убай ибн Каъб, уларнинг фарзлар (мерос тақсимоти)ни энг яхши билувчиси Зайд ибн Собит, уларнинг ҳалол ва ҳаромни энг билувчиси Муоз ибн Жабалдир. Огоҳ бўлинглар, албатта ҳар бир умматнинг бир амини бўлади ва албатта бу умматнинг амини Абу Убайда ибн ал-Жарроҳдир,» дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ قَتَادَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ " إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ : ( لَمْ يَكُنِ الَّذِينَ كَفَرُوا ) " . قَالَ وَسَمَّانِي قَالَ " نَعَمْ " . فَبَكَى . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ قَالَ قَالَ لِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ نَحْوَهُ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: мен Қатодани Анас ибн Моликдан ривоят қилаётганини эшитдим, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Убай ибн Каъбга: «Албатта, Аллаҳ менга сенга «Лам якуниллазина кафару (Кофир бўлганлар... ажралиб чиқувчи бўлмадилар)» (Баййина сураси, 1)ни қироат қилиб ўқишни амр қилди,» дедилар. (Убай) деди: «Ва мени номи билан айтдими?» (Набий) «Ҳа,» дедилар. Шунда у йиғлаб юборди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Убай ибн Каъбдан ривоят қилинишича, у: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга айтдилар,» деди ва шунга ўхшашини зикр қилди.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَاصِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ زِرَّ بْنَ حُبَيْشٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ " إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ " . فَقَرَأَ عَلَيْهِ: ( لَمْ يَكُنِ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ ) فَقَرَأَ فِيهَا " إِنَّ ذَاتَ الدِّينِ عِنْدَ اللَّهِ الْحَنِيفِيَّةُ الْمُسْلِمَةُ لاَ الْيَهُودِيَّةُ وَلاَ النَّصْرَانِيَّةُ مَنْ يَعْمَلْ خَيْرًا فَلَنْ يُكْفَرَهُ " . وَقَرَأَ عَلَيْهِ " وَلَوْ أَنَّ لاِبْنِ آدَمَ وَادِيًا مِنْ مَالٍ لاَبْتَغَى إِلَيْهِ ثَانِيًا وَلَوْ كَانَ لَهُ ثَانِيًا لاَبْتَغَى إِلَيْهِ ثَالِثًا وَلاَ يَمْلأُ جَوْفَ ابْنِ آدَمَ إِلاَّ التُّرَابُ وَيَتُوبُ اللَّهُ عَلَى مَنْ تَابَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ . رَوَاهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَأُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ " إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ " . وَقَدْ رَوَى قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لأُبَىٍّ " إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ " .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Абу Довуд ривоят қилди, бизга Шуъба хабар берди, Осимдан, у деди: мен Зирр ибн Ҳубайшни Убай ибн Каъбдан ривоят қилаётганини эшитдим, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Албатта, Аллаҳ менга сенга (Қуръан) ўқиб беришимни амр қилди,» дедилар. Сўнг унга: «Аҳли китобдан бўлган кофирлар... (қайтмас эдилар)» (Баййина сураси, 1) (оятини) ўқиб бердилар ва унинг ичида: «Албатта, Аллаҳ ҳузурида (ҳақ) дин мусулмончилик бўлган ҳанифийликдир, яҳудийлик ҳам, насронийлик ҳам эмас. Ким яхшилик қилса, унинг (ажри) инкор қилинмайди,» (деб) ўқиб бердилар. Яна унга: «Агар Одам боласига молдан бир водий бўлса, у иккинчисини истар, агар унга иккинчиси бўлса, учинчисини истарди. Одам боласининг ичини тупроқдан бошқа нарса тўлдирмайди. Аллаҳ тавба қилган кишининг тавбасини қабул қилади,» (деб) ўқиб бердилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир ва у бундан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган. Уни Абдуллаҳ ибн Абдурраҳмон ибн Абзо отасидан, у Убай ибн Каъбдан ривоят қилган: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Убай ибн Каъбга: «Албатта, Аллаҳ менга сенга Қуръан ўқиб беришимни амр қилди,» дедилар. Қатода ҳам Анасдан ривоят қилган: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Убайга: «Албатта, Аллаҳ менга сенга Қуръан ўқиб беришимни амр қилди,» дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ جَمَعَ الْقُرْآنَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْبَعَةٌ كُلُّهُمْ مِنَ الأَنْصَارِ أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ وَمُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ وَزَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ وَأَبُو زَيْدٍ . قُلْتُ لأَنَسٍ مَنْ أَبُو زَيْدٍ قَالَ أَحَدُ عُمُومَتِي . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Қатодадан, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) даврида Қуръанни тўрт киши жамлади (ёдлади), уларнинг ҳаммаси ансорлардан эди: Убай ибн Каъб, Муоз ибн Жабал, Зайд ибн Собит ва Абу Зайд. Мен Анасга: «Абу Зайд ким?» дедим. У: «Менинг амакиларимдан бири,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " نِعْمَ الرَّجُلُ أَبُو بَكْرٍ نِعْمَ الرَّجُلُ عُمَرُ نِعْمَ الرَّجُلُ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ نِعْمَ الرَّجُلُ أُسَيْدُ بْنُ حُضَيْرٍ نِعْمَ الرَّجُلُ ثَابِتُ بْنُ قَيْسِ بْنِ شَمَّاسٍ نِعْمَ الرَّجُلُ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ نِعْمَ الرَّجُلُ مُعَاذُ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْجَمُوحِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ سُهَيْلٍ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад ривоят қилди, Суҳайл ибн Абу Солиҳдан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Абу Бакр қандай яхши киши! Умар қандай яхши киши! Абу Убайда ибн Жарроҳ қандай яхши киши! Усайд ибн Ҳузайр қандай яхши киши! Собит ибн Қайс ибн Шаммос қандай яхши киши! Муоз ибн Жабал қандай яхши киши! Муоз ибн Амр ибн Жамуҳ қандай яхши киши!» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир, биз уни фақат Суҳайлнинг ҳадисидан биламиз.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ صِلَةَ بْنِ زُفَرَ، عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ، قَالَ جَاءَ الْعَاقِبُ وَالسَّيِّدُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالاَ ابْعَثْ مَعَنَا أَمِينًا . فَقَالَ " فَإِنِّي سَأَبْعَثُ مَعَكُمْ أَمِينًا حَقَّ أَمِينٍ " . فَأَشْرَفَ لَهَا النَّاسُ فَبَعَثَ أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ الْجَرَّاحِ رضى الله عنه . قَالَ وَكَانَ أَبُو إِسْحَاقَ إِذَا حَدَّثَ بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنْ صِلَةَ قَالَ سَمِعْتُهُ مُنْذُ سِتِّينَ سَنَةً . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ أَخْبَرَنَا سَلْمُ بْنُ قُتَيْبَةَ وَأَبُو دَاوُدَ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ قَالَ قَالَ حُذَيْفَةُ قَلْبُ صِلَةَ بْنِ زُفَرَ مِنْ ذَهَبٍ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عُمَرَ وَأَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " لِكُلِّ أُمَّةٍ أَمِينٌ وَأَمِينُ هَذِهِ الأُمَّةِ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ " .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Вакииъ ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Абу Ишоқдан, у Сила ибн Зуфардан, у Ҳузайфа ибн Ямондан (ривоят қилдики), у деди: Оқиб ва Саййид Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурига келди ва: «Биз билан бирга бир омонатдор (кишини) юборинг,» дейишди. У: «Мен сизлар билан бирга ҳақиқатан ҳам омонатдор бўлган бир омонатдорни юбораман,» дедилар. Буни (эшитиб) одамлар (ким эканини билишга) интилди, У эса Абу Убайда ибн Жарроҳ (розияллаҳу анҳу)ни юбордилар. У (рови) деди: Абу Ишоқ бу ҳадисни Силадан ривоят қилганда: «Мен буни олтмиш йил бурун эшитганман,» дерди. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Салм ибн Қутайба ва Абу Довуд хабар берди, Шуъбадан, у Абу Ишоқдан (ривоят қилдики), у деди: Ҳузайфа: «Сила ибн Зуфарнинг қалби олтиндандир,» деди. Умар ва Анасдан ҳам Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилинган: У: «Ҳар бир умматнинг бир омонатдори бордир, бу умматнинг омонатдори эса Абу Убайда ибн Жарроҳдир,» дедилар.