حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى صَلاَةَ الْخَوْفِ بِإِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ رَكْعَةً وَالطَّائِفَةُ الأُخْرَى مُوَاجِهَةُ الْعَدُوِّ ثُمَّ انْصَرَفُوا فَقَامُوا فِي مَقَامِ أُولَئِكَ وَجَاءَ أُولَئِكَ فَصَلَّى بِهِمْ رَكْعَةً أُخْرَى ثُمَّ سَلَّمَ عَلَيْهِمْ فَقَامَ هَؤُلاَءِ فَقَضَوْا رَكْعَتَهُمْ وَقَامَ هَؤُلاَءِ فَقَضَوْا رَكْعَتَهُمْ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَى مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ مِثْلَ هَذَا . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَحُذَيْفَةَ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَسَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ وَأَبِي عَيَّاشٍ الزُّرَقِيِّ وَاسْمُهُ زَيْدُ بْنُ صَامِتٍ وَأَبِي بَكْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ ذَهَبَ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ فِي صَلاَةِ الْخَوْفِ إِلَى حَدِيثِ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ . وَقَالَ أَحْمَدُ قَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم صَلاَةُ الْخَوْفِ عَلَى أَوْجُهٍ وَمَا أَعْلَمُ فِي هَذَا الْبَابِ إِلاَّ حَدِيثًا صَحِيحًا وَأَخْتَارُ حَدِيثَ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ . وَهَكَذَا قَالَ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ ثَبَتَتِ الرِّوَايَاتُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي صَلاَةِ الْخَوْفِ . وَرَأَى أَنَّ كُلَّ مَا رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي صَلاَةِ الْخَوْفِ فَهُوَ جَائِزٌ وَهَذَا عَلَى قَدْرِ الْخَوْفِ . قَالَ إِسْحَاقُ وَلَسْنَا نَخْتَارُ حَدِيثَ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ عَلَى غَيْرِهِ مِنَ الرِّوَايَاتِ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдулмалик ибн Абуш-Шавориб ривоят қилди, у деди: бизга Язид ибн Зурайъ ривоят қилди, у деди: бизга Маъмар ривоят қилди, у Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) хавф (жанг) намозини ўқиб, икки гуруҳдан бирига бир ракаат (имом бўлиб) ўқиб бердилар, иккинчи гуруҳ эса душманга рўбарў (турарди); сўнг улар (биринчилар) қайтиб, анавиларнинг ўрнига турдилар, анавилар келишди ва у (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларга яна бир ракаат ўқиб бердилар, сўнг уларга салом бердилар. Сўнг булар (биринчилар) туриб ўз ракаатларини адо этдилар, анавилар ҳам туриб ўз ракаатларини адо этдилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис саҳиҳдир. Мусо ибн Уқба ҳам Нофеъдан, у Ибн Умардан шунга ўхшашини ривоят қилган. У деди: бу бобда Жобир, Ҳузайфа, Зайд ибн Собит, Ибн Аббос, Абу Ҳурайра, Ибн Масъуд, Саҳл ибн Абу Ҳасма, Абу Айёш аз-Зурақий — унинг исми Зайд ибн Сомит — ва Абу Бакрадан (ҳам ривоятлар бор). Абу Исо (Термизий) деди: Молик ибн Анас хавф намозида Саҳл ибн Абу Ҳасманинг ҳадисига ўтган, бу Шофеийнинг ҳам сўзидир. Аҳмад деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан хавф намози ҳақида бир неча важҳ (тарз)да ривоят қилинган ва мен бу бобда саҳиҳ ҳадисдан бошқасини билмайман, мен Саҳл ибн Абу Ҳасманинг ҳадисини ихтиёр қиламан. Ишоқ ибн Иброҳим ҳам худди шундай деди: у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан хавф намози ҳақидаги ривоятлар собит бўлган. У Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан хавф намози ҳақида ривоят қилинган ҳар бир нарсани жоиз деб билди, бу хавф миқдорига қарабдир. Ишоқ деди: биз Саҳл ибн Абу Ҳасманинг ҳадисини бошқа ривоятлардан устун (деб) ихтиёр қилмаймиз.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيُّ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ صَالِحِ بْنِ خَوَّاتِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، أَنَّهُ قَالَ فِي صَلاَةِ الْخَوْفِ قَالَ يَقُومُ الإِمَامُ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ وَتَقُومُ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَهُ وَطَائِفَةٌ مِنْ قِبَلِ الْعَدُوِّ وَوُجُوهُمْ إِلَى الْعَدُوِّ فَيَرْكَعُ بِهِمْ رَكْعَةً وَيَرْكَعُونَ لأَنْفُسِهِمْ رَكْعَةً وَيَسْجُدُونَ لأَنْفُسِهِمْ سَجْدَتَيْنِ فِي مَكَانِهِمْ ثُمَّ يَذْهَبُونَ إِلَى مَقَامِ أُولَئِكَ وَيَجِيءُ أُولَئِكَ فَيَرْكَعُ بِهِمْ رَكْعَةً وَيَسْجُدُ بِهِمْ سَجْدَتَيْنِ فَهِيَ لَهُ ثِنْتَانِ وَلَهُمْ وَاحِدَةٌ ثُمَّ يَرْكَعُونَ رَكْعَةً وَيَسْجُدُونَ سَجْدَتَيْنِ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ал-Қаттан ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ал-Ансорий ривоят қилди, у ал-Қосим ибн Муҳаммаддан, у Солиҳ ибн Хаввот ибн Жубайрдан, у Саҳл ибн Абу Ҳасмадан (ривоят қилдики), у хавф намози ҳақида шундай деди: имом қиблага юзланиб туради, улардан бир гуруҳ у билан бирга туради, бир гуруҳ эса душман томонда, юзлари душманга қаратилган ҳолда туради. У (имом) улар билан бир ракаат рукуъ қилади, улар (қолган) бир ракаатни ўзлари адо қилиб, ўз жойларида икки саждани ўзлари қилишади, сўнг анавиларнинг ўрнига борадилар, анавилар (биринчилар ўрнига) келади; у (имом) улар билан бир ракаат рукуъ ва икки сажда қилади — шундай қилиб у (имом) учун икки (ракаат), улар учун эса биттадан бўлади — сўнг улар (қолган) бир ракаат рукуъ ва икки сажда қиладилар.
قَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ سَأَلْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ، فَحَدَّثَنِي عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ صَالِحِ بْنِ خَوَّاتٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيِّ . وَقَالَ لِي يَحْيَى اكْتُبْهُ إِلَى جَنْبِهِ وَلَسْتُ أَحْفَظُ الْحَدِيثَ وَلَكِنَّهُ مِثْلُ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيِّ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . لَمْ يَرْفَعْهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيُّ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ وَهَكَذَا رَوَى أَصْحَابُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيِّ مَوْقُوفًا وَرَفَعَهُ شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ .
Абу Исо (Термизий) деди: Муҳаммад ибн Башшор деди: Яҳё ибн Саиддан бу ҳадис ҳақида сўрадим, у менга Шуъбадан, у Абдурраҳмон ибн ал-Қосимдан, у отасидан, у Солиҳ ибн Хаввотдан, у Саҳл ибн Абу Ҳасмадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан Яҳё ибн Саид ал-Ансорийнинг ҳадиси каби ривоят қилди. Яҳё менга: «Буни унинг ёнига ёзиб қўй, мен бу ҳадисни (ёдлаб) ҳифз қилмаганман, бироқ у Яҳё ибн Саид ал-Ансорийнинг ҳадисига ўхшашдир,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Яҳё ибн Саид ал-Ансорий уни ал-Қосим ибн Муҳаммаддан марфуъ қилмаган (Набийга кўтариб боғламаган); Яҳё ибн Саид ал-Ансорийнинг ашоблари ҳам худди шундай мавқуф (саҳобийда тўхтаган) ҳолда ривоят қилганлар, Шуъба эса уни Абдурраҳмон ибн ал-Қосим ибн Муҳаммаддан марфуъ қилган.
وَرَوَى مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ رُومَانَ، عَنْ صَالِحِ بْنِ خَوَّاتٍ، عَمَّنْ صَلَّى مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم صَلاَةَ الْخَوْفِ فَذَكَرَ نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَبِهِ يَقُولُ مَالِكٌ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ . وَرُوِيَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى بِإِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ رَكْعَةً رَكْعَةً فَكَانَتْ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم رَكْعَتَانِ وَلَهُمْ رَكْعَةٌ رَكْعَةٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى أَبُو عَيَّاشٍ الزُّرَقِيُّ اسْمُهُ زَيْدُ بْنُ صَامِتٍ .
Молик ибн Анас ривоят қилган, у Язид ибн Румондан, у Солиҳ ибн Хаввотдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан хавф намозини ўқиган кишидан (ривоят қилиб) шунга ўхшашини зикр қилди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Молик, Шофеий, Аҳмад ва Ишоқ шу билан айтадилар. Бир нечта (рови)дан ривоят қилинишича, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) икки гуруҳдан бирига биттадан ракаат ўқиб бердилар, шундай қилиб Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) учун икки ракаат, улар учун эса биттадан ракаат бўлди. Абу Исо (Термизий) деди: Абу Айёш аз-Зурақийнинг исми Зайд ибн Сомитдир.